Preventie- handhavingsplan middelen 2025-2026.pdf

Preventie- en handhavingsplan middelen 2025 – 2026 Alcohol, nicotine, illegale drugs en gokken

1

Inhoudsopgave Samenvatting......................................................................................................................... 5 Inleiding ................................................................................................................................. 6

Doelen & maatregelen 2025 – 2026 ........................................................................................... 8 Acties uit het Uitvoeringsplan Preventie Middelengebruik ........................................................... 8 Actie 1. Rook- en vapevrije schooldagen ..................................................................................... 8 Actie 2. De preventie van middelengebruik sluit beter aan op vmbo ............................................. 8 Actie 3. Duurzame implementatie MBO Helder op School ........................................................... 8 Actie 4. Deskundigheidsbevordering en educatie HBO/WO ......................................................... 8 Maatregelen .............................................................................................................................. 8 1a Helder op School in het Voortgezet onderwijs (VO) in het kader van de Gezonde School aanpak ...................................................................................................................................... 8 1b

Vernieuwen ouderbetrokkenheid vo .................................................................................. 8

1c

Inzetten interventie Moti-4 ................................................................................................ 9

1d

VMBO aanpak................................................................................................................... 9

1e

Uitvoeren programma voor mbo........................................................................................ 9

1f

Integraal preventieprogramma hbo/wo studenten............................................................. 10

1g

Beleidsadvisering hbo/wo ................................................................................................. 10

1h

Alcoholbeleid studentenverenigingen en horeca gericht op studenten ............................... 10

Acties uit het Uitvoeringsplan Preventie Middelengebruik .......................................................... 10 Actie 5. Alcohol, drugs en medicijn (ADM-)beleid op de werkvloer van de gemeente Amsterdam en de Amsterdamse Universiteiten ................................................................................................ 10 Actie 6. Actieve deelname aan Stoptober en Ik Pas/ Dry January door gemeente......................... 10 Acties uit het Uitvoeringsplan Preventie Middelengebruik .......................................................... 11 Actie 7. Opstellen en naleving van alcoholbeleid als onderdeel van een gezonde sportomgeving in Amsterdam .............................................................................................................................. 11 Actie 8. Businesscase voor alcoholarme sportvereniging ............................................................ 11

2

Actie 9. Informatie uit postmortaal toxicologisch onderzoek ten behoeve van de preventie van druggerelateerde incidenten ..................................................................................................... 11 Actie 10. Harm reduction werk conferentie ................................................................................ 11 Actie 11. Vinger aan de pols in de chemsex scene ....................................................................... 11 Maatregelen ............................................................................................................................. 11 3a

Verbeteren naleving NIX18 horeca .................................................................................... 11

3b

Handhavingsstrategie aanpassen voor overtreding van NIX18 horeca ................................ 11

3c

Handhaving verkoop op afstand door de NVWA ................................................................ 11

3d

Verbod op georganiseerde kroegentochten ...................................................................... 12

3e

(Verplichte) training horecapersoneel ............................................................................... 12

3f

Inzet Unity ....................................................................................................................... 12

3g Aanpak sportomgeving ........................................................................................................ 13 3h Toezicht op speelautomaten ................................................................................................. 13 3i

Veiligheidsplan horeca ..................................................................................................... 13

3j

Nadere regels dance events .............................................................................................. 13

3k

Amsterdams Beleidskader dance ...................................................................................... 13

3l

Celebrate Safe campagne ................................................................................................. 13

Acties uit het Uitvoeringsplan Preventie Middelengebruik .......................................................... 14 Actie 12. Rookvrij door de stad bewegen.................................................................................... 14 Actie 13. Nicotinevrije omgeving van bibliotheek, OV en buurthuizen ......................................... 14 Actie 14. Handhaving Nicotinevrije omgeving ............................................................................ 14 Maatregelen ............................................................................................................................. 14 4a

Terugdringen van drugsimago in de binnenstad ................................................................ 14

4b Alcohol-, lachgas- en blowverbodsgebieden .......................................................................... 14 4c Alcoholoverlastgebied .......................................................................................................... 14 Acties uit het Uitvoeringsplan Preventie Middelengebruik .......................................................... 15 Actie 15. Rookvrije zorgomgeving ............................................................................................. 15 Actie 16. Rookvrij opgroeien...................................................................................................... 15 Actie 17. Verbetering bereik van preventie nicotinegebruik door jongvolwassenen ...................... 15 Actie 18. Stoppen met roken voor mensen in armoede ............................................................... 15 Actie 19. Wijkaanpak rookvrij leven voor iedereen ...................................................................... 15 3

Actie 20. Vroege signalering en toeleiding naar passende hulp bij problematisch gebruik van middelen .................................................................................................................................. 15 Actie 21. Signalering gokproblematiek in de schuldhulpverlening ............................................... 15 Actie 22. Preventie van middelengebruik door jongvolwassenen in de Maatschappelijke opvang . 15 Actie 23. Aandachtsfunctionaris alcohol en andere drugs op de SEH ........................................... 15 Actie 24. Verbetering van de behandeling van alcoholisten in arrestantenzorg ............................ 15 Maatregelen ............................................................................................................................. 15 5a

Ondersteuning voor zorgprofessionals .............................................................................. 15

5b

Spoedeisende Hulp (SEH) ................................................................................................. 15

5c

Huiselijk geweld ............................................................................................................... 16

Activiteiten uit het Uitvoeringsplan Preventie Middelengebruik.................................................. 16 Amsterdams Preventieplatform Middelengebruik ...................................................................... 16 Coördinatie stadsbrede aanpak nicotinevrij Amsterdam ............................................................. 16 Maatregelen ............................................................................................................................. 16 6a

Verbeteren naleving NIX18 ............................................................................................... 16

6b

Toezicht & handhaving Alcoholwet ................................................................................... 16

6c

Bewustwording alcoholgebruik......................................................................................... 17

6d

Ondersteuning voor Amsterdammers ............................................................................... 17

6e

Reguleringsagenda .......................................................................................................... 17

6f

Aanpak straatdealers ....................................................................................................... 18

Evaluatie en monitoring ........................................................................................................ 18 Financiën ............................................................................................................................. 18 Bijlage terugblik 2021 – 2024 .................................................................................................. 19 Stand van zaken doelen ‘geen alcoholgebruik onder de 18 jaar’ .................................................. 19 Stand van zaken maatregelen bij doelstelling ‘geen alcoholgebruik onder de 18 jaar’ ................... 20 Stand van zaken doelen ‘Minder overmatig en zwaar alcoholgebruik’ ......................................... 23 Stand van zaken maatregelen ‘Minder overmatig en zwaar alcoholgebruik’ ................................ 23 Doelen en maatregelen per omgeving Preventie- en handhavingsplan middelen (alcohol, nicotine, illegale drugs en gokken) 2025-2026........................................................................................ 27

4

Samenvatting Met het Preventie- en handhavingsplan middelen 2025 - 2026 (verder: P&H-plan) geeft de gemeente Amsterdam invulling aan artikel 43a van de Alcoholwet. In het P&H-plan staan de belangrijkste doelen voor het verminderen van problematisch alcoholgebruik en de maatregelen die hiervoor genomen worden. Hiermee sluiten we aan bij het Nationaal Preventieakkoord. Hierin heeft de Rijksoverheid samen met meer dan 70 maatschappelijke organisaties afspraken gemaakt om Nederland gezonder te maken door roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik aan te pakken. Naast de gezondheidsrisico’s die veroorzaakt worden door middelengebruik leidt het ook tot maatschappelijke kosten naar aanleiding van productiviteitsverlies, vroegtijdig overlijden, verkeersongevallen, ziekte, verslaving, kosten voor politie en justitie en problemen in de persoonlijke levenssfeer. Nieuw aan dit P&H-plan is dat we ons richten op alle middelen (nicotine, alcohol, illegale drugs en gokken) omdat de werkzame elementen en doelen in preventie en handhaving van deze middelen grotendeels hetzelfde zijn. Ook gaat het gebruik van andere middelen, in het bijzonder nicotine, cocaïne en gokken, vaak samen met het gebruik van alcohol en kan daarom niet los van elkaar gezien worden.

Hiermee sluiten we aan bij het Programmaplan Preventie Middelengebruik 2024 – 2026, zoals het college dit op 2 juli 2024 heeft vastgesteld. Voor de doelen en maatregelen sluiten we aan bij het Programmaplan Preventie Middelengebruik en het bijbehorende Uitvoeringsplan. De focus ligt hierbij op het voorkomen van gezondheidsschade op korte en lange termijn door het gebruik van alcohol, drugs, nicotine en gokken. Om bij te dragen aan deze opgave zijn de vier belangrijkste doelen: 1. Amsterdammers nemen de risico's van nicotine, alcohol, drugs en gokken mee in hun overweging om middelen te gebruiken. 2. Nicotine, alcohol, drugs en gokken worden niet in het zicht van minderjarigen gebruikt. De Amsterdamse openbare ruimte waar kwetsbare groepen gebruik van maken is nicotinevrij. 3. De drempels om nicotine, alcohol, drugs en gokken te verkrijgen zijn hoog. 4. Alle zorg- en welzijnsinstellingen signaleren problemen met middelen en leiden toe naar passende hulpverlening. Amsterdammers ervaren geen stigma's of andere drempels om hulp te vragen voor problemen met nicotine, alcohol, drugs of gokken. De maatregelen om de doelen te bereiken, zijn ingedeeld naar de omgeving waarop ze zijn gericht: de onderwijsomgeving, werkomgeving, recreatie omgeving, publieke omgeving en zorgomgeving. Een groot deel van het plan bevat preventieve maatregelen die worden voortgezet, uitgebreid of vernieuwd.

Het gaat hierbij om preventieprogramma’s waarbij scholing, voorlichting, signalering en ondersteuning bij overmatig middelengebruik aan bod komen. Ook richt een deel van de maatregelen zich op de beschikbaarheid van middelen, bijvoorbeeld door het aanwijzen van nicotinevrije plekken en alcoholoverlastgebieden. Voor de naleving hiervan wordt ook toezicht en handhaving ingezet. In de bijlage op pagina 28 zijn de doelen en maatregelen per omgeving schematisch weergegeven.

5

Inleiding Met dit Preventie- en handhavingsplan middelen 2025 - 2026 (verder: P&H-plan) geeft de gemeente Amsterdam invulling aan artikel 43a van de Alcoholwet. De Alcoholwet regelt de verstrekking van alcoholhoudende drank en beschermt jongeren tegen de negatieve effecten van alcohol. In het P&Hplan staan de belangrijkste doelen voor het verminderen van problematisch alcoholgebruik en de maatregelen die hiervoor genomen worden. Hiermee sluiten we aan bij het Nationaal Preventieakkoord. Nieuw aan het P&H-plan is dat we ons richten op alle middelen (nicotine, alcohol, illegale drugs en gokken) omdat de methoden, werkzame elementen en doelen in preventie en handhaving van deze middelen grotendeels hetzelfde zijn. Voorbeelden hiervan zijn het bevorderen van bewuste keuzes, het verlagen van drempels voor hulp en het beïnvloeden van de zichtbaarheid en bereikbaarheid van middelen. Ook gaat het gebruik van andere middelen, in het bijzonder nicotine, cocaïne en gokken, vaak samen met het gebruik van alcohol en kan daarom niet los van elkaar gezien worden. Hiermee sluiten we aan bij het Programmaplan Preventie Middelengebruik 2024 – 2026 (zie bijlage 1). Dit is de laatste keer dat er een apart P&H-plan gepresenteerd wordt. Vanaf 2026 maken we eens in de vier jaar één gezamenlijk plan waar de preventie en handhaving van middelengebruik samenkomen.

Daarom wordt dit P&H-plan nu voor twee jaar vastgesteld in plaats van de gebruikelijke vier jaar. Hieronder geven we aan hoe het P&H-plan zich verhoudt tot het Nationale Preventieakkoord, het Programmaplan Preventie Middelengebruik en overig beleid. Daarna presenteren we de doelen en maatregelen voor de periode 2025-2026. In de bijlage blikken we terug op de doelen en maatregelen uit het vorige P&H plan.

Nationaal Preventieakkoord

In het Nationaal Preventieakkoord heeft de Rijksoverheid samen met meer dan 70 maatschappelijke organisaties afspraken gemaakt om Nederland gezonder te maken door roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik aan te pakken. Jaarlijks sterven gemiddeld 35.000 Nederlanders door roken, overgewicht of problematisch alcoholgebruik, samen zijn zij de grootste oorzaak van ziekte in Nederland. Alle maatregelen uit het Nationaal Preventieakkoord hebben aanwijsbare positieve gezondheidseffecten. Daarbij is het doel de brede acceptatie van alcoholgebruik en het kennisniveau te beïnvloeden om een afname van problematisch alcoholgebruik te bereiken. Er moet een trend komen waarbij de keuze om alcohol te drinken een meer bewuste keuze is en waarbij mensen weten wat de gezondheidseffecten zijn. In het Nationaal Preventieakkoord worden voor 2040 de volgende doelen benoemd: • • • •

Geen alcoholgebruik tijdens de zwangerschap Geen alcoholgebruik onder de 18 jaar Minder overmatig en zwaar alcoholgebruik De bewustwording van het eigen drinkgedrag en de effecten daarvan neemt toe

Om deze doelen te bereiken worden verschillende landelijke maatregelen genomen, waarbij we in Amsterdam zoveel mogelijk aansluiten. Daarnaast nemen we lokale maatregelen die worden benoemd in dit P&H plan. We benadrukken dat het Nationaal Preventieakkoord op sommige onderwerpen te vrijblijvend is of niet ver genoeg gaat. Uit internationaal onderzoek blijkt dat het beperken van de beschikbaarheid van alcohol, het reguleren van de marketing van alcohol, het beperken van de zichtbaarheid van het 6

gebruik van alcohol en een efficiënt en effectief alcoholaccijnsbeleid het meest effectief zijn in het verminderen van problematisch alcoholgebruik. Voor deze maatregelen geldt dat het effect het grootst is als er landelijk afspraken worden gemaakt. Daarnaast zijn we voor veel maatregelen afhankelijk van landelijke wetgeving. Het RIVM concludeerde in 2023 uit een doorrekening van de impact van de maatregelen uit het Nationaal Preventieakkoord, dat de doelen met de huidige afspraken niet worden gehaald. Het problematisch alcoholgebruik zal nauwelijks dalen en van veel van de afspraken in het Nationaal Preventieakkoord zoals ze nu worden uitgevoerd verwacht het RIVM weinig effect. Wij blijven er daarom bij de landelijke overheid op aandringen (verdergaande) maatregelen te nemen op deze onderwerpen.

Programmaplan Preventie Middelengebruik 2024-2026

Voor de doelen en maatregelen in het P&H plan sluiten we aan bij het Programmaplan Preventie Middelengebruik 2024-2026 (verder: Programmaplan). Het Programmaplan beschrijft het integrale programma voor de preventie van middelengebruik in Amsterdam voor de periode 2024-2026. Hierbij ligt de focus op twee opgaven: 1. Het bijdragen aan en coördineren van een stadsbrede aanpak Amsterdam nicotinevrij 2. Het voorkomen van gezondheidsschade op korte en lange termijn door het gebruik van alcohol, drugs en gokken. Om bij te dragen aan deze opgaven zijn vier doelen gesteld die gebaseerd zijn op de huidige kennis over wat werkt in preventie: 1. Weloverwogen keuze: Amsterdammers nemen de risico's van nicotine, alcohol, drugs en gokken mee in hun overweging om middelen te gebruiken. 2. Beperkte zichtbaarheid gebruik: nicotine, alcohol, drugs en gokken worden niet in het zicht van minderjarigen gebruikt. De Amsterdamse openbare ruimte waar kwetsbare groepen gebruik van maken is nicotinevrij. 3. Beperkte beschikbaarheid middelen: de drempels om nicotine, alcohol, drugs en gokken te verkrijgen zijn hoog. 4. Vroeg signaleren en drempelloze toeleiding: alle zorg- en welzijnsinstellingen signaleren problemen met middelen en leiden toe naar passende hulpverlening. Amsterdammers ervaren geen stigma's of andere drempels om hulp te vragen voor problemen met nicotine, alcohol, drugs of gokken.

In het Programmaplan staat beschreven waarom voor deze opgaven en doelen is gekozen en hoe deze zijn uitgewerkt. Daarnaast bevat het Programmaplan een Uitvoeringsplan met doelen en acties die ingedeeld zijn naar de omgeving waarop ze zijn gericht: de onderwijsomgeving, werkomgeving, recreatie omgeving en publieke omgeving. In het Uitvoeringsplan staan in totaal 24 acties en 2 omgeving-overstijgende activiteiten. Deze acties en activiteiten worden kort benoemd in dit P&H-plan. Voor een uitgebreidere beschrijving verwijzen we naar het Uitvoeringsplan in bijlage 1. In het hoofdstuk ‘Doelen & maatregelen 2025 – 2026’ benoemen we daarnaast de aanvullende maatregelen die niet expliciet benoemd worden in het Uitvoeringsplan. Per omgeving geven we aan wat de doelen en maatregelen zijn.

Overig beleid De maatregelen die benoemd worden in het P&H plan zijn niet nieuw, maar komen uit eerder vastgesteld beleid of uitvoeringsprogramma's. Het gaat bijvoorbeeld om maatregelen uit het Uitvoeringsprogramma Aanpak Binnenstad, het VTH-beleid Fysieke Leefomgeving en het VTH Uitvoeringsprogramma. 7

Doelen & maatregelen 2025 – 2026 Onderwijsomgeving Doelen: de onderwijsomgeving is middelenvrij. In het beleid van de onderwijsinstellingen is aandacht voor het gebruik van nicotine, alcohol, drugs en gokken. Onderwijsprofessionals signaleren problematisch gebruik eerder en verwijzen adequater naar passende hulpverlening. Educatie over middelen en gebruik is ingebed in het curriculum van de opleiding. Acties uit het Uitvoeringsplan Preventie Middelengebruik Actie 1. Rook- en vapevrije schooldagen Actie 2. De preventie van middelengebruik sluit beter aan op vmbo Actie 3. Duurzame implementatie MBO Helder op School Actie 4. Deskundigheidsbevordering en educatie HBO/WO Maatregelen 1a Helder op School in het Voortgezet onderwijs (VO) in het kader van de Gezonde School aanpak De kracht van de Gezonde School is de structurele aanpak van (drugs)preventie. Scholen pakken beleid, voorlichting, ouderparticipatie en vroeg signalering in onderlinge samenhang aan. Losse activiteiten zonder continuïteit worden zo voorkomen. De interventie wordt uitgevoerd door de GGD Amsterdam in nauwe samenwerking met Jellinek Preventie. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de methodes en materialen van ‘Helder op School’ van het Trimbos-instituut. De duurzame implementatie van de Helder op School aanpak wordt verder toegelicht in het Uitvoeringsplan preventie middelengebruik.

In totaal zijn er 79 voortgezet onderwijs (vo) scholen in Amsterdam. Op dit moment zijn er 16 scholen die meedoen aan de Gezonde School met het thema tabak, alcohol en drugs. Scholen kiezen zelf met welk thema uit het Gezonde School aanbod zij in het schooljaar aan de slag gaan. Zij worden bij die keuze geadviseerd door de Gezonde School adviseurs van de GGD. Scholen waar alcoholgebruik onder leerlingen relatief vaak voorkomt worden altijd geadviseerd om voor de Helder op School module te kiezen. 1b Vernieuwen ouderbetrokkenheid vo Het betrekken van ouders is belangrijk bij het voorkomen dat jongeren alcohol gaan gebruiken en bij het matigen van alcoholgebruik, indien voorkomen niet meer gaat. Sinds kort wordt de nieuwe interventie Samen Fris voor het tweede en derde leerjaar op de Amsterdamse scholen geïmplementeerd. Samen Fris is onderdeel van het programma Helder op School en is ontwikkeld door het Trimbos-instituut. Het betrekt ouders expliciet bij het leerproces en bij het maken van afspraken over tabak, alcohol en drugs, zodat de school en ouders samen optrekken. Het doel is om Samen Fris in de komende twee schooljaren op ten minste twaalf scholen te implementeren, deel te nemen aan het effectonderzoek naar deze interventie en in schooljaar 2024-2025 ten minste 15 scholen met het programma te laten werken.

Daarnaast worden andere ouderinterventies vernieuwd: • Er wordt een sterkere koppeling gelegd met de lesprogramma’s die de leerlingen krijgen. Daardoor worden de ouders gestimuleerd met hun kind in gesprek te gaan als de school de lessen verzorgt. Het doel is dat er per schooljaar tenminste vier ouderavonden gekoppeld zijn aan het lesprogramma Samen Fris en tenminste vier aan het brugklasprogramma Frisse Start. 8

•

• • •

Ouders worden intensiever digitaal benaderd en ondersteund. In overleg met Trimbos-instituut en Jellinek worden digitale ouderavonden en filmpjes ingezet en aantrekkelijk gemaakt. Deze ouderinterventies richten zich vooral op ouders die niet via reguliere ouderavonden bereikt worden. Specifiek voor ouders die zich zorgen maken over het drank- en/of drugsgebruik van hun kind worden ouderavonden ontwikkeld. Jellinek biedt daarnaast ook de cursus 'Help mijn kind kan niet zonder’. Deze groepsinterventie ondersteunt ouders wiens kind middelen gebruikt, in hoe ze daarmee om moeten gaan. In alle ouderinterventies wordt het drinkgedrag van de ouders meegenomen (zien drinken doet drinken).

1c Inzetten interventie Moti-4 Jellinek richt zich met de interventie Moti-4 op jongeren van 14 tot 24 jaar die beginnend problematisch bezig zijn met middelengebruik, gokken of gamen of al verslaafd zijn. In vier individuele gesprekken van één uur met een medewerker van de verslavingspreventie wordt getracht het problematische gedrag terug te dringen. 1d VMBO aanpak Jellinek en de GGD Amsterdam starten een VMBO-aanpak op drie VMBO-scholen (basis/kader) in Amsterdam. Deze inzet volgt uit gezamenlijk onderzoek, waaruit bleek dat middelengebruik en gokken op VMBO-scholen een aandachtspunt zijn en dat scholen behoefte hebben aan extra ondersteuning in hun preventiebeleid. De VMBO-aanpak wordt geïntegreerd in het bestaande schoolaanbod en sluit aan bij actuele problematiek. In overleg kunnen andere scholen worden betrokken. Hiermee versterken Jellinek en de GGD de preventieve aanpak en ondersteunen zij scholen bij een gezonde en veilige leeromgeving. 1e Uitvoeren programma voor mbo Ten behoeve van jongeren in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) is een programma ontwikkeld. Doelen van dat programma zijn het reduceren van de risico’s van gebruik van alcohol, tabak, drugs, gokken en gamen bij jongeren en jongvolwassenen in de leeftijd van 16 jaar en ouder, vroege signalering van risicovol gebruik door professionals op school en toeleiding naar passende (preventieve) zorg.

Het programma omvat voor 12 mbo-instellingen per jaar het volgende: • Trainingen & cursussen voor docenten en andere beroepskrachten op school. Zij volgen de training Signaleren & Begeleiden (S&B), waarbij zij worden getraind om (problematisch) middelengebruik, gokken en gamen te signaleren, hierover in gesprek te gaan en indien nodig adequaat door te verwijzen. • Open spreekuur. Hierin krijgen jongeren die (riskant) middelen gebruiken of gamen op laagdrempelige wijze voorlichting en advies op maat. Indien passend wordt een interventie gericht op het verminderen van riskant gebruik aangeboden (Moti-4). • Consultatie. Elke instelling heeft een vaste preventiewerker die docenten, zorgcoördinatoren, medewerkers van Ouder- en Kindteams (OKT) en het Loopbaan Expertise Centrum (LEC) kunnen raadplegen om casuïstiek te bespreken en uit kunnen nodigen voor deelname aan het ZAT-overleg (Zorg Advies Team). • Beleidsadvisering. De instelling krijgt advies op maat van een preventiewerker rondom het te voeren beleid op school als het gaat om regels stellen en handhaven met betrekking tot alcohol, tabak en drugs.

9

1f Integraal preventieprogramma hbo/wo studenten Middelenpreventie is het meest effectief als dit integraal wordt aangeboden. Dit geldt ook voor studenten op het hbo en wo. Het aanbod is lang versnipperd geweest maar sinds 2020 is er steeds meer aandacht voor integraal werken binnen deze setting. In 2025 start de aanpak ‘Studententijd van je Leven’. Dit is een samenwerkingsverband tussen GGD, Jellinek, onderwijsinstellingen en studentenorganisaties om een gezamenlijke integrale aanpak op te zetten. Het streven is om dit op te zetten volgens de pijlers van effectieve middelenpreventie: monitoring en beleidsadvisering, (vroeg)signalering en ondersteuning, agendasetting, voorlichting & educatie in samenwerking met studenten. 1g Beleidsadvisering hbo/wo In het programma ‘Studententijd van je Leven’ is veel aandacht voor advisering met betrekking tot het opzetten, implementeren en de mogelijkheden voor handhaving van een effectief alcoholbeleid, waar ook (door)schenkbeleid bij sociëteiten een belangrijk onderdeel van uitmaakt. Met betrekking tot beleid is het belangrijk dat de interventie goed aansluit bij de bestaande (zorg)structuur op de hboinstellingen, universiteiten en studentenverenigingen.

1h Alcoholbeleid studentenverenigingen en horeca gericht op studenten Er wordt ingezet op het implementeren van alcoholbeleid op maat en het uitvoeren van trainingen met betrekking tot schenken bij de sociëteiten, horeca gericht op studenten en horeca op de campus waar alcohol geschonken wordt. Als het gaat om studie- en gezelligheidsverenigingen is het jaarlijks laten terug komen van de training een voorwaarde omdat zowel het bestuur als de barcommissie jaarlijks wisselt. Een jaarlijks terugkerende training voor een nieuw bestuur waarin verschillende thema’s aan de orde komen is wenselijk. De onderwerpen die aan bod komen zijn naleving van de leeftijdsgrens, doorschenken, alcoholbeleid en beleid met betrekking tot andere genotsmiddelen. Er wordt een vast contactpersoon vanuit Jellinek Preventie aangesteld die door het jaar heen geconsulteerd kan worden met betrekking tot vragen, doorverwijzingen, adviesgesprekken, verzoeken voor groepsvoorlichtingen onder andere aan eerstejaars studenten tijdens de introductieweek.

Werkomgeving Doelen: een werkomgeving zonder nicotine en drugs, met zo min mogelijk alcohol en gokspelen, draagt bij aan de gezondheid en veiligheid van werknemers. Tijdens werktijd wordt geen gebruik gemaakt van middelen, en werkgevers ondersteunen medewerkers bij het stoppen met roken en hebben aandacht voor middelengebruik in hun personeelsbeleid. De komende jaren wordt extra ingezet op de implementatie en versterking van een ADM-beleid (Alcohol, Drugs en Medicijnen) binnen organisaties. Dit beleid helpt om een gezonde en veilige werkomgeving te waarborgen en toont goed werkgeverschap. Daarnaast biedt het de mogelijkheid om het gesprek over middelengebruik te openen, wat bijdraagt aan een veilige werkplek, gezondere medewerkers, een prettige werksfeer en uiteindelijk een hogere kwaliteit en productiviteit. Acties uit het Uitvoeringsplan Preventie Middelengebruik Actie 5. Alcohol, drugs en medicijn (ADM-)beleid op de werkvloer van de gemeente Amsterdam en de Amsterdamse Universiteiten Actie 6. Actieve deelname aan Stoptober en Ik Pas/ Dry January door gemeente Amsterdam

10

Recreatie omgeving

Doelen: Amsterdammers en bezoekers gaan in hun vrijetijdsbesteding meer verantwoord om met middelengebruik. Verenigingen, clubs en evenementen zijn nicotinevrij. Verenigingen schenken geen alcohol in het bijzijn van minderjarigen. Op het terrein wordt geen reclame gemaakt voor alcohol of gokken. Professionals op feesten en evenementen wijzen bezoekers beter op verantwoord middelengebruik en zijn responsiever bij signalen van problematisch middelengebruik. Hiervoor wordt ingezet op trainingen van dit personeel. Een richtlijn voor het omgaan met middelen en middelengebruik is opgenomen in het verenigingsbeleid. Daarnaast is er aandacht voor gezondheidsvoorlichting in al deze settings. Acties uit het Uitvoeringsplan Preventie Middelengebruik Actie 7. Opstellen en naleving van alcoholbeleid als onderdeel van een gezonde sportomgeving in Amsterdam Actie 8. Businesscase voor alcoholarme sportvereniging Actie 9. Informatie uit postmortaal toxicologisch onderzoek ten behoeve van de preventie van druggerelateerde incidenten Actie 10. Harm reduction werk conferentie Actie 11. Vinger aan de pols in de chemsex scene Maatregelen 3a Verbeteren naleving NIX18 horeca De afspraak is om de naleving van de leeftijdsgrens in de horeca de komende jaren te verbeteren van 36% in 2024 naar 88% in 2028.

Uit de Kwaliteitsmethodiek horeca, waar 12 horecabedrijven aan deelnemen, blijkt dat inzet van mystery guests een effectief middel is om de naleving te verbeteren. Bij de Kwaliteitsmethodiek krijgen de deelnemers snel terugkoppeling van de mystery guests bezoeken en worden de ervaringen gedeeld en besproken, waardoor verbeteringen doorgevoerd kunnen worden. In samenwerking met KHN zetten we de komende jaren vaker mystery guests in, in die buurten en horecabranches waar veel jongeren komen en het effect het grootst is. 3b Handhavingsstrategie aanpassen voor overtreding van NIX18 horeca Sinds 2023 werkt de gemeente bij handhaving op de leeftijdsgrens bij alcoholverkoop met de inzet van (minderjarige) testkopers. Hierbij probeert een testkoper die qua uiterlijke kenmerken minderjarig lijkt alcohol te kopen, een Alcoholwettoezichthouder observeert de aankoop en controleert of de leeftijd op de juiste manier gecontroleerd wordt. Indien de Alcoholwettoezichthouder een overtreding constateert kan hij een sanctie opleggen. De kans op een constatering van overtreding van de leeftijdsgrens neemt toe bij het gebruik van testkopers. Daarom passen we in 2025 de handhavingsstrategie aan zodat bij dit type overtreding ook bij horecabedrijven bestuurlijke boetes op worden gelegd in plaats van het intrekken van een vergunning.

Daarnaast is deze procedure sneller te doorlopen, waardoor meer ‘lik op stuk’ gegeven kan worden (zienswijzen worden altijd schriftelijk ingediend en er kan met mandaten gewerkt worden). Hiermee worden de eerste stappen in de handhavingsstrategie voor horeca hetzelfde als voor detailhandel waar al wordt gewerkt met bestuurlijke boetes. 3c Handhaving verkoop op afstand door de NVWA In de Alcoholwet zijn regels opgenomen om de naleving van de leeftijdsgrens bij verkoop op afstand te verbeteren. Het gaat hierbij onder andere om het verplicht gebruik van een leeftijdsverificatiesysteem bij zowel de aankoop als aflevering van de alcohol. Het toezicht hierop is ondergebracht bij de NVWA. De gemeente kan signalen doorgeven aan de NVWA en streeft naar samenwerking, maar controles 11

door de NVWA kunnen niet afgedwongen worden. De komende jaren zal de NVWA risicogerichte inspecties blijven uitvoeren bij alcoholverkooppunten. Naast het voortzetten van de bestaande inspecties, zal de NVWA specifiek toezicht houden op alcoholverkooppunten die populair zijn bij jongeren. Ook bij verkooppunten van tabak en vapes blijft de NVWA risicogerichte leeftijdsinspecties uitvoeren. De aandacht zal daarbij liggen op verkooppunten waar met name jongeren komen. Doordat het sinds 1 juli 2024 niet meer is toegestaan tabak en vapes bij supermarkten en horeca te verkopen, kan de NVWA bij de overgebleven verkooppunten relatief meer leeftijdsgrensinspecties uitvoeren. Naast het verminderen van het aantal verkooppunten is per 1 januari 2024 het verbod op de verkoop van vapes met zoete smaken in werking getreden. Vapes mogen alleen nog maar de smaak van tabak hebben. Door deze nieuwe verboden en de nog niet afnemende vraag naar vapes met zoete smaken onder jongeren, is te zien dat de deze producten vaker via niet reguliere kanalen of van onder de toonbank worden verkocht. Ook hier houdt de NVWA toezicht op. 3d Verbod op georganiseerde kroegentochten Georganiseerde kroegentochten dragen niet bij aan de gezonde, veilige en leefbare stad die Amsterdam wil zijn. Tijdens georganiseerde kroegentochten worden mensen gestimuleerd in korte tijd veel alcohol te gebruiken.

Daarnaast veroorzaken personen onder invloed van alcohol, zeker als zij van café naar café worden geleid, overlast op straat. Gezien de risico’s voor de volksgezondheid en de risico’s op overlast is het onwenselijk in sommige gebieden georganiseerde kroegentochten nog langer toe te staan. Sinds 1 april 2020 zijn er in stadsdeel Centrum maatregelen genomen om overlast door groepen, waaronder georganiseerde kroegentochten, te beperken. Zo geldt er sinds 1 april 2020 een ontheffingsplicht voor een gids van een groep van meer dan 4 deelnemers. Aan deze ontheffing zijn voorwaarden verbonden waaronder een verbod op rondleidingen langs prostitutieramen, een maximaal aantal deelnemers van 15 en een verbod op het gebruik van alcohol en drugs. Daarnaast mogen rondleiding alleen tussen 08.00 en 22.00 uur plaatsvinden. Het rondleidingenbeleid wordt momenteel geëvalueerd. Op basis van uitgevoerde onderzoeken en gevoerde gesprekken wordt gekeken naar mogelijke beleidswijziging ter verbetering van de leefbaarheid van de binnenstad. Een verbod voor horecabedrijven op het ontvangen van georganiseerde kroegentochten in sommige gebieden kan verder bijdragen aan het beperken van problematisch alcoholgebruik en een veilige en leefbare buurt. Stadsdelen kunnen een voorstel doen voor gebieden waar dit noodzakelijk is.

3e (Verplichte) training horecapersoneel Om verantwoord alcohol te kunnen schenken is het belangrijk dat het horecapersoneel weet wat de regels zijn en hoe zij adequaat kunnen reageren op tegenwerkend gedrag. Dit komt ten goede van de gezondheid van de klant, maar ook voor een positieve sfeer in de horecagelegenheid. Jellinek en KHN hebben hiervoor de training ‘Alcohol en doorschenken’ ontwikkeld. KHN informeert ondernemers over de verschillende trainingen voor het personeel en adviseert hiervan gebruik te maken. Daarnaast heeft KHN een informatiepakket doorschenken ontwikkeld dat ondernemers kunnen gebruiken. De deelname aan de trainingen is op vrijwillige basis. Stadsdelen kunnen een voorstel doen voor gebieden waar verplicht wordt dat in ieder geval leidinggevenden de training ‘Alcohol en doorschenken’ gevolgd hebben. 3f Inzet Unity Op dancefestivals en feesten geven de voorlichters van de peer educatie interventie ‘Unity’ voorlichting aan hun leefstijlgenoten over de gezondheidsrisico’s van zowel alcohol als ander drugsgebruik tijdens het uitgaan. Dankzij de jarenlange samenwerking met evenementorganisatoren en clubeigenaren in 12

Amsterdam en de actieve participatie van de doelgroep zelf beschikt Unity Amsterdam over een groot netwerk. Mede dankzij dat netwerk en de toegang tot verschillende online communicatiekanalen wordt de doelgroep ook online met voorlichtingsboodschappen bereikt. 3g Aanpak sportomgeving Sportverenigingen spelen een belangrijke rol in het bevorderen van gezond gedrag. Een helder en goed nageleefd alcoholbeleid draagt hieraan bij en helpt een gezonde sportomgeving te creëren. Ondanks het belang van duidelijke regels over alcoholgebruik, blijkt de naleving in Amsterdamse sportkantines achter te blijven. Jongeren die anderen zien drinken, beginnen vaak zelf eerder met alcohol, wat hun gezondheid en ontwikkeling kan schaden. Daarom zetten we extra in op het ondersteunen van sportverenigingen bij het opstellen en handhaven van een effectief alcoholbeleid. Dit helpt (gezondheids)schade te voorkomen, barvrijwilligers bij de naleving te ondersteunen en de sportomgeving veiliger en gezonder te maken. 3h Toezicht op speelautomaten De gemeentelijke afdeling VTH houdt administratief en fysiek toezicht op speelautomatenhallen. Onderdeel hiervan is toezicht op naleving van de zorgplicht die de aanbieders hebben.

Bij de controles ligt de focus op informatievoorziening over verantwoord speelgedrag en hulpverlening: Gemeenten kunnen controleren of voorlichtingsmateriaal, een consumentenversie van het verslavingspreventiebeleid, de verwijzing naar diverse websites en de contactgegevens van de lokale verslavingszorginstelling(en) in de speelautomatenhal aanwezig zijn. In specifieke gevallen vragen we Jellinek of de Kansspelautoriteit om advies. 3i Veiligheidsplan horeca Horecabedrijven die aan bepaalde criteria voldoen zijn verplicht een Veiligheidsplan op te stellen volgens het door de burgemeester vastgestelde format. In dit Veiligheidsplan geven zij onder andere aan welke maatregelen zij nemen om (gezondheids)risico’s van middelengebruik te beperken zoals het fouilleren van bezoekers, geven van voorlichting over risico’s van middelengebruik en training van het personeel. Na advies van de politie en goedkeuring door het stadsdeel, maakt het Veiligheidsplan onderdeel uit van de exploitatievergunning. Het niet naleven van het Veiligheidsplan is een overtreding van de voorschriften van de exploitatievergunning. 3j Nadere regels dance events Horecabedrijven die dance events organiseren moeten voldoen aan de nadere regels dance events in horeca met het doel de (gezondheids) risico’s van middelengebruik te beperken.

De regels gaan onder andere over het uitvoeren van een goede visitatie door gecertificeerde beveiligers, het gebruiken van een horecakluis, beschikken over voldoende eerste hulp gecertificeerde medewerkers en voorlichting aan bezoekers over de gezondheidsrisico’s van middelengebruik. In het Veiligheidsplan moet worden opgenomen hoe de exploitant invulling geeft aan de regels 3k Amsterdams Beleidskader dance Evenementorganisatoren die dance events organiseren, moeten voldoen aan het Amsterdams Beleidskader dance met het doel de (gezondheids) risico’s van middelengebruik te beperken en drugshandel tegen te gaan. 3l Celebrate Safe campagne Horecaondernemers en evenementorganisatoren zetten de Celebrate Safe campagne in, voor een veiliger uitgaansleven. Celebrate Safe is een platform met tips en betrouwbare informatie over bewust 13

en veilig feesten. Samen met meer dan 100 clubeigenaren en organisatoren is de Celebrate Safe campagne opgezet om bezoekers van evenementen en clubs op een laagdrempelige manier te wijzen op de risico’s gerelateerd aan uitgaan, waaronder middelengebruik, maar ook aan gehoorschade en onveilige seks en hoe deze risico’s te beperken. De Celebrate Safe campagne wordt het hele jaar ingezet op evenementen en in clubs.

Publieke omgeving Doelen: in Amsterdam zijn middelen minder zichtbaar en moeilijker verkrijgbaar. Meer openbare gebouwen en ruimten zijn nicotinevrij. In de directe omgeving van onderwijsinstellingen, sport- en speelplaatsen en zorginstellingen worden geen nicotineproducten verkocht. Alleen speciaalzaken verkopen nicotine, alcohol of cannabis. Het aantal speciaalzaken in de stad neemt af. Acties uit het Uitvoeringsplan Preventie Middelengebruik Actie 12. Rookvrij door de stad bewegen Actie 13. Nicotinevrije omgeving van bibliotheek, OV en buurthuizen Actie 14. Handhaving Nicotinevrije omgeving Maatregelen 4a Terugdringen van drugsimago in de binnenstad Drugstoerisme is een hardnekkig verschijnsel in de binnenstad. Drugs zijn één van de magneetfuncties voor toeristen. Het blowverbod is ingesteld om de overlast van drugsgebruik op straat en in openbare/publiektoegankelijke ruimtes tegen te gaan. We pakken het drugsimago verder aan door verkoop van illegale drugsproducten terug te dringen, onderzoeken de mogelijkheid om reclame voor drugs aan te pakken en zetten in op imagocampagnes. Daarnaast streven we naar minder coffeeshops in de binnenstad door deze te spreiden over de gehele stad. Dit is maatregel 2.4 uit het Uitvoeringsprogramma Aanpak Binnenstad 2025.

4b Alcohol-, lachgas- en blowverbodsgebieden In heel Amsterdam geldt er in de openbare ruimte een verbod op het gebruik van alcohol en lachgas indien dit overlast oplevert. Daarnaast kunnen gebieden aangewezen worden waar het helemaal verboden is om alcohol of softdrugs te gebruiken indien er in dit gebied structurele overlast plaatsvindt als gevolg van dit gebruik. 4c Alcoholoverlastgebied Sinds april 2022 zijn de Burgwallen Oude zijde en omgeving aangewezen als alcoholoverlastgebied. Hier gelden beperkingen aan de verkoop van alcohol voor detailhandel en slijterijen op de drukste momenten met als doel alcohol gerelateerde overlast te beperken. Daarnaast worden er in dit gebied geen nieuwe Alcoholwetvergunningen (voor horeca en slijterijen) verleend. Professionals geven aan dat er sinds de invoering van de beperkingen minder alcohol gerelateerde overlast op straat plaatsvindt en minder mensen op straat alcohol gebruiken. Indien noodzakelijk worden ook andere gebieden aangewezen als alcoholoverlastgebied.

14

Zorgomgeving

Doelen: Amsterdamse zorg- en welzijnsinstellingen zijn nicotinevrij. De drempels voor passende hulpverlening voor problematisch middelengebruik zijn lager. Eerstelijnsvoorzieningen signaleren problematisch gebruik eerder en leiden beter toe naar passende hulpverlening. Acties uit het Uitvoeringsplan Preventie Middelengebruik Actie 15. Rookvrije zorgomgeving Actie 16. Rookvrij opgroeien Actie 17. Verbetering bereik van preventie nicotinegebruik door jongvolwassenen Actie 18. Stoppen met roken voor mensen in armoede Actie 19. Wijkaanpak rookvrij leven voor iedereen Actie 20. Vroege signalering en toeleiding naar passende hulp bij problematisch gebruik van middelen Actie 21. Signalering gokproblematiek in de schuldhulpverlening Actie 22. Preventie van middelengebruik door jongvolwassenen in de Maatschappelijke opvang Actie 23. Aandachtsfunctionaris alcohol en andere drugs op de SEH Actie 24. Verbetering van de behandeling van alcoholisten in arrestantenzorg Maatregelen 5a Ondersteuning voor zorgprofessionals Vroegtijdige signalering van problematisch middelengebruik en gokken is essentieel om negatieve gevolgen te beperken en tijdige interventies mogelijk te maken. Dit vraagt om een goed geïnformeerde en handelingsbekwame eerste- en nuldelijnszorg, zoals huisartsen, wijkteams en buurtteams.

In de praktijk blijkt het echter vaak lastig om problematisch gebruik te herkennen en bespreekbaar te maken, mede door stigma, schaamte en handelingsverlegenheid. Daarom richt het initiatief ‘Vroegsignalering van problematisch middelengebruik & gokproblematiek’ zich op het versterken van de vaardigheden en kennis van wijk en zorgprofessionals, zodat zij beter toegerust zijn om signalen op te vangen en hier effectief op in te spelen. Daarnaast heeft Jellinek de website Pohverslaving.nl ontwikkeld, een informatieve website rondom alcohol- en middelengebruik speciaal voor praktijkondersteuners van de huisarts. Pohverslaving.nl wijst de weg naar verschillende concrete tips, tools en interventies. Ook zijn daar gratis geaccrediteerde elearnings te volgen op dit thema. Zoals de e-learnings ‘Problematisch middelengebruik’ en ‘Gokproblematiek’. 5b Spoedeisende Hulp (SEH) Artsen en verpleegkundigen op de SEH zien regelmatig patiënten onder invloed van alcohol of drugs. Vaak worden zij na behandeling ontslagen zonder verdere opvolging, terwijl hun opname juist een kans biedt om het gesprek over middelengebruik te starten en passende hulp aan te bieden. Sinds 2020 werkt het OLVG met een aandachtsfunctionaris alcohol en drugs op de SEH.

Deze verpleegkundige biedt nazorg door patiënten na hun opname na te bellen, terugkoppeling te geven over hun bezoek en – waar nodig – hen te motiveren voor gedragsverandering of zorg. De pilot bleek succesvol en werd in 2022 structureel ingebed. In 2023 startte een vergelijkbaar traject in het BovenIJ ziekenhuis. De komende jaren wordt ingezet op verdere uitrol naar andere Amsterdamse ziekenhuizen. Een vervolgmeting en procesevaluatie moeten inzicht geven in de effectiviteit, acceptatie en impact van de interventie, met als doel de zorg voor patiënten met middelengebruik verder te verbeteren.

15

5c Huiselijk geweld Middelengebruik is een risicofactor voor huiselijk geweld en kindermishandeling. Het is daarom belangrijk dat de verslavingszorg weet wat zij moeten doen als een cliënt een gezin of een relatie heeft. Bij de intake voor verslavingszorg wordt dan ook gevraagd of er sprake is van agressie onder invloed van middelen en hoe en naar wie zich dit uit. Speciale aandacht is er hierbij voor de aanwezigheid van kinderen. Als er sprake is van acute onveiligheid door het middelengebruik dan wordt Veilig Thuis benaderd. De medewerkers in de verslavingszorg hanteren hierbij de Meldcode Huiselijk Geweld. Alle medewerkers zijn getraind in het herkennen van signalen van huiselijk geweld en in de zorg voor kinderen. Als er sprake is van acute onveiligheid houdt de medewerker ook altijd zelf goed de vinger aan de pols, en plant op korte termijn vervolgafspraken in met de cliënt. Als er sprake is van partnergeweld wordt ook de partner betrokken in het hulpverleningstraject. Ten slotte biedt Arkin de interventies Kinderen van Ouders met Psychische Problemen (KOPP) en Kinderen van Ouders met een Verslaving (KOV) aan.

Omgeving-overstijgend Activiteiten uit het Uitvoeringsplan Preventie Middelengebruik Amsterdams Preventieplatform Middelengebruik Coördinatie stadsbrede aanpak nicotinevrij Amsterdam Maatregelen 6a Verbeteren naleving NIX18 De gemeente Amsterdam werkt zoveel mogelijk samen met brancheorganisaties om de naleving te verbeteren. Eén van de instrumenten die hiervoor worden ingezet zijn mystery visits, waarbij ondernemers of instellingen de kans krijgen om zich te verbeteren. Waar dit niet lukt of waar de naleving niet verbetert, zetten we risicogericht toezicht en handhaving in. De verkrijgbaarheid van alcohol heeft grote invloed op zowel de startleeftijd als op de mate van alcoholgebruik onder jongeren. Het is daarom belangrijk om het nalevingspercentage van de leeftijdsgrens voor alcoholverkoop te verhogen. Uit nalevingsonderzoek blijkt dat het slecht gesteld is met de naleving in Amsterdam. In het Nationaal Preventieakkoord zijn doelen opgenomen voor de landelijke nalevingspercentages. Voor Amsterdam nemen we deze doelen over. Omdat voor avondwinkels geen landelijke doelstelling is benoemd, stellen we deze gelijk met de doelstelling voor de ketensupermarkten. Het uiteindelijke doel van het Nationaal Preventieakkoord is om tot een naleving van 100% te komen in 2030. Het verbeteren van de naleving vergt daarom de komende jaren extra inzet van de branches.

6b Toezicht & handhaving Alcoholwet De gemeente controleert risicogericht op (de voorschriften uit) de Alcoholwet. Het gaat hierbij onder andere over de aanwezigheid van een leidinggevende, illegale verkoop en de leeftijdsgrens bij alcoholverkoop (NIX18). Het beleid staat beschreven in het VTH-beleid Fysieke Leefomgeving 2024 en de inzet wordt jaarlijks bepaald in het VTH Uitvoeringsprogramma. Sinds 2023 werkt de gemeente bij handhaving op NIX18 met de inzet van (minderjarige) testkopers. Hierbij probeert een testkoper die qua uiterlijke kenmerken minderjarig lijkt alcohol te kopen, een Alcoholwettoezichthouder observeert de aankoop en controleert of de leeftijd op de juiste manier gecontroleerd wordt. Indien de Alcoholwettoezichthouder een overtreding constateert kan hij een sanctie opleggen. Hierbij gebruiken

16

we de inzichten uit de landelijk opgestelde Handreiking Toezicht Alcoholwet 1. Toezicht en handhaving wordt risicogericht ingezet op basis van de resultaten van het tweejaarlijkse nalevingsonderzoek en signalen van overtredingen. 6c Bewustwording alcoholgebruik In de leeftijdsgroep 50-plus is vooral het thuisgebruik zorgelijk. Voor deze doelgroep zetten we vooral in op bewustwording. Jellinek ondersteunt in Amsterdam de ‘Ik pas campagne’. Deze landelijke campagne is gericht op bewustwording rond alcoholgebruik. Burgers en professionals worden vanuit Jellinek op de campagne geattendeerd en uitgedaagd om 30 of 40 dagen geen alcohol te drinken en zo gewoontegebruik te doorbreken. We bereiken momenteel over meerdere regio’s ongeveer 3000 personen en 35 Amsterdamse (zorg)professionals. Jellinek biedt online een signaleringstest aan voor alcoholgebruik. Met deze test kan men nagaan of, en in welke mate, het eigen alcoholgebruik risicovol is. Deze test wordt op jaarbasis vele duizenden keren uitgevoerd. Daarnaast is de middelenmeter app beschikbaar voor iedereen die meer inzicht wil in zijn of haar alcoholgebruik en hierin meer bewuste keuzes wil maken. 6d Ondersteuning voor Amsterdammers Er valt veel winst te behalen bij het inzetten van effectieve interventies die kunnen bijdragen aan het verminderen van het aantal problematische drinkers.

Jellinek biedt Amsterdammers online ondersteuning bij het stoppen of minderen met alcoholgebruik middels de Jellinek ‘online zelfhulp alcohol’. Deze online zelfhulp kunnen Amsterdammers anoniem en kosteloos via internet volgen zonder tussenkomst van een zorgverlener. Hiermee wordt de drempel verlaagt en wordt ook de druk op de zorg verminderd. Er wordt tevens een begeleide ‘online zelfhulp alcohol’ aangeboden. Dit is een blended variant waarbij de online opdrachten worden gecombineerd met begeleiding vanuit de Praktijkondersteuner Huisarts Geestelijke Gezondheidszorg (POH-GGZ). Op jaarbasis zijn er al enkele duizenden hulpzoekers die via het online programma hun alcoholgebruik willen veranderen. Zelfhulp is een manier om tegen lage kosten een grote groep mensen in een vroeg stadium te bereiken. Daarnaast biedt Jellinek in Amsterdam de Moti 55 interventie aan. Uit onderzoek is gebleken dat een deel van de groep 55-plussers relatief vaak en veel alcohol drinkt. en dat er een grote mentale en fysieke gezondheidswinst te behalen is als men mindert of stopt met drinken. Moti 55 is een individueel gesprekkentraject voor personen vanaf 55 jaar die kritisch willen kijken naar hun eigen alcoholgebruik of hun alcoholgebruik willen minderen. Voor Moti 55 is geen verwijzing nodig en deelname is gratis. Momenteel heeft Jellinek plaats voor 10 Moti 55 trajecten op jaarbasis.

6e Reguleringsagenda Amsterdam pleit voor het onderzoeken van regulering van drugs zoals MDMA. Over de vraag hoe regulering er uit kan zien heeft burgemeester Halsema twee internationale conferenties georganiseerd. Ook is een manifest over regulering opgesteld en breed ondertekend (www.dealingwithdrugs.com). De komende tijd onderzoekt de gemeente hoe regulering er in de lokale praktijk uit kan zien. Regulering gaat nadrukkelijk niet over 'laissez-faire', maar is juist een manier waarop controle wordt teruggepakt, door het produceren en verspreiden van drugs niet meer over te laten aan criminelen. Daarbij moet verstandig worden ontworpen en uitgevoerd. Doel is om enerzijds de illegale markt aan te pakken en anderzijds te zorgen voor veilige en schone productie, controle over kwaliteit, dosering, goede 1 Zie www.handreikingalcoholwet.nl, deze handreiking is opgesteld in opdracht van het Ministerie van VWS en de

Vereniging Nederlandse Gemeenten.

17

instructies rond gebruik, toepassen van leeftijdsgrenzen en goede verwijzing naar ‘harm reduction’ maatregelen. 6f Aanpak straatdealers Bewoners van de oude binnenstad ervaren in hoge mate overlast van de straatdealers. Hoewel het op bepaalde hot spots lukt om straten (vrijwel) vrij van straatdealers te krijgen, zijn er over het geheel eerder meer dan minder straatdealers. Een belangrijke oorzaak hiervan is ook de aanhoudende toeristenstromen in de binnenstad. De Aanpak Straatdealers wordt langs de lijnen van preventie, repressie, gedragsverandering en campagnes voortgezet. Het cameratoezicht is en wordt fors uitgebreid. Met ondernemers werken we aan nieuwe maatregelen. De dealerverblijfsverboden zijn aangescherpt door een verlenging van 24 naar 48 uur (kortdurende verboden) en een 1-maands verblijfverbod bij de eerste keer recidive. De politie-inzet op straatdealers wordt uitgebreid. De campagne om feesttoeristen te waarschuwen tegen dealers wordt vernieuwd (met meer interactieve vormen) en in aantal uitgebreid. Om dealers ook van gedrag te laten veranderen, worden voor het eerst ‘credible messengers’ ingezet. Ook wordt de aanpak van jonge straatdealers via de woonstadsdelen versterkt. Dit is maatregel 2.6 uit het Uitvoeringsprogramma Aanpak Binnenstad 2025.

Evaluatie en monitoring Het volgen van de ontwikkelingen in het gebruik van middelen en gokken in Amsterdam levert waardevolle inzichten op in het effect van de ingezette maatregelen. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de gezondheidsmonitors van de GGD en het Antenne-onderzoek van de HvA en Jellinek. Op basis hiervan brengen we risicogroepen en trends in beeld. Voor het meten van de naleving van NIX18 zetten we nalevingsonderzoek in en maken we gebruik van de handhavingscijfers. We monitoren jaarlijks in hoeverre de voorgestelde maatregelen zijn uitgevoerd en indien nodig stellen we de maatregelen bij.

Financiën Voor de uitvoering van de maatregelen uit het P&H-plan is geen apart budget. De lopende preventieprogramma’s worden uit het preventiebudget van de GGD gefinancierd. De maatregelen ten behoeve van handhaving en toezicht komen uit het reguliere horecabudget van OOV en de budgetten van THOR en VTH.

18

Bijlage terugblik 2021 – 2024 In dit hoofdstuk kijken we in hoeverre de doelen uit het vorige P&H-plan zijn behaald en in hoeverre de maatregelen zijn uitgevoerd. Het vorige plan bevatte twee doelen met meerdere subdoelen.

Geen alcoholgebruik onder de 18 jaar Stand van zaken doelen ‘geen alcoholgebruik onder de 18 jaar’ Het absolute doel is geen alcoholgebruik onder jongeren onder de 18 jaar. Deze doelstelling bevat 4 subdoelen. ➢ 1 a Het percentage Amsterdamse tweede klassers in het voortgezet onderwijs dat ooit gedronken heeft, daalt in de periode 2021- 2024 met een kwart ten opzichte van het percentage van het schooljaar 2018/2019 naar 17%. ➢ 1 b Het percentage Amsterdamse vierde klassers in het voorgezet onderwijs dat ooit gedronken heeft, daalt in de periode 2021- 2024 met een vijfde ten opzichte van het percentage van het schooljaar 2018/2019 naar 33%. ➢ 1 c Het aantal leerlingen dat meer dan 5 glazen heeft gedronken in de drie maanden voorafgaand aan het meetmoment, daalt met een kwart in de periode 2021-2024 ten opzichte van het percentage in het schooljaar 2018/2019 naar 3,75%. Deze doelen zijn niet goed meer te meten door een verandering in de meetmethode. Op basis van de onderzoeken die beschikbaar zijn lijkt het erop dat de percentages niet meer dalen maar gelijk blijven of stijgen: • Het percentage Amsterdamse tweede klassers dat ooit alcohol heeft gedronken was in 2021 29,8% en in 2023 30,9%. Dit verschil is niet significant. (Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 en 2023); • Het percentage Amsterdamse vierde klassers dat ooit alcohol heeft gedronken was in 2021 46,9% en in 2023 50,6%.

Dit verschil is significant. (Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 en 2023); • Het percentage Amsterdamse tweede klassers dat de laatste 4 weken 5 of meer drankjes heeft gedronken bij 1 gelegenheid (binge drinken) was in 2021 5,0% en in 2023 3,9%. Dit verschil is niet significant. (Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 en 2023); • Het percentage Amsterdamse vierde klassers dat de laatste 4 weken 5 of meer drankjes heeft gedronken bij 1 gelegenheid (binge drinken) was in 2021 18,8% en in 2023 18,5%. Dit verschil is niet significant (Gezondheidsmonitor jeugd 2021 en 2023); • Uit landelijk onderzoek blijkt dat het percentage tweede en vierde klassers dat ooit alcohol heeft gedronken is gestegen van 53% in 2021 en naar 55% in 2023. Dit verschil is significant (Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 en 2023); • Uit landelijk onderzoek blijkt dat het percentage tweede en vierde klassers dat in de laatste 4 weken aan binge drinken is gedaald van 20% in 2021 naar 18% in 2023. Dit verschil is significant (Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 en 2023); • Uit landelijk onderzoek blijkt dat het aantal scholieren van 12 tot en met 16 jaar dat ooit alcohol dronk niet meer daalt.

Dit percentage was in 2019 en 2021 48 procent (HSBC); • Uit landelijk onderzoek blijkt dat het aantal scholieren van 13 jaar dat in de afgelopen maand aan binge drinken deed is gestegen van 5% in 2019 naar 10% in 2021 (HSBC); • Ook onder 16-jarigen is er een toename in binge drinken tussen 2019 en 2021 van 42% naar 50% maar dit verschil is niet significant (HSBC). 19

➢ 1 d Het gemiddelde nalevingspercentage van de leeftijdsgrens voor alcoholverkoop stijgt naar 70% in 2024. De gemiddelde naleving is in 2019 22%. De naleving per branche stijgt: i. Supermarkten: van 52% in 2019 naar 82% in 2024 ii. Slijterijen: van 57% in 2019 naar 81% in 2024 iii. Cafetaria’s: van 3 % in 2019 naar 64% in 2024 iv. Sportkantines: van 9 % in 2019 naar 58% in 2024 v. Avondwinkels: van 27% in 2019 naar 82% in 2024 vi. Horeca: van 9% in 2019 naar 63% in 2024 Eind 2024 is voor het laatst onderzoek gedaan naar de naleving van NIX18 (zie bijlage 2). Hieruit blijkt dat het nog steeds slecht gesteld is met de naleving. Alleen in de horeca is een significante verbetering te zien ten opzichte van 2022 maar deze branche scoort nog steeds slecht met een naleving van 36 % in 2024. In tabel 1 wordt de ontwikkeling weergeven.

Tabel 1 Vergelijking naleving NIX18 Amsterdam per branche per jaar & doelstelling 2016 2017 2019 2022 2024 Doelstelling 2024 Gemiddeld 25 % 33 % 22 % 25 % 29 % 70 % Ketensupermarkten 67 % 61 % 52 % 63% 53 % 82 % Slijterijen 56 % 52 % 56 % 41 % 55 % 81 % Cafetaria’s 22 % 0% 3% 18 % 15 % 64 % Sportkantines 19 % 15 % 9% 10 % 8% 58 % Avondwinkels 17 % 18 % 27 % 46 % 44 % 82 % Horeca 9% 26 % 9% 14 % 36 % 63 % 1e De naleving van lokaal gevestigde online aanbieders van alcohol ligt in 2024 op 54,7% Over de naleving van de online aanbieders (thuisbezorgkanalen) zijn alleen landelijke cijfers bekend. Hieruit blijkt dat het nog steeds slecht gesteld is met de naleving. Tabel 2 Vergelijking naleving NIX18 landelijk thuisbezorgkanalen per jaar & doelstelling 2018 2020 2022 2024 Doelstelling 2024 Thuisbezorgkanalen 9,5 % 12,4 % 10 % 20,2 % 54,7 %