Raadsadres reflectiefase windturbines en gezondheid

Aan de gemeenteraad van Amsterdam

Amsterdam, 20 november 2021

Betreft: raadsadres reflectiefase windturbines en gezondheid

Geachte raad,

Onlangs lag de le partiele herziening Omgevingsverordening NH20201 ter inzage bij de provincie NoordHolland. Wij hebben hierop een zienswijze ingediend die ook relevant is voor de reflectiefase die Amsterdam heeft ingelast m.b.t. de plaatsing van windturbines binnen de gemeentegrenzen. Deze zienswijze is voornamelijk vanuit gezondheidsperspectief geschreven. Mocht u nog niet met deze zienswijze bekend zijn, dan vindt u deze als bijlage 2 bij dit raadsadres. Wij zien raakvlakken van de reflectiefase met de Omgevingsverordening NH2020, met name m.b.t. geluidhinder, het aantal gehinderden, slagschaduw en de "Windmolens in Amsterdam: Welke keuze zou u maken?"2 vragenlijst van de gemeente. Daarnaast zijn er ook raakvlakken met de Amsterdamse Nota Gezondheidsbeleid 2021-2025: Veerkrachtige Amsterdammers in een gezonde stad3 — wij constateren hier een inconsistentie van (voorgenomen) beleid en ambitie en lichten dit verderop in dit raadsadres toe. We hebben er voor gekozen om deze punten middels een raadsadres onder uw aandacht to brengen.

Geluidhinder en de modelberekening van het aantal gehinderden De le partiele herziening Omgevingsverordening NH2020 verwijst naar een zogenaamd Addendum planMEW. In dit Addendum worden in Sectie 3.2.1 Geluid. Effecten op geluid —geluidhinder een aantal berekeningen gemaakt m.b.t. het aantal gehinderden in Noord-Hollandse zoekgebieden, inclusief die van Amsterdam. Deze berekeningen zijn volgens ons onjuist and arbitrair en zouden daarom niet moeten worden gebruikt. Dit leggen we uit in zienswijze nummer 4 en 5 (zie bijlage 2), maar ook hieronder. In sectie 3.2.1, op pagina 25 en 26 wordt een rapportage 'Hinder door geluid van windturbines' (Janssen, et al., 2008)5 gebruikt. Er wordt geschreven "De kans op hinder (A) en ernstige hinder (HA) kan worden weergegeven op grond van de uit literatuur bekende relatie tussen geluidbelasting door windturbines en het aandeel van de blootgestelden dat daarvan hinder of ernstige hinder ervaart." Deze rapportage is uit 2008, valt volgens de website van TNO onder "Historisch Materiaal TNO"6, en refereert naar windmolens met een ashoogte van 40, 60, 80 of 100m. Deze is dus inzake de windturbines gepland voor Noord-Holland en Amsterdam niet van toepassing, want daar wordt ingezet op windturbines met hogere ashoogten. Dit rapport van Janssen et al kan dus niet worden gebruikt, en

ondanks dat dit min of meer bevestigd wordt in de derde kanttekening op pagina 26, wordt het toch gebruikt. Op pagina 26 wordt eerst een figuur uit het rapport van Janssen et al getoond, figuur 3.1a. Daar onder wordt een figuur 3.1b geplaatst. We hebben beide figuren bijgevoegd: 40 35 —

1-onder binnenshuis — — ernshge hinder b.nnenshuis

30 — 25 —

hinder buitenshuls - - ernsege hinder &buten shuis

a 20 ,e 15 10

_

0— ... 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 Lden Figuur 3.1a: Hinder door windturbines: relatie tussen geluidniveau en percentage (ernstige) gehinderden (Janssen, et al., 2008).

70

hnder

centage

--sugen.nderd, buiten 60 e shg gehinderd. Wren snrrure aancee.gehinderden

30 20 0

990

1 70C

'AA".

afstand

Figuur 3.113: Hinder door windturbines: relotie tussen afstand en percentage (ernstige) gehinderden. Deze relotie is indicatief. In de berekeningen voor dit plan-MER zijn de percentages van de 'treden' in de figuur gehanteerd.

Door figuur 3.1b zo direct onder 3.1a te plaatsen en 'b' te noemen wordt de indruk gewekt dat deze ook uit het Janssen et al rapport komt, maar dat is niet zo. Er wordt geen enkele uitleg, referentie of verantwoording afgelegd over de relatie tussen afstand en percentage (ernstig) gehinderden in figuur 3.1b of elders in het Addendum MER. Sterker nog, de relatie wordt indicatief genoemd — hier zou dus absoluut niet verder mee gerekend mogen worden. Dit gebeurt vervolgens wel en is buitengewoon kwalijk. Alle resultaten die op pagina 2628 an de Addendum MER staan zijn dus volkomen uit de lucht gegrepen en arbitrair. Ze zouden moeten worden verwijderd en niet verder gebruikt.

1. Bent u bekend met dit Addendum MER? 2. In hoeverre wordt dit Addendum MER gebruikt binnen de gemeente Amsterdam? 3. Worden deze indicatieve berekeningen voor het aantal gehinderden ook binnen de gemeente Amsterdam gebruikt? a.

Zo ja, vindt u dan dat deze nog steeds gebruikt kunnen worden en waarom?

b. Zo nee, welke berekeningen voor het aantal gehinderden worden er dan wel gebruikt en welke modellen en aannames liggen hieraan ten grondslag? 4.

Bent u het met ons eens dat de berekeningen van het aantal gehinderden door geluid zoals beschreven in het Addendum MER niet gebruikt kan worden voor en door de gemeente Amsterdam in de reflectiefase, het toekomstige afwegingskader en de toekomstige planfase met initiatiefnemers van windenergieprojecten? Zo nee, waarom niet?

Geluidhinder en de berekening van het aantal woningen en bewoners De berekening van het aantal gehinderden gaat dan als volgt, zoals beschreven op pagina 26-28: "Voor elk zoekgebied voor windenergie is het aantal woningen (verblijfsobjecten met woonfunctie zoals gedefinieerd in de Basisregistratie Adressen en Gebouwen) bepaald en in schillen met een afstand van 300, 600, 900 en 1200 meter (gerekend vanaf de rand van de zoekgebieden) bepaald. De aantallen zijn vermenigvuldigd met een gemiddeld aantal bewoners per adres (2,1) en de hin-derpercentages van figuur 3.1b." Deze resultaten zijn volledig arbitrair en mogen niet worden gebruikt. Voor de hinderpercentages van figuur 3.1b hebben we dit al aangegeven. Daarnaast is ook het aantal personen arbitrair en wel om de volgende redenen: a)

Er wordt niet aangegeven op welk moment in de tijd het aantal woningen is bepaald. Rondom vele zoekgebieden vindt nieuwbouw plaats dus dit moment is relevant.

b)

Er wordt ook geen rekening gehouden met nieuwbouwprojecten die al gaande zijn of in de planning staan voor de komende paar jaar. Dat zou wel moeten, want je zou moeten rekenen met het aantal mensen dat in de buurt woont van een zoekgebied rond het moment van de plaatsing van windturbines. Als dit bijvoorbeeld rond 2025 is voorzien voor een bepaald gebied, dan zouden de nieuwbouwplannen tot en met 2025 moeten worden meegenomen, bijvoorbeeld voor IJburg

c)

Er wordt 2,1 persoon per huishouden aangehouden, dat is het Nederlandse gemiddelde. De buurten rondom de zoekgebieden zijn echter heel divers. Zo zijn langs gebied A10 Noord veel eensgezinswoningen en gezinsappartementen, waar het aantal personen per huishouden (veel) hoger zal zijn, terwijl in landelijke gebieden dit wellicht lager is. Ons inziens mag er dus niet gerekend worden met 2,1 maar moet er met een voor dat zoekgebied relevant aantal personen per huishouden worden gerekend.

5. Bent u het met ons eens dat punten a, b en c hierboven meegenomen zouden moeten worden in de berekeningen voor het aantal woningen en bewoners? Zo nee, waarom niet.

Beoordeling van zoekgebieden in het Addendum MER op basis van het aantal gehinderden

Op pagina 27 en 28 van het Addenum MER worden de zoekgebieden "beoordeeld". Ondanks alle kanttekeningen m.b.t. de berekeningen van het aantal gehinderden die de auteurs van het Addendum MER zelf gemaakt hebben, worden de zoekgebieden toch beoordeeld met de 'tinten'. Ons inziens moeten deze beoordelingen worden geschrapt en niet verder worden gebruikt. Daarnaast vinden wij het volkomen onlogisch om alleen de schil van woningen tot 600m rondom een zoekgebied weer to geven, alsof het verder dan 600m niet meer relevant is of geluid ineens op houdt. We hebben deze tabel 3.2 van het Addendum MER bijgevoegd: Tabel 3.2: Beoordeling geluidshinder Nr. Naam

Aantal gehinderden in schil tot 600 m rond zoekgebied

opperviak zoekgebied (ha)

1 2 3 4

Spoordriehoek

518

1141

Boekelermeer I

33

122

Diemersche•-Diemen I Boekelermeer II

2025 19

284 19

5 6

A2/A9 Ouderkerker•las Nes

37 0

48 43

7 8 9 10 11

Noordzeekanaal I Alton

1001 1237

294 186

Kamersloot

1043 91

92 85

123

182

Noordzeekanaal II Kade Velsen-Noord

199 2456

346 92

Zuiderlegmeerpolder Oost Noordzeekanaal III

440 63

132 157

16 17 18 19

A9-A22 Waarderpolder

2915 1886

275 143

Oosterwijzend A9 De Kil

526 3394

78 405

20

Diemerscheg-Diemen II

1074

13

21 22 23

LI burg baai Waterland (reserve) Amsterdam (reserve)

24

Knp. Holendrecht

9

14

25

Noorder Ilplas _ Ring A10 Noord

1619 4017

115

Cornelis Douwesterrein Havengebied-Noord

4024 826

60 2573

29 30

Havengebied-Zuid Diemerscheg-Amsterdam

1197 494

31

Sciencepark

2562

407 91 7

32 33

Waternetterrein/Gein Tata Steel

772 1865

10 548

12 13 14 15

26 27 28

Elbaweg Omgeving Breekland/N245

0

53

14171 8174

2285 352

Beoordeling geluid

60

6. Bent u het met ons eens dat een beoordeling van de zoekgebieden op basis van de berekeningen van het aantal gehinderden zoals is beschreven in het Addendum MER niet

verder gebruikt kan worden voor en door de gemeente Amsterdam in de reflectiefase, het toekomstige afwegingskader en de toekomstige planfase met initiatiefnemers van windenergieprojecten Zo nee, waarom niet?

Slagschaduw en de berekening van het aantal woningen en bewoners In Addendum MER Sectie 3.2.2 Slagschaduw — geluidhinder, pagina 29 staat "De effecten door slagschaduw zijn op het provinciale schaalniveau niet goed in beeld te brengen. Dit komt doordat - in sterkere mate dan bij geluid - het optreden van slagschaduw op een woon-bestemming afhangt van de positie van die woning ten opzichte van een windturbine." Op pagina 29 staat vervolgens: "Op projectniveau worden voorzieningen getroffen die moeten waarborgen dat de norm uit het Activiteitenbesluit niet wordt overschreden: niet meer dan 17 dagen een overschrijding van 20 minuten slagschaduw op een gevoelige bestemming." Met als referentie onderaan de pagina dat het Activiteitenbesluit niet meer van toepassing is: "Deze is niet meer van toepassing na de uitspraak van de ABRvS, zie paragraaf 1.4.2. Voor de beoordeling van de kans op het optreden van hinder en de mogelijkheden tot mitigatie is vooralsnog deze norm wel als uitgangspunt gehanteerd" Als de effecten door slagschaduw niet goed in beeld te brengen zijn, dan kunnen zoekgebieden ook niet beoordeeld kunnen worden op slagschaduw. Er zijn op dit moment ook geen geldende normen m.b.t. slagschaduw. Het komt er op neer dat er dus en geen effect in beeld te brengen is en geen norm is.

De enige juiste conclusie zou moeten zijn dat er ook geen beoordeling van zoekgebieden kan plaatsvinden op basis van slagschaduw. Dit gebeurt echter wel, in tabel 3.3 op pagina 33, voor alle zoekgebieden in NoordHolland, inclusief de Amsterdamse. Deze tabel hebben we bijgevoegd op de volgende pagina. 7. Bent u het met ons eens dat een beoordeling van de zoekgebieden voor slagschaduw zoals is beschreven in het Addendum MER niet kan, niet gedaan had moeten worden en niet verder gebruikt kan worden voor en door de gemeente Amsterdam in de reflectiefase en het toekomstige afwegingskader? Zo nee, waarom niet?

Op pagina 29 en 30 staat: "De beoordeling van de gebieden heeft p/aatsgevonden op basis van de aantallen woningen rond de zoekgebieden, vooral in de zone (van zuidwest via noord tot zuidoost) rond de gebieden waar als gevolg van windturbines slagschaduw kan optreden. Als in deze zone veel woningen aanwezig zijn moet bij de inpassing van windturbines rekening worden gehouden met beperkingen. De kaartjes van de zoekgebieden in bijlage 1 geven een beeld van de zoekgebieden en de woningen in en rond deze gebieden." Bovenop het felt dat de effecten van slagschaduw niet in beeld te brengen zijn en er geen geldige norm meer is, is volgens ons ook het totale aantal woningen dat gebruikt wordt in de "beoordeling" onbekend.

8. Bent u het met ons eens dat punten a, b en c genoemd boven vraag 5 m.b.t het aantal woningen en bewoners ook meegenomen zouden moeten worden voor slagschaduw? Zo nee, waarom niet. MER Addendum Wind op Land Provincie Noord-Holland projectnumrner 0471220.100 19 augustus 2021 Provincie Noord-Holland

)

anteagroup

Tab& 3.3: Beoordeling woon- en leefomgeving Nr. Naam

Geluid

Slagschaduw

Externe veiligheid

Spoordriehoek 2 3

Boekelermeer I Diemerscheg-Diemen I

4 5

Boekelermeer II A2/A9 Ouderkerkerplas

6 7

Nes Noordzeekanaal I

8

Alton

9 10

Kamersloot Elbaweg

11 12

Omgeving Breekland/N245 Noordzeekanaal II

13 14

Kade Velsen-Noord Zuiderlegmeerpolder Oost

15 16

Noordzeekanaal III A9-A22

17 Waarderpolder 18 19

Oosterwijzend A9 De Kil

20 21

Diemerscheg-Diemen II liburg Baai

22

Waterland/Urneer ( reserve)

23

Amsterdam (reserve)

24 25

Knp. Holendrecht Noorder IJplas

26 27

Ring 410 Noord Cornelis Douwesterrein

28 29

Havengebied-Noord Havengebied-Zuid

30 Diemerscheg-Amsterdam 31 32

Sciencepark Waternetterrein/Gein

33

Tata Steel

9. Bent u het met ons eens dat de "beoordeling woon- en Ieefomgeving" zoals gedaan in de Addendum MER op basis van onze bovenstaande punten niet van toepassing verklaard zou moeten worden voor Amsterdam, Amstedamse zoekgebieden, de reflectiefase en het afwegingskader? Zo nee, waarom niet?

"Windmolens in Amsterdam: Welke keuze zou u maken?" De gemeente heeft een vragenlijst online gezet om meer informatie van burgers te krijgen. De website https://www.amsterdam .nl/nieuws/nieuwsoverzicht/windmolens-amsterda m-welke-keuze-ma ken/ stelt echter: "Dat ze er komen stoat vast.", zie de schermafbeelding hieronder. Dit is feitelijk onjuist, de gemeente heeft een ambitie en zal een afwegingskader vaststellen.

Windmolens in Amsterdam: welke keuze zou u maken?

Om klimaatverandering tegen te gaan, moeten we of van het gebruik van aardgas en olie. Ook in Amsterdam. Daarvoor in de pleats komt duurzame energie. Zonnepanelen is den manier, maw er zijn ook windmolens nodig om energie op te wekken. Dat ze er komen staat vast. oar wear precies, daarmee kunt u ons stadsbestuur helpen via een vragenlijst. U kunt meedoen tot en met 1 december. Er komen 17 nieuwe windmolens in de stad. Ongeveer de helft komt in het Havengebied. Maar hoe en waar piaatsen we de windmolen in de andere gebieden? Door het invullen van de vragenlijst helpt u ons bij het maken van die keuze.

Elders op de site van de gemeente staat dit genuanceerder7: "Als uit de onderzoeken van een locatie blijkt dat er onaanvaardbare gezondheidsrisico's en/of onaanvaardbare schade aan de natuur te verwachten zijn, dan wordt op die locatie geen windturbine neergezet." 10. Wij verzoeken u dit aan te laten passen op de site met de vragenlijst. "Windmolens in Amsterdam: Welke keuze zou u maken?"—vragenlijst In de vragenlijst kan je als deelnemer aangeven dat je het eens/oneens bent met extra windmolens. Ook kan je aangeven of je het eens/oneens bent met dat ze in de gemeente zelf schone energie op willen wekken. Dat is op zich goed. De vragenlijst kan echter pas worden ingeleverd als hij helemaal doorlopen en ingevuld is en dus keuzes maakt over hoeveel gehinderden en hoeveel budget e.d. Burgers zijn dus bang dat ze toch geteld worden onder mensen die 'voor' zijn, omdat ze de tool helemaal moeten invullen, ook al willen ze geen windturbines, of in ieder geval geen windturbines in de gemeente zelf. Wij vinden dit een gemiste kans.

"Windmolens in Amsterdam: Welke keuze zou u maken?" — Wat vindt u belangrijk? In dit gedeelte van de vragenlijst wordt gesteld dat er regels en afspraken zijn, ook over geluid en slagschaduw. Nu zijn die normen voor geluid en slagschaduw door de uitspraak van de Raad Van State ongeldig verklaard voor nieuwe windturbineparken. Er zijn op dit moment dus geen Iandelijke wetten en regels voor geluid en slagschaduw. Dit wordt echter niet genoemd. Er wordt de suggestie gewekt dat de mens beschermd wordt. De links naar 'geluid' en 'schaduw' leiden naar pagina's van de Rijksoverheid waar in ontoegankelijk taalgebruik staat: "Lokale overheden mogen windturbinenormen uit het Activiteitenbesluit en de Activiteitenregeling voor geluid, slagschaduw en veiligheid niet gebruiken zolang er geen milieubeoordeling (plan MER) is gemaakt. Zie de uitspraak 202003882/1/R3 - Raad van State.

Wat vindt u belangrijk als er windmolens komen? Er zijn in Nederland v regels en afspraken

Er zijn in Nederland wetten en regels voor windmolens. Die gaan bijvoorbeeld over hoeveel geluid windmolens mogen maken. En hoeveel schaduw er van de wieken op woonhuizen mag vallen. Ook zijn er regels voor het beschermen van de natuur. Soms mag je een windmolen bouwen in een natuurgebied. Bijvoorbeeld als planten, dieren of de natuur geen last hebben van de windmolens. Er is afgesproken dat windmolens het Iandschap niet to veel mogen verstoren. En er is ook een regel die zegt dat inwoners en bedrijven uit de gemeente eigenaar moeten zijn van de helft van alle windmolens. En dat mensen die windmolens willen bouwen een deel van de inkomsten van windmolens besteden aan voorzieningen in de buurt.

voor windmolens. Die beschermen bijvoorbeeld de mens en de natuur. En er is ook een regel die zegt dat inwoners en bedrijven uit de gemeente eigenaar moeten zijn van de helft van ate windmolens. U leest zo meer over de regels. Als u gemeenteraadslid was, zou u dan nog andere regels maken? We vragen uw advies. Hoe werkt dit onderdeel? De gemeente kan eisen stellen aan plannen voor windmolens. U mag ons zo adviseren welke eisen u goed vindt. En welke eisen u nog meer zou willen. Maar u kunt niet zomaar alles kiezen: gemeente wil zorgen voor 50 megawatt extra windenergie. Dat zijn ongeveer 17 nieuwe windmolens. U kunt alleen eisen iezen waarbij we minimaal zorgen voor 50 megawatt extra windenergie 2. v Mensen die windmolens willen bouwen

Verderop op dezelfde pagina van de vragenlijst wordt dan gesteld "Als u niets kiest dan gaan we ervan uit dat u de huidige regels en afspraken wilt houden". Zie de schermafdruk op de volgende pagina. Zoals gezegd, er zijn nu geen huidige regels en afspraken dus dit is suggestief dan wel misleidend.

2 N., Mensen die windmolens willen bouwen

Amsterdamse inwoners en ondernemers moeten de baas zijn over de helft van alle projecten voor schone energie. Dat staat in het klimaatakkoord. Dat betekent dat inwoners en ondernemers zeif geld investeren in schone energie. En dat ze er zelf geld aan verdienen. Ze werken samen in energiecooperaties. Daarmee wekken ze energie op voor Amsterdam.

hebben een bepaalde hoeveelheid geld. Er is niet genoeg geld om alle eisen tegelijk te stellen. U kunt daardoor niet alles tegelijk adviseren. Als u niets kiest dan gaan we ervan uit dat u de huidigev regels en afspraken

Er zijn in Nederland wetten en regels voor windmolens. Die gaan bijvoorbeeld over hoeveel geluid windmolens mogen maken. En hoeveel schaduw er van de wieken op woonhuizen mag vallen. Ook zijn er regels voor het beschermen van de natuur. Soms mag je een windmolen bouwen in een natuurgebied. Bijvoorbeeld als planten, dieren of de natuur geen last hebben van de windmolens. Er is afgesproken dat windmolens het landschap niet te reel mogen verstoren. En er is ook een regel die zegt dat inwoners en bedrijven uit de gemeente eigenaar moeten zijn van de helft van alle windmolens. En dat mensen die windmolens willen bouwen een deel van de inkomsten van windmolens besteden aan voorzieningen in de buurt.

wilt houden. Bekijk het tilmpie voor meer

11. Bent u het met ons eens dat dit anders geformuleerd moet worden? Zo nee, waarom niet? 12. Kan dit in verdere communicatie, documentatie, participatie e.d. beter uitgelegd worden door de gemeente?

Op de pagina van de vragenlijst waar de keuzes gemaakt moeten worden moeten deelnemers hun voorkeuren aangeven. De keuzes hebben invloed op o.a. het 'Aantal mensen met lichte hinder' en het 'Aantal mensen met Beperkingen

ernstige hinder' — zie bijgevoegde voorbeeld schermafdruk rechts •

Er staat nergens WAT "lichte" dan wel "ernstige" hinder is.

•

Er staat nergens HOE "lichte" dan wel "ernstige" hinder bepaald

Mogell)k te halen Megawatts energle door extra wIndmolens Minintaal 50 Megawatt

wordt. •

Er staat nergens hoe deze aantallen gehinderde mensen berekend zijn.

Kosten veer mensen die wIndmolens wIllen bouwen Men 5 C,0C CCP

13. Kunt u uitleggen wat hier de definitie van "lichte" en "ernstige" hinder is? Gaat dit over geluid, over slagschaduw, een combinatie

1

hiervan of anders? Totale effecten

14. Kunt u uitleggen hoe deze "lichte" en "ernstige" hinder bepaald

Aantal t mensen met lichte hinder oor extra wiridmolens

wordt, met welk model en met welke aannames? Gaat dit over

d

geluid, over slagschaduw, een combinatie hiervan of anders?

Aantal mensen met ernstige hinder door extra windmolens

15. Kunt u uitleggen hoe deze aantallen gehinderden berekend zijn? Is hierbij soortgelijke of wellicht dezelfde methodiek (of

5C-C

Aantal mensen dat schone energie kan gebruiken door extra wn!ens o

methodieken) gebruikt als in de Addendum MER? 16. Indien soortgelijke of wellicht dezelfde methodiek (of methodieken) gebruikt zijn als in de Addendum MER, vindt u dan

op basis van onze argumentatie dat deze niet gebruikt mogen worden in deze vragenlijst, reflectiefase en toekomstige afwegingskader? Zo niet, waarom niet? 17. Het college sluit brieven vaak of met "Ons college kan niet beloven dat niemand lets van de

windturbines gaat merken, maar belooft er alles aan te doen om, gegeven de ambitie, de effecten zo beperkt mogelijk te houden." of zinnen met een soortgelijke formulering. Dergelijke zinnen suggereren dat het weining mensen zullen zijn. Deze vragenlijst geeft als effect dat duizenden Amsterdammers "licht" of "ernstig" gehinderd zullen worden. Ziet u dat nog als "beperkt effect" zoals het college schrijft? Zou dit niet al een aanleiding moeten zijn om de ambitie te herzien? Op de pagina waar keuzes gemaakt moeten worden staat ook de optie "Stel strengere eisen aan het geluid van windmolens".

Stel strengere elsen aan het geluid van de wlndmolens

Door op het icoontje te klikken opent er een pop-up scherm waarin er wordt gesteld dat er eisen zijn voor geluid, ook voor windturbine geluid. Zoals al eerder gezegd in deze brief, er zijn op dit moment geen landelijke wetten en regels voor windturbinegeluid en slagschaduw. Er wordt alleen gesteld dat er veel discussie over de eisen is.

I,' egawatt

Co -'

E 3 oca330

0

Stel strengere eisen aan het geluid van de windmolens Wat zijn de eisen nu? Er Olin in `. ederlano algemere eiser voor hoeveel getwo lets mag rnakeni de geuiosrornmen Deny. San een srelweg vilegveld eer fabriek of treinverkeer. We -.wen Oat imerser sneller last hebben van net geluid van Aindmolers clan van het geluid van verrcesr. Da: korrt cvaarschijnlijk door het orregelmatige geluid van de wieker. VAndmoiens moeter daarom aan strengere geU nre se^ v:•.0r.,en dan wegverxeer.

Als u kiest voor strengere eisen aan het geruid• wat is dan uw advies aan de gemeente? Eer .virdrnolen

toms freer e^ sums minder ge mo. De eiser

er nu zijn hcuden

aaarmee gees rekening Die kijken aiteen rear het gerniddelde gemid it eer ;ear. Wilt dat an gemeente strengere eisen stet: 33n hoe nard net getuel TnaXin7331 mag zin? Kies dan deze eis. Uw advies aan de gemeente:

•

=.• c'03g mag het geluid riet harder zijr: dan 52 decibel. Da: s lets harder dan het geluid ear een ,asciroger.

•

s Nacnts mag het geluid net narder zijn dan 43 decibel. Dat kart is vergeli;ken met eer koelkast die aarslaat.

tv'ergeljk net geluid van uw straat met het getuid da: eer wmdmolen mag maker.

Uitgebreide informatie De eisen voor het geluid dat .virdrnolens 'roger maker,zijn strergs.r clan d e voor ^e: ge,trcl van verveer op weger. Verkeer ao wegen mag gemiddela 50 decibel per jeer .tijr Wircimdergeluid mag gerntddeld 47 deciber per jam zjn ove,c139 er gerniddeld 41 decibel it de ^acrr: Hoe groter de Ostend ti.ssen huizen er geolarde windmolens hoe groter de kars dat je aan de gelLidsnormer -crotchet err de wirdmolens kurnen worden gebouwa en weirig te hoeven worden 509e:et Er is cook veel disc4ssie over de eiser. Damon,'rotten mersen die windmolens .vi lien bouwen een milieueffectrepportage waken voor ieder plan voor w:r drnolens

Eigenschappen van deze optie Afnarne 'Jr

te hales Megawatts energie door extra taindmolens: 7 Megawatt 1=1

Toename is sten root' mensen die wirdmolens wilier bouwen: € 3.000.000 al Toename A.antal imerser met lichte birder door extra wirdmolens: 700 .5' Atname Aantat mensen met ernstige hinder door extra windmolens: 1.000 Atname Aartal mensen dat schone energie liar gebruiker door extra Ninorr o C.-5 8.000

18. Bent u het met ons eens dat de burger die probeert de vragenlijst in te vullen onvolledig en onjuist wordt geinformeerd door A) het weglaten van het feit dat het Rijk nieuwe normen moet vast stellen i.v.m. de uitspraak van de Raad van State en B) het weglaten van de aanpak van Amsterdam om zelf normen proberen te stellen per zoekgebied, dan wel per vergunning, dan wel per bestemmingsplan? Zo nee, waarom niet?

Inconsistentie van (voorgenomen) beleid en ambitie in de Gezondheidsnota versus de "gegeven ambitie" voor windturbines De Amsterdamse Nota Gezondheidsbeleid 2021-2025: Veerkrachtige Amsterdammers in een gezonde stad is 18 november jongstleden besproken in de commissie ZJS. Deze moet nog worden besproken inde raad. In de Amsterdamse Nota Gezondheidsbeleid 2021-2025: Veerkrachtige Amsterdammers in een gezonde stad, beschrijft u een aantal leidende principes op pagina 11: "3.3 We werken preventief.• preventie heeft prioriteit Voorkomen is beter dan genezen. Preventie, een stevige Sociale Basis en tijdige signalering vormen de sleutel tot een veerkrachtige en gezonde bevolking. Dat is een duurzame en kosteneffectieve manier om bij te dragen aan een goede volksgezondheid en aan gelijke kansen op gezondheid voor iedereen." "3.5 We maken duidelijke keuzes — ongelijk investeren, voor eerlijke kansen Eerlijke kansen op gezondheid bereiken we door bestaande gezondheidsverschillen in Amsterdam te verminderen. Oat betekent dat we keuzes moeten maken in groepen en gebieden die we extra aandacht geven. We kiezen voor Amsterdammers die het meeste risico lopen op een minder goede gezondheid en bij wie de grootste gezondheidswinst is te behalen. Dat zijn om te beginnen de Amsterdamse jeugd en Amsterdammers met een ongunstige sociaaleconomische positie.

Onze focus goat uit naar Nieuw-West, Zuidoost en Noord, gebieden met relatief veel inwoners die minder goed scoren op verschillende gezondheidsaspecten." Dit zijn uiteraard mooie principes die wij alleen maar kunnen onderschrijven vanuit gezondheidsperspectief. Echter, de realiteit geeft echter een ander beeld. )- In plaats van dat u preventie prioriteit geeft volgens uw eigen principe 3.3, stelt u zoekgebieden dichtbij woningen vast en vergroot u kansenongelijkheid op het gebied van gezondheid. ➢ In plaats van, volgens uw eigen principe 3.5, ongelijk te investeren voor eerlijke kansen, stelt u juist zoekgebieden vast dichtbij de door uzelf benoemde focusgebieden van principe 3.5. Namelijk zoekgebieden in Nieuw-West (zoekgebied Havens Zuid), Zuidoost (Diemerbos/Diemerscheg, de Waternetlocatie bij Weesperkarspel, knooppunt Holendrecht en Gaasperplas) en Noord (Ring A10 Noord, Cornelis Douwesterrein, Noorder Ijplas).

19. Hoe ziet u zelf deze inconsistentie tussen de Gezondheidsnota (waarin aan preventie prioriteit wordt toegekend en wordt geinvesteerd in het verkleinen van gezondheidsverschillen) en de ambitie voor ongeveer 17 windturbines binnen de gemeentegrenzen die de gezondheidsverschillen zullen vergroten?

En in hoofdstuk 10, sectie 10.3 Wat gaan we doen? wordt gesteld op pagina 49: "Gezond binnen- en buitenmilieu • Tussen nu en 2030 verminderen we de geluidbelasting en geluidhinder in Amsterdam. Oat doen we aan de hand van het Actieplan Geluid en door in te zetten op een gezamenlijke, nieuwe aanpak van geluid bij woningbouw.

•

In de komende jaren zorgen we ervoor dat er bij de energietransitie structurele aandacht is voor gezondheid. Het goat bijvoorbeeld om verminderen van de hinder van windturbines, van warmtepompen en van magneetvelden en om energiebesparing door elektrificatie."

Ook deze acties klinken heel goed, de realiteit geeft echter hier ook een ander beeld. )- In plaats van dat u tussen nu en 2030 in Amsterdam de geluidsbelasting en geluidshinder vermindert, heeft u een ambitie geformuleerd die tot ongeveer 17 windturbines binnen de gemeentegrenzen moet leiden. Door aan deze ambitie vast to houden zullen geluidsbelasting en geluidshinder toenemen, niet verminderen. In plaats van dat u er voor zorgt dat er structurele aandacht komt voor gezondheid en de hinder van windturbines wordt verminderd, blijft u vasthouden aan de ambitie van ongeveer 17 windturbines binnen de gemeentegrenzen.

20. Hinder is ook een gezondheidseffect volgens zowel de WHO-definitie als het RIVM8. Zowel de provincie als de gemeente berekenen een toename in het aantal gehinderden door het plaatsen van windturbines (zie vraag 3, 4, 15 en 16) Hoe kijkt u zeif naar deze inconsistentie, met aan de ene kant een toename in het aantal gehinderden door de ambitie van ongeveer 17 windturbines binnen de gemeentegrenzen en aan de andere kant de genoemde ambities en acties uit de Gezondheidsnota?

Graag ontvangen wij de beantwoording van onze vragen binnen de daarvoor gestelde termijn. Hoogachtend,

moleculair farmacoloog , kinder- en jeugdpsychiater internist verloskundige en klinisch epidemioloog <no-arts

Bijlage 1 Referenties 1.

ONTWERPBESLUIT tot wijziging van de Omgevingsverordening NH2020, Pagina 6, https://www.noordholland.nl/Onderwerpen/Ruimteliike inrichting/Projecten/Omgevingswet/Omgevingsverordeni ng/Terinzagelegging partiele herziening 27 9 2021 t m 08 11 2021/Wijzigingen Omgeving sverordening NH2020.pdf

2. https://www.arnsterdam.nl/nieuws/nieuwsoverzicht/windmolens-amsterdam-welke-keuzemaken/ 3. https://www.ggd.amsterdam.nl/publish/pages/825111/amsterdamse nota gezondheidsbeleid 2021-2025.pdf 4.

Addendum planMER https://www.noordholland.nl/Onderwerpen/Ruirntelijke inrichting/Projecten/Omgevingswet/Omgevingsverordeni ng/Terinzagelegging partiele herziening 27 9 2021 t m 08 11 2021/Addendum plan MER Wind op Land.pdf

5. Hinder door geluid van windturbines: Dosis-effectrelaties op basis van Nederlandse en Zweedse gegevens Janssen et a1,2008 https://www.tno.nl/media/2187/hinder door geluid van windturbines.pdf 6. Website TNO httpsigrepository.tno.nlilislandorajobjectjuuid:25da94e9-0f0e-4f2d-982ddle9f5b549f1 7. https://www.amsterdam.nl/bestuur-en-organisatie/college/wethouder/mariekedoorninck/persberichten/gemeenteraad-amsterdam-stemt/ 8. https://www.rivm.nl/windenergie/windmolens-gezondheid

Bijlage 2 — Ter informatie. Zienswijze le partiele herziening Omgevingsverordening NH2020 d.d. 6 november 2021

Gedeputeerde Staten van Noord-Holland, Postbus 3007 2001 DA Haarlem

Amsterdam, 6 november 2021

Zaaknummer 1695217 Betreft: zienswijze le partiele herziening Omgevingsverordening NH2020

Geachte heer, mevrouw Op 18 juni 2021 hebben wij al een zienswijze ingediend op de Ontwerp-omgevingsverordening NH2022. Deze blijft van kracht. Middels deze zienswijze willen we nogmaals uw aandacht vragen voor een landelijk probleem: de gezondheidsrisico's van windturbines die to dicht bij woningen worden geplaatst. Dit probleem speelt ook in Noord Holland en heeft ook betrekking op de Ontwerp Omgevingsverorderning NH2022 en deze l e partiele herziening Omgevingsverordening NH2020 Middels een raadsadres d.d. 29 maart 20211, ondertekend door meer dan 100 (para)medici, en een addendum d.d. 18 mei 20212, en een reactie aan de gemeente d.d. 24 mei 20213 hebben wij voldoende aangetoond dat er gezondheidsrisico's zijn en er meer onderzoek nodig is. Het antwoord van het RIVM aan de gemeente d.d. 12 april 2021 ondersteunt deze oproep tot meer onderzoek. Daarnaast blijkt dit ook uit de bekendmaking op 3 juni dat het RIVM een landelijk Expertisecentrum Windenergie en Gezondheid opriche Bij deze dienen we zienswijze in op de "1e partiele herziening Omgevingsverordening NH2020". We gaan eerst in op 2 van de documenten die ter inzage liggen, de MER Addendum Wind op Land en het Ontwerpbesluit. Daarna wijzen wij u nog op wat actuele ontwikkelingen die relevant zijn voor uw besluitvorming.

MER Addendum Wind op Land Sectie 3.2.1 Geluid. Effecten op geluid — geluidhinder Zienswijze 1: In deze sectie worden aan zoekgebieden 'tinten' toegekend (uit de beoordelingsschaal van pagina 20) op basis van berekeningen die volgens ons volledig arbitrair zijn. Daarmee zet deze sectie de lezers op

het verkeerde been door te suggereren in tabel 3.2 dat de hinder en ernstige hinder wel mee valt en dat het aantal gehinderden of ernstig gehinderden ook wel mee valt. Zienswijze 2: Op pagina 25 wordt er geschreven: "De geluidbelasting en eventuele hinder die bij woningen kan optreden is afhankelijk van de geluidproductie van de windturbines, de afstand tussen woningen en de turbines, de ligging ten op-zichte van de windrichting en de eventuele afscherming of demping van het geluid in het gebied tussen de woning en de windturbine. Deze factoren zijn voor de zoekgebieden grotendeels niet bekend." Zienswijze: De conclusie hier zou moeten zijn dat er door deze vele onbekende factoren geen verdere conclusies kunnen worden getrokken en geen beoordelingen van de zoekgebieden kunnen worden gemaakt. Dit zou ons insziens wel de conclusie moeten zijn. Zienswijze 3

De tekst op pagina 25 gaat verder als volgt: "Om toch een beeld te kunnen geven van de mate waarin windturbines in de zoekgebieden kunnen leiden tot geluidhinder in de woonomgeving is met behulp van GIS het aantal woningen en woonboten rond de zoekgebieden geteld. Vervolgens zijn deze aantallen gecombineerd met een uit de literatuur en praktijkgegevens afgeleide relatie tussen afstand en het aandeel van de bewoners dat hinder of ernstige hinder ervaart. Dit leidt per zoekgebied tot een inschatting van het aantal gehinderden. Deze aanpak heeft het karakter van een worst-casebenadering, omdat het uitgangspunt is dat op de grenzen van het gehele zoekgebied geluid wordt geproduceerd door windturbines. In de prak-tijk zal dat, zeker bij de grotere zoekgebieden en zoekgebieden waarin het mogelijk is turbines niet op of dichtbij de grens van het zoekgebied te plaatsen, niet het geval zijn. Daarnaast is geen rekening gehouden met afscherming die vooral in woonkernen van belong kan zijn. Een tweede kanttekening is dot de gehanteerde relatie tussen afstand en hinderpercentages indicatief is. Dat komt doordat relatie tussen afstand en hinderpercentage is afgeleid van literatuurgegevens over de afstand van geluidcontouren tot de bron (de windturbines). Zoals hiervoor aangegeven is de afstand van de geluidcontouren geen vast gegeven, maar afhankelijk van een groot aantal facto-ren.

Een derde kanttekening is dat de hinderpercentages zijn gebaseerd op onderzoeken van meer dan tien jaar oud. Recentere informatie is in deze vorm niet beschikbaar. Ondanks deze onzekerheden geeft de gehanteerde methodiek wel een beeld van de gevoeligheid van de zoekge-bieden voor het optreden van geluidhinder." Zienswijze: Ondanks de kanttekeningen die hier worden gemaakt, wordt toch niet geconcludeerd dat je door deze vele onbekende factoren geen verdere conclusies kan trekken en zoekgebieden niet kan beoordelen. Dit zou ons insziens wel de conclusie moeten zijn.

Zienswijze 4 Vervolgens wordt er op pagina 25 en 26 een rapportage 'Hinder door geluid van windturbines' (Janssen, et al., 2008)S gebruikt. Er wordt geschreven "De kans op hinder (A) en ernstige hinder (HA) kan worden weergegeven op grond van de uit literatuur bekende relatie tussen geluidbelasting door windturbines en het aandeel van de blootgestelden dat daarvan hinder of ernstige hinder ervaart." Zienswijze: Deze rapportage is uit 2008, valt volgens de website van TNO onder "Historisch Materiaal TNO"7, en refereert naar windmolens met een ashoogte van 40, 60, 80 of 100m. Deze is dus inzake de windturbines gepland voor Noord Holland niet van toepassing, want daar wordt ingezet op windturbines met hogere ashoogten. Dit rapport van Janssen et al kan dus niet worden gebruikt, en ondanks dat dit min of meer bevestigd wordt in de derde kanttekening op pagina 26, wordt het toch gebruikt. Ons inziens zou de conclusie zijn dat er een nieuw model op basis van gedegen ondezoek ontwikkeld zou moeten worden, voordat verder wordt gegaan. Zienswijze 5 Op pagina 26 wordt eerst een figuur uit het rapport van Janssen et al getoond, figuur 3.1a. Daar onder wordt een figuur 3.1b geplaatst. We hebben beide figuren bijgevoegd: 40 hinder binnenshuis

35 —

— — ernstige hinder bInnenshuis 30 —

P.

25 —

hinder buitenshtus -

ernstige hinder buitenshuis

t' 20 ; 15 I0

5 ...

,••••

30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 Lden

Figuur 3.1a: Hinder door windturbines: relatie tussen geluidniveau en percentage (ernstige) gehinderden (Janssen, et at, 2008).

70

hinder percentage

.1,,eninderd. bolt. 60 er - .t g gehinderd. buiten 70

-1 -Indr, I gehinderden

'0 10 20 0

300

020

900

I;[1.

I -cc

afsiand

Figuur 3.16: Hinder door windturbines: relatie tussen afstand en percentage (ernstige) gehinderden. Deze relatie is indicatief. In de berekeningen voor dit plan-MER zijn de percentages van de 'treden' in de figuur gehanteerd.

Zienswijze: Door figuur 3.1b zo direct onder 3.1a te plaatsen en 'b' te noemen wordt de indruk gewekt dat deze ook uit Janssen et al komt, maar dat is niet zo. Er wordt geen enkele uitleg, referentie of verantwoording afgelegd over de relatie tussen afstand en percentage (ernstig) gehinderden. Sterker nog, de relatie wordt indicatief genoemd — hier zou dus absoluut niet verder mee gerekend mogen worden. Dit gebeurt vervolgens wel en is buitengewoon kwalijk. Alle resultaten die op pagina 2628 staan zijn dus volkomen uit de lucht gegrepen en arbitrair. Ze zouden moeten worden verwijderd en niet verder gebruikt. Zienswijze 6 In de sectie Resultaten, pagina 26-28, wordt een potentieel aantal gehinderden berekend. "Voor elk zoekgebied voor windenergie is het aantal woningen (verblijfsobjecten met woonfunctie zoals gedefinieerd in de Basisregistratie Adressen en Gebouwen) bepaald en in schillen met een afstand van 300, 600, 900 en 1200 meter (gerekend vanaf de rand van de zoekgebieden) bepaald. De aantallen zijn vermenigvuldigd met een gemiddeld aantal bewoners per adres (2,1) en de hin-derpercentages van figuur 3.1b." Zienswijze: Deze resultaten zijn volledig arbitrair en mogen niet worden gebruikt. Voor de hinderpercentages van figuur 3.1b hebben we dit al aangegeven onder onder zienswijze 5. Daarnaast is ook het aantal personen arbitrair en wel om de volgende redenen: 1) 2)

Er wordt niet aangegeven op welk moment in de tijd het aantal woningen is bepaald. Rondom vele zoekgebieden vindt nieuwbouw plaats dus dit moment is relevant. Er wordt ook geen rekening gehouden met nieuwbouwprojecten die al gaande zijn of in de planning staan voor de komende paar jaar. Dat zou wel moeten, want je zou moeten rekenen met het aantal mensen dat in de buurt woont van een zoekgebied rond het moment van de plaatsing van windturbines. Als dit bijvoorbeeld rond 2025 is voorzien voor een bepaald gebied, dan zouden de nieuwbouwplannen tot en met 2025 moeten worden meegenomen.

3)

Er wordt 2,1 persoon per huishouden aangehouden, dat is het Nederlandse gemiddelde. De buurten rondom de zoekgebieden zijn echter heel divers. Zo zijn langs gebied A10 Noord veel eensgezinswoningen en gezinsappartementen, waar het aantal personen per huishouden (veel) hoger zal zijn, terwijl in landelijke gebieden dit wellicht lager is. Ons inziens mag er dus niet gerekend worden met 2,1 maar moet er met een voor dat zoekgebied relevant aantal personen per huishouden worden gerekend.

Zienswijze Op pagina 27 en 28 worden de zoekgebieden "beoordeeld". Zienswijze: Ondanks alle kanttekeningen die de Antea Groep zelf gemaakt heeft, worden de zoekgebieden toch beoordeeld met de 'tinten'. Ons inziens moeten deze beoordelingen worden geschrapt en niet verder worden gebruikt. Daarnaast vinden wij het volkomen onlogisch om alleen gekeken naar de schil van woningen tot 600m rondom een zoekgebied, alsof het verder dan 600m niet meer relevant is of geluid ineens op houdt.

Sectie 3.2.2 Slagschaduw — geluidhinder

Zienswijze 8 Op pagina 29 staat "De effecten door slagschaduw zijn op het provinciale schaalniveau niet goed in beeld

te brengen. Dit komt doordat - in sterkere mate don bij geluid - het optreden van slagschaduw op een woon-bestemming afhangt van de positie van die woning ten opzichte van een windturbine." Zienswijze: als de effecten door slagschaduw niet goed in beeld te brengen zijn, dan moet de conclusie volgens ons zijn dat de zoekgebieden ook niet beoordeeld kunnen worden op slagschaduw.

Zienswijze 9 Op pagina 29 staat vervolgens: "Op projectniveau worden voorzieningen getroffen die moeten

waarborgen dat de norm uit het Activiteitenbesluit niet wordt overschreden: niet meer dan 17 dagen een overschrijding van 20 minuten slagschaduw op een gevoelige bestemming." Met als referentie onderaan de pagina dat het Activiteitenbesluit niet meer van toepassing is: "Deze is niet meer van toepassing no de uitspraak van de ABRvS, zie paragraaf 1.4.2. Voor de beoordeling van de kans op het optreden van hinder en de mogelijkheden tot mitigatie is vooralsnog deze norm wel als uitgangspunt gehanteerd" Zienswijze: De conclusie zou volgens ons moeten zijn dat er dus niks kan worden beschreven, geconcludeerd of beoordeeld m.b.t. slagschaduw aangezien er op het moment geen geldige normen zijn. In combinatie met zienswijze 9 is er dus en geen effect in beeld te brengen en geen norm dus de enige juist conclusie zou moeten zijn dat er ook geen beoordeling van zoekgebieden kan plaatsvinden.

Zienswijze 10 Op pagina 29 en 30 staat: "De beoordeling van de gebieden heeft plaatsgevonden op basis van de

aantallen woningen rond de zoekgebieden, vooral in de zone (van zuidwest via noord tot zuidoost) rond de gebieden waar als gevolg van windturbines slagschaduw kan optreden. Als in deze zone veel woningen aanwezig zijn moet bij de inpassing van windturbines rekening worden gehouden met beperkingen. De kaartjes van de zoekgebieden in bijlage 1 geven een beeld van de zoekgebieden en de woningen in en rond deze gebieden." Zienswijze: Bovenop het felt dat de effecten van slagschaduw niet in beeld te brengen zijn (zienswijze 9) en er geen geldige norm meer is (zienswijze 10) is volgens ons ook het totale aantal woningen dat gebruikt wordt in de "beoordeling" onbekend. Er wordt, als ook gemeld onder zienswijze 6: niet aangegeven op welk moment in de tijd het aantal woningen is bepaald. Rondom vele zoekgebieden vindt nieuwbouw plaats dus dit moment is relevant. 2) geen rekening gehouden met nieuwbouwprojecten die al gaande zijn of in de planning staan voor de komende paar. jaar. Dat zou wel moeten, want je zou moeten rekenen met het aantal mensen dat in de buurt woont van een zoekgebied rond het moment van de plaatsing van windturbines. Als dit bijvoorbeeld rond 2025 is voorzien voor een bepaald gebied, dan zouden de nieuwbouwplannen tot en met 2025 moeten worden meegenomen.

1)

Kortom, er kan geen beoordeling plaatsvinden.

Sectie 3.2.4 Conclusie woon- en leefomgeving

Zienswijze 11 Zienswijze: Op basis van wat we hebben aangedragen onder onze zienswijzes 1-10 hierboven, concluderen wij dat secties 3.2.1 en 3.2.2 onduigdelijk zijn en alle resultaten, conclusies en beoordelingen moeten worden verworpen en dus niet kunnen worden gebruikt.

ONTWERPBESLUIT tot wijziging van de Omgevingsverordening NH2020 Algemene toelichting

Zienswijze 12 In de toelichting staat "De milieugevolgen van deze wijzigingen zijn onderzocht in het Addendum op het

pIanMER van 2014." Zienswijze: Middels zienswijzes 1-11 hierboven hebben wij aangetoond dat het Addendum MER niet te gebruiken is als onderbouwing voor of toelichting op uw ONTWERPBESLUIT tot wijziging van de Omgevingsverordening NH2020". Veel zaken zijn onduidelijk, niet onderbouwd en/of arbitrair bepaald. U kunt dus niet stellen dat de milieugevolgen zijn onderzocht, in ieder geval niet voor geluid en slagschaduw. Volgens ons kunt u dus niet besluiten om de Omgevingsverordening NH2020 te wijzigen op basis van de Addendum MER.

Actuele ontwikkelingen Motie van de leden Erkens en Leijten over onderzoek naar de effecten van afstandsnormen voor windmolens op land

Zienswijze 13 Op 15 juni 2021, is met 133 stemmen voor, motie 32813-731 aangenomen in de Tweede Kamer'. Deze motie van leden Erkens (VVD) en Leijten (SP) luidt als volgt:

"De Kamer, gehoord de beraadslaging, overwegende dat windmolens negatieve effecten kunnen hebben op de leefkwaliteit en gezondheid van direct omwonenden; overwegende dat het RIVM heeft aangegeven dat er aanvullend onderzoek nodig is naar de gezondheidseffecten van windmolens; overwegende dat andere landen strikte afstandsnormen hanteren voor windmolens op land; verzoekt de regering, op korte termijn een onafhankelijk onderzoek te laten uitvoeren naar de effecten van verschillende afstandsnormen op de gezondheid en leefkwaliteit van omwonenden; verzoekt de regering, de resultaten van dit onderzoek mee te nemen in het verder concretiseren van de RES'en, en goat over tot de orde van de dag. Erkens Leijten" Zienswijze: volgens ons moet u als PS Noord-Holland wachten op dit onafhankelijke onderzoek voordat u verder kunt gaan met het concretiseren van de RES'en voor Noord Holland. Dit onderzoek zou ook van belang zijn voor een nieuw Addendum MER, aangezien we middels zienswijze 1-11 al hebben aangetoond dat deze niet deugd en niet gebruikt kan worden.

Recent nieuws en recente wetenschappelijke publicaties Zienswijze 14 In een recente publicatie in Nature' waar werd gekeken naar het effect van laag frequent geluid van windturbines op omwonenden is een van de conclusies dat "In view of the adverse health impacts of exposure to turbine-generated LFN, it is recommended that the government set regulations on the requisite distances of wind turbines from residences,"oftewel "In het licht van de negatieve gezondheidsimpact van blootstelling aan turbine-gegenereerd laag frequent geluid, wordt aangeraden dat de regering regelgeving opstelt met betrekking tot verplichte afstanden van windturbines tot woonverblijven" Zienswijze: volgens ons is dit nog een reden om te wachten op de resultaten van nieuw onderzoek, zoals genoemd onder zienswijze 13, en de nieuwe normering die ontwikkeld moet worden op basis van de uitspraak van de Raad van State. Zienswijze 15 In Australie is al een aantal jaar de Wind Farm Noise Study gaande, een onderzoek naar geluid van windturbine parken onder leiding van Flinders University'. Dit wordt gefinancierd door de Australische overheid. Eerder dit jaar is er onderzoek gerapporteerd over amplitude modulatie (AM), het bekende swoesj-swoesj geluid dat windturbines maken. Het blijkt dat deze AM nogal verschilt tussen dag en nacht. Het AM geluid komt 's nachts 2 tot 5 keer zoveel voor als overdag.

Dit wordt op afstanden tot 1 km van een windturbinepark voor 60% van de nacht gemeten. Op afstanden tot 3 km is dat nog steeds 30% van de nacht. Waar dit te horen is hangt volgens de onderzoekers dan of waar iemand woont ten opzichte van de windrichting11,12. De onderzoekers hebben ook een model ontwikkeld om dit swoesj-swoesj AM geluid te kunnen detecteren en karakteriseren en beschrijven een geavanceerde manier om het AM geluid te kunnen voorspellen13. Zienswijze: Er wordt steeds meer bekend over hoe de verschillende vormen van geluid van windturbines zich gedragen, waar het te horen is en op welke afstand. Volgens ons is dit Australische onderzoek nog een aanwijzing voor u om te wachten op resultaten van nieuw onderzoek en op de nieuwe normering. U kunt volgens ons dus in ieder geval niet de totaal arbitraire berekeningen en beoordelingen (zie zienswijze 1-11) van de Addendum MER gebruiken. Daarvoor is de materie te complex en is meer en beter onderzoek nodig. Zienswijze 16 Lange tijd is een rapport van het RIVM "Health effects related to windturbine sound: an update"' door verschillende overheden in Nederland (ook in Noord Holland) gebruikt om burgers gerust te stellen en aan te tonen dat er geen bewijs is voor gezondheidsrisico's door windturbine geluid.

Dit hadden wij al aan de kaak gesteld middels onze raadsadressen aan de gemeente Amsterdamt23A Onlangs is daar door Dr Van Hoof nog aan toegevoegd dat verschillende onderzoeken waar het RIVM naar verwijst gefinancierd waren door de windmolenindustrie'. Het RIVM heeft daarop geantwoord dat dit niet betekent dat deze onderzoeken per definitie niet betrouwbaar zijn - daar zijn wij het in principe mee eens, maar maar het was beter geweest als dit ook in het rapport vermeld was. Belangrijker echter vinden wij dat het RIVM ook in dit antwoord aangeeft dat meer onderzoek nodig is. "Op grond van alle geselecteerde artikelen concludeert het RIVM in beide rapporten dat er een significant verband is tussen

windturbinegeluid en hinder. In lijn met de WHO-definitie van gezondheid beschouwen we hinder en slaapverstoring zelf ook als schadelijke gezondheidseffecten. Verder is er geen eenduidig bewijs voor slaapverstoring, met andere woorden: de ene studie vindt wel een effect en de andere niet. Voor andere gezondheidseffecten zoals hart- en vaatziekten, stofwisselingsstoornissen, mentale gezondheid en cognitieve effecten is niet voldoende bewijs gevonden. Dit kan betekenen dat er geen relatie is, er nog onvoldoende onderzoek gedaan is, het onderzoek van lage kwaliteit is, of dat er tegenstrudige resultaten zijn. Het RIVM heeft daarom eerder dit jaar aangegeven dat het wenselijk is om hier nader onderzoek naar te verrichten." Zienswijze: Hier leest u duidelijk dat hinder ook een gezondheidseffect is volgens het RIVM en de WHO. Dit wordt in alle documenten van de Ontwerp Omgevingsverorderning NH2022 en deze 1e partiele herziening Omgevingsverordening NH2020 niet gezegd. Wij zouden graag zien dat de provincie dit verduidelijkt in deze en alle toekomstige stukken: hinder is ook een gezondheidseffect.

Zienswijze 17 Op 3 november 2021 kwam er een rapport uit van epidemioloog Dick Bijl. Dit rapport, gemaakt in opdracht van artsencollectief WindWiki, nam het eerder genoemde RIVM rapport "Health effects related to windturbine sound: an update" nader onder de loep'. Dit rapport is in verschillende media Inmiddels zijn er ook vragen over gesteld in de Tweede Kamer'. In het bijbehorende persbericht staat onder andere: "De epidemioloog Dick BO komt tot de conclusie dat op grond van de RIVM-rapporten niet gesteld kan worden dat plaatsing van windturbines op korte

afstand van bewoners verantwoord is. De bewuste onderzoeken zijn namelijk voornamelijk gebaseerd op kwalitatief laag onderzoek. Uit de analyse van deze onderzoeken blijkt dat het gaat om zeer beperkte steekproeven, waarbij de onderzochte groepen en de omstandigheden — zoals afstand tot omwonenden en hoogte van de turbines — niet representatief zijn. Ook blijken de beweringen van het RIVM dat omwonenden minder hinder ervaren wanneer ze betrokken worden bij de plaatsing van windturbines of financieel gecompenseerd worden, niet op deugdelijk wetenschappelijk onderzoek gebaseerd te zijn. Deze argumenten zijn het afgelopen jaar echter wel vaak gehoord in de politieke discussie." Zienswijze: We hebben al op verschillende plekken eerder in deze brief aangegeven waarom het Addendum MER niet gebruikt kan worden voor de Omgevingsverordening, dit rapport van dhr BijI onderbouwd onze stelling dat ook het RIVM rapport niet door de PS en de gemeenten gebruikt kan worden als basis voor de RES'en, Omgevingsverordeningen of ander beleid.

Zienswijze 18 Wellicht heeft u eerder gehoord van onderzoek door Dr.ir. J.A.P.M. de Laat klinisch fysicus/audioloog Leids Universitair Medisch Centrum. Dr de Laat heeft eerder gesproken op een expersessie voor de gemeente Amsterdam die u kunt terugkijken20. Daar gaf hij aan dat zijn onderzoek binnenkort gepubliceerd zou worden. We hebben inmiddels begrepen dat zijn onderzoeksartikel geaccepteerd is voor publicatie in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. Dit zal echter pas verschijnen na de deadline voor het indienen van zienswijzes op de 1e partiele herziening Omgevingsverordening NH2020. Zienswijze: we vragen u om de ontwikkelingen te blijven volgen en ook het artikel van dr De Laat mee te laten wegen in uw besluitvorming.

Zienswijze 19 Zienswijze: Tot slot eindigen we met een oproep die we in onze raadsadressen en andere zienswijzes ook al hebben gedaan. Er is nog niet genoeg bekend over de gezondheidsrisico's van windturbines die dicht bij woningen staan. Daarom moet u het voorzorgprincipe toe passen zolang er geen resultaten zijn die garanderen dat die plaatsing niet schadelijk is voor de gezondheid. Dit betekent, geen windturbines plaatsen te dicht bij woningen. Als vuistregel voor 'te dicht' kan minder dan 10x de as-hoogte van de windturbine worden aangehouden. Dit betekent in de praktijk dat een aantal zoekgebieden of zal moeten vallen omdat daar simpelweg geen mogelijkheid is om windturbines op de afstand te plaatsen die nu veilig wordt geacht.

Hoogachtend,

moleculair farmacoloog ,, kinder- en jeugdpsychiater internist verloskundige en klinisch epidemioloog kno-arts

Bijlage: referentielijst

Referentielijst zienswijze provincie 1. Raadsadres Gezondheidseffecten en Windturbines d.d. 29-3-2021 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/9947347/1/Raadsadres%20gezondheidseffect en%20windturbines%20definitief%2029-03-2021 2. Aanvullend raadsadres Gezondheidseffecten en Windturbines d.d. 18-5-21 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/101036/1/Raadsadres%20gezondheidseffecte n%20windturbines%20nav%2Onieuw%2ORIVM-rapport%2012-5 3. Raadsadres reactie op antwoordbrief van wethouders Van Doornick en Kukenheim over gezondheidseffecten windturbines d.d. 24-5-21 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/10171794/1/Bijlage Reactie%20op%20beant woording%2Oraadsadres%20gezondheidseffecten%2Ovan%20windturbines 4. Antwoord van wethouders Van Doornick en Kukenheim op raadsadres gezondheidseffecten van windturbines d.d. 18-5-2021 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/10171794/1/Bijlage Reactie%20op%20beant woording%2Oraadsadres%20gezondheidseffecten%2Ovan%20windturbines 5. https://nos.nl/artike1/2383480-steeds-meer-zorgen-over-gezondheidsrisico-s-windmolens-rivmbegint-expertisecentrum 6. Hinder door geluid van windturbines: Dosis-effectrelaties op basis van Nederlandse en Zweedse gegevens Janssen et a1,2008 https://www.tno.nl/media/2187/hinder door geluid van windturbines.pdf 7.

Website TNO https://repository.tno.nlllislandora/object/uuid:25da94e9-0f0e-4f2d-982dd1e9f5b549f1 8. Motie Erkens/Leijten https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2021Z10842&did=2021D23600 9. https://www.nature.com/articles/s41598-021-97107-8#Sec15 10. https://www.flinders.edu.au/adelaide-institute-sleep-health/research-projects/wind-farmnoise-study 11. Phuc D. Nguyen, et al. Long-term quantification and characterisation of wind farm noise amplitude modulation, Measurement, Volume 182, 2021, 109678, ISSN 0263-2241, https://doi.org/10.1016/i.measurement.2021.109678 12. https://news.flinders.edu.au/blog/2021/08/19/new-measure-of-wind-turbine-night-noise/ 13. Phuc D. Nguyen, et al. Benchmark characterisation and automated detection of wind farm noise amplitude modulation, Applied Acoustics, Volume 183, 2021, 108286, ISSN 0003-682X, https://doi.org/10.1016/j.apacoust.2021.108286 14. https://www.binnenlandsbestuur.nl/ruimte-en-milieu/nieuws/windindustrie-beinvloedde-rivmonderzoek.18721083.1ynkx 15. https://www.rivm.nl/publicaties/health-effects-related-to-wind-turbine-sound-update 16. Gezondheidseffecten van windturbine geluid. D. BijI https://www.windwiki.nl/wpcontent/uploads/2021/11/Gezondheidseffecten-van-windturbinegeluid-D.-Bill-2021.pdf 17. https://www.parool.nl/nederland/epidemioloog-zet-vraagtekens-bij-rivm-rapporten-overwindturbines-ratjetoe—b38354cc/ 18.

https://www.telegraaf.nl/nieuws/1338161272/epidemioloog-haalt-uit-rivnn-conclusies-overwindmolens-deugen-niet 19. Kamervragen Lid Kops, De berichten 'Epidennioloog haalt uit: 'RIVM-conclusies over windmolens deugen niet" en 'RIVM verzweeg invloed windlobby op positieve rapporten'

httos://www.tweedeka mer.nl/ka merstukken/kamervragen/deta il?id=2021Z19440&did=2021 D4 1775 20. Expertsessie Windturbines Dr Ir De Laat https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved= 2ahUKEwjA2tfKgv zAhXQC0wKHaASB5MQwqsBegglAhAB&url=https%3A%2F%2Fwww.youtube .com%2Fwatch%3Fv%3DgWYmo AY0o0&usg=A0vVaw21PvSXF7KiKuje5 WKVqJ8