Raadsadres inspiratiedocument naar mogelijkheden voor autoparkeervrije hoofdgracht

Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad

gevestigd in het Aalsmeerder Veerhuis Sloterkade 21 - 1058 HE Amsterdam Telefoon 020 6172735, Fax 020 8509202 Email vvab@amsterdamsebinnenstad.nl Website http://www.amsterdamsebinnenstad.nl Bankrekening NL67 INGB 000 1775 369

Aan: College van B en W en de Gemeenteraad Gemeente Amsterdam Postbus 202 1000AE Amsterdam

Betreft: Raadadres Uw kenmerk: Inspiratiedocument Parkeervrije Hoofdgracht Ons kenmerk: Openbare ruimte Geachte Raad,

Amsterdam, 6 oktober 2021

Op 11 augustus 2021 bracht wethouder De Vries een ‘inspiratiedocument’ naar buiten waarin de mogelijkheden voor een autoparkeervrije hoofdgracht werden onderzocht. De Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad (VVAB) maakt hierbij haar zienswijze kenbaar. De VVAB is van oudsher een voorstander van het autoparkeervrij maken van de hoofdgrachten, die immers in het kerngebied van het Unesco-Werelderfgoed liggen, sterker: de grachten vormen het belangrijkste onderdeel van de stedenbouwkundige structuur van het Werelderfgoed en kunnen als de dragers worden gezien van de ruimtelijke omgeving waaraan de monumenten hun context ontlenen. De VVAB heeft destijds bijgedragen aan het nieuwe beleid in de openbare ruimte, die tot het Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR), nu Puccini-beleid, heeft geleid. Het doel daarvan was de kwaliteit van de openbare ruimte in overeenstemming te brengen met die van de monumentale gevelwanden. Het autoparkeervrij maken kan een belangrijke bijdrage daaraan leveren. Wij hebben dit dan ook als programmapunt opgenomen in een Manifest dat de VVAB samen met organisaties als ROVER en Fietsersbond in 2019 naar de Raad stuurde. Het is dus vanzelfsprekend dat de VVAB instemt met de gedachte achter het inspiratiedocument. Verhoogde stoepen en meubeleilanden Er zijn meerdere redenen de grachten parkeervrij te maken.

Voor ons als erfgoedorganisatie is het belangrijkste doel het beschermd stadsgezicht te beschermen en te versterken. Dat betekent ook dat het parkeervrij maken van grachten niet betekent dat er een vrije ontwerpopgave ontstaat en elke denkbare inrichting mogelijk is. Het verwijderen van parkeerplaatsen biedt de mogelijkheid het historisch profiel, zoals vereeuwigd op ontelbare stadsgezichten, zoveel mogelijk te herstellen. Dit historisch profiel wordt gekenmerkt door een inrichting a-niveau, waarbij vanaf de particuliere stoepenstrook bestaande uit hardstenen stoepen en pothuizen, een bestrating van klinkers doorloopt tot aan de natuurstenen dekzerk van de kademuur. Daaraan is in de loop van de eeuwen opmerkelijk weinig veranderd. De belangrijkste veranderingen vonden plaats in de twintigste eeuw, door de vervanging van keien door klinkers, en paradoxaal genoeg ook door de komst van het HIOR, waardoor de verhoogde stoep werd geïntroduceerd. Ook de komst van meubeleilanden aan de wallenkant heeft het ruimtelijk beeld geen goed gedaan.

Daar komt nog bij dat het toenemend gebruik van de kades voor Autoparkeervrije Herengracht, juli 2020 parkeerplaatsen ertoe heeft geleid dat (foto Walther Schoonenberg) Doelstelling: Het behoud en herstel van de historische bebouwing en stedenbouwkundige structuur; het handhaven van het historisch karakter, het bevorderen van het stedenschoon en het verbeteren van het stadsgezicht; het bevorderen van de kwaliteit waaronder de openbare toegankelijkheid - van de openbare ruimte, het water en het stedelijk groen inbegrepen; het bevorderen van een goed woon-, werk- en verblijfsklimaat.

het regelmatig patroon van boomaanplanting verrommeld raakte. Niet alleen nam het aantal bomen af, ook kwamen ze niet langer op regelmatige afstand tot elkaar te staan. Op sommige plekken ontbreken zelfs bomen. En soms zijn ze precies voor zijstraten gezet, vaak de enige plek die nog overbleef. De bomen waren dus secundair geworden, in plaats van primair. Historisch profiel Het beeld dat wordt verkregen door het weghalen van de auto’s, bijvoorbeeld in het eerste rak van de Herengracht, laat meteen zien welke winst kan worden bereikt, zelfs wanneer er niet direct een herinrichting plaatsvindt. Het ruimtelijk beeld is eigenlijk meteen hersteld, een herinrichting blijkt voor het herstel van het beeld niet eens nodig. Dat komt omdat de klassieke indeling altijd is blijven bestaan (zie afbeelding). Dat brengt ons op onze belangrijkste inbreng. Het verwijderen van autoparkeerplaatsen brengt geen nieuwe ontwerpopgave met zich mee. Het historisch profiel dient uitgangspunt te zijn en te blijven. Dat betekent dat aan de basisconcepten, zoals de regelmatige aanplant van bomen langs het water, de lantaarnpalen onder de bomen, en de klassieke drie-indeling van voetpad, rijweg, voetpad, vastgehouden dient te blijven. De ervaring heeft geleerd dat de verhoogde stoepen en meubeleilanden sterk afbreuk doen aan het historisch beeld.

De VVAB pleit er derhalve voor het historisch profiel als uitgangspunt te nemen en het HIOR hierop aan te passen door een nieuw grachtenprofiel, namelijk het historische profiel, te introduceren. Nieuwe logica De VVAB is er dus niet voor om de bomenrij te verplaatsen, of om verhoogde stoepen te verplaatsen of te verbreden zodat deze de halve kadebreedte in beslag neemt zoals het geval is in fig. 19 (p. 22). Dit levert visueel zeer onaantrekkelijke resultaten op die afbreuk doet aan de ruimtelijke kwaliteit van de grachten. Autoparkeervrij maken betekent wellicht dat we af moeten stappen van de logica van het HIOR, dat immers is gemaakt om een openbare ruimte voor voetgangers veilig te maken, gegeven de dominantie van de auto. Zo bezien ziet de VVAB het meest in model B, aangezien dit het meest aansluit op het historisch beeld zoals het eeuwenlang is geweest. Ook in model B zien wij overigens volop mogelijkheden langs het water te flaneren; daarvoor is het verplaatsen van bomen onzes inziens helemaal niet nodig, ook al kan het helemaal geen kwaad enige afstand te creëren tussen de bomen en het water zodat je er achterlangs kan lopen. Maar om daarover bomen te gaan verplaatsen, lijkt ons teveel van het goede. Leegheid Tenslotte nog een kanttekening over leegheid. Het document vraagt zich af wat er met de leegkomende ruimte moet gebeuren en oppert verschillende mogelijkheden.

Volgens ons wordt het succes van een parkeervrije gracht vooral bepaald door de vraag in hoeverre de gemeente er in slaagt de vrijkomende ruimte leeg te houden. Het stenige karakter dient bewaard te blijven. Plantsoenen en groenperkjes zullen sterk afbreuk doen aan het historisch beeld. Maar een overmaat aan meubilair als bankjes, nietjes, etc. doet eveneens afbreuk aan het ruimtelijk beeld. Om nog maar te zwijgen van horeca-terrassen die de leegkomende ruimte eveneens voor een deel zullen opeisen. Wij hebben er geen vertrouwen in dat de gemeente deze ruimteclaim kan weerstaan. Wij doen dan ook de suggestie de ruimte langs het water die vrijkomt door parkeerplaatsen op te heffen, voor zover niet benut om fietsnietjes te plaatsen, te bestemmen als laad- of losruimte om het transport over water mogelijk te maken. Die ruimte moet dan wel leeg blijven. Met vriendelijke groet, Namens de Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad,

Govert Janssen voorzitter

Walther Schoonenberg secretaris