Raadsadres inzake Baaibuurt-West

Raadsadres inzake Baaibuurt - West Aan: de leden van Gemeenteraad Amsterdam Ten behoeve van: raadsvergadering op 13 /14 nov 2024 Van: Het Baaibuurt Collectief en haar adviesgroep Datum: 8 november 2024

Bijlagen - onder in dit document: 1. Sociale initiatieven van Het Baaibuurt Collectief 2. Alternatief voorstel Baaibuurt - West 3. Beleid toegepast op de Baaibuurt - West 4. Mail aan Het Baaibuurt Collectief van XXXXXX

Verzoek aan de Raad 1. Stop uitzetting van bewoners en gebruikers van Baaibuurt-West. 2. Stop het bouwrijp maken van de Baaibuurt-West, dat wil zeggen: slopen van gebouwen en opstallen, kappen van bomen en verwijderen van alle infrastructuren en al het groen in het eerste half jaar van 2025 om vervolgens met 7 meter zand op te hogen. 3. Betrek een onafhankelijke partij voor een deskundig gezamenlijk onderzoeksproces van de duurzame en sociale, haalbare alternatieven voor ophoging te onderzoeken. Samen met betrokken stadsbewoners, Het Baaibuurt Collectief, architectenbureau Office Raumplan, landschapsarchitect XXXXXXX, ingenieursbureau, geo-funderings advies bureau, interne gemeente-experts en nader te bepalen externe experts. Wij stellen 8 maanden onderzoek voor.

1 zie Bijlage 4

Mail aan HBC van XXXXXXXXXXXXX

Welke kansen biedt een alternatief scenario voor de Baaibuurt-West? 1. Sociale cohesie en eigenzinnig karakter behouden en doorzetten in de nieuwe wijk Krachtige, sociale gemeenschap In haar projectnota (‘Projectnota Baaibuurt West – maart 2024’) stelt de gemeente dat ze de eigenzinnigheid van de buurt wil behouden in de nieuw te bouwen wijk. Ook in haar participatieplan zoekt ze (middels ‘nalatenschap’) hoe de creatieve en sociale spirit te behouden. Echter, als iedereen die er nu woont en werkt, uiterlijk 31 december 2024 verdwijnt, is er geen community spirit meer over. De huidige bewoners en gebruikers kunnen niet participeren in een wijk waar ze geen deel meer van zijn. Het behoud van de bestaande gemeenschap is van groot belang. Het bijzondere samenhangende gevoel dat de wijk kenmerkt, krijg je nooit meer terug als de bewoners en gebruikers moeten verdwijnen. De wijk ‘Amstel III’ is één van de vele voorbeelden waar het gebrek aan community in een volledig nieuwe wijk tot problemen leidt. Stichting !Woon is nu in deze wijk ingeschakeld om te zorgen dat er een wijkgevoel gaat ontstaan. Ons voorstel is bespaart kosten van de gemeente omdat deze investeringen niet nodig zullen zijn. Wij willen geen exclusieve behandeling: wij willen onze gemeenschapskracht en waarden delen met nieuwe bewoners van de 1800 nieuwe woningen.

Wij verspreiden het gemeenschapsgevoel doordat de huidige gemeenschappen hun ervaringen en waarden al samenlevend zullen delen met de nieuwe bewoners en gebruikers. Sociale rol voor Zeeburgereiland en Amsterdam De bewoners van de Baaibuurt en Het Baaibuurt Collectief bestaan niet voor zichzelf. Zij hebben een grote sociale functie voor Zeeburgereiland en Amsterdam Oost. Het afgelopen jaar hebben zij een keur aan goedbezochte en hooggewaardeerde initiatieven opgezet: Operation Food Freedom, Ons Eilandleven Rondleidingen, Pop - Up Buurtcafé & Kledingruil, Het Zeeburgereiland Archief, de Documentaire De Zinkende Rafelrand2. Deze initiatieven met hun verbindende kracht zullen dus stoppen bij uitzetting op 31 december aanstaande.

2. Ecosysteem behouden en verder ontwikkelen tot een groene oase voor Zeeburgereiland en Amsterdam Oost. Op 4 november jl. presenteerden wij ons alternatieve plan. In de bijlage3 leest u de details. Dit voorstel heeft belangrijke voordelen. We winnen tijd: er kan eerder met bouwen worden begonnen. We besparen kosten: dure zandophoging is niet nodig. We zijn duurzamer: vervuilende plastic drainage is niet nodig.

2 Zie bijlage 1 sociale initiatieven van Het Baaibuurt Collectief 3 Zie bijlage 2 alternatief voorstel Baaibuurt-West

We gaan uit van het versterken van het bestaande: omarm de problemen en risico’s tot uitgangspunten en kansen. We sluiten aan op landelijk beleid van het ministerie I&W: water- en bodem gestuurd ontwikkelen4. De bestaande bebouwing bestaat uit 7 clusters die omringd zijn door water. Per cluster wordt op palen gebouwd, zoals overal in Amsterdam, daardoor verzakt de bebouwing niet. In elk cluster worden 250-300 woningen plus voorzieningen neergezet. Deze clusters zijn goed toegankelijk via de omringende wegen, voor leidingen en nooddiensten. De verzakkende bodem is geen probleem, maar biedt de kans. Rond de stevig gefundeerde clusters zal een prachtig natuurgebied ontstaan. Het waterprobleem wordt een prachtige wadi. Een wadi bergt regenwater en zuivert het, waarna het water infiltreert in de ondergrond. Zo helpt de wadi tegen wateroverlast en droogte. 5. Flora en fauna worden beschermd en kunnen verder ontwikkelen. Er ontstaat een prachtig natuurgebied waarin mensen kunnen wandelen en verblijven. Wij willen nogmaals benadrukken dat wij niemand uitsluiten. Wij vormen een stem voor alle huidige én toekomstige bewoners en gebruikers van Baaibuurt-West. Wij werken vanuit ieders belang. Ook in die van de gemeente. We sluiten nauw aan bij het beleid van de gemeente6.

Wij gaan graag verder in gesprek en samenwerking met u om een prachtige bijzondere wijk te ontwikkelen samen met de gemeente. Het is een kans op zowel een bijzonder proces dat vertrouwen tussen overheid en burger versterkt, als een uniek resultaat: een groene sociale oase in Amsterdam. Deze wijk kan een prachtig voorbeeldproject worden! In afwachting van uw antwoord op ons verzoek, Hartelijke groet, Het Baaibuurt Collectief en haar adviesgroep:

XXXXXXXXXX, stedenbouwkundige, directeur Urhahn Stedenbouw en Strategie, hoogleraar Urban Design TU Delft

4 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2024/06/17/bijlage-3-jaarrapportage-wbs 5 https://klimaatadaptatienederland.nl/actueel/actueel/interviews/wadi/ 6 zie bijlage 3 Beleid toegepast op de Baaibuurt - West

Bijlage 1

Sociale initiatieven van Het BaaiBuurt Collectief

Operation Food Freedom Vers en gezond eten moet voor iedereen toegankelijk zijn Daar zorgen we samen voor! Kies voor een betaalbaar abonnement met vers voedsel uit onze korte keten. Laten we samen werken aan een voedselrevolutie die duurzaam, betaalbaar en eerlijk is. Wekelijkse uitgifte bij paviljoen C. www.operationfoodfreedom.nl Ons Eilandleven Rondleidingen story telling, op safari, creatieve workshops voor jong en oud op het Zeeburgereiland. Samenwerking met Tours that matter: we are on a mission to make the world a better place with tours that contribute to a thriving, sustainable and inclusive city. www.toursthatmatter.com www.onseilandleven.nl Pop - Up Buurtcafé Wekelijks staat het Pop-up Buurtcafé met gratis koffie, thee, verfrissende limonade en zelfgebakken koekjes op een andere plek op het Zeeburgereiland. We verbinden mensen en verhalen, er ontstaan ontmoetingen. Door de locatie wekelijks te veranderen, moedigen we bewoners aan om verschillende delen van onze buurt te verkennen. Het Pop-Up Buurtcafé is niet alleen een plek voor koffie en gesprekken, maar een cruciaal instrument voor gemeenschapsbouw, educatie, en culturele verrijking. Het stimuleert betrokkenheid en draagt bij aan een levendiger, inclusiever Zeeburgereiland. Het Zeeburgereiland Archief Kunstenaar XXXXXXXXXX, neemt ons mee op een ontdekkingsreis door de gebouwde wereld om ons heen.

In haar artistieke onderzoek bij het Sluislab van Inholland Hogeschool liet ze zich inspireren door het Zeeburgereiland en de Sluisbuurt. Ze brengt niet alleen de fysieke structuur in kaart, maar probeert zo ook de verhalen van oorspronkelijke bewoners te vangen en te laten resoneren bij nieuwe bewoners. www.sluislab.nl Documentaire De Zinkende Rafelrand Deze film vangt de verhalen, de gezichten en de plekken van een buurt die onder het zand dreigt te verdwijnen. De film combineert interviews met archiefmateriaal en documentaire beelden om een intiem portret te creëeren van een verborgen buurt vol energie, angst maar ook hoop op een toekomst van de stad. Verschijning: november 2024

Bijlage 2 Alternatief voorstel voor de Baaibuurt -West

Bijlage 3 Beleid toegepast op Baaibuurt -West

Beleidsdocumenten

Huidig gemeenteplan

Alternatief plan

Duurder door plastic drainage en zandophoging. Pas in 2030 aan bouw beginnen.

Goedkoper zonder plastic drainage en zonder zandophoging. In 2026 beginnen met bouw.

A. WOONBELEID & GROEN BELEID 1. Woningbouwplan 2022-2028 Ambitie 1: Nieuwbouw van 7.500 woningen Ambitie 2: Versnellen en versimpelen

2. Circulaire Gebouwde omgeving Ambitie 1: Circulair ontwikkelen doen we samen. Ambitie 2: De gemeente geeft het goede voorbeeld en gebruikt circulaire criteria. Ambitie 3: We gaan circulair om met de bestaande stad. 3. Stad van Morgen Ambitie 1: In elk nieuw wijkontwerp werken we aan een aaneengesloten groene ecologische structuur met hoge biodiversiteit. Ambitie 2: kiezen bij de aanleg van de openbare ruimte voor natuurinclusieve, groene en biodiverse oevers, kades, bermen, parken. 4. Groenvisie 2020-2050: Een leefbare stad voor mens en dier Ambitie 1: De stad wordt natuurinclusief aangelegd en beheerd. Ambitie 2: ‘Groen, tenzij’ betekent dat de openbare ruimte in de basis groen is. In de ontwerppraktijk die er nu is, zien we openbare ruimte nog te vaak als verharde ruimte, waar we eventueel groen aan kunnen toevoegen of kunnen ‘uitsparen’. 5. Structuursvisie 2040 Ambitie 1: Het groen en water aantrekkelijker maken voor het welzijn van de bewoners en voor bedrijven om zich hier te vestigen. Het is daarmee een belangrijke economische factor geworden. Ambitie 2: De stedelijke ontwikkeling moet duurzaam en klimaatbestendig zijn.

Vergroten woningnood door uitzetting huidige bewoners.

Geen extra woningnood.

Verwijderen en vernietigen van bestaande structuren, ophogen zand. Vervuilend drainage plastic in de bodem. Bouwen met nieuwe materialen.

Hergebruik bestaande bouwstructuren en materialen door gefaseerd te ontwikkelen. Geen vervuilend plastic in bodem.

Vernietiging van de huidige hoge biodiversiteit door 7 meter zand en plastic in de grond te plaatsen en laten zitten. Nieuw kaal park.

Natuurinclusief bouwen met innovatieve bouwmethodes. Water en bodem sturend. Toegankelijk natuurgebied.

Bestaand groen wordt niet meegenomen. Basis openbare ruimte verhard met groen als latere toevoeging.

Integraal groen concept. Bestaand groen beschermd en uitgebreid tot publiek groen. Toegankelijk natuurgebied in plaats van park.

Het negeren van de mogelijkheden van het water en groen. Geen klimaatbestendige woonwijk. Hittestress.

Ontwerp met de grondkwaliteiten met behoud natuur

6. Omgevingsvisie 2050 Ambitie 1: Rigoureus vergroenen Ambitie 2: Samen stadmaken

Al het groen vernietigen, geen ruimte voor initiatief van stadsbewoners

Groen behouden, samen met de inwoners van de stad ontwikkelen.

SOCIAAL BELEID

Huidig gemeenteplan

Alternatief plan

1. Visie Openbare Ruimte 2025

Weinig ruimte voor initiatieven van bewoners

Ruimte voor initiatieven van bewoners. Gebruik maken van bestaande initiatiefkracht.

Alle verhalen, kunsten cultuur en historie van de huidige wijk vernietigen

De verhalen, kunsten cultuur en rijke historie van de huidige wijk behouden en uitbreiden

Ontruimen en daarmee verdwijnen van een bloeiende rafelrand.

Behoud en verder ontwikkelen rafelrand, delen met een bredere groep mensen.

Ambitie 1: Het inrichten en beheren van de openbare ruimte wordt nog meer een gezamenlijke opgave. In Amsterdam is er ruimte voor initiatieven van bewoners, die kenners zijn van hun eigen buurt. 2. Kunstenplan 2025-2028 Vele verhalen maken de stad Kunst en cultuur voor iedereen. Alle Amsterdammers hebben recht op toegang tot kunst en cultuur in de stad en in de wijk. 3. Amsterdams coalitieakkoord Ambitie 1: We koesteren onze rafelranden zodat er ruimte blijft voor tegencultuur in de stad. 4. Expeditie Vrije Ruimte

Vertrouwen in gemeente versterkt door samenwerken met bewoners in plaats van uitzetting.

Ambitie 1: Starten met het beschermen en beschikbaar maken van Vrije Ruimte. Ambitie 2: Meer gelijkwaardige en horizontale manier van samenwerken. 5. Wooncöoperaties

Beperkt ruimte voor coöperatieve Ambitie 1: In 2040 bestaat 10% van de woonvoorraad ontwikkelingen, uit cöoperatieven, dat betekent binnen 20 jaar 50.000 vernietiging van woningen als coöperatief erbij. bestaande gemeenschappen.

Ruim baan voor meerdere coöperatieven in de nieuwe buurt. Leren voor andere wijken in Amsterdam.

6. Ontwikkelstrategie 2035

De buurt samen met de inwoners van de stad ontwikkelen

Bouwen aan de buurten van de toekomst. Samen stad maken staat centraal.

Huidige bewoners slechts consulteren.

Best Baaibuurt Collectief, Afgelopen maandag 4 november jl. waren jullie met een aantal afgevaardigden van het Baaibuurt Collectief aanwezig bij ons op de bouwkeet op Zeeburgereiland om jullie toekomstplannen en ideeën voor Baaibuurt West te presenteren. We willen jullie bedanken voor de zorgvuldig voorbereide presentatie met interessante ideeën. Er is veel tijd door jullie gaan zitten. Dit wordt door ons zeer gewaardeerd. Zoals toegezegd komen we met deze mail met onze eerste reactie op jullie presentatie. In jullie presentatie tonen jullie een alternatief voor Baaibuurt West dat de bestaande situatie als vertrekpunt hanteert en waarbij geen ophoging met zand nodig zou zijn. Jullie stellen een gefaseerde gebiedsontwikkeling voor waarbij woningen op palen worden gebouwd. Circa 1.800 woningen zullen in zeven clusters van ieder circa 250 woningen komen. De kabels en leidingen worden in jullie voorstel in een ringsysteem om de buurt gerealiseerd en van daar uit aangelegd onder de gebouwen. In de openbare ruimte tussen de gebouwen komen dan geen kabels en leidingen. De bestaande ondergrond en de bovengrondse groen- en waterstructuur van het gebied blijft zo veel mogelijk hoe het nu is. De grond kan en mag verzakken. Dit zou volgens jullie plan kunnen omdat er geen niet gefundeerde gebouwen staan en er geen kabels en leidingen in de grond zitten.

Verder wordt door jullie voorgesteld een weg langs de rand van het gebied te realiseren voor auto's en ondergronds de eerder genoemde bundel van kabels en leidingen. De auto-ontsluiting vindt van buitenaf plaats, net als dat de kabels en leidingen vanaf de buitenring het gebied binnen komen, onder de gefundeerde gebouwen. Kleine wegen – in jullie presentatie weergegeven als vlonders en paden voor voetgangers - zullen binnen het gebied de verbindingen tussen gebouwen en naar het omringende stedelijk gebied zijn. Die wegen zullen mogelijk niet altijd begaanbaar zijn ten gevolge van fluctuerend waterpeil. Kort gezegd zijn de gepresenteerde uitgangspunten het behoud van groen, behoud van de bestaande waterstructuur, weinig verharding, autoluw, gefaseerd ontwikkelen en (expliciet genoemd als zeer belangrijk) het behoud van de community. Tabula scripta in plaats van Tabula rasa noemen jullie dit principe. Het plan dat jullie voorstellen vinden wij op een aantal onderdelen interessant. Het geeft wat ons betreft ook aanleiding voor een vervolggesprek. We willen bijvoorbeeld aanvullend op hoe we er al naar hebben gekeken verder onderzoeken waar we bestaand groen kunnen behouden. Ook onderzoeken we al of en zo ja hoe de verschijningsvorm van het toekomstige watersysteem aan te sluiten is bij het bestaande.

De ideeën voor een meer autoluwe wijk met minder verharding worden verder beschouwd, als ook de ideeën voor wooncoöporaties.

Zoals aangegeven bevat jullie plan wat ons betreft interessante onderdelen. Het gepresenteerde plan heeft de basis van ons plan echter niet veranderd. De Baaibuurt West is gelegen op een voormalig baggerdepot en diep in de ondergrond is de stroomgeul van het Oer IJ aanwezig. Gevolg is dat we te maken hebben met een instabiele ondergrond. Ervaring elders op Zeeburgereiland (m.n. Sluisbuurt en Sportheldenbuurt) en IJburg is dat we voor de stedelijke ontwikkeling die we hier als gemeente voor ogen hebben een stabiele ondergrond in hele gebied nodig hebben. Het niet nemen van maatregelen die ten doel hebben de instabiele ondergrond stabieler te maken brengt grote risico's met zich mee in zowel de uitvoerings- als de beheerfase. Denk bijvoorbeeld aan het verzakken en daardoor breken of van gebouwen loskomen van kabels en leidingen. Of aan het in de beheerfase zeer regelmatig moeten herstellen van verzakkingen rondom gebouwen teneinde de gebouwen goed en veilig toegankelijk te houden. Daarnaast is aandacht voor zowel waterkwantiteit (hoeveelheid) als waterkwaliteit in Baaibuurt West belangrijk. Het beoogde hogere maaiveld draagt bij aan waterveiligheid en het rainproof (voorkomen van overstroming) inrichten van de openbare ruimte.

Daarnaast heeft het, na afronding van zetting maatregelen, aanleggen van een nieuw oppervlaktewatersysteem in schoon zand een positief bijeffect voor de waterkwaliteit. Onderzoek toont namelijk aan dat het realiseren van een watersysteem in achtergebleven schoon ophoogzand zorgt voor veel minder nalevering van voedingsstoffen uit de waterboden aan het oppervlaktewater en zo bijdraagt aan een betere oppervlaktewaterkwaliteit in de Baaibuurt west. Wij constateren dus dat het door jullie gepresenteerde plan enerzijds interessante onderdelen bevat maar anderzijds ook dat het niet aansluit bij de wijze waarop Amsterdam nieuwe gebieden ontwikkelt, zonder voorzieningen. Ook gaat het gepresenteerde plan in tegen meerdere gemeentelijke beleidsuitgangspunten, zoals onder andere een toegankelijke openbare ruimte, levendige plinten en sportnormen. In het overleg op 4 november jl. is ook de voortgang van de gebiedsontwikkeling en het ontruimen van het gebied door jullie ter sprake gebracht. Daarop is door ons aangegeven dat het ontruimen van bestaande woningen en gebouwen onverkort doorgaat en dat het beginnen met bouwrijp maken van de eerste delen van Baaibuurt West start vanaf 1 januari 2025. Dit betekent dat wij vasthouden aan wat hierover vanuit ons is gecommuniceerd en dat de huidige bewoners van de Baaibuurt west niet langer dan tot en met 31 december 2024 kunnen blijven.

Zoals tijdens ons gesprek aangegeven is bovenstaande informatie ook gedeeld met wethouder Van Dantzig. De commissie RO wordt hierover schriftelijk door ons geïnformeerd op 27 november 2024. Mochten jullie nog vragen hebben naar aanleiding van dit bericht, dan horen we dat graag.

Met vriendelijke groet,

Senior projectmanager Baaibuurten