Raadsadres demo 20 maart 2022.pdf

Betreft: raadadres Datum: 18 april 2022 Geachte gemeenteraad van Amsterdam, Zondag, 20 maart 2022, vond de jaarlijkse voetbalklassieker Ajax-Feijenoord in de Johan Cruijff Arena te Amsterdam plaats. De Amsterdamse politie zal zich die dag ongetwijfeld van haar taak hebben gekweten om wanordelijkheden tussen voetbalsupporters te voorkomen. Echter op die dag heeft de Amsterdamse politie ook actie ondernomen ten aanzien van groepen mensen die niets met deze voetbalwedstrijd van doen hadden. In dit raadsadres leg ik uit welk geval het betreft, hoe dat handelen van de Amsterdamse politie juridisch moet worden gekwalificeerd en welke vraag aan de gemeenteraad daaruit voortvloeit. 1. Het betreffende geval Op zondag 20 maart 2022 is helaas een bus met vijftig mensen op weg naar een demonstratie op het museumplein, die niet was verboden of anderszins beperkt, door een politiewagen van de snelweg gehaald en naar het politiebureau geescorteerd. Aldaar aangekomen werd de bus op intimiderende wijze omsingeld door tientallen Amsterdamse agenten met zwarte doeken voor het gelaat gebonden. Alle inzittenden moesten uitstappen en hun identiteitsbewijs tonen, waarna de identiteitsbewijzen werden gefotografeerd. Wie het waagde om vragen over deze gang van zaken te stellen ontving prompt daar bovenop het bevel te poseren voor een gezichtsfoto.

De inzittenden waren voor het merendeel mensen van middelbare leeftijd en ouder, waaronder relatief veel vrouwen op leeftijd. Het had voor de politie bij aanvang in een oogopslag duidelijk moeten zijn dat het niet om het slag mensen gaat dat voetbalwedstrijden bezoekt, laat staan hooligans. Dat type publiek is immers gemakkelijk aan clubkleding, shawls en andere typische items te herkennen. Ook had het in een oogopslag duidelijk moeten zijn dat het niet om het slag mensen gaat dat tijdens demonstraties doorgaans geassocieerd wordt met geweldgebruik. Dat snort publiek betreft immers grotendeels jonge mannen, gekleed in zwarte hoodies, spijkerbroeken en met shawls voor hun gezicht. Desalniettemin weerhield dit gegeven de Amsterdamse politie allerminst om bij de eerste blik op de inzittenden de voorgenomen actie onverdroten door te zetten. Tevens is daarbij de bus doorzocht. Vanzelfsprekend zonder iets te vinden. De communicatie van de Amsterdamse politie met de inzittenden was doorgaans onthutsend summier, kortaf en neerbuigend. Alsof het de betreffende leden van de Amsterdamse politie niet meer helder voor ogen stond dat hun korpsbrevet uit twee delen bestaat, namelijk Waakzaam en Dienstbaar.

Dat alles is toch opmerkelijk in een stad waarvan de burgemeester ooit in haar Voorwoord bij het handboek Demonstreren 'Bijkans Heilig' van de gemeente Amsterdam uit 2018 schreef: "Als burgemeester van Amsterdam beschouw ik het hoeden van de vrijheid als mijn eerste en grootste verantwoordelijkheid": https://www.amsterdam.nliwonenleefomgevingiveiligheididennonstratierecht/ Als reden voor het staande houden van de inzittenden klonk aanvankelijk van de zijde van de politie slechts: "Ik heb geen idee wat voor informatie ze hebben; ik heb ook geen idee welke groep jullie 1

zijn; ik heb echt geen idee." Op de vraag van een inzittende waarom dan tot staande houding werd overgegaan, antwoordde de politie: "omdat het ons opgedragen wordt." Zie hiervoor de video in bijlage 3. Een andere agent gaf halverwege de controle desgevraagd toe "(...) we willen even controleren; ja, dit is geen harde kern van de demonstranten die we hier hebben, maar we moeten vanuit de leiding." Zie hiervoor de video in bijlage 4. Weer een andere agent meldde dat er misschien weleens hooligans en wapens aan boord zouden kunnen zijn. 2. Juridische evaluatie Een opdracht van hogerhand alsook de suggestie dat er misschien weleens hooligans en wapens aan boord zouden kunnen zijn, vormen, zowel afzonderlijk als gecombineerd, onvoldoende grond voor verdenking. Daarmee is niet voldaan aan het criterium van artikel 52 Wetboek van strafvordering (Sv) om iemand op rechtmatige wijze staande te kunnen houden. "Artikel 52 Sv ledere opsporingsambtenaar is bevoegd de identiteit van de verdachte vast te stellen op de wijze, bedoeld in artikel 27a, eerste lid, en hem daartoe staande te houden."

In 2019 bracht de Venice Commission, ingesteld door de Raad van Europa, een gezaghebbend rapport uit over artikel 11 van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM), namelijk de vrijheid van vreedzame demonstratie, dat ook in Nederland onverkort van kracht is. De titel van dat rapport luidt Guidelines on freedom of peaceful assembly (3rd edition): https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2019)017rev-e Het rapport bevat een aantal treffende passages over beperken van fundamentele rechten van demonstranten, bijvoorbeeld door demonstranten staande te houden. Allereerst citeer ik een passage onder paragraaf 177. Assembly participants should not be stopped, searched or detained en route to an assembly unless there is evidence of imminent violence or other serious crime, op pagina 69: https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2019)017rev-e "177. Assembly participants should not be stopped, searched or detained en route to an assembly unless there is evidence of imminent violence or other serious crime. The state should not intervene to prevent individuals from participating in an assembly, either by detaining them in advance, or by restricting access to the site of the assembly via physical or administrative obstacles, simply on the grounds of the possible commission of an offence.

Unless a clear and present danger of imminent violence or of another crime can reasonably be deemed to exist, law enforcement officials should not intervene to stop, search and/or detain protesters en route to an assembly if there is no reason to believe that those participants are going to participate in violence or crime. The reason for the stopping, searching or detaining a participant should be particular to the person and not merely based on the fact that he or she is participating in an assembly. Exceptionally, in cases where there is evidence of probable violence, including evidence that a significant proportion of assembly participants may be armed, police control points may be set up on the way to assembly locations where participants may be searched for weapons, Relevant laws and operating procedures should outline the criteria for conducting searches in such situations and the legal and practical consequences in cases where weapons are found."

Samengevat: om iemand staande te houden voldoet de enkele mogelijkheid dat iemand een crimineel vergrijp pleegt niet; er moet daarentegen sprake zijn van een "clear and present danger" oftewel een duidelijk en aanwezig gevaar van onmiddellijk geweldsgebruik of een ander crimineel vergrijp. Verder geldt dat alleen bij bewijs van waarschijnlijk geweldsgebruik, inclusief bewijs dat een significante hoeveelheid van de demonstranten gewapend is, controle door de politie op wapens op 2

weg naar een demonstratie is gerechtvaardigd. Dit impliceert dat bij gebrek aan aantoonbaar bewijs de onrechtmatigheid van het handelen van de politie in dit opzicht per definitie is gegeven. Ten tweede een passage onder paragraaf 140. Prevention of crime, op pagina 51: https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2019)017rev-e "140. Prevention of crime. The European Court of Human Rights has noted that the ECHR "obliges State authorities to take reasonable steps within the scope of their powers to prevent criminal offences of which they had or ought to have had knowledge." At the same time, the Court has found that this "does not permit a state to protect individuals from criminal acts of a person by measures which are in breach of that person's Convention rights". Preventive restrictions of individual rights are thus only possible in exceptional cases where there is a clear and present danger that a crime will be committed. States should always seek to ensure that any preventive intervention that negatively impacts an individual's right to freedom of peaceful assembly is based on objective evidence that without such intervention, the individual will commit a "concrete and specific" offence of significance (constituting, for example, actual violence or serious criminal damage).

Preventive interventions should, thus, not be based exclusively on such factors as membership of an organization, previous activities that the individual may have been involved in, or mere general suspicion that someone may commit an offence, nor should they involve "bad faith or deception on the part of the authorities."262 Rather, they should only be carried out to deal with criminal activity that is likely to disrupt assemblies.263 Furthermore, states must not criminalize the exercise of the right to peaceful assembly (or certain forms thereof), and criminal provisions may not serve as a pretext to restrict or prohibit an assembly with a view to preventing such crimes. This also applies to administrative regulations, e.g., where assemblies were not duly notified."

Samengevat: een preventieve interventie van de politie die een inbreuk op de vrijheid van demonstratie impliceert als staande houding is slechts dan gerechtvaardigd indien de politie over objectieve informatie beschikt dat zonder deze interventie het betreffende individu een concreet en specifiek crimineel vergrijp pleegt van genoeg betekenis. Zoals gezegd, impliceert dit dat bij gebrek aan aantoonbaar bewijs de onrechtmatigheid van het handelen van de politie in dit opzicht is gegeven. Ten derde een passage onder paragraaf 154 Restrictions or prohibition of weapons and similar objects and substances, op pagina 60: https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2019)017rev-e "154. Restrictions or prohibition of weapons and similar objects and substances. (...) The authorities may establish control points to check whether participants carry weapons if there is sufficient evidence that they may do so. However, they should do so based on an individualized suspicion, without treating everyone attending the assembly as suspects, as this might have a chilling effect on those who want to exercise their right to assemble peacefully. (...)"

Samengevat: veronachtzaming van het criterium dat er sprake moet zijn van een gegronde verdenking bij staande houding heeft een "chilling effect" op de demonstranten, waardoor hun vrijheid om vreedzaam to demonstreren op ontoelaatbare wijze wordt uitgehold. Ten vierde een passage onder paragraaf 39. Public accountability and liability of the regulatory authority, op pagina 12: https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2019)017rev-e "39. Public accountability and liability of the regulatory authority. Public authorities must comply with their legal obligations and should be accountable for any failure to do so, regardless of whether this omission takes place before, during or after an assembly. Individual liability should be gauged according to the relevant principles of administrative or criminal law."

Samengevat: de verantwoordelijke autoriteiten, in casu de burgemeester die gaat over openbare orde en veiligheid, zijn verantwoordelijk voor fouten die worden gemaakt vooraf, tijdens en na een demonstratie.

3

Dit leidt tot de conclusie dat onder verantwoordelijkheid van de burgemeester de Amsterdamse politie in het onderhavige geval enkel op grond van suggestie en niet op grond van aantoonbaar bewijs van "a clear and present danger" op het plegen van een crimineel vergrijp door een specifieke persoon een hele bus met demonstranten nonchalant over een kam heeft geschoren en staande gehouden. Zulk gedrag komt neer op intimidatie en daarom eveneens op grove veronachtzaming van de vrijheid van demonstratie. Althans, dit dient het uitgangspunt te zijn, aangezien de Amsterdamse politie heeft nagelaten aantoonbaar bewijs van het tegendeel te leveren. 3. Uiteindelijke vraag Uit het voorgaande vloeit tot slot de volgende vraag voort. Kan de gemeenteraad de burgemeester, nu is kennisgenomen van deze misstand bij de Amsterdamse politie en dezelfde burgemeester, als gezegd, in haar Voorwoord bij het Amsterdamse handboek Demonstreren 'Bijkans Heilig' heeft uitgesproken: "Als burgemeester van Amsterdam beschouw ik het hoeden van de vrijheid als mijn eerste en grootste verantwoordelijkheid," laten verduidelijken: a. welke concrete nieuwe acties zij gaat ondernemen om de vrijheid van demonstratie binnen Amsterdam voortaan, ongeacht de inhoud, niet alleen publiekelijk met de mond te belijden, maar ook met de daad effectief te garanderen; b.

hoe zij verzekert dat op de kortst mogelijke termijn de door de Amsterdamse politie op grond van artikel 28 lid 2 Wet politiegegevens (Wpg) juncto artikel 3 lid 2 Wpg onrechtmatig verzamelde data van de inzittenden van de desbetreffende bus, na een door betrokkenen ingediend verzoek daartoe, adequaat wordt vernietigd; alsmede c. hoe zij haar verontschuldigingen gaat aanbieden aan de betrokkenen nu onder haar bewind hun vrijheid tot demonstratie evenals hun recht op privacy door de Amsterdamse politie klaarblijkelijk op onprofessionele, intimiderende en onAmsterdamse wijze is geschonden? Bij voorbaat dank. Bijgaand zijn als bijlagen video's en een foto van de gebeurtenis gevoegd. Merk hierbij op dat dit materiaal, dat voor de Nederlandse rechter, zowel afzonderlijk als gecombineerd, bewijskracht heeft, bovendien kan worden ondersteund door een keur aan ondersteunende getuigenverklaringen. Bij voorbaat dank. Met vriendelijke groet,

(een van de inzittenden) Als namens haar geadviseerd en opgesteld,

4

Bijlagen 1: video: verzoek tot volgen van politiewagen (4 seconden): https://drive.google.com/file/d/1X-sCzZAhxdMXnsLQWfzrFiAiEBhu6xN3/view?usp=sharing. 2: foto: betreffende politiebureau to Amsterdam: https://drive.google.cornifile/d/1Y6iWhzF2OskQTy4T1PprSckne4i6GHeE/view?usp=sharing 3: video: aanvankelijk meegedeelde reden (9 seconden): https://drive.google.com/file/c1 /1By6XmeY 3q9XfRfH-WJ5QID p5e6inw9/view?usp=sharing 4: video: halverwege meegedeelde reden (10 seconden): https://drive.google.com/file/d/1b Hdvdbi7cd4PRPppis6QRS6QJF9fLnC/view?usp=sharing 5: video: busgroep omringd door agenten (11 seconden): https://drive.google.conri/file/c1 /1AW2t0A0X29-8FxbNiNZaFhSiL5iqp 8 /view?usp=sharing 6: video: agent neemt gezichtsfoto van bejaarde inzittende (4 seconden): https://drive.google.com/file/d/1PIDWwP7VgGFfd978g2512ZXK1tkUqKhCilview?usp=sharing 7: video: inzittende reageert op de situatie (8 seconden): https://drive.google.com/file/d/1fgTCes4mukgDPu0f-Ceu9SBR9UX E08Z/view?usp=sharing 8: video: inzittende praat met agent (17 seconden): https://drive.google.com/file/d/1K1vfPc6db3k1fN19rY88ogNUVneTsiFE/view?usp=sharing

5