Raadadres inzake handhaving is geen keuze, maar een wettelijke plicht.pdf

Van: XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX Verzonden: vrijdag 12 juni 2026 18:59 Onderwerp: Raadsadres; Handhaving is geen keuze, maar een wettelijke plicht Geachte leden van de gemeenteraad, Met dit raadsadres wil ik aandacht vragen voor een onderwerp dat raakt aan de kern van de rechtsstaat: de handhaving van wet en regelgeving door de gemeente Amsterdam. De gemeente stelt regels vast. Dat gebeurt onder meer via de Algemene Plaatselijke Verordening (APV), vergunningen, bestemmingsplannen en andere lokale voorschriften. Daarnaast voert de gemeente landelijke wetgeving uit. Van inwoners wordt verwacht dat zij zich aan deze regels houden. Wanneer zij dat niet doen, kunnen sancties volgen. Dat systeem werkt echter alleen wanneer inwoners erop kunnen vertrouwen dat de gemeente haar eigen regels ook daadwerkelijk handhaaft. Steeds vaker ontstaat bij inwoners het beeld dat Amsterdam wel veel regels maakt, maar onvoldoende bereid of in staat is om deze regels te handhaven. Bij meldingen van overtredingen wordt regelmatig verwezen naar capaciteitsproblemen, personeelstekorten of het stellen van prioriteiten. Hoewel iedereen begrijpt dat middelen niet onbeperkt zijn, mag dat geen structureel excuus worden om wettelijke taken niet uit te voeren. De hoogste bestuursrechter van Nederland heeft herhaaldelijk bevestigd dat voor bestuursorganen een zogenoemde beginselplicht tot handhaving geldt.

Wanneer sprake is van een overtreding, moet een bestuursorgaan in beginsel optreden. Alleen onder bijzondere omstandigheden kan daarvan worden afgeweken. Het enkele feit dat een gemeente onvoldoende personeel beschikbaar heeft, behoort daar niet toe. Daar komt nog iets anders bij. De gemeente bepaalt immers zelf haar begroting. De gemeenteraad besluit jaarlijks hoeveel geld beschikbaar wordt gesteld voor toezicht en handhaving. Wanneer vervolgens wordt gesteld dat handhaving achterwege blijft vanwege een gebrek aan capaciteit, ontstaat een merkwaardige situatie. Een tekort dat voortvloeit uit politieke keuzes wordt dan gebruikt als rechtvaardiging voor het niet uitvoeren van wettelijke taken. Dat is moeilijk uit te leggen aan inwoners die zich wel aan de regels houden. Sterker nog, het roept vragen op over de integriteit van het gemeentelijk bestuur. Integriteit gaat namelijk niet alleen over het voorkomen van fraude of belangenverstrengeling. Integriteit betekent ook dat een overheid betrouwbaar, voorspelbaar en consistent handelt. Wanneer een gemeente bewust regels vaststelt maar overtredingen vervolgens langdurig laat voortbestaan, ontstaat rechtsongelijkheid. De inwoner die zich aan de regels houdt, ziet dat een ander daar voordeel van heeft door deze regels te negeren. Dat ondermijnt het vertrouwen in de overheid.

En vertrouwen is misschien wel het belangrijkste kapitaal waarover een overheid beschikt. Als inwoners het gevoel krijgen dat regels slechts voor een deel van de bevolking gelden, of dat handhaving afhankelijk is van toevallige omstandigheden, dan verliest regelgeving haar geloofwaardigheid. Uiteindelijk ontstaat dan het risico dat ook de bereidheid van inwoners om zich aan regels te houden afneemt. De gemeenteraad heeft hierin een bijzondere verantwoordelijkheid. De gemeenteraad is immers niet alleen medewetgever, maar ook controleur van het college van burgemeester en wethouders. De raad dient erop toe te zien dat vastgesteld beleid niet alleen op papier bestaat, maar ook daadwerkelijk wordt uitgevoerd. Ik verzoek de gemeenteraad daarom om zich de volgende vragen te stellen:

1. Is de huidige capaciteit voor toezicht en handhaving voldoende om de wettelijke taken van de gemeente Amsterdam uit te voeren? 2. Op welke terreinen wordt momenteel niet of onvoldoende gehandhaafd vanwege capaciteitsgebrek? 3. Hoeveel handhavingsverzoeken worden jaarlijks afgewezen of niet opgepakt vanwege een tekort aan personeel? 4. In hoeverre is het huidige handhavingsniveau verenigbaar met de beginselplicht tot handhaving zoals die uit de jurisprudentie voortvloeit? 5. Is het college bereid inzichtelijk te maken welke overtredingen structureel blijven bestaan doordat handhaving achterwege blijft? Daarnaast verzoek ik de raad om het college op te dragen jaarlijks openbaar te rapporteren over: • het aantal ontvangen handhavingsverzoeken; • het aantal toegewezen en afgewezen verzoeken; • de gemiddelde afhandelingstermijn; • de redenen waarom in individuele gevallen niet wordt gehandhaafd; • de beschikbare en benodigde handhavingscapaciteit. Transparantie is immers de eerste stap naar verbetering. Tot slot wil ik aandacht vragen voor de positie van inwoners. Veel bewoners weten niet dat zij juridische mogelijkheden hebben wanneer een gemeente weigert op te treden tegen overtredingen.

Via een formeel handhavingsverzoek, bezwaar, beroep bij de rechtbank en uiteindelijk hoger beroep bij de Raad van State kunnen inwoners de gemeente dwingen een besluit te nemen en haar handelen door een onafhankelijke rechter te laten toetsen. In de praktijk blijken dergelijke procedures echter ingewikkeld en tijdrovend. Voor veel inwoners vormt juridische ondersteuning daarom geen luxe maar een noodzaak. Juist in een stad waar regelmatig discussie bestaat over handhaving, is het verstandig dat inwoners zich bewust zijn van de mogelijkheden van een rechtsbijstandsverzekering. Een dergelijke verzekering kan helpen bij bezwaarprocedures, beroepszaken en geschillen met de overheid. Dat zou eigenlijk niet nodig moeten zijn. In een goed functionerende rechtsstaat hoort een inwoner erop te kunnen vertrouwen dat de overheid haar wettelijke taken uitvoert zonder dat daarvoor eerst een juridische procedure nodig is. Handhaving is geen gunst van de overheid. Handhaving is een wettelijke taak. Een overheid die regels maakt maar deze niet handhaaft, ondermijnt uiteindelijk haar eigen gezag. Daarom vraag ik de gemeenteraad om dit onderwerp nadrukkelijk op de politieke agenda te plaatsen en het college aan te spreken op zijn verantwoordelijkheid.

Ik ben benieuwd naar uw reactie en hoop dat u dit raadsadres ook echt bespreekt in de gemeenteraad en het niet zoals bijna alle raadsadressen ongeïnteresseerd delegeert naar ambtenaren. Het heet immer niet voor niets RAADAADRES. Hoogachtend, XXXXXXXXXXX Amsterdam

Bronnen • Algemene wet bestuursrecht • Gemeentewet • Raad van State, jurisprudentie over de beginselplicht tot handhaving

• •

Gemeente Amsterdam, informatie over de rol van de gemeenteraad en de mogelijkheden voor inwoners om de raad te benaderen. Gemeente Amsterdam, informatie van de raadsgriffie over het indienen van een raadsadres.