Raadsadres Koningsdag op de Weegschaal.pdf

Van: Verzonden: dinsdag 17 juni 2025 15:40 Aan: Onderwerp: Raadsadres - Verzenden Raadsadres Uw gegevens Naam

Dingeman Coumou

E-mail

dingeman.coumou@oudestadt.nl

Telefoonnummer Uw bericht

Aan de Gemeenteraad, De volstrekt uit de hand gelopen Koningsdag eind april - met name in het Centrum - is voor het wijkcentrum d'Oude Stadt reden u een rapport aan te bieden met het verloop van die dag. En met conclusies en aanbevelingen hoe Koningsdag in het vervolg anders gevierd zal moeten worden. Bijgaand het rapport. Het wijkcentrum hoopt en verwacht dat u de aanbevelingen serieus oppakt. Met vriendelijke groet, Dingeman Coumou Voorzitter wijkcentrum d'Oude Stadt

Uw bijlage

2025-06-14 Koningsdag op de Weegschaal def..pdf

Verzenden Referentienummer

6747-5680

Koningsdag op de weegschaal

Hendrik Battjes 1

Wijkcentrum d’Oude Stadt Kerkstraat 123, 1017 GE Amsterdam Tel. 020 638 2205 wijkcentrum@oudestadt.nl www.oudestadt.nl 12 juni 2025 Foto voorzijde: de op Koningsdag gebruikelijke drukte op het Damrak

2

Koningsdag op de weegschaal Inhoudsopgave 1, Inleiding ……………..……………….………………..……………………………

4

2, Koningsdag 2024, de situatie in de 9 straatjes …….…………………..……….…. 2.1, De drukte ………………………….……………………………..……..……… 2.2, De muziek ………………………….…… …………………..………….….….. 2.3, Samenvatting van deze rapportage ...………………………….….………….…

5 5 5 6

3, Ontwikkelingen in stadsdeel Centrum t/m 2024 ..……………………………….. 3.1, Niet-vergunningplichtige evenementen …………………………...………...… 3.2, Vergunningplichtige evenementen ……………………………………………. 3.3, Geluidbeleid voor evenementen in Amsterdamdam - Beleidsregel ….……….. 3.4, De vrijmarkt …………………………………………………………………… 3.5, Werklijsten 2024, 2023 en 2018 ………………………...…………….…….… 3.6, Aantallen vergunningen ………………….…………………………….…….... 3.7, Gezondheidsaspecten …………………………………………………………. 3.8, Evaluaties ……………………………………………………………………… 3.9, Doel en middelen ………………………………………………………………

7 7 7 9 11 11 12 14 15 17

4, Ontwikkelingen in stadsdeel Centrum, 2025 ………………….………………… 4.1, De drukte ……………………………………………………………………… 4.2, ‘Horecabeleid 2025, horeca in een bruisende, leefbare stad’ …………………. 4.3,’Evnementenbeleid 2026’ ……………………………………………………… 4.4, ‘Koningsdagdrukte Amsterdam was onbeheersbaar voor ambulancezorg’…… 4.5, Diversen ………………………………………………………………………..

19 19 20 21 21 22

5, Aanbevelingen.…………..………….………………………….…………………...

23

Bijlage 1, Tabellen: ……………………………………………….………………….. Tabel 1a, Koningsdag 2018, werklijsten (bewerkt) ……………………………….. 1a-1, Evenementen nacht 2018 (KN18) …...………………………..………… 1a-2, Evenementen dag 2018 (KD18) ………………………...………..…….. 1a-3, Tap nacht 2018 (TN18) ………………………………..……..………… 1a-4, Tap dag 2018 (TD18) …………………………………………………… 1a-5, Totalen ……………………………………………..……………………. Tabel 1b, Koningsdag 2024, werklijst (bewerkt)……………….……..……………. Tabel 1c, Koningsdag 2023, werklijst (bewerkt)…………………………………… Tabel 1d, Koningsdag 2023, Muziekvergunningen en bezoekers drukste moment... Tabel 1e, Koningsdag 2024, Muziekvergunningen en bezoekers drukste moment…

25 25 25 25 27 27 29 30 31 35 36

Bijlage 2, Beleidsdocumenten gemeente Amsterdam………………………………. 2a, Niet-vergunningplichtige eendaagse evenementen, APV art. 2.41………….…. 2b, Vergunningplichtige evenementen …………………………………………..…. 2c, Geluidbeleid voor evenementen in A’dam, Beleidsregel ……….………..…….. 2d, Normering dB ………….……………………………..….….………...…..…… 2e, Lijst evaluaties diverse Koningsdagen …………………………………..……... 2f, Publicatie gemeente over Koningsdag 2024 ………………………….……...… 2g, Recente opgaven vergunde aantallen taps en andere evenementen ……………

37 37 37 38 39 39 40 41

3

1, Inleiding De viering van Koningsdag in de binnenstad is in de loop van de tijd nogal sterk van karakter veranderd. Op veel locaties wordt de sfeer vanaf het middaguur de laatste jaren tot na middernacht vrijwel volledig bepaald door zeer harde muziek en bizar grote drukte. Voorheen lagen de trottoirs in veel buurten in de binnenstad vol met matjes waarop volwassenen en kinderen hun van huis meegebrachte oude spulletjes hadden uitgestald om die te verkopen aan het er rustig langs lopende publiek. Die ‘vrijmarkt' was zo populair dat veel deelnemers dagen van tevoren lintjes op de stoeptegels plakten om hun plekje te reserveren. Van dat bijna idyllisch aandoende beeld van toen is helaas niets meer over. Vanaf het begin van de middag loopt het op Koningsdag de laatste jaren zo vol dat er geen beweging meer in zit, waardoor de voordeuren van woningen en bedrijfspanden minstens 12 uur volledig geblokkeerd zijn. De keiharde muziek die overal te horen is komt voor degenen die langs de Keizersgracht wonen niet alleen uit de luidsprekers op de wal maar ook vanaf de stromen boten die volgepakt met swingend publiek zo langzaam mogelijk in één voorgeschreven richting onafgebroken door die gracht varen.

Niemand houdt zich aan de voorgeschreven geluidsgrenzen en bovendien staan veel luidsprekers op zo korte afstand van elkaar dat de muziek voor de toehoorders van twee kanten komt, of van drie als de boten mee worden geteld. Het oude volksfeest is verpest doordat alles door de commercie wordt bepaald, voor veel buurtbewoners valt er op die dag bijna niets meer te vieren. De horeca kan de vlag uitsteken maar de bewoners zitten met de brokken, velen verlaten de binnenstad die dag. Hoewel het vanzelf spreekt dat de viering van Koningsdag in de loop van de tijd aan veranderingen onderhevig is moet worden geconstateerd dat die wijzigingen veel te ver zijn doorgeschoten. Deze notitie is bedoeld om die misstanden onder de aandacht van het gemeentebestuur te brengen. In paragraaf 3 is een gedetailleerd ooggetuige-verslag weergegeven van de gang van zaken in de 9 straatjes, gezien vanuit het hoekpand Keizersgracht-Huidenstraat met uitzicht op de Runstraat.

Evan uitgaande dat de situatie op Koningsdag in die buurt representatief is voor veel andere binnenstadsbuurten waar het dan ongeveer even druk is en aangezien de gemeentelijke regels die de gewraakte ontwikkeling mogelijk maken niet alleen gelden voor die 9 straatjes maar ook voor de rest van de stad wordt in deze notitie ook de nodige aandacht besteed aan de stedelijke regelgeving, aan de daaruit voortvloeiende vergunningen elders in de stad en aan alles wat daarbij komt kijken. Aan de hand van die analyse worden de nodige conclusies getrokken en aanbevelingen gedaan voor de komende Koningsdagen in de hele binnenstad. Dit alles gaat voornamelijk over Koningsdag, aan Koningnacht is slechts zijdelings aandacht besteed. Enkele akoestisch-technische details zijn ontleend aan de Analyse van de plannen voor een nieuw evenementenbeleid van 18-9-2017, waarin 12 bewonersorganisaties hun conclusies uit de toenmalige gesprekken met de burgemeester hebben vermeld. De aantallen vergunningen en vergunde activiteiten in de binnenstad zijn ontleend aan de gemeentelijke Werklijsten, zie de tabellen van bijlage 1. In bijlage 2 zijn onder meer diverse cruciale onderdelen van in dit verband relevante voorschriften van de gemeente te vinden.

Tenslotte moet erop worden gewezen dat de paragrafen 2 en 3 vrijwel alleen over de periode t/m 2024 gaan terwijl de ontwikkelingen van 2025 in paragraaf 4 zijn beschreven.

4

2, Koningsdag 2024, de situatie in de 9 straatjes 2.1, De drukte Op Koningsdag wordt het de laatste tijd in de binnenstad vanaf het einde van de ochtend steeds drukker, ook in de 9 straatjes. Halverwege de middag staat de Runstraat over de hele lengte van gevel tot gevel al propvol feestvierders, zie afb. 1. Bewoners kunnen hun huizen niet in of uit en er kan geen ambulance of brandweerauto door de dicht opeengepakte mensenmassa’s. Zoals afbeelding 2 aantoont geldt dat ’s avonds ook voor de rijweg langs de Keizersgracht links en rechts van de brug. Op afbeelding 2-links is het publiek te zien dat staat te genieten van de muziek vanuit de luidsprekers op de hoek Keizersgracht-Huidenstraat.

Afb. 1: Links de Runstraat, de brug en het daaraan grenzende deel van de Keizersgracht, rechts de hoek Keizersgracht-Huidenstraat.

Afb. 2: Hetzelfde stukje Keizersgracht ‘s avonds en ’s nachts.

2.2, De muziek Het publiek op de locatie van afb. 1 en afb. 2-links zou pas even na 22.00 uur afdruipen, nadat de muziek op dringend verzoek van omwonenden was gestopt; het was omstreeks 12.00 uur begonnen. Dat stoppen had niet het beoogde effect want dankzij de muziekinstallatie een paar huizen vanaf de hoek bleef even harde muziek doorklinken tot een uur na middernacht, waarna het publiek wegtrok dat daar vanaf de middag al stond, zoals helemaal bovenaan afbeelding 1-rechts is te zien. Halverwege de Runstraat is de muziek voor café de Doffer even na 21.00 uur op verzoek van een omwonende gestopt. 5

De muziekinstallatie op de hoek Keizersgracht-Huidenstraat verschilde in meer dan één opzicht van die van voorgaande jaren. Toen was de initiatiefnemer een Nederlander uit de buurt, deze keer waren het drie heren die alleen Engels spraken, kennelijk expats. Doordat zij hun luidsprekers naast hun mengtafel op het trottoir hadden geplaatst terwijl er in voorgaande jaren op die plek 3 luidsprekers nogal hoog in de bomen hingen drong er deze keer wat minder geluid door naar binnen, al maakte dat voor de daar ondervonden geluidshinder niet veel uit. En niemand trekt zich iets aan van de voorgeschreven eindtijd, de initiatiefnemer veronderstelde dat er geen vergunning voor nodig was. Tijdens een rondwandeling halverwege de middag vanaf Keizersgracht 361 over de gracht en via de Wolvenstraat, Herengracht en Huidenstraat weer terug bleek dat het overal even vol stond en dat niet minder dan vijf muziekinstallaties elkaar beconcurreerden met hun geluidssterkte, namelijk drie op dat korte stukje Keizergracht, één in de Wolvenstraat en één in de Huidenstraat. Dat alles nog afgezien van bovengenoemde installaties op de hoek Keizersgracht-Huidenstraat resp. aan de overkant van de gracht en vanaf de vele boten in de gracht.

Met gesloten ramen drong de muziek ondanks de dubbele beglazing bijzonder hinderlijk door tot binnen de woonappartementen van genoemd hoekpand, de aluminium gevelkozijnen stonden dan ook onophoudelijk te trillen. Overigens maakt het voor de door bewoners ondervonden overlast qua geluidssterkte eigenlijk niet uit of er met of zonder vergunning muziek wordt gedraaid, aangezien er uit de niet vergunde installaties minstens even harde muziek klinkt als uit de wél vergunde. Nadat de muziek bij café de Doffer om 21.00 was gestopt ging de bierverkoop daar gewoon door tot middernacht en het publiek bleef er zodoende ook zo lang staan. Op verzoek van bewoners van het hoekpand Keizersgracht-Huidenstraat hebben ambtenaren van de dienst Handhaving zowel in 2024 als in 2023 toegezegd om zo nodig op te treden, wat geen van beide keren is gebeurd omdat het te druk was (!).

2.3, Samenvatting van deze rapportage - Vanaf het begin van de middag tot diep in de nacht vulde het publiek de Runstraat van gevel tot gevel en het daaraan grenzende deel van de gracht vanaf de waterkant tot aan de gevels, waarmee de toegang tot alle woningdeuren en nooduitgangen in de straat en langs de gracht was geblokkeerd. - Zonder tapvergunning werd op de hoek Keizergracht-Huidenstraat aan de lopende band bier verkocht. - Op korte onderlinge afstanden is vanaf ongeveer 12.00 uur in de middag tot na middernacht continu muziek gedraaid die tot in de woningen keihard doorklinkt. - Als vanouds schitterde de handhaving stelselmatig door afwezigheid. - Al met al zaten de bewoners met grote overlast. Velen ontvluchtten die dag noodgedwongen hun huis vanwege de als onverdraaglijk ervaren hinder, welke luxe niet is weggelegd voor al die zieken en ouderen die sowieso de deur niet uitkomen. Daar komt nog bij dat er van 9.00 tot 21.00 uur geen openbaar vervoer is en geen taxi’s rijden, hoewel het ’s ochtends bijvoorbeeld pas veel later dan 9.00 uur druk begint te worden. Het zou al iets helpen als die regels wat versoepeld zouden worden.

6

3, Ontwikkelingen in stadsdeel Centrum t/m 2024 3.1, Niet-vergunningplichtige evenementen Volgens artikel 2.41-d van de APV (bijlage 2a) is voor eendaagse evenementen geen vergunning nodig als wordt voldaan aan bepaalde voorwaarden, bijv. dat het maximaal toelaatbare geluidsniveau van 75 dB(C) op de gevels van omringende woningen niet wordt overschreden. Zoals in par. 2 beschreven wordt op Koningsdag op een aantal plaatsen versterkte muziek ten gehore gebracht zonder vergunning hoewel op die dag geen gebruik mag worden gemaakt van dat APVartikel: Zodra een horecabedrijf of organisator muziek ten gehore wil brengen op Koningsdag is een evenementenvergunning nodig (mail 9-11 van team Vergunningen). Dat is in andere bewoordingen ook opgemerkt in een publicatie van de gemeente van kort voor Koningsdag 2024 (bijlage 2f), maar in artikel 2.41wordt geen uitzondering gemaakt voor die dag. Dat maakt het begrijpelijk dat veel mensen denken dat ze dan zonder vergunning muziek mogen draaien, terwijl ze ook niet voldoen aan andere voorwaarden, bijvoorbeeld dat er niet meer dan 100 bezoekers mogen komen en dat het evenement niet mag plaatsvinden op de rijbaan en geen belemmering mag vormen voor het verkeer. Aan die eisen kan per definitie niet worden voldaan zodat art. 2.41-d op Koningsdag sowieso niet gebruikt kan worden, ook al zou dat niet verboden zijn.

3.2, Vergunningplichtige evenementen De geluidssterkte van de muziek die o.a. op Koningsdag op de hoek Keizergracht/Huidenstraat ten gehore is gebracht kan met behulp van onderstaande decibelschalen als maatstaf bij benadering worden vastgesteld. Bron:

Dbschalen:

Aantal decibels 60 dB 70 dB 75 dB 80 dB 85 dB 90 dB 95 dB 100 dB

Health Care Services dB Kamermuziek Drukke straat Luide radio (*) Weg met druk verkeer Sloophamer (**)

Decibelschaal Muziekburo dB Stemgeluid, apparatengeluid Meerdere personen die telefoneren Vol restaurant rond lunchtijd Wekker, vrachtverkeer, deurbel Zagen, mixer Vrachtwagen, schreeuwen, juichen, gillen Drilboor, scooter Straal1ger op 300 meter hoogte

Tabel Geluidshinder, Draaiboek evenementen A’dam dB(A) Gewone conversatie Personenauto, mensenmassa Zeer druk verkeer Bromfiets, motor Zeer zware vrachtwagen Laaghangende helikopter

Tabel A, Decibelschalen (*) Moeite om zich verstaanbaar te maken, (**) Verplicht te schreeuwen om zich verstaanbaar te maken

Buiten klonk het muziekgeluid véél harder dan het geluid van een bromfiets of motor, ofwel véél harder dan 85 dB(A), zodat het op zijn minst 90 á 95 dB(A) geweest moet zijn. De geluidssterkte van bastonen wordt uitgedrukt in dB(C), welke waarde doorgaans op 15 dB hoger dan de dB(A)-waarde wordt gesteld (bijlage 2d). Daarvan uitgaande komt 90 tot 95 dB(A) ongeveer overeen met 105 tot 110 dB(C). In 2019 zijn op Koningsdag in de Runstraat gedurende anderhalf uur geluidsmetingen verricht vanuit een boven de Doffer gelegen appartement, met het volgende resultaat. dBmusic meting: 2019-04-27 | 17:49 | 92 dB(A) | 104 dB(C) dBmusic meting: 2019-04-27 | 17:52 | 93 dB(A) | 107 dB(C) dBmusic meting: 2019-04-27 | 18:03 | 92 dB(A) | 109 dB(C) dBmusic meting: 2019-04-27 | 18:18 | 93 dB(A) | 105 dB(C) dBmusic meting: 2019-04-27 | 19:15 | 92 dB(A) | 106 dB(C) Deze gemeten waarden van 104-109 dB(C) komen vrijwel overeen met de zojuist beredeneerde waarden van 105-110 dB(C) op de hoek Keizersgracht/Huidenstraat en daarmee worden de normen van de Beleidsegels (par. 3.3 en bijlage 2c) ruimschoots overtreden. Om spraak- en slaapstoring te voorkomen is daarin voor evenementen met muziek als primaire doelstelling maximaal 85dB(C) op de gevel toegestaan, wat bij een gemiddelde gevelisolatie van 20 dB(A) een binnenwaarde van 7

maximaal 50 d(B)A oplevert. Voor evenementen met een hoog maatschappelijk belang (o.a. Koningsdag en Pride) is 95 dB(C) echter het maximum maar ook dat wordt overschreden en wel met ca. 10 dB(C), waarbij bedacht moet worden dat elke 3 dB extra een verdubbeling van de fysieke geluidssterkte inhoudt en dat het aantal geproduceerde decibels in de loop van de avond nooit omlaag wordt gebracht maar wél vaak omhoog om naburige geluidsbronnen te overstemmen. De grenswaarde van 75 dB(C) voor eendaagse muziekevenementen waarvoor geen vergunning nodig is wordt zelfs overschreden met pakweg 30 dB(C).

Afb. 3: Links een op Koningsdag 2024 ingesloten personenauto op de hoek Keizersgracht-Huidenstraat. Na een kwartier geploeter was de chauffeur er nog steeds niet doorheen. Rechts de al tjokvolle Runstaat op Koningsdag 2018 en de nog bijna lege brug over de Keizersgracht, waarop nog twee ongebruikte vrijmarkt-kleedjes zijn te zien: toen nog wél.

‘ Afb. 4: Dezelfde situaties als afb. 3 ’s avonds en ‘s nachts op Koningsdag 2019, als bewijs dat 2024 geen uitzonderingen was. De straat lag toen nog voller met bierblikjes dan in 2019.

In de categorie vergunningplichtige evenementen doen zich zowel bij de geluidssterke als bij het beslag op de openbare ruimte dezelfde problemen voor als bij de evenementen waarvoor géén vergunning nodig is. Voorwaarden uit een evenementenvergunning voor Koningsdag 2019: De percelen in de onmiddellijke nabijheid van de locatie zijn permanent en ongehinderd te bereiken, de ambulances en voertuigen van de politie en de brandweer kunnen ongehinderd passeren (minimale doorrijdbreedte 3,5 meter), nooduitgangen in de onmiddellijke omgeving moeten worden vrijgehouden en de geluidsboxen dienen zodanig te worden opgesteld dat weerkaatsing naar de omliggende woningen zoveel mogelijk wordt voorkomen (bijlage 2b-2 sub 6, 7, 16 en 27). Aan die veiligheidseisen is in 2019 totaal niet voldaan en in latere jaren evenmin, wat onacceptabel is en blijft, ook als die eisen niet meer worden gesteld. En dan hebben we het nog niet over de eisen dat de aanvrager één toiletvoorziening per 250 bezoekers beschikbaar moet stellen en dat er op het evenemententerrein voor alle aanwezigen voldoende (gratis) drinkwater beschikbaar zijn (bijlage 2b-2 sub 8 en 29). 8

Afb. 5, Een ingesloten auto van de ambulancedienst en een dito ambulance, beide in de Runstraat, Koningsdag 2019

3.3, Geluidbeleid voor evenementen in Amsterdamdam - Beleidsregel Momenteel gelden de geluidseisen van bovengenoemde Beleidsregel, die is voorbereid in 2016 en 2017 en vastgesteld in 2018 (bijlage 2c). Het doel was om een betere balans te vinden tussen het beperken van de geluidoverlast voor omwonenden enerzijds en goed georganiseerde en voor bezoekers aantrekkelijke evenementen anderzijds, met als aanleidingen 1e de toename van het aantal muziekevenementen, 2e de toename van de belasting van de bewoners als gevolg daarvan en 3e dat er een nieuw soort overlast bij was gekomen doordat er de laatste jaren steeds meer bastonen worden geproduceerd. Loffelijke doelstellingen waar niets mee wordt gedaan. Laten we nagaan wat het streven naar een goede balans in dit beleidsplan voor de praktijk heeft opgeleverd. Het uitgangspunt was dat verstoring van spraak en slaap van bewoners voorkomen moet worden, wat uitgedrukt in decibels betekent dat er hooguit 50 dB(A) tot in de woning mag doordringen. Bij woningen met een gemiddelde geluidwering van de gevels van 20 dB(A) mag er maximaal dus (50 + 20 =) 70 dB(A) op de gevel afstralen, ofwel ongeveer (70 + 15 =) 85 dB(C), wat in principe ook de grenswaarde van de Beleidsregel is.

Tijdens het vooroverleg met diverse bewonersorganisaties (Analyse 2017) is destijds echter gebleken dat de spraakverstaanbaarheid binnen de woning daarmee om drie redenen niet is gegarandeerd. Ten eerste is de gevelisolatie van de helft van alle woningen per definitie lager dan het gemiddelde, ten tweede zijn de gehanteerde grenswaarden 5 dB(C) te hoog omdat die onvoldoende zijn afgestemd op de spraakverstaanbaarheid binnen de woning en ten derde moet er in plaats van onder de 40 Herz worden weggefilterd tot onder de 50 Herz om de hinderlijk harde en zeer ver doordringende bastonen afdoende te dempen op de mengtafel (Analyse 2017 par. 1 5c en 5d). Deze conclusies van de 12 bewonersorganisaties zijn destijds ook onderschreven door de directeur van de Nederlandse Stichting Geluidshinder, die door d’Oude Stadt was ingeschakeld bij het overleg. Die conclusies gelden uiteraard ook voor de hiervóór in par. 3.1 ten 3.2 genoemde grenswaarden. Helaas zijn die toch al te hoge waarden niet van toepassing op álle vergunningplichtige evenementen, zoals hiervoor al bleek is er een uitzondering gemaakt voor evenementen met een hoog maatschappelijk belang, wat als volgt wordt gespecificeerd.

Voorbeelden van evenementen met een hoog maatschappelijk belang (vanwege het nationale karakter, het belang van de boodschap die wordt uitgedragen en/of de samenhang met de rol van Amsterdam als hoofdstad) zijn de viering van Koningsdag en de Pride Amsterdam. De situering van deze evenementen in de binnenstad van Amsterdam - met veel relatief smalle locaties waar muziek ten gehore wordt gebracht - maakt dat een geluidniveau van maximaal 85 dB(C) te veel ten koste zou gaan van de belevingswaarde voor bezoekers van het evenement. Om die reden wordt voor deze categorie een uitzondering mogelijk gemaakt en de gevelwaarde op maximaal 95 dB(C) gesteld. Het jaarlijkse eenmalige karakter van deze evenementen maakt dat een uitzondering op de basisnorm tot maximaal 95 dB(C) aanvaardbaar wordt geacht (bijlage 2c, beleidsregel). 9

Die 10 dB(C) extra op Koningsdag en Pride Amsterdam wordt noodzakelijk geacht omdat er dan een nationale boodschap zou worden uitgedragen en omdat er een verband zou zijn tussen de muziek en de rol van Amsterdam als hoofdstad. Pure drogredenen, want de muziek die op die dagen in de binnenstad te horen is draagt voor 0,0% een nationale boodschap uit en de rol van Amsterdam als nationale hoofdstad komt in die muziek ook totaal niet naar voren. Tijdens bovengenoemd vooroverleg van het gemeentebestuur met bewonersorganisaties in de jaren vóór 2018 ter voorbereiding van de Beleidsregel werd dan ook een ander argument aangevoerd voor deze twee uitzonderingen, de extra overlast werd erkend maar werd acceptabel geacht omdat het maar om twee keer per jaar ging. Daarbij moet worden opgemerkt dat Pride Amsterdam nu al een maand duurt met niet minder dan 300 evenementen (‘Amsterdam, Uitgave van de gemeente, Centrum, 2025’), wat de vraag oproept voor hoeveel dagen en evenementen ontheffing is verleend. Kennelijk krijgt de voor Koningsdag van zo groot belang geachte belevingswaarde voor bezoekers van het evenement voorrang boven de negatieve belevingswaarde van dezelfde muziek voor bewoners.

Het gemeentebestuur kan het de feestvierders op die dag blijkbaar niet aandoen om het te laten bij de geluidssterkte van zware vrachtwagens, zij moeten bij die twee feesten vanwege hun nationale gevoelens minstens het geluid van overvliegende straaljagers kunnen beleven. Uit bovenstaand citaat blijkt ook dat de belevingswaarde volgens de Beleidsregel vooral in smalle straatjes moet worden opgekrikt. Daar had precies het tegenovergestelde moeten staan, namelijk dat het toegestane geluidsniveau daar omláág moet aangezien het geproduceerde geluid daar direct op gevels afstraalt en door reflectie extra hinder oplevert. Conclusie: om de spraakverstaanbaarheid binnen de woning te garanderen is op de gevel maximaal 80 dB(C) acceptabel. Ook op Koningsdag en tijdens Pride moeten er geen uitzonderingen worden gemaakt. Als er voor die dag onverhoopt toch een uitzondering zou worden gemaakt wordt gemaakt zou dat beperkt moeten blijven tot maximaal 90 dB(C) op de gevel en qua locaties tot in par. 3.9 genoemde pleinen en brede straten, dit laatste alleen al om de eisen van de APV praktisch uitvoerbaar te maken. Maar ook die tussenoplossing blijft onacceptabel. De beleidsregels van 2018 hebben hun langste tijd inmiddels gehad want de gemeenteraad heeft op 17-7-2024 het beleidsdocument Amsterdam bruisende stad, Visie festivals en evenementen 2025-2035 aanvaard.

Deze visie bevat nog slechts een voorstel voor de wijze waarop onderzocht zal worden wat er aan het evenementenbeleid moet veranderen, wat in de loop van 2025 zal moeten leiden tot nieuw beleid. In de evenementenkalender zal het beleid van 2024 worden gekopieerd voor het jaar 2025 (AT5-bericht Halsema-drukt-op-pauzeknop-evenementenbeleid etc. 27-062024). Dat Amsterdam volgens het gemeentebestuur nog meer moet gaan bruisen voorspelt ook voor Koningsdag niet veel goeds. Bij de vorige grote herziening van het evenementenbeleid is wél uitvoerig vooroverleg gepleegd met bewoners, dat dat vorig jaar nog niet was gebeurd heeft al tot de nodige reacties geleid. Tijdens de raadsbehandeling heeft wethouder Meliani in antwoord op een vraag toegezegd dat de bewoners bij het overleg betrokken zullen worden, maar het is niet te voorspellen waar dat toe zal leiden. In het huis-aan-huisblad Amsterdam van 1 februari j.l. is aangekondigd dat de bijeenkomsten vanaf het eind van die maand gehouden zullen worden, op 7 februari was er al zo’n en bijeenkomst in de Zuiderkerk. Daar is onder meer meegedeeld dat het aantal medewerkers van het Stedelijk Evenementen Bureau SEB in verband met het nieuwe beleid is uitgebreid van 4 naar 16 en dat het aantal evenementen niet verminderd zal worden, er kan alleen mee worden geschoven over locaties.

Het zal er wel op neerkomen dat het aantal evenementen ook op Koningsdag zal blijven groeien. En blijkbaar is er geld beschikbaar voor die 12 nieuwe ambtenaren terwijl de gemeente kampt met grote financiële problemen, waardoor op andere begrotingsposten fors bezuinigd moet worden. Maar ja, Amsterdam moet toch bruisen? Op de gemeentesite staan 3 brieven, getiteld Raadsinformatiebrief APV en evenementenkalender 2025, gedateerd 20-6, 26-6 en 27-6, waarvoor hetzelfde geldt. In die brieven wordt ook

10

Pride genoemd, maar het blijft de vraag welke consequenties het zal hebben voor Koningsdag.

3.4, De vrijmarkt Dankzij het slappe vergunningenbeleid van de gemeente is er in de 9 straatjes en op een aantal locaties elders in de binnenstad al een aantal jaren geen sprake meer van de traditionele viering van Koningsdag. Het enige wat daar nog aan herinnert zijn de oranjekleurige kledij en petjes van bezoekers en de vrijmarkt is er bijna helemaal afgeschaft. Die ‘markt’ is in de binnenstad voor het eerst gehouden op Koninginnedag 1971 en was een initiatief van het hoofdstedelijke Oranjecomité, geboren uit onvrede met de gang van zaken op Koninginnedag sinds 1966, het jaar waarin demonstranten op de huwelijksdag van prinses Beatrix en prins Claus een rookbom naar de gouden koets hadden gegooid. Omdat de sfeer op Koninginnedag sedertdien grimmig was introduceerde het Oranjecomité als tegenmaatregel in de hele stad diverse activiteiten, met de vrijmarkt als grootste succes (Google > Roeline Bos, Hoe ontstond de Vrijmarkt op Koningsdag? 2024- 04-24; zie ook Wikipedia, Vrijmarkt). Op veel locaties is behalve de vrijmarkt ook de levende muziek verdwenen en wagen ouderen en kinderen zich niet meer op straat. De tijdelijke grimmigheid van 1966 is daar in andere vorm permanent teruggekeerd doordat Koningsdag in weerwil van de voorschriften is verworden tot een feest voor de commercie.

Er komen wél uitzonderingen, de burgemeester heeft voorgesteld om in de stad 26 locaties vrij te voor de ‘kindervrijmarkt’, waarvan 4 in de binnenstad, te weten Amstelveld, Artisplein, Rembrandtplein en plaatselijk langs de Leliegracht (raadsvoorstel gemeenteblad 25-02-2025). Uitstekend, maar is dat voor de gewonde vrijmarkt dan niet nodig?

3.5, Werklijsten 2024, 2023 en 2018 Deze paragraaf 3.5 bevat alleen gedetailleerde beschouwingen van administratieve aard over de werklijsten, voor beleidsaspecten zie paragraaf 3.6. De gemeente noteert jaarlijks alle voor Koningsdag en Koningsnacht aangevraagde en verleende vergunningen in zogeheten werklijsten, waarin van alle daarbij betrokken bedrijven en organisaties is vermeld of het bijv. gaat om taps, evenementen of een combinatie daarvan. Volgens het team Vergunningen zijn er geen werklijsten van vóór 2018 beschikbaar omdat het bewaren daarvan in strijd zou zijn met de archiefwet. Het team heeft de betekenis van de werklijsten als volgt toegelicht: Overigens is dit echt een intern werkdocument waar wij constant in werken en dat [er] dus best achterhaalde informatie in staat die niet 100% is bijgewerkt. Wij vullen alles aan de hand van de aanvraag en niet continu in elk geval alles bijwerken. Dit is ook geen officieel document is waarin alles gecontroleerd is maar een hulpmiddel van ons. (mailbrief incl onderstrepingen van team vergunningen, juni 2024).

Als het gaat om aantallen steekt het echter niet op een paar vergunde taps of evenementen meer of minder aangezien het in deze notitie alleen om de trends gaat. Om de aantallen vergunningen op te kunnen tellen zijn de werklijsten (zie bijlagen 1a, 1b en 1c) als volgt bewerkt: - De woorden ja en nee zijn vervangen door de cijfers 1 resp. 0 - Ook in de lege vakjes is een 0 ingevuld - Per kolom zijn de aantallen digitaal opgeteld - Kolommen waar niets is ingevulde zijn weggelaten - In de werklijsten 2023 en 2024 is de kolom Q (Hor) toegevoegd om te achterhalen hoeveel horecabedrijven een vergunning hebben gekregen; voor zover uit de bedrijfsnaam niet blijkt of het om een hotel, café, restaurant, bar, cocktailbar of lunchroom gaat is in die werklijsten aangegeven om welk type bedrijf of organisatie het in die jaren dan wél gaat, - Kolommen waar niets is ingevuld zijn weggelaten. - In de werklijst 2023 is de ontbrekende nummering toegevoegd 11

Voor de volledigheid volgt hier nog een opsomming van de belangrijkste verschillen in opzet tussen bovengenoemde drie gemeentelijke werklijsten. - De werklijst 2018 bestaat uit 5 delen waarvan de laatste per onderdeel de totale aantallen weergeeft, die van 2023 en 2024 bestaan daarentegen elk uit 1 lijst zonder totalen. De totalen van de 3 werklijsten (bijlagen 1a t/m 1c onderaan) zijn volgens het team Vergunningen niet betrouwbaar omdat de werklijsten niet op alle onderdelen zijn bijgewerkt. - De kolom ‘check leidinggevende’ komt alleen voor in de werklijst 2023. - Kolom K, ‘eten/drinken’ van 2024 is in 2023 afwisselend ingevuld met ’eten/drinken’ en ‘tap’ - De rubrieken ‘muziekvergunningen’ en ‘eten/drinken’ van de werklijsten 2023 en 2024 ontbreken in die van 2018 - In de werklijsten 2023 en 2024 kan een tapvergunning 1 of 2 taps inhouden, in die van 2018 is dat niet het geval.

3.6, Aantallen vergunningen De werklijsten van 2018, 2023 en 2024 zijn onder meer opgenomen in deze notitie omdat ze een uniek, gedetailleerd en duidelijk beeld geven van de aard en het aantal legale evenementen op Koningsdag en -nacht (bijlage 1a, 1b en 1c). In de werklijsten zijn de volgende afkortingen van belang: TD en TN slaan op taps op Koningsdag resp. Koningsnacht, KD en KN op evenementen op Koningsdag resp. Koningsnacht De uit 5 delen bestaande werklijst 2018 geeft zowel de aangevraagde als de verleende vergunningen weer voor evenementen en taps voor Koningsdag en Koningsnacht. De digitaal berekende totalen volgens de onderste regel van die tabellen (bijlage 1a-1 t/m 1a-4_) komen exact overeen met de apart vermelde totalen (bijlage 1a-5), vandaar dat de aantallen van de kolommen f resp. g van tabel B gelijk zijn aan die van de kolommen c resp. e. a Jaar

2018 2023 2024

b c d e 2023 en 2024 cf. opgave 27-1-2025 (bijlage hg-2), 2018 cf. werklijsten 2018 (bijlage 1a-1 t/m 1a-5) Tapontheffingen Evenementen Nacht 36 25 27

Dag 136 112 121

Nacht 32 25 27

Dag 70 41 48

f 2023

g 2024

(Laatste regel werklijsten)

Tapontheffingen Dag 136 115 121

Evenementen Dag 70 39 46

Tabel B, Aantallen tapontheffingen en evenementen Voor de jaren 2023 en 2024 zijn de totalen van de werklijsten (onderste regels van bijlagen 1b en 1c) zoals vermeld in de kolommen f en g naast de dag-totalen volgens de opgave van 27-1-2025 (bijlage 2h-2) van de kommen c en e gezet. Blijkbaar waren er op Koningsdag 2024 zowel volgens de werklijst als volgens de opgave van 27-1-2025 in totaal 121 tap-ontheffingen en bedroegen die aantallen in de overige gevallen 112 tegen 115, 41 tegen 39 en 48 tegen 46. Die verschillen zijn verwaarloosbaar klein, waaruit volgt dat de totalen van de werklijsten voldoende betrouwbaar zijn, ook al is dat volgens het team Vergunningen niet het geval.

Runstraat Huidenstraat Wolvenstraat Totaal

2018 Huisnrs. Vergund 14 1 0 22 1 2

2023 Huisnrs. Vergund. 14 1 0 16 1 2

2024 Huisnrs. Vergund 0 25 1 16 1 2

Tabel C, Vergunningen voor evenementen in de 9 straatjes Koningsdag 2018, 2023 en 2024 (*) Bron: werklijsten (bijlagen 1a, 1b en 1c) (*) Geen vergunningen in de Berenstraat, Oude Spiegelstraat, Reestraat, Hartenstraat en Gasthuismolensteeg

12

Vergeleken met 2018 zijn de aantallen taps en evenementen op Koningsdag in 2023 en 2024 sterk afgenomen, zoals te zien is in de kolommen f en g van dezelfde tabel B, wat in strijd lijkt met de ervaring. Het valt ook niet te rijmen met de recente conclusie van de ombudsman dat er in Amsterdam sinds 2000 steeds meer evenementen in de openbare ruimte zijn en dat het aantal (muziek)festivals tot een paar jaar geleden enorm in aantal, omvang en populariteit is gestegen (rapport Uit je dak d.d. 16-07-2024, par.1.2). Dat gaat weliswaar over de hele stad maar in de binnenstad zal het niet anders zijn gegaan. Zeker niet in de 9 straatjes, zie tabel C. Het totale aantal vergunningen in die straatjes is dus niet verkleind maar exact gelijk gebleven. Dat het er per Koningsdag maar 2 zijn terwijl er in werkelijkheid op veel en veel meer locaties evenementen zijn vergund bewijst dat er op die dag massaal evenementen zonder vergunning zijn geweest en dat het aantal vergunningen in dit geheel een zeer ondergeschikte rol speelt. Of met andere woorden, als er geen enkele evenementenvergunning was verleend had dat in de praktijk voor de 9 straatjes geen enkel verschil gemaakt en er is geen reden om aan te nemen dat die 9 straatjes een uitzondering zouden zijn.

In de tabellen 1a, 1b en 1c, bewerkte werklijsten, is de kolom Q (Hor) toegevoegd om te achterhalen hoeveel evenementenvergunningen er naar de horeca gaan (bijlagen 1d en 1e). Conclusie: in 2024 zijn er 127 evenementen vergund waarvan 112 ofwel 92% aan horecabedrijven zoals cafés, restaurants, bars en hotels en in 2023 iets minder. Of met andere woorden, Koningsdag is door het gemeentebestuur weggegeven aan de horeca. Van de 15 overige vergunningen zijn er 4 verleend aan niet-horecabedrijven die wél in die branche werkzaam zijn, 5 aan maatschappelijke organisaties zoals studentenverenigingen, 2 aan coffeeshops en 4 aan een ader soort bedrijven (onderaan bijlagen 1b en 1c). Het aandeel van de maatschappelijke organisaties zou veel groter moeten zijn, het aandeel van de horeca veel kleiner. En waarom stimuleert het gemeentebestuur het drugsgebruik door op Koningsdag ook evenementen te vergunnen aan coffeeshops? Jaar

Aantal muziekvergunningen Totaal.

2024 2023

47 42

-

+5 9%

Waarvan horeca Aantallen per jaar (39/47=) 83% (35/42=) 83% Groei 2023 – 2024 +4 11% 39 35

Aantal bezoekers drukste moment Totaal Per vergunning 19.599 14.097

417 344

+5.502 39%

+73 21%

Tabel D, Muziekvergunningen 2023 en 2024 Het aantal muziekvergunningen van 2018 is niet bekend aangezien die rubriek in de werklijsten van dat jaar ontbreekt, dit in tegenstelling tot die van 2023 en 2024. In de onder andere aan dat onderwerp gewijde bijlagen 1d en 1e is nagegaan hoeveel van die vergunningen toen zijn verleend en aan wie, alsook hoeveel bezoekers per geval waren toegestaan. Welnu, van alle muziekvergunningen gaat 83% naar de horeca, in 2024 zijn er 9% meer muziekvergunningen verleend dan in 2023 en het vergunde aantal bezoekers groeide zelfs met 39%. Vond het gemeentebestuur dat het in de binnenstad in 2023 nog niet druk genoeg was? Nogal onbegrijpelijk. Overigens heeft niemand voor zover bekend enig idee van de werkelijke aantallen bezoekers. Dat zou globaal heel goed te achterhalen zijn met behulp van foto’s vanuit bijvoorbeeld een politie-helicopter of een drone. In de bijlagen 1d en 1e is ook te zien welke aantallen bezoekers per evenement zijn toegestaan. Die aantallen wekken de indruk van grote nauwkeurigheid maar ook daar komt in werkelijkheid niets van terecht. Uit het totaal van deze paragraaf kan op zijn minst worden geconcludeerd dat het aantal evenementen op Koningsdag groeit terwijl nergens uit blijkt dat dat op beleidsoverwegingen berust. Het ziet ernaar uit dat elke aanvraag wordt gehonoreerd tenzij er niet aan de voorschriften 13

wordt voldaan. De belangen van de horecabazen prevaleren als vanouds boven die van de niethorecabevolking. Ook uit de in paragraaf 3.8 besproken evaluaties blijkt direct dat de veel te grote aantallen geen enkel gevolg hebben voor het beleid en indirect dat de betrokken bestuurders al dik tevreden zijn als men erin is geslaagd om het inderdaad ingewikkelde vergunningenparcours zonder grote problemen te voltooien. Dat dat moet veranderen spreekt vanzelf.

3.7, Gezondheidsaspecten 3.7a, Alcohol en drugs De gemeente probeert sinds jaar en dag overmatig alcoholgebruik tegen te gaan omdat dat schadelijk is voor de volksgezondheid en mensenlevens kan verwoesten. Gezien de volgende, alarmerende uitkomsten van een onlangs gehouden enquête is dat geen overbodige luxe (NRC 2024-07-23, ‘Heineken mag ondanks kritiek schitteren op verjaardagsfeest van Amsterdam). In Amsterdam had 1 op de 10 kinderen van13-16 jaar ín de maand voor de enquête minstens 5 glazen gedronken en 1 op de 4 jongvolwassenen van 16 t/m 23 jaar minstens 6 glazen (de jongens) resp. 4 (de meisjes). Van de volwassenen wordt 1 op de 6 gezien als zware of overmatige drinker, d.w.z. de heren per week meer dan 21 glazen en de dames meer dan 14. Het is dan ook bij wet verboden om al of niet bedrijfsmatig alcohol te verkopen aan personen beneden de 18 en bij twijfel of iemand die leeftijd wel heeft bereikt moet om een legitimatiebewijs worden gevraagd (Alcoholwet art. 20). Wie alcohol verkoopt aan iemand die in staat van kennelijke dronkenschap verkeert of nog geen 18 jaar oud is riskeert 9 maanden gevangenisstraf (Wetboek van strafrecht art. 252 lid 1 sub 1. Zie ook Trimbos-instituut, Dronkenschap en doorschenken, van intentie naar actie).

Het gebruik van drugs levert eveneens grote maatschappelijke problemen op en gevaren voor de volksgezondheid. Vandaar dat de Rijksoverheid dat met wettelijke maatregelen probeert tegen te gaan en dat de gemeente Amsterdam dat onder meer doet door de grote inzet van de GGD. Of het nu over drugs gaat of over alcohol, al die wettelijke en gemeentelijke bepalingen zijn ook op Koningsdag van kracht, maar geen bierverkoper zal al te jeugdige klanten op die dag om een legitimatiebewijs vragen of weigeren om aangeschoten feestgangers bier te verkopen. Dat de gemeente hier niets tegen doet en het tegenwettelijke gedrag feitelijk sanctioneert is een kwalijke zaak. Het is trouwens ook maar de vraag in hoeverre het alcoholmatigingsbeleid van de gemeente op de overige 364 dagen van het jaar wél naar behoren functioneert. 3.7-b, Gehoorschade Ook dat is een groot volksgezondheidsprobleem. Al te langdurige blootstelling aan te harde geluiden kan tot gevolg hebben dat het slachtoffer niet bestaand geluid gaat horen in de vorm van hinderlijk gepiep of gesuis in de oren, wat bekend staat als tinnitus (Analyse 2017 par 3).

In ons land heeft dat bij ongeveer 60.000 mensen een zeer grote negatieve invloed op de kwaliteit van hun levens: slaap- en concentratieproblemen, depressiviteit en soms totale ontwrichting van het dagelijks leven kunnen het gevolg zijn en het kan leiden tot persoonlijke problemen, problemen op het werk of in de sociale omgeving (Audiologisch Centrum Amsterdam UMC, Tinnitus informatie voor patiënten, pag. 3). Het aantal mensen in ons land dat in lichtere mate tinnitus heeft is nog veel groter, namelijk ongeveer 2 miljoen. Dat het daarbij gaat om een optelsom van o.a. festivalbezoek en het veelvuldig gebruik van koptelefoons mag niet worden aangegrepen als excuus om niets te doen maar moet leiden tot het besef dat elke mogelijkheid om er wél iets aan te doen moet worden aangegrepen (zie Analyse 2017 par 3 voor een uitvoerige beschouwing). 3.7-c, Conclusies Het gemeentebeleid om het gebruik van alcohol en drugs terug te dringen wordt doorkruist door de wijze waarop Koningsdag wordt gevierd en dat is des te sterker het geval naarmate de drukte groter wordt. Daar komt nog bij dat de veel te harde muziek op die dag tot ernstige gehoorschade kan leiden. Het gemeentebestuur zou zich op zijn minst moeten afvragen of het niet de spuigaten 14

uitloopt en of de kwalijke gevolgen voor de volksgezondheid niet verminderd moeten worden door een heel ander programma voor Koningsdag te introduceren, zoals in par. 3.9 wordt bepleit.

3.8, Evaluaties In de voorgaande paragrafen is geconstateerd dat er niet alleen in de 9 straatjes maar ook elders in de binnenstad veel is aan te merken op de viering van Koningsdag. Maar daar is niet iedereen het mee eens, zo zal er in de Horeca-gemeenschap heel anders over worden gedacht. Voor wie wil weten hoe er binnen de ambtelijke diensten tegenaan wordt gekeken zijn er 10 evaluaties beschikbaar (bijlage 2e) waarin ook de situatie in het Centrum ter sprake komt. Laten we beginnen met de evaluatie van Koningsdag 2024 van de ‘projectgroep’ (bijlage 2e nr. 1). De openingszin luidt als volgt: De viering van Koningsdag stond dit jaar weer in het teken van vele vrijmarkten, grote evenementen aan de randen van de stad en drukte in de binnenstad op zowel het water als op het land. In de voorbereiding werd er toegewerkt naar een gezellige, feestelijke en vooral ook drukke dag. […] Alle evaluaties van de werkgroepen en de sub zijn geweest. Het was overall een hele geslaagde Koningsdag. Er is dus toegewerkt naar een drukke dag! Dat er op een aantal locaties in de binnenstad bijna geen vrijmarkten waren wordt over het hoofd gezien en de tevredenheid over de hele gang van zaken wordt aan het einde van deze evaluatie nog eens benadrukt: De avond en dag verliepen volgens de vooraf vastgestelde uitgangspunten. Over het algemeen was er tevredenheid over Koningsnacht en -dag.

Opmerkelijk, want: De binnenstad was opnieuw te druk. In eerdere evaluaties kwam de grote drukte in de Westerstraat al enkele keren ter sprake, waarbij steeds werd geconcludeerd dat dat probleem de nodige aandacht behoefde, ook in 2024: Op en rond de Westerstraat was het dit jaar druk. In dit gebied zijn verbeteringen nodig. Dit vereist verdere aandacht voor 2025, stadsdeel Centrum zal het voortouw nemen om hier nader over te brainstormen met V&OR, SEB en het stadsdeel. De term ‘dit jaar’ suggereert dat 2024 de eerste keer was terwijl hetzelfde ook al was geconstateerd in enkele eerdere evaluaties. En moet het stadsdeel Centrum ook in buurten als de 9 straatjes niet het voortouw nemen om te gaan brainstormen over de veel te grote drukte? Ter verontschuldiging van de misstanden wordt uitgelegd wat het probleem is: Publiek aansturen wordt steeds lastiger vanwege een gebrek aan uitgaansetiquette. Tja, daar is geen kruid tegen gewassen. Of toch wel? Een verminderd aantal evenementen en bezoekers beïnvloedt crowd management positief. Het is alleen wél betreurenswaardig dat daaraan niet de conclusie wordt verbonden dat het aantal evenementen omlaag moet, zeker in de binnenstad. Maar gelukkig is er in elk geval één misstand gesignaleerd: Op Keizersgracht 139 was de hele nacht een illegaal feest met veel wildplassers en rommel, georganiseerd door een bedrijf.

Volgend jaar vooraf waarschuwen. Dat precies hetzelfde op vele tientallen andere adressen in de hele binnenstad aan de hand was is helaas óók aan de aandacht ontsnapt. Een potentieel verbeterpuntje. Er wordt ook uitgelegd waarom er niet wordt gehandhaafd: Er moet worden overwogen om organisatoren die niet aan de regels voldoen, mogelijk volgend jaar geen vergunning te verlenen. Dit is echter moeilijk te handhaven door de drukte. Dit punt moet verder worden besproken, ook met de handhavingsgroep. Eindelijk duidelijkheid: het is te druk om te handhaven, maar laten we ons ermee troosten dat er blijkbaar wél gehandhaafd kan worden als het níet te druk is. De woorden ‘muziek’ en ‘geluid’ komen in de evaluatie 2024 geen enkele keer voor, dat wordt kennelijk niet meer als probleem gezien hoewel het in vorige evaluaties wél een rol speelde. Bijvoorbeeld in 2022 (bijlage 2e nr. 2): Wat waren de klachten precies qua geluid? Ter geruststelling is daar toen iets aan toegevoegd: Geluidsoverlast wel gemeld, maar niet boven toegestane decibel. Dus niets aan de hand. Terug naar de evaluatie van 2024, waarin nog een paar andere onderwerpen de aandacht trekken. - Er is sprake van excessief middelengebruik, ook onder jongeren, wat niet alleen een medisch maar ook een openbaar ordeprobleem vormt. 15

- Verder wordt in het centrum een alcoholmatigingsbeleid gevoerd, waarbij het winkeliers niet is toegestaan meer dan één stuk alcohol te verkopen en het bezoekers ook niet is toegestaan om meer dan één stuk alcohol bij zich te dragen. - Het alcoholmatigingsbeleid dient te worden voortgezet. Het drugsgebruik wordt hier niet expliciet genoemd, ook al wordt de term ‘middelengebruik’ wél gebruikt. En ook het alcoholmatigingsbeleid heeft op Koningsdag ondanks de goede bedoelingen geen enkel merkbaar effect, wat kennelijk niet als probleem wordt gezien. Ook aan de routes die vrijgehouden moeten worden voor politie, brandweer en ambulances krijgen de aandacht: Calamiteitenroutes bleven beheersbaar, maar de situatie op het Rokin was niet wenselijk en behoeft aandacht volgend jaar. Er moet aandacht blijven voor calamiteitenroutes op zeer drukke plekken (in samenspraak met de werkgroep mobiliteit). Alsof calamiteiten niet altijd calamiteiten zouden zijn. Op het Rokin en op andere zeer drukke plaatsen nemen de voetgangers kennelijk te veel ruimte in beslag, wat niet wenselijk is omdat het calamiteitenroutes zijn.

Voor straten als de Runstraat wordt dat niet nodig geacht omdat dat géén calamiteitenroutes zouden zijn (gesprek met team Vergunningen 24-10-2024), maar ook daar eiste de gemeente in de evenementenvergunning voor Koningsdag 3,5 meter vrije doorgang voor de voertuigen van die diensten (bijlage 2b-2, zie ook par.3.2). Het maakt dus niet uit of het etiket ‘calamiteitenroute’ er wel of niet op wordt geplakt. Dat die smalle straten zoals in par. 3.2 beschreven op Koningsdag van gevel tot gevel bezet zijn met publiek is strijdig met de regel dat toegangsdeuren van woningen en bedrijven permanent en ongehinderd bereikbaar moeten zijn (idem). Net als voorgaande reguliere edities zijn er maatregelen genomen om de viering beheersbaar en feestelijk te laten verlopen. Om de binnenstad zo veel mogelijk te ontlasten, wordt in Amsterdam al jaren gewerkt volgens het zogenaamde spreidingsbeleid. In het centrum mogen enkel kleine evenementen plaatsvinden, terwijl buiten de binnenstad grote evenementen (met kaartverkoop) worden georganiseerd. Feitelijk wordt hier glashard ontkend dat de viering in werkelijkheid totaal onbeheersbaar is en dat het spreidingbeleid voor het Centrum niet het beoogde succes sorteert, evenmin als het streven naar kleine evenementen.

Het heeft geen zin om na al deze citaten uit de evaluatie van 2024 nog uitgebreid te citeren uit de andere 9 evaluaties aangezien dat weinig of geen nieuwe gezichtspunten zou opleveren. Een overeenkomst met die van 2024 is dat men nogal tevreden is over de eigen prestaties In het algemeen is Koningsdag 2023 goed verlopen, de communicatie met de adviesdiensten en de organisatoren verliep prima. […] Heel Koningsdag ging goed. Overal langs geweest in Centrum. Ook heel waardevol (bijlage 2 e nr. 8)). Men is zelfs ook tevreden over de handhaving: Handhaving Centrum is op basis van een lijst van de vergunningverleners langs geweest bij een aantal evenementen, hier zijn geen bijzonderheden geconstateerd (bijlage 2e nr. 6, 2020). Als er wél wordt gehandhaafd levert dat dus ook niets op. Tot slot van deze serie nog een opmerkelijk citaat: Vanuit stadsdeel Centrum is het verzoek om geen andere evenementen te plannen op Koningsdag gezien de hoeveelheid werk dat dit met zich meebrengt (bijlage 2 nr. 6). In par. 3.3 zagen we al dat het aantal ambtenaren van het Stedelijk Evenementen Bureau inmiddels 4x zo groot is geworden, wat ongetwijfeld voldoende is voor een verdere groei van het aantal evenementen en ten koste zal gaan van de in theorie nagestreefde balans.

Uit deze paragraaf kan worden geconcludeerd dat onderwerpen als drukte en overlast in de evaluaties alleen zijdelings aan de orde komen en dat die incidente meldingen nooit alarmbellen doen rinkelen. Om maar een voorbeeld te noemen: de drukte in de Jordaan wordt meer dan eens gesignaleerd maar dat leidt niet tot actie en evenmin tot de vraag of het elders in de binnenstad misschien ook te druk zou zijn. Het rapport Uit je dak van de ombudsman van 17-07-2924 vertoont een soortgelijk beeld. Het heeft als ondertitel Leren van klachten over evenementenoverlast in Amsterdam en er wordt gewag gemaakt van klachten over geluidshinder en drukte, maar de vijf uitvoerige aanbevelingen 16

gaan alleen over de werkwijze van de diverse diensten en op geen enkele manier over het verminderen van geluidsoverlast en hinderlijke drukte.

3.9, Doel en middelen 3.9a, Uitgangspunten Als het vergunningenbeleid wordt heroverwogen is het van het grootste belang om eerst de doelstelling van Koningsdag (en -nacht) zo abstract mogelijk te formuleren, dus zonder middelen om die te realiseren zoals taps, muziek, aantallen bezoekers etc. erbij te betrekken. Het gemeentebestuur kan een eerste stap zetten door aan één of meer onafhankelijke experts opdracht te geven om te onderzoeken hoe een feestprogramma eruit moet zien om recht te doen aan de eigenlijke bedoeling van Koningsdag; onafhankelijk in die zin dat de onderzoekers nooit iets te maken hebben gehad met de gang van zaken tot nu toe. In het verleden is de besluitvorming over het evenementenbeleid namelijk niet alleen sluipenderwijs beïnvloed door horeca-lobbyisten maar ook door het gegeven dat bestuurders en ambtenaren in eerste instantie altijd geneigd zijn om het door henzelf ooit vastgestelde bestaande beleid te verdedigen. Normaliter staan jarigen op hun verjaardag in het middelpunt van de belangstelling, waarom wordt die gedragslijn in stadsdeel Centrum dan niet gevolgd op het publieke verjaardagsfeest van de Koning? Daarnaast moet de belangrijke vraag voor welk publiek de viering van Koningsdag is bedoeld erbij worden betrokken. In andere stadsdelen spreekt het vaak vanzelf dat dat buurtbewoners zijn, in het Centrum is dat níet het geval.

Daar komen op Koningsdag veel mensen uit alle stadsdelen en van buiten Amsterdam alleen om feest te vieren en dus niet om Koningsdag te vieren. Vanzelfsprekend zou dat er niet toe mogen leiden dat er geen ruimte resteert voor bewoners van de binnenstad om die feestdag op hún manier te vieren. Zoals hiervoor gesignaleerd stelde de gemeente bij elk evenement in 2018 nog de voorwaarde dat voordeuren en nooduitgangen van woningen en bedrijfspanden bereikbaar moeten zijn en dat er 3.5 meter rijweg vrijgehouden moesten worden voor ambulances, politie en brandweer. Als daar niet aan wordt voldaan levert dat grote veiligheidsrisico’s op. Als de ambulance of de brandweer te laat komt kan dat een mensenleven kosten en als er in een propvol straatje plotseling paniek uitbreekt zelfs vele mensenlevens, wat absoluut onacceptabele risico’s zijn. Aangezien het nu nog drukker is dan toen moeten die oude eisen altijd van kracht blijven, zie hiervoor ook par.5 In smalle straten met of zonder ruimte voor een calamiteitenroute is er weinig ruimte voor bewonersactiviteiten zoals de vrijmarkt en zijn evenementen ongewenst, daarnaast zijn er ook veel die breed genoeg zijn voor beide doeleinden.

Voorbeelden daarvan zijn de meeste locaties waarvoor op Koningsdag (en -nacht) een groot aantal buitentaps is toegestaan, zoals Leidseplein, Nieuwmarkt, Rembrandtplein, Spui en Marie Heinekenplein (Koninklijke Horeca Nederland, Alles wat je moet weten over Koningsnacht en -dag in Amsterdam 2023). Ook de Dam en straten van voldoende breedte zoals de Spuistraat passen in dat rijtje. Om die ruimte te kunnen benutten voor de herintroductie van de vrijmarkt en levende muziek moeten daar geen tap- of evenementenvergunningen meer worden verleend. Hoewel zo’n benadering om de drukte te reduceren tot normale proporties misschien een utopie lijkt is het wel degelijk realiseerbaar mits de juiste middelen op de juiste plaats worden ingezet. Locaties waar geen of alleen levende muziek te horen is en maar weinig buitentaps zijn te vinden zullen immers niet te veel publiek aantrekken en maar weinig publiek van buiten de stad. Als laatste criterium voor een nieuwe benadering van Koningsdag verdient de uitvoerbaarheid aandacht. Het naleven van voorschriften voor aantallen bezoekers op het drukste moment is op Koningsdag in de binnenstad met al die mensenmassa’s in smalle straten en straatjes onuitvoerbaar. Dat de voorgeschreven maxima per evenement variëren van 50 tot 1999 bezoekers wekt ten onrechte de indruk van nauwkeurigheid en beheersbaarheid.

Dat de handhaving tot heden bijna helemaal achterwege blijft is niet alleen een kwestie van personeelstekort, bij de 17

extreem grote aantallen bezoekers van de laatste tijd is adequate handhaving onmogelijk en dus een illusie. Het is dan ook terecht dat op Koningsdag geen gebruik mag worden gemaakt van art. 2.41 van de AP voor vergunning-vrije eendags evenementen, alleen al omdat het daarin voorgeschreven maximum van 100 bezoekers op Koningsdag volstrekt onrealistisch is. Pas als de doelstellingen zijn vastgesteld kunnen de te vergunnen aantallen per toegestane activiteit hooguit globaal worden bepaald, waarbij de belangen van commerciële aanvragers geen rol mogen spelen. 3.9b, Resterende vragen In het voorgaande zijn de volgende vragen buiten beschouwing gebleven die aan de orde kunnen komen in het vooroverleg van bewonersorganisaties (en bewoners) met het gemeentebestuur. - Wordt elke aanvraag voor een vergunning voor taps en muziek verleend die aan de voorwaarden van de gemeente voldoet of zijn er van tevoren maximale aantallen vergunningen vastgesteld? - Bij niet alle vergunningen is het aantal bezoekers gemaximeerd, volgens welk criterium wordt bepaald of dat wel of niet nodig is en zo ja, wat is dan bepalend voor dat maximum? - Om welke redenen worden aanvragen geweigerd? - Waarom groeien de aantallen vergunningen? - Wat is de definitie van ‘calamiteitenroute’?

18

4, Ontwikkelingen in stadsdeel Centrum, 2025 4.1, De drukte Om te beginnen kan worden geconstateerd dat het op Koningsdag 2025 minstens even druk was als in voorgaande jaren. Niet alleen in de 9 straatjes maar bijvoorbeeld ook in de Jordaan, op het Damrak (zie de foto op het voorblad), het Rembrandtplein en op diverse plaatsen elders in de binnenstad.

Afb. 6 Drukte op Koningsdag, links de Runstraat in 2025 met de brug over de Keizersgracht op de achtergrond en rechts het Rembrandtplein in 2022

Een ander verschil met voorgaande jaren is dat het ernaar uitziet dat het stadsbestuur niet meer tevreden is met de drukte en overlast van de laatste tijd, zoals onder meer is gebleken uit de gemeentelijke publicatie Amsterdam bezorgd over grote drukte Koningsdag van 17 april, waarin wordt opgemerkt dat evenementen en vrijmarkten op die dag elk jaar méér mensen naar de stad lokken, waardoor het daar steeds drukker wordt. En ook dat de gemeente zich zorgen maakt over de toegankelijkheid voor nood- en hulpdiensten in noodsituaties op Koningsdag. Tijdens ons vooroverleg van vorig jaar oktober met o.a. de dienst handhaving werd nog het tegenovergestelde betoogd. Over de drukte in de Runstraat hoefden we ons geen zorgen maken want dat was weliswaar een calamiteitenroute, maar ambulances en politie-en brandweerauto’s zouden zich met behulp van hun sirenes wel tijdig een weg door de menigte weten te banen. En met de drukte viel het ook wel mee, in de binnenstad was het immers lang niet overal zo druk als in de 9 straatjes. Vorig jaar waren waar nodig al de nodige maatregelen genomen, op de overvolle Westermarkt waren de toegangswegen bijvoorbeeld afgezet, aldus nog steeds bovengenoemde ambtenaren. In de publicatie van 17 april werd het publiek daarentegen gevraagd om de binnenstad te mijden omdat het daar anders te druk dreigde te worden.

Maar er werden helaas geen beleidsvoornemens aan verbonden om dat doel te bereiken, alsof een advies om daar weg te blijven zou volstaan. Bovendien bevat die tekst een tegenstrijdigheid: Door Koningsdag dit jaar dichter bij huis te vieren, helpt u mee om de stad veilig en toegankelijk te houden voor iedereen. Nee, toegankelijkheid voor iedereen maakt veiligheid voor bezoekers onmogelijk en belemmert de 19

toegankelijkheid voor bewoners van de binnenstad. Verder is het niet verbazingwekkend dat de horecaondernemers en het gemeentebestuur zo goed samenwerken aangezien ze hetzelfde einddoel voor ogen hebben, namelijk dat Amsterdam moet blijven bruisen! Daar moeten de bewonersbelangen blijkbaar voor wijken. Tijdens een overleg van de Wijkraad van d’Oude Stadt op 12 mei hebben twee daarbij aanwezige ambtenaren meegedeeld dat zij voor het bestuur van het stadsdeel klachten over Koningsdag verzamelen. Ook hebben zij zich als volgt uitgesproken over de bestaande situatie en wat daaraan volgens hen gedaan moet worden: - Met name de activiteiten zonder vergunning zorgden voor veel (geluids)overlast, tot ver na middernacht. - Veel straten waren langdurig ontoegankelijk voor hulpdiensten. - Het afval (gebroken glas, plastic (bekers) bleef in sommige straten 2 tot 3 dagen langer liggen dan in eerdere jaren. - Er komt een onderzoek naar het (opnieuw) spreiden van activiteiten, opdat er minder bezoekers naar het Centrum komen. Door de grote concentratie van horeca in het Centrum zal dit niet alle overlast wegnemen. - Er zijn dit jaar minder vergunningen aangevraagd maar er waren meer (illegale) activiteiten, op straat, in woningen en op boten/pontons op het water. Daardoor was handhaving, plaatsen van toiletvoorzieningen en opruimen van afval niet goed gericht op alle activiteiten.

Uit deze overwegingen en voornemens blijkt dat deze ambtenaren al bezig zijn om de nieuwe koers te vertalen in concrete plannen. Toch moeten we de dag niet prijzen voor het avond is. Deze ambtenaren kondigen geen concrete beleidswijzigingen aan en het staat wel vast dat elk voorstel om op Koningsdag meer gebieden aan te wijzen waar geen evenementen georganiseerd mogen worden op weerstand van de betrokken (horeca)bedrijven zal stuiten en dat ook steun van de gemeenteraad allerminst zeker is. 4.2, ‘Horecabeleid 2025, Horeca in een bruisende, leefbare en veilige stad’ Een andere nieuwe ontwikkeling is dat de gemeenteraad op 8 mei dit raadsstuk heeft vastgesteld. Over Koningsdag wordt daarin alleen dit opgemerkt: Wanneer de viering van Koningsdag niet op een zaterdag of zondag valt, gelden de nacht voor afgaand aan Koningsdag de openingstijden voor de vrijdag en zaterdag. In beide gevallen geldt: eventuele ruimere tijden die mogelijk zijn gemaakt met een maatwerkvoorschrift op een specifieke locatie, zijn tijdens oudejaarsavond en Koningsnacht niet van toepassing.

Belangrijker is dat ook nu weer een balans wordt gezocht tussen de factoren die in de titel worden genoemd, alsof het streven naar balans alleenzaligmakend zou zijn en alsof het tegen elkaar afwegen van belangen er nooit toe zou kunnen leiden dat het ene belang voorrang moet krijgen boven het andere. De afweging van belangen heeft er deze keer trouwens ook toe geleid dat alleen de horeca is ingeschakeld bij het vooroverleg, de bewoners dus niet. Bij de vorige herziening heeft de toenmalige burgemeester Eberhard van der Laan dat anders aangepakt door beide groeperingen mee te laten praten in twee ambtswoninggesprekken. Koninklijke Horeca Nederland (KHN) was er blij mee dat ze deze keer achter de schermen hun invloed konden doen gelden, want op hun verzoek is de verplichte “omgevingsvergunning voor alle activiteiten” geschrapt en zijn de regels met betrekking tot openingstijden versoepeld ten opzichte van de oorspronkelijke plannen. Maar de KHN betreurt het dat sommige voorwaarden door de stadsdelen worden bepaald, dat fastservicebedrijven hun huidige openingstijden alleen kunnen behouden via een maatwerkvoorschrift en dat er een overgangstermijn is van twee jaar, want dat dat brengt onzekerheden met zich mee. Vanzelfsprekend blijft KHN zich voor al die punten inzetten (Horecabeleid 2025: Wat betekent dit voor horecaondernemers in Amsterdam, 12-2-2025).