Raadsadres brandveiligheidsrisico's van windturbines in zoekgebieden

Aan: Gemeenteraad van Amsterdam Gemeente Amsterdam Amstel 1 1011 PN Amsterdam

Amsterdam, 2 januari 2022

Betreft: Brandveiligheidrisico's windturbines in zoekgebieden

Geachte gemeenteraad, Graag vraag ik uw aandacht betreft de brandveiligheid van windturbines. Dit naar aanleiding van de meeste recente brand in de rotor van een windturbine. In de Emmapolder bij Uithuizen is in de nieuwjaarsnacht een windturbine door brand verwoest. Het vuur woedde op zo'n veertig meter hoogte en was daardoor onbereikbaar voor de brandweer. Eerder vorig jaar, op 27 februari 2021, woedde er ook al een grote brand bij een windmolen in Zeewolde. Een torenhoge oranje vuurzee en een gitzwarte rookkolom waren van kilometers afstand te zien. Omdat een beeld meer zegt dan duizend woorden voeg ik een foto toe van de brand in Uithuizen. De brand op 40 meter hoogte is onbereikbaar voor de brandweer die slechts een keuze heeft en dat is de brand gecontroleerd uit te laten branden. Er is denk ik weinig verbeeldingskracht nodig dat van gecontroleerd uit laten branden in een droge zomer geen sprake is met hoog droog gras en de bomen die er om heen staan. Duidelijk is ook hoe ver de vonken hier reiken door de wind. Meer beeldmateriaal van deze brand en de brand in Zeewolde van erkende mediakanalen zijn toegevoegd in de bijlage.

Met de beelden van de vreugdevuren en de vonkenregen in de wijken en straten in Scheveningen nog op het netvlies, de hoogste stapel was maar 8 meter hoger, roept dit schrikbeelden en vragen op over de veiligheid van windturbines. Hiervoor begin ik met de schrikbeelden. Want gemeenteraad stelt u zich nu eens voor dat een brand zoals in Uithuizen op de Amsterdamse maat nog eens driemaal zo hoog zou woeden. Hoe groot zou het bereik zijn van de vonkenregen in luchtstromen waar het ook nog eens extra hard waait? Een dergelijke vonkenregen als in Uithuizen van de geplande hoogte van de windturbines in Amsterdam zou met gemak met woonwijken bereiken in de meeste zoekgebieden. Stel eens voor hoe deze vliegende vonk bijvoorbeeld tegen de hoge flats in Diemen aan zouden slaan. Of hoe slapende bewoners van de volkstuinen verrast worden door de vonkenregen op de houten huisjes. Of hoe deze vonken neerslaan op hun bijzondere brandgevoelige bebouwing en installaties op het Science Park. Of hoe de vonken tussen het tot stilstand gekomen verkeer op de snelwegen doorwappert. Dit zijn scenario's die met veiligheidseisen als NENEN-IEC 61400 zijn te verkleinen maar zeker niet uit te sluiten zoals de meest recente branden laten zien. Over de veiligheidseisen, en of daar aan is voldaan bij het bepalen van de zoekgebieden, wil ik graag in dit schrijven behandelen.

Hoog brandrisico In de rotorkop van de windturbine zitten de generator en transformator, maar ook remmen, schakelkasten, transmissies en converters. Onderdelen in combinatie met smeermiddelen, olien, plastic en elektronische componenten maken dat er in de rotorkop een hoog brandrisico aanwezig is. Kortsluiting, overbelasting, oververhitting en blikseminslag zijn de voornaamste oorzaken van een brand in een windturbine. Door de grote hoogte van de windmolens is de brandweer is machteloos. Een automatisch blussysteem verkleint de risico's maar feitelijk is er maar bij brand maar een mogelijkheid; uit laten branden. Veiligheidsaspecten Het Instituut voor Fysieke Veiligheid (IFV) somt het overzichtelijk op. Rondom windturbines spelen diverse veiligheidsaspecten waarmee rekening gehouden moet worden bij o.a. risicobeheersing en incidentbeheersing. Mogelijke veiligheids- en gezondheidsaspecten van windturbines zijn: •

Breuk en val van een windturbineblad (of andere onderdelen) op gebouwen, personen of vitale infrastructuur, als gevolg van overbelasting of externe omstandigheden zoals extreem weer.

•

Omvallen van een staande windturbine op gebouwen, dijken, kunstwerken, personen of vitale infrastructuur, door mastbreuk als gevolg van overbelasting of externe omstandigheden zoals extreem weer.

•

1.1safwerping op gebouwen, personen en vitale infrastructuur.

•

Het omvallen van een staande windturbine op risicobronnen, hoogspanningskabels of andere windturbines kan leiden tot uitbreiding van het incident.

•

lisafwerping op risicobronnen, hoogspanningskabels of andere windturbines.

•

Brand in de turbine tijdens werkzaamheden en/of hulpverlening.

•

Incidenten met windturbines langs de weg, kunnen de aandacht trekken van weggebruikers en hierdoor indirect verkeersongevallen veroorzaken.

•

Het draaien van de turbinebladen zorgt voor geluidshinder en slagschaduw.

Contradictie tussen veiligheidsaspecten en zoekgebieden Duidelijk is dat brandveiligheid niet het enige aspect is waar naar moet worden gekeken maar ook ijsafwerping en breuk en val windturbinebladen en staande mast op gebouwen, dijken, personen of vitale infrastructuur. In het rekenvoorschrift Omgevingsveiligheid van het RIVM, Module IV, versie oktober 2020 staan heldere begrijpelijke formules en ballistische modellen waarmee trefkansberekeningen kunnen worden gemaakt. Wanneer dan de zoekgebieden in Amsterdam er bij worden genomen ontstaat onmiddellijk de indruk dat niet is gekeken naar de veiligheidsaspecten van het RIVM. Als voorbeeld neem ik de situatie bij het Science Park. Het plaatje laat zien dat een deel van

KNUONFUN I WATERGRAAFSMEER

het knooppunt Watergraafsmeer, de Ring A10 en het spoortrace bij station Science Park (spoorlijnverbinding Amsterdam en Almere) groen zijn ingekleurd. Tenzij de Ring A10 en de verbinding met de Al en de spoorlijn Amsterdam — Almere door de gemeenteraad niet als vitale infrastructuur worden beschouwd is het onmogelijk hier een windturbine te kunnen plaatsen van de voorgenomen hoogte van 150 meter. Wanneer de trefkansberekening van het

RIVM wordt gehanteerd, en een probleem zich voordoet door bliksem, brand, overbelasting, extreem weer of sabotage waar bij de mast of rotorbladen loskomen, is het zelfs bijna onmogelijk dat er geen vitale infrastructuur zal worden geraakt die verstrekkende gevolgen hebben. Hetzelfde geldt natuurlijk voor de gebieden aan de ring A10 in Noord en bij het knooppunt Holendrecht waar na berekening de trefkans ook erg hoog is. Vragen aan de gemeenteraad 1) Heeft de gemeenteraad in haar besluit de huidige zoekgebieden aan te wijzen de brandveiligheidsaspecten van windturbines meegenomen? a. Zo ja, kan de gemeenteraad me toelichten hoe per zoekgebied de brandveiligheidseisen worden nageleefd volgens het 'Rekenvoorschrift Omgevingsveiligheid Module IV versie okt 2020' ? b. Zo nee, kan de gemeenteraad toelichten waarom niet eerst naar de veiligheidsaspecten zoals opgenomen in het 'Rekenvoorschrift Omgevingsveiligheid Module IV versie okt 2020' ?

c. Zo nee, is de gemeenteraad van mening dat voordat er nieuwe besluiten worden genomen eerst moet worden onderzocht of er per zoekgebied aan de veiligheidsaspecten zoals opgenomen in het 'Rekenvoorschrift Omgevingsveiligheid Module IV versie okt 2020' ? 2) Onbekend is wat de oorzaak van de brand is in de windturbine in Uithuizen en of een intern blussysteem gefaald heeft. Het is in ieder geval bekend dat een combinatie van olie, smeermiddelen, motoren, elektriciteit en wrijving leiden tot brandveiligheidsrisico's. En een vonkenregen is gevaarlijk voor mensen, dieren en gebouwen. Is de gemeenteraad na kennis te hebben genomen van de brand in een windturbine Uithuizen tot nieuwe inzichten gekomen? a. Zijn het risico en de impact van een brand in een windmolen dichtbij bewoond gebied en intensief door mensen gebruikte infrastructuur niet te groot? b. Beschouwt de gemeenteraad nu ze in de reflectiefase zit de brand in Uithuizen als een reflectiemoment? c. Waarom is er net als een klankbordgroep gezondheid en klankbordgroep natuur geen klankbord (fysieke) veiligheid? 3) De impact van een brand in een windturbine en bijbehorende vonkenregen is grootschalig en onvoorspelbaar voor een wijd gebied. Welke maatregelen kunnen burgers nemen om zich te wapenen en draagt de gemeente hier de kosten voor? a.

Wanneer de gemeente de kosten niet wil dragen, wil de gemeenteraad toe lichten waarom ze deze kosten niet wil of kan dragen? 4) Opstoppingen, filevorming en onvoorspelbaar rijdgedrag zijn reele scenario's volgens het IFV en het RIVM bij een brand in een windturbine pal naast de snelweg. De impact van een vonkenregen op een opstopping waar auto's nergens heen kunnen zal dramatisch zijn. Zijn er evacuatieplannen, risico analyses en rampenplannen zoals de GHOR deze heeft voor events gemaakt voor events of zoals de brandweer deze heeft voor tunnels voor het geschetste scenario? 5) Heeft de gemeenteraad in haar besluit de huidige zoekgebieden aan te wijzen per zoekgebied trefkansberekeningen van mast en rotorbladen op personen, gebouwen en infrastructuur van windturbines gemaakt? a. Zo ja, kan de gemeenteraad me per zoekgebied de gehanteerde trefkansberekening volgens het 'Rekenvoorschrift Omgevingsveiligheid Module IV versie okt 2020' tonen? b. ,Zo nee, kan de gemeenteraad toelichten waarom niet eerst per zoekgebied trefkansberekeningen volgens het 'Rekenvoorschrift Omgevingsveiligheid Module IV versie okt 2020' zijn gehanteerd?

c. Zo nee, is de gemeenteraad van mening dat voordat er nieuwe besluiten worden genomen eerst per zoekgebied trefkansberekeningen volgens het 'Rekenvoorschrift Omgevingsveiligheid Module IV versie okt 2020' moeten worden gemaakt? 6) Is het de gemeenteraad duidelijk dat, zelfs zonder trefkansberekening, enkele aangewezen zoekgebieden volledig, zoals het opgenomen voorbeeld van het Science Park, en andere zoekgebieden deels ongeschikt zijn omdat een 150 meter hoge windmolen binnen de dezelfde afstand als de windmolen hoog is van personen, gebouwen of infrastructuur zou staan? In de bijlage vind u relevante links en materiaal bij deze vragen. Graag ontvang ik de antwoorden binnen de daarvoor gestelde termijn.

Hoogachtend,

Bijlage Onder deze foto van de brand van een windturbine in Zeewolde enkele links naar de meest recente relevante media;

Brandweer laat windmolen Uithuizen gecontroleerd uitbranden (video) - RTV Noord Grote brand bii windmolen in Zeewolde: gitzwarte rookkolom van kilometers afstand to zien I Zeewolde I destentor.nl Wiek van windmolen breekt vlak over de grens bii Enschede af I Enschede I tubantia.nl Brand in windturbine: horror op 70 meter hoogte I Binnenland I AD.nI Wiek windmolen breekt af en landt op A6 I Blik op nieuws Windmolen op hol in Vlissingen I FluxEnergie GPTV: Windmolen bii Tzummarum verliest wiek - YouTube Gehanteerde documenten en zienswijzen Instituut Fysieke Veiligheid: Kennisplein - Themapagina windturbines (ifv.nl) Rijkswaterstaat: Windturbines - Kenniscentrum InfoMil RIVM: Rekenvoorschrift Omgevingsveiligheid Module IV versie okt 2020 I Omgevingsveiligheid (rivm.n1)