Programmaplan GLMM 2024-2026.pdf

Programmaplan Gezond Leven Makkelijker Maken 2024-2026

Maart 2024

Inhoudsopgave Gezond Leven Makkelijker Maken in het kort

3

Waarom werken we aan Gezond Leven Makkelijker Maken?

4

Missie en doelen van Gezond Leven Makkelijker Maken

7

Hoe gaan we dit doen?

10

Bijlage 1: Ervaringen en leerpunten GLMM Bijlage 2: Werkprincipes GLMM Bijlage 3: Met wie gaan we dit doen?

16 23 24

Gezond Leven Makkelijker Maken in het kort Een goede gezondheid is de basis van het bestaan. Het is echter niet voor iedere Amsterdammer even makkelijk om gezond te leven. Amsterdammers in een kwetsbare positie hebben een slechtere (ervaren) gezondheid dan anderen. Ook maken zij minder gebruik van het zorg- en preventieaanbod. Hierdoor nemen de gezondheidsverschillen in de stad toe. Preventieaanbod bereikt mensen in een kwetsbare positie minder goed (1). Ook hebben maatregelen en campagnes gericht op preventie voor deze groep vaak een klein en soms zelfs een averechts effect (1). Dit komt doordat veel aanbod gericht is op het verhelpen van één, afgebakend probleem, zoals meer bewegen of afvallen. Maar vaak zijn gezondheidsproblemen het gevolg van allerlei onderliggende problemen. Want gezond gedrag is meer dan het maken van gezonde keuzes. Of mensen in staat zijn om die keuzes te maken is mede afhankelijk van omstandigheden zoals inkomen en financiën, de thuissituatie en mentale gezondheid. Voor wie in het dagelijks leven constant te maken heeft met geldzorgen, kan het veranderen van gedrag voor (mentale) gezondheid een lage prioriteit zijn. Daarnaast zijn er drempels die de toegang tot preventie en zorg belemmeren, zoals schaamte, angst en wantrouwen, maar ook de complexiteit van het zorgsysteem en het aanbod.

Het bestaande aanbod en de informatie over gezond leven sluiten vaak niet aan bij wat mensen nodig hebben of praktisch georganiseerd krijgen. Het programma Gezond Leven Makkelijker Maken gaat over het verbeteren van de aansluiting van het zorg- en preventieaanbod op de leefwereld van Amsterdammers die de weg naar dat aanbod nog onvoldoende vinden. We willen de drempels waar zij tegenaan lopen zichtbaar maken en wegnemen. Samen met zorginstellingen, buurtorganisaties en bewoners onderzoeken we hoe aanbod en informatie kunnen worden aangepast aan de behoeften en mogelijkheden van Amsterdammers in een kwetsbare positie, zodat zij er makkelijker en meer gebruik van maken. Bijvoorbeeld door dingen anders te organiseren, zodat het aanbod of de informatie beter aansluit bij wat mensen willen, kunnen en nodig hebben. En door samenwerking tussen formele en informele organisaties en bewoners te organiseren, zodat we van elkaar kunnen leren. Door de vindbaarheid en toegankelijkheid van aanbod en informatie te verbeteren vergroten we de gezondheidsvaardigheden van organisaties en gebruikers. Zo wordt gezond leven voor iedereen makkelijker.

1) Kennisagenda Preventie

3

Waarom werken we aan Gezond Leven Makkelijker Maken?

4

Gezondheidsverschillen en gezondheidsvaardig aanbod ▪ In Amsterdam zijn er grote gezondheidsverschillen. Mensen in een kwetsbare positie zijn minder gezond, leven minder lang en maken minder gebruik van het zorg- en preventieaanbod. Zorginstellingen en aanbieders van preventie zien dat het bereik achterblijft, maar slagen er niet in om deze groep te bereiken of vast te houden. Terwijl dit vaak mensen zijn die het aanbod het hardst nodig hebben. Deze mismatch van aanbod en vraag dragen bij aan het toenemen van de gezondheidsverschillen. ▪ Er zijn verschillende redenen waarom mensen in een kwetsbare positie minder gebruik maken van het zorg- en preventieaanbod. Vaak heeft het te maken met de manier waarop het zorgaanbod wordt aangeboden. Mensen kunnen het aanbod niet vinden, of vinden het lastig om de informatie te begrijpen of te vertalen naar hun eigen situatie. Maar in veel gevallen zijn er andere prioriteiten: grotere problemen zoals bestaanszekerheid of (financiële) stress zijn redenen dat mensen geen geld, tijd en ruimte ervaren om met gezondheid aan de slag te gaan.

▪ Aanbod en informatie sluiten te vaak niet aan bij wat mensen in hun situatie nodig hebben of praktisch georganiseerd krijgen. Om dit te veranderen moeten we investeren in het verbeteren van gezondheidsvaardig aanbod.

Zorg- en preventieaanbod sluit vaak niet goed aan bij wat mensen in kwetsbare situaties nodig hebben.

Hierdoor maken veel mensen minder gebruik van preventieve zorg, en meer van curatieve zorg. Studies suggereren dat de extra zorgkosten hierdoor minimaal €300 miljoen per jaar zijn, dit is naast de negatieve impact op de gezondheid.

Deze mensen hebben uiteindelijk een lagere levensverwachting en leven 15 jaar in minder goede gezondheid. Een gerichte aanpak kan helpen om deze kosten te verminderen en bij te dragen aan een gezonder leven. 5

Gezondheidsvaardige organisaties Gezondheidsvaardigheden zijn de vaardigheden die iemand nodig heeft voor het kunnen vinden, begrijpen en toepassen van informatie over gezondheid. De mate van gezondheidsvaardigheid hangt samen met de vaardigheden van de persoon (persoonskenmerken) en de toegankelijkheid van de zorg en de manier waarop de zorg wordt aangeboden (zorgsystemen). Gezondheidsvaardige organisaties begrijpen hoe mensen en gemeenschappen leren, beslissingen maken en gedrag veranderen, en wat hun behoeften daarin zijn. Gezondheidsvaardige organisaties herkennen drempels om gezond te kunnen leven en nemen deze weg.

Het programma Gezond Leven Makkelijker Maken is gericht op gezondheidsvaardige organisaties. Er is binnen de gemeente Amsterdam steeds meer aandacht voor het effect van beperkte gezondheidsvaardigheden en laaggeletterdheid op de gezondheid. Gezond Leven Makkelijker Maken is in lijn met de ambities van Amsterdam Vitaal & Gezond, de nota gezondheidsbeleid, het raamwerk Van Zorg(en) naar Gezondheid, het Taalakkoord en het coalitieakkoord.

Zorg en zorginformatie die geen rekening houden met gezondheidsvaardigheden, dragen bij aan gezondheidsongelijkheid. Alleen informatie geven leidt er niet automatisch toe dat mensen gedrag veranderen wanneer hun dagelijkse activiteiten, omstandigheden en omgeving hen daartoe belemmeren. 6

Missie en doelen van Gezond Leven Makkelijker Maken

7

Missie Eerlijke kansen op gezondheid vergroten door organisaties en initiatieven gericht op preventie te adviseren en ondersteunen bij het verbeteren van de vindbaarheid, begrijpelijkheid en toepasbaarheid van hun aanbod.

8

Doelen Om gezondheidsvaardiger te worden en te komen tot vindbaar, begrijpelijk en toepasbaar aanbod werken zorg- en preventieaanbieders aan de volgende doelen: Begrijpelijke en toegankelijke informatie Begrijpelijke en toegankelijke (online) informatie en communicatie zorgt ervoor dat Amsterdammers beter gebruik kunnen maken van ons zorg- en informatieaanbod

Amsterdammers kennen, begrijpen en met ze samenwerken Door te luisteren naar bewoners en hun leefwereld te begrijpen wordt de basis gelegd om samen te werken.

Samenwerking formele zorg en informele zorg Naast verbinding en samenwerking met bewoners is ook verbinding met informele netwerken en de community van belang: “in de buurt werk je samen”.

Aanpak borgen in beleid en processen Een gezondheidsvaardige organisatie realiseren is een continu proces. Door dit te borgen in werkstandaarden blijft er duurzaam aandacht voor.

Een aantal opmerkingen hierbij: •

GLMM richt zich op het gezondheidsvaardig maken van organisaties. Het verbeteren van gezondheidsvaardigheden op individueel niveau in de vorm van cursussen valt buiten dit programma. Dit gebeurt wel elders; binnen het NT1 en NT2-aanbod (volwasseneneducatie van WPI) is er aandacht voor het verbeteren van gezondheidsvaardigheden.

•

Om gezondheidsvaardiger te kunnen worden hebben organisaties de kennis, inzichten en ervaringen van bewoners, buurtorganisaties en ervaringsdeskundigen nodig. Zij zijn belangrijke partners in het programma. 9

Hoe gaan we dit doen?

10

Aanloop: Gezond Leven Makkelijker Maken in 2023 GLMM is in 2023 gestart. Dat jaar is vooral gebruikt om te verkennen hoe gezondheidsvaardige organisaties eruit zien en welke partners we daarbij nodig hebben. Dit is gebeurd aan de hand van verschillende trajecten: •

In drie stadsdelen (Noord, Zuidoost, Nieuw-West) zijn co-creatiesessies georganiseerd waarin verbindingen zijn gelegd tussen bewoners, professionals en organisaties van zorg en preventie. Deze hebben tot concrete veranderingen in het aanbod geleid.

•

Er is gestart met een verkenning hoe we binnen het programma ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid inzetten en benutten.

•

Er is een leernetwerk opgericht van organisaties die zich committeren aan GLMM en die binnen de eigen organisatie met gezondheidsvaardigheden aan de slag gaan. Een netwerk waar kennis wordt gedeeld en gezamenlijk expertise wordt ingezet.

•

De GGD is gestart met het project Begrijpelijke en Toegankelijke GGD, gericht op het verbeteren van de aansluiting tussen het aanbod van de GGD en de leefwereld van de Amsterdammers.

Zie voor een uitgebreider overzicht van de trajecten en de geleerde lessen in bijlage 1. Het programma bouwt de komende jaren verder op deze resultaten, inzichten en samenwerkingen.

11

Strategie 2024-2026 Bij de ontwikkeling van de aanpak is in eerste plaats gebruik gemaakt van de leerpunten, inzichten en ervaringen uit de programma-activiteiten Gezond Leven Makkelijker Maken 2023. Daarnaast zetten we de werkzame elementen uit bestaand onderzoek, waaronder het WHO rapport Health Literacy 2023 en de aanpak Gezondheidsvaardigheden 2022 van VWS, in. Hieronder is te lezen welke werkprincipes leidend zijn binnen het programma en waarom, hoe en voor wie we de aanpak inzetten. 1. Volgens welke principes werken we?

2. Wat willen we bereiken?

1. Ongelijk investeren voor gelijke kansen: we richten ons op organisaties die mensen in een kwetsbare situatie ondersteunen.

1. Begrijpelijke en toegankelijke informatie

2. We houden rekening met de leefwereld van Amsterdammers. 3. We werken nauw samen met alle partners en sluiten aan bij wat er al is. 4. We werken in elke fase van het programma met Amsterdammers met ervaringskennis en geven hen een zichtbare rol in beleid, beslissingen, uitvoering en vervolgstappen. 5. Beleid of aanbod dat uit het programma voortkomt draagt eraan bij dat Amsterdammers meer regie krijgen om gezond te kunnen leven. 3. Hoe gaat het programma daarbij helpen? We werken via 2 sporen aan het programma:

2. Amsterdammers kennen, begrijpen en met ze samenwerken 3. Samenwerking formeel en informeel aanbod 4. Borgen van de aanpak in beleid en processen 4. Voor wie en met wie doen we dit? Het programma werkt via de preventielijnen van het raamwerk “Van zorg(en) naar gezondheid”. Door ons te richten op de preventie infrastructuur van het raamwerk, Amsterdam Vitaal en Gezond (AV&G) en de GGD zelf, bereiken we alle sociale voorzieningen in de stad die zich richten op preventie. Deze drie structuren vragen allen om een andere aanpak:

• We adviseren en ondersteunen Amsterdamse organisaties die werken aan het verbeteren van hun gezondheidsvaardigheid, zoals beschreven bij de activiteiten (spoor 1).

Preventie infrastructuur: We voeren het programma uit via de preventie infrastructuur van het raamwerk: de sociale basis, wijkteams, digitale infrastructuur en beweegnetwerk. In samenwerking met deze partners maken we per onderdeel doelen die we met elkaar willen bereiken. In 2024 bepalen we met elkaar de doelen om vanaf medio 2024 hier acties op uit te voeren.

• We doen onderzoek, inventariseren en ontwikkelen. We brengen in kaart tegen welke problemen de organisaties aanlopen, wat hun ondersteuningsbehoeften zijn en wat passende interventies zijn (spoor 2).

AV&G: Het Leernetwerk is ondergebracht in de structuur van AV&G. Dit is opgenomen in het regioplan.

Spoor 1 en 2 lopen parallel aan elkaar en zullen elkaar versterken.

GGD Amsterdam: Practice what you preach: we beginnen bij onze eigen organisatie. De verschillende afdelingen van de GGD gaan aan de slag met de doelen om gezondheidsvaardiger te worden.

Acties spoor I: adviseren en ondersteunen organisaties Leernetwerk

Begrijpelijke en toegankelijke GGD

Inzet ervaringskennis/ deskundigheid

• Onder de vlag van AV&G is in 2023 het leernetwerk Gezond Leven Makkelijker Maken opgericht. Samen met 8 zorg- en welzijnsorganisaties zorgen we ervoor dat Amsterdammers beter gebruik kunnen maken van het zorg- en informatieaanbod. Dit doen we door het preventie- en zorgaanbod beter aan te laten sluiten bij de leefwereld van Amsterdammers en dit op een vindbare, begrijpelijke en toegankelijke manier aan te bieden. • In 2026 nemen 20 organisaties deel aan het leernetwerk.

• Naast het adviseren en ondersteunen van andere organisaties wil de GGD zelf ook gezondheidsvaardig zijn. En streeft ernaar dat Amsterdammers de diensten en producten van de GGD als begrijpelijk en toegankelijk ervaren. Anno 2024 zijn de afdelingen Infectieziekten, Jeugdgezondheidszorg, Gezond Leven en Leefomgeving hiermee aan de slag. • In 2026 werken alle afdelingen van de GGD aan gezondheidsvaardig zijn en blijven.

• GLMM streeft naar een grotere inbreng van ervaringskennis in beleid en uitvoering. En wil de inbreng van ervaringskennis en kennis van de leefwereld van gemeenschappen vergroten en borgen. In 2024 verkennen we hoe we ervaringskennis kunnen inzetten binnen ons programma, maar ook in de advisering richting andere organisaties. • Medio 2024 wordt deze verkenning opgeleverd en wordt het advies opgevolgd.

Expertgroep GLMM • Het programma GLMM bevindt zich in de initiële ontwikkelingsfase en er is nog geen bestaande aanpak op het thema Gezondheidsvaardigheden. Om de kwaliteit van het programma GLMM te bewaken wordt er een expertgroep samengesteld die meedenkt over de kwaliteit van de aanpak en de voortgang bewaakt. • In de expertgroep zijn professionals van zorg- en preventie instellingen, informele organisaties, ervaringsdeskundigen en wetenschappers vertegenwoordigd en wordt deze kennis gelijkwaardig ingezet. • Eind 2024 is de expertgroep gerealiseerd.

Ambassadeurs

Gezondheidsvaardigheden borgen in beleid en organisaties

• Er is nog te weinig aandacht voor gezondheidsvaardigheden. Aanjagers en best practices op de werkvloer ontbreken. Dit komt door een combinatie van onvoldoende kennis bij zorgverleners en te weinig tijd en middelen. • Binnen de deelnemende organisaties worden ambassadeurs geïnstalleerd. Hierdoor worden gezondheidsvaardigheden doorlopend geborgd. • In 2024 wordt i.s.m. Pharos deze rol ontwikkeld en vastgesteld.

• Om een duurzame aanpak van gezondheidsvaardigheden te realiseren is het essentieel deze op te nemen in zorgstandaarden van zorg- en welzijnsorganisaties. • Eind 2026 zijn gezondheidsvaardigheden (diversiteit responsief aanbod) opgenomen in bestuurlijke afspraken van organisaties. • Eind 2026 zijn gezondheidsvaardigheden en diversiteit responsief werken in kwaliteitsstandaarden, richtlijnen, protocollen en werkwijzen opgenomen.

Acties spoor II: Onderzoeken, inventariseren en ontwikkelen.

1. Criteria voor Gezondheidsvaardige organisaties

2. Ondersteuningsbehoefte bepalen van organisaties

Het is onduidelijk wat verstaan wordt onder vindbaarheid, begrijpelijkheid en toepasbaarheid. Er zijn geen duidelijke criteria voor organisaties wanneer zij dit zijn. Om als GGD te kunnen adviseren, maar ook om zelf beter vindbaar, begrijpelijk en toegankelijk te worden en blijven, stelt het programma criteria op hoe hieraan te voldoen.

We gebruiken de methode actieleren om met organisaties te verkennen wat de ondersteuningsbehoefte is om: 1) Gezondheidsvaardig te worden 2) Oplossingsrichtingen te ontwerpen 3) Acties in te zetten 4) Effecten van de acties te meten. We ontwikkelen een gestructureerde methode om actieleren toe te passen binnen organisaties en afdelingen.

3. Toolbox Gezondheidsvaardige Organisatie Er is veel bestaande kennis en informatie over het toegankelijker maken van preventie en zorg. Er zijn bovendien praktijkervaringen uit andere initiatieven en projecten. We brengen deze inzichten en adviezen bij elkaar en maken ze passend voor de lokale setting. Dit krijgt de vorm van een toolbox, die de basis vormt van de lokale aanpak en waar alle deelnemende organisaties hun voordeel mee kunnen doen. De toolbox wordt in samenwerking met Pharos ontwikkeld en sluit aan op bestaande kennis.

14

Bijlagen

15

Bijlage 1:

Ervaringen en leerpunten GLMM uit 2023

16

Bijlage 1.1: Co-creatiesessies in drie stadsdelen In 2023 is met ruim 300 Amsterdammers gesproken, met als doel om inzicht te krijgen in drempels die zij ervaren om gezond te leven. Op basis van hun input zijn samen met hen (gezondheids)initiatieven zo aangepast dat ze beter aansluiten bij hun leefwereld. Successen: ➢ Door samen te werken met bewoners, professionals van formele en informele organisaties, sleutelpersonen en de stadsdelen sluit de zorg nu beter aan. ➢ Dit heeft geleid tot duurzame veranderingen van de initiatieven. Geleerde lessen: ➢ We hebben ervaren dat iedereen heel graag meedenkt en helpt, mits het ook echt gaat leiden tot verandering. Het is ook hier belangrijk om aan verwachtingsmanagement te doen, beloof geen gouden bergen waar je die niet kan leveren, zorg dat je koste wat kost een echte verandering teweeg brengt en als laatste: zorg dat je iedereen die je ooit hebt gesproken continu laat weten hoe ver je bent en wat hun inbreng al heeft opgeleverd. Investeren in terugkoppeling en de mogelijkheid voor bewoners om bij oplossingen te helpen is essentieel. ➢ Cruciaal voor het slagen van co-creatiesessies is om van te voren na te denken over financiering van een verandering die je gaat co-creëren.

Als het binnen bestaande middelen moet, dan neem je andere kaders mee voor de oplossing dan wanneer een partij weet dat ze ergens geld moeten aanvragen (wat ze mogelijk niet krijgen). Voor het vertrouwen en verwachtingsmanagement is dit belangrijk. ➢ De inzet van lokale partijen is cruciaal, zij kennen de problemen en de mensen waar wij oplossingen voor ontwerpen, neem die kennis serieus.

17

Bewegen tijdens schooltijd voor moeders in Slotermeer Samen met moeders uit Slotermeer is gewerkt aan passend beweegaanbod voor moeders met kinderen op de basisschool. Door aan te sluiten bij het dagritme van deze moeders ontstaat er voor deze groep ruimte in hun drukke leven om tijd voor zichzelf vrij te maken en in beweging te komen samen met een groep andere vrouwen. Dit wordt aangejaagd door een kerngroep van moeders die de vrouwen motiveren mee te doen. De beweegactiviteit wordt afgestemd op de wensen van de groep vrouwen, zoals wandelen of een activiteit binnen.

“Ik heb alleen tijd voor mezelf om te bewegen als de kinderen op school zitten.” - Bewoner

18

Gezond zwanger zijn in de Waterlandpleinbuurt Samen met zwangere vrouwen en moeders in de Waterlandpleinbuurt is gesproken over wat vrouwen nodig hebben tijdens hun zwangerschap. Deze wensen zijn opgepakt door het OKT die hun reeds bestaande ‘zwangereninloop’ hebben aangepast op de behoeftes van de vrouwen. Het OKT maakt nu een beweging de wijk in door maandelijks aan te sluiten bij buurtinitiatieven. Door gespreks- en themakaarten die gebruikt worden tijdens het bezoek in de wijk en in de spreekkamer, wordt het voor zowel het OKT als bewoners makkelijker het gesprek aan te gaan. Ook het Buurtteam zal aansluiten bij het bezoek aan de initiatieven, zodat andere hulpvragen meteen kunnen worden opgepakt.

“Bij de Zwangereninloop van het OKT komen vooral de vrouwen die het niet het hardst nodig hebben.” - Quote professional

“De vrouwen voor wie we dit organiseren zien we niet.” - Quote professional | 19

19

Mentale gezondheid van jongeren in Zuidoost In Zuidoost hebben we met de basketbalclub 3x3 Unites gewerkt aan een werkwijze hoe jongeren beter ondersteund kunnen worden bij hun mentale gezondheid. Hier zijn verschillende nieuwe manieren van werken uitgekomen. Zoals het Drop-outprogramma. Met het Drop-outprogramma helpt 3x3 Unites jongeren die extra aandacht nodig hebben om zich staande te houden, omdat ze (tijdelijk) teveel op hun bord hebben. Een ander idee wat de jongeren hadden was om de kracht van meer ervaren jongeren in te zetten door ze als mentor op te leiden van de jongere trainers. Zij kunnen vanuit hun eigen ervaring en betrokkenheid veel betekenen voor de jongeren die zich aan het ontwikkelen zijn. Beide ideeën zijn gebaseerd op Mike, een van de meest succesvolle informele mentoren van 3x3. Hij begeleidde honderden jongeren met hun dagelijkse (mentale) problemen via basketbal. “Wij zijn die jongeren die door de gaten van het vangnet heen zijn gevallen. En die gaten proberen wij nu van onderaf te dichten.” - Quote sleutelpersoon

20 | 27-520

Bijlage 1.2: Leernetwerk GLMM

Voorbeeld EVAA: Door de toegankelijkheid van de informatie en de praktijk te testen en beoordelen via praktijkchecks. De geleerde lessen delen ze met alle praktijken en het bestuur.

Onder de vlag van AV&G werkt het leernetwerk GLMM met het Amsterdam UMC, HVO Querido, de EVAA, Cliëntenbelang, het FBA, het Voedingscentrum, Pharos en de GGD Amsterdam aan het begrijpelijker en toegankelijker maken van de eigen organisatie voor alle Amsterdammers. Door gezamenlijk met organisaties, ervaringsdeskundigheid, landelijke expertise en de geleerde lessen uit de co-creatiesessies aan deze opgave te werken, maken we meer impact. Successen: ➢ Voor het eerst is er op stedelijk niveau een gezamenlijke aanpak op gezondheidsvaardige organisaties, waarbinnen sommige organisaties voor het eerst tijd hebben om écht naar de uitdagingen binnen hun organisatie te kijken. Amsterdam UMC: ➢ Het beschikbaar stellen van financiële middelen van het Zilveren Kruis Gezondheidsfonds om organisaties te activeren en Door de communicatieve ondersteunen om aan de slag te gaan. vaardigheden van zorgverleners ➢ Contacten zijn gelegd tussen organisaties die voorheen (op dit thema) nog geen contact met elkaar hadden. te verbeteren: beter aansluiten bij gezondheidsvaardigheden en het taalniveau van de Geleerde lessen: patiënt, het toepassen van de ➢ Het programma GLMM vervult een aanjagende en leidende rol om organisaties bewust te maken van het belang om hun aanbod vindbaar, begrijpelijk en toepasbaar te maken.

Door het onderwerp op de agenda te zetten, bespreekbaar te maken terugvraagmethode, en stimuleren van het meenemen én door (bestaande) instrumenten aan te reiken waarmee partijen zelf in staat zijn om deze doelstelling te realiseren. van familie en vrienden naar ➢ Borging in de organisatie; o.a. in de vorm van ambassadeurs in de organisatie (capaciteit), beschikbaar stellen van middelen gesprekken.

en commitment op bestuurlijk niveau zijn onmisbaar. Daarbij heb je de juiste mensen op de juiste plek nodig om energie te creëren en vooruitgang te boeken. ➢ Door ervaringskennis, vakkennis en theoretische kennis een gelijkwaardige plek te geven binnen het leernetwerk komen inspirerende en vernieuwende inzichten. Voorbeeld Voedingscentrum: Door samen met de mensen om wie het gaat de materialen te verbeteren. Daarbij willen zij bewustwording hierover vergroten binnen de organisatie.

21

Bijlage 1.3: Begrijpelijke en toegankelijke GGD Het programma ondersteunt alle afdelingen van de GGD die contact hebben met Amsterdammers om het aanbod begrijpelijker en toegankelijker te maken. In gesprekken halen we de ondersteuningsbehoeften van de afdelingen op, ontwikkelen we samen met iedere afdeling een verbeterplan om aanbod begrijpelijker en toegankelijker te maken, en ondersteunen we ambassadeurs van de afdelingen in de uitvoer en evaluatie van benodigde verbeteringen. Er wordt gewerkt aan het verbeteren van schriftelijke informatie en het beter bereiken en betrekken van doelgroepen bij het evalueren en ontwikkelen van bestaand en nieuw aanbod. Successen - 4 praktijkchecks: Centrum Seksuele Gezondheid Amsterdam (CSGA), Jeugdgezondheidszorg(2x) en TBC - Verbeteringen doorgevoerd CSGA n.a.v. adviezen uit praktijkcheck: o.a. toegankelijker telefoonbandje; specifieke aanpassingen websitepagina’s, online afsprakenformulier en bevestigingsmails. - Training ‘Effectief communiceren met laaggeletterden’ aan medewerkers Leefomgeving - Training Schrijven in Heldere Taal aan het team communicatie - Intakegesprekken met afdelingen: JGZ, IZ (CSGA, RAV, IZB, H&I, TBC, O&P), MGGZ, LO, VT, FGMA, Centrale Staf waar inzichten in ondersteuningsbehoeften en knelpunten zijn opgehaald.

Geleerde lessen: - Uitdagingen vanuit het perspectief van de medewerkers van een afdeling zijn een goed startpunt om met afdelingen aan de slag te gaan (concreet, motivatie van medewerkers). - Het begrijpelijker en toegankelijker willen maken van aanbod legt onderliggende structuren en systemen bloot die moeten worden aangepast; o.a. in werkwijzen en digitale processen. - Visie vanuit begrijpelijkheid en toegankelijkheid werpt ander licht op wat voor verbeteringen nodig zijn naast bestaande perspectieven op o.a. (digitale) inclusie, communicatie en dienstverlening.

22

Bijlage 2: Werkprincipes GLMM Ongelijk investeren voor gelijke kansen: we richten ons op doelgroepen in kwetsbare situaties en werken data gedreven We investeren op die plekken waar de opgave het grootst is: Amsterdammers in kwetsbare situaties. De aanpak richt zich op mensen die geen of moeilijke toegang hebben tot gezondheidsinformatie of zorg, of voor wie de huidige aanpak van gezondheidsdienstverlening niet voldoet aan hun behoeften. Op basis van data, de kennis en ervaring van onze samenwerkingspartners kiezen we op welke groepen wij ons als eerste richten.

We houden rekening met de leefwereld van Amsterdammers. Onze samenleving stelt hoge eisen aan de zelfredzaamheid van bewoners. Lang niet alle bewoners zijn hier onder alle omstandigheden toe in staat. Dat is niet omdat hun intelligentie of kennis tekortschiet, maar omdat er een beroep wordt gedaan op allerlei andere zaken (netwerk, middelen) én op mentale vaardigheden. Dit programma stimuleert en inspireert organisaties om (nog) meer rekening houden met de context en leefwereld van mensen zodat al het goede werk rondom zorg en preventie dat al gedaan wordt, nog vaker zal leiden tot ander gedrag en daarmee tot een betere gezondheid

We werken nauw samen met alle partners en sluiten aan op wat er al is. We werken nauw samen met bewoners en onze partners in de stad: andere directies, de stadsdelen, de sociale basis, zorg- en welzijnsorganisaties en Amsterdam Vitaal & Gezond. We werken in elke fase van het programma met Amsterdammers met ervaringskennis en geven hen een zichtbare rol in beleid, beslissingen, uitvoering en vervolgstappen. Door co-creaties met Amsterdammers is inzicht verkregen over drempels die bewoners ervaren om gezond te leven. Daarnaast willen ervaringskennis structureel ontsluiten zowel binnen als buiten de GGD en zo deze kennis gelijkwaardig inzetten binnen het programma vergroten en verduurzamen.

Het beleid wat vanuit het programma voortkomt draagt eraan bij dat Amsterdammers zelf meer regie en grip krijgen om gezond te kunnen leven. Al decennia proberen beleidsmakers de gezondheidskloof te verkleinen met allerlei preventieprogramma’s, maar vooralsnog met weinig resultaat. Wie vanuit ‘grip’ kijkt, ontdekt dat gezondheidsverschillen voor een flink deel kunnen worden verklaard doordat mensen met lage SES beduidend minder grip op hun leven ervaren. Die relatieve machteloosheid tast letterlijk hun mentale en fysieke gesteldheid aan, met als gevolg dat zij korter leven. De beleidsimplicatie hiervan is dat wie de gezondheidsverschillen wil verkleinen, er niet komt met alleen informatie en preventie. Het is belangrijk om ook de dieperliggende ongelijkheid in ‘grip op het leven’ aan te pakken. Een betere gezondheid voor mensen met een lagere ses vraagt om meer mogelijkheden, middelen en rechten voor grip. 23

Bijlage 3: Met wie doen we dit? Het programma GLMM raakt veel andere thema´s en programma´s die zich inzetten om - of ondersteunend zijn aan - preventie en zorg beter aan te laten te sluiten bij alle Amsterdammers. Onze aanpak is niet losstaand en we werken samen aan een geïntegreerde aanpak op Gezondheidsvaardigheden door samen te werken met onderstaande partners: Interne samenwerkingspartners

Externe samenwerkingspartners

Gemeente Amsterdam Communicatie en dienstverlening gemeente Amsterdam.

Expert organisaties laaggeletterd en gezondheidsvaardigheden zoals: Pharos en de Alliantie Gezondheidsvaardigheden, Stichting Lezen en Schrijven, het Taaloffensief, Taal voor Allemaal en Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA)

GGD Amsterdam

Expertorganisaties op bewonersparticipatie: Cliëntenbelang, Stichting MEE, Amsterdams Netwerk Ervaringsdeskundigheid (ANE), team ED en Movisie

Directies binnen het cluster sociaal: GGD, WPI, OJZD, Sport en Bos

Binnen de GGD met alle verschillende afdelingen zoals het centrum Seksuele Gezondheid, de Jeugdgezondheidszorg en Leefomgeving. Maar ook programma’s van de afdeling Gezond Leven. Aansluiten bij het programma Samen klaar voor de toekomst van de GGD. Samenwerking met interne GGD thema’s zoals de Participatieverordening en de community aanpak. Samenwerking met het programma Diversiteit en Inclusie.

Stadsdelen Nieuw-West, Noord en Zuidoost Partners binnen de preventie infrastructuur van het preventie raamwerk Van zorgen naar Gezondheid; 1) wijkteams, 2) sociale basis, 3) digitale infrastructuur en 4) het beweegnetwerk.

Coalities en themagroepen van Amsterdam Vitaal en Gezond Partners werkend binnen de Masterplannen (bewoners, stichtingen, zorg en welzijn, gemeente, buurt en wijkteams)

COLOFON Dit is een uitgave van GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Programma Gezond Leven Makkelijker Maken Gezond Leven Makkelijker Maken - GGD Amsterdam

25