Plan van aanpak opkomstbevordering update augustus 2

2025-08-28

Plan van aanpak opkomstbevordering – update augustus 2025 En luisteren én doen

Gemeente Amsterdam Plan van aanpak opkomstbevordering – update augustus 2025

2025-08-28

Inleiding In voorbereiding op de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 zijn er tussentijdse verkiezingen voor de Tweede Kamer in oktober 2025. Daarom richten we ons nu eerst op de Tweede Kamerverkiezingen, maar houden we ook de blik op de lange termijn gericht. Waarom opkomstbevordering? De opkomst tijdens de Tweede Kamerverkiezingen is gebruikelijk hoger dan bij de Gemeenteraadsverkiezingen. Toch vinden we het belangrijk ons extra in te zetten om meer Amsterdammers van hun stemrecht gebruik te laten maken. Het onderzoek van UvA (2022) concludeerde dat het verschil in opkomstpercentages is tussen verschillende buurten in de stad en tussen diverse groepen kiezers een groter probleem vormt dan de lage (gemiddelde) opkomst. De opkomst in de stadsdelen Noord, Nieuw-West en vooral Zuidoost is al jaren veel lager dan elders in de stad. Dit verschil is de afgelopen decennia groter geworden. Een lagere opkomst zorgt voor minder politieke vertegenwoordiging. De stem van Amsterdammers uit die stadsdelen, en in het bijzonder Amsterdammers met een praktische opleiding, migratieachtergrond en jongeren klinkt minder goed door in de gemeenteraad. Het rapport Ondervertegenwoordigd Amsterdam1 bevestigt dat beeld en benadrukt dat er een doorlopende opgave voor het college, de gemeenteraad en gemeentelijke organisatie ligt om deze structurele ongelijkheid aan te pakken.

Het doel voor de gemeente Amsterdam is om de participatieve ongelijkheid te verkleinen en daarmee de opkomst bij verkiezingen in Amsterdam te verhogen. We richten ons op de ondervertegenwoordigde groepen, maar ook op buurten met een algemene lage opkomst. Wat is er herzien in dit plan? Al eerder is er steun vanuit de raad om ongelijk te investeren in ondervertegenwoordigde kiezersgroepen die met name in de stadsdelen Noord, Zuidoost en Nieuw-West wonen. Het plan van aanpak opkomstbevordering richt zich op de groepen: Amsterdammers met een praktische opleiding/baan, met een migratieachtergrond en jongeren. In dit plan wordt er extra aandacht gegeven aan de behoeften van de verschillende ondervertegenwoordigde groepen en aan de rol van maatschappelijke organisaties. Ondervertegenwoordigde groepen Amsterdammers met een basis- of mbo-opleiding, een laag inkomen, een migratieachtergrond, een jonge leeftijd en/of een slechte gezondheid zijn minder geneigd te stemmen. Dit wordt veroorzaakt door een combinatie van factoren, waaronder gebrek aan politieke interesse, wantrouwen in de politiek, onvoldoende informatie en praktische barrières. Niet-stemmers geven aan dat ze zich niet gehoord voelen of vinden dat hun stem geen invloed heeft. Mensen met een praktische opleiding hebben vaker een gevoel van onmacht bij politieke besluitvorming.

Bij mensen met een migratieachtergrond kan er sprake zijn van taalbarrières, een gebrek aan kennis over het politieke systeem of wantrouwen in de politiek. Jongeren raken vaak pas later betrokken bij politiek en missen soms politiek zelfvertrouwen. Praktische factoren kunnen we op korte termijn verbeteren. De structurele lage opkomst onder bepaalde groepen is een probleem dat niet voor de komende verkiezingen is opgelost. Daarnaast een belangrijke kanttekening is dat de landelijke politiek een grote rol speelt in de opkomst waar we geen invloed op hebben. We doen wel ons best om iedereen zo goed mogelijk te bereiken en het stemmen zo makkelijk mogelijk te maken. Voor een lange termijn verandering is het nodig om dieperliggende problemen aan te pakken zoals het gebrek aan vertrouwen in de politiek en ongelijke representatie in de politiek. 1 Ondervertegenwoordigd Amsterdam | Website Onderzoek en Statistiek

Gemeente Amsterdam Plan van aanpak opkomstbevordering – update augustus 2025

2025-08-28

Jongeren De politieke interesse onder jongeren is relatief laag. Maar als je op je 18e (of op je 16e voor de stadsdeel verkiezingen) gaat stemmen is de kans groot dat je blijft stemmen. Het is dus van belang om vroeg in te zetten op politieke interesse. Op deze manier wordt de kennis van jongeren over politiek vergroot. Meer kennis over de politiek en de verkiezingen kan bovendien het vertrouwen vergroten. Daarnaast willen jongeren ook zelf gehoord en gezien worden. De eerste keer stemmen is spannend, maar ook daarna: het is ook iets wat je niet vaak doet. Daarnaast wordt het lastig gevonden op wie je moet stemmen. Wat doen we: 1. We vragen de jongerenraad JARA om advies en feedback en overleggen regelmatig met hen voor nieuwe ideeën. 2. We geven jongeren voorrang om te werken op een stembureau. Door op een stembureau te werken, leer je hoe de verkiezingen werken. Via JARA zijn jongeren geworven die zich met voorrang kunnen inschrijven. Wanneer ze aangemeld blijven, krijgen ze ook de verkiezingsmailing en kunnen ze zich makkelijker opgeven voor de volgende verkiezingen. 3. In de stadsdelen Nieuw-West, Noord en Zuidoost organiseren we een pilot Own your stembureau. Een stembureau dat is ingericht en bemensd door jongeren en waar ze ook zelf andere jongeren naar de stembus proberen te krijgen. Dit is al succesvol gebleken in Den Haag. 4.

Op mbo-scholen en middelbare scholen kijken hoe we jongeren kunnen betrekken bij de voorbereiding van de stembureaus, door mogelijk al eerder stemhokjes zetten voor aandacht voor de verkiezingen, uitleg over het proces en oefenen met stemmen. Ook jongeren die nog geen 18 jaar zijn kunnen alvast meekijken. 5. De jongerencampagne loopt naast de algemene campagne en is verder ontwikkeld en verbeterd met behulp van feedback van jongeren. De uitingen komen op plekken waar veel jongeren komen. Online is wel de plek waar de meeste jongeren zich begeven. Hier staan we voor een uitdaging omdat vanaf oktober in Europese Unie geen politieke advertenties meer op Facebook en Instagram mogen. De verwachting is dat we de praktische informatie over de verkiezingen wel kunnen blijven delen. Praktische factoren & relatie met de politiek Praktische redenen om niet te gaan stemmen kunnen zijn: het stemlokaal is te ver weg, geen tijd om te gaan stemmen, de stempas is kwijtgeraakt en het niet weten of vergeten dat er verkiezingen zijn. Ook kan een taalbarrière een reden zijn om niet te gaan stemmen. Vervolgens is er de relatie met de politiek. Het is best lastig om te weten wat de verschillen tussen partijen zijn en is er vraag naar heldere uitleg over de standpunten van partijen en wat er gebeurt met beloften tijdens en na de coalitievorming. Wat gebeurt er met je stem? Wat doen we: 1.

Met een elektrische wagen gaan we in gesprek met Amsterdammers op plekken zoals markten, pleinen, mbo-scholen en andere locaties waar mensen samenkomen. Dit zal met name in de stadsdelen Noord, Nieuw-West en Zuidoost zijn. Met ‘De Reis van je stem’ wordt op een interactieve manier verteld over het belang van stemmen, hoe je moet stemmen en de verschillende soorten verkiezingen. Het promotieteam van de wagen kan mensen ook helpen met het doorverwijzen naar waar men meer informatie kan vinden. De wagen kan bovendien ook na de verkiezingen worden ingezet om te vertellen wat er gebeurt met je stem. 2. Animatievideo's geven uitleg over alle stappen in het stemproces. De video's zijn begrijpelijk voor een brede doelgroep. De animaties zijn zowel online als ook op de elektrische wagen te bekijken.

Gemeente Amsterdam Plan van aanpak opkomstbevordering – update augustus 2025

2025-08-28

3. We gaan met een mobiel oefenstemhokje langs bij middelbare scholen, mbo-scholen en buurtorganisaties. Zo creëren we aandacht voor de verkiezingen, maar laten we ook zien dat stemmen niet zo spannend is. Ook kan je hiermee het gesprek aangaan over de voorbereiding voor het stemmen. 4. Online bieden we efficiënte en bruikbare informatie aan in het Nederlands en Engels. De QR-code op de flyer ‘Uw stem telt’ biedt informatie in 14 talen. Betrekken van het maatschappelijke organisaties Verschillende maatschappelijke organisaties hebben al een netwerk met de doelgroepen en kunnend daardoor sommige doelgroepen beter bereiken dan de gemeente en politici. Samenwerken met het maatschappelijk middenveld kan een brug slaan tussen Amsterdammers, de gemeentelijke organisatie en de politiek. De gemeente kan hierin een ondersteunende rol spelen door een stabiele infrastructuur op te bouwen waarmee (informele) maatschappelijke organisaties op hun eigen manier hun doelgroepen kunnen bereiken en motiveren om te stemmen. We vragen maatschappelijke organisaties naar wat ze nodig hebben. We zetten daarbij vooral in op het vergroten van politieke interesse en vertrouwen en informatievoorziening die aansluit bij de doelgroep. Het is daarbij essentieel dat de gemeente deze organisaties iets waardevols biedt en niet alleen gebruikmaakt van hun kennis en netwerk.

De sleutel ligt in de juiste balans tussen halen en brengen en duurzame verbindingen leggen. De organisaties hebben soms ook al te maken met meerdere onderdelen van de gemeente. Daarom werken we voor de komende verkiezingen met een beoordelingskader en evalueren na afloop hoe dat ging. Ook vragen we de betrokken organisaties zelf te evalueren. Wat doen we: 1. Er is al op incidentele basis samengewerkt met maatschappelijke partijen, zoals Represent Jezelf! en Academie van de Stad, om jongeren te bereiken. We vragen nog meer partijen die al met jongeren en politiek werken wat zij kunnen betekenen in het organiseren van bijeenkomsten en online middelen. 2. We ondersteunen buurtkamers, scholen en mbo-scholen, bibliotheken die stembureau zijn met communicatiemiddelen. Denk bijvoorbeeld ook aan de flyer ‘Uw stem telt’ voor laaggeletterden. Ze kunnen hiermee aandacht vragen voor de verkiezingen, maar ook uitleg geven over het stemproces. Ook wijzen we op de mogelijkheden van Prodemos voor trainingen en middelen. 3. Het inzetten van sleutelfiguren, zelforganisaties en sociaal werk in buurten waar het minste wordt gestemd, zoals zelfbeheerbuurthuizen. Als gemeente kunnen we onderlinge samenwerking faciliteren en activiteiten rondom verkiezingen promoten bij buurtorganisaties in ondervertegenwoordigde stadsdelen.

Gemeente Amsterdam Plan van aanpak opkomstbevordering – update augustus 2025

2025-08-28

Stand van zaken Plan van aanpak opkomstbevordering – augustus 2025 In het plan van aanpak zijn de afgelopen jaren interventies gedaan op vier thema’s. Bij deze thema’s staan interventies die we voortzetten of opnieuw inzetten. Ook staan er nieuwe updates in van de interventies. Interventie Democratisch burgerschap 1. Educatieve programma’s voor middelbare scholen en mbo-scholen. 2. Actief werven voor verkiezingen onder mbo en hbo studenten. 3. Aanbieden van stagemogelijkheden. 4. Betrekken van maatschappelijk middenveld. 5. Faciliteren van politieke dialogen. 6. Het organiseren van burgerschapsonderwijs voor Amsterdammers die geneigd zijn niet te gaan stemmen.

Stand van zaken  We hebben contact met Prodemos (voorlichtingscentrum voor burgerschap, rechtstaat en democratie). Naast scholen wijzen we ook buurtorganisaties en andere gemeenschappen op de activiteiten en programma’s van Prodemos.  Jongeren bemensen stembureaus. We werven jongeren om te werken op een stembureau en geven hen voorrang om zich aan te melden.  Binnen Bureau Verkiezingen zijn verschillende stages gefaciliteerd.  De gemeentelijke Baanbrekers hebben maatschappelijke netwerken in de stadsdelen Noord, Zuidoost en Nieuw-West in beeld gebracht en werkgroepen bedacht om zo in de haarvaten te kunnen komen. Hiermee willen we een structurele samenwerking opbouwen.  Promotieteams gaan op straat met mensen in gesprek over het belang van het uitbrengen van je stem en uitleg te geven over democratie. Deze teams worden voornamelijk ingezet in de stadsdelen Noord, Zuidoost en Nieuw West.  Om nieuwe Nederlanders te informeren en te leren over het belang van stemmen hebben we contact met hun opleiders (van het inburgeringstraject). Tijdens de Naturalisatieceremonie wordt het belang van stemmen opnieuw onder de aandacht gebracht.

Interventies Aandacht voor verkiezingen 7. Politici laten interviewen door jongeren uit Nieuw-West, Noord en Zuidoost. 8. Aandacht voor verkiezingsdag bij werkgevers. 9. Oefenstembureaus. 10. Bijzondere stembureaus. 11. Jongeren stembureaus.

Stand van zaken  Er komen groot rood potlood met Amsterdam letters op een centrale locatie waar veel Amsterdammers langs komen om meer aandacht te creëren voor verkiezingen.  We stimuleren politieke programma’s gericht op jongeren.  We bieden middelbare scholen, mbo-scholen en buurtorganisaties oefenstembiljetten aan.  De spreiding van stemlocaties is verbeterd, in de meeste gebieden waar minder stembureaus zaten zijn er extra locaties in de buurt gekomen.  We ondersteunen buurtkamers, scholen, bibliotheken die stembureau zijn met communicatiemiddelen. Hiermee kunnen ze aandacht vragen voor de verkiezingen, maar ook uitleg geven over het stemproces. Extra aandacht voor Nieuw-West, Zuidoost en Noord.  We organiseren in Noord, Nieuw-West en Zuidoost een jongerenstembureau. Jongeren bemannen het stembureau en mogen hierbij de aankleding en promotie verzorgen.

Gemeente Amsterdam Plan van aanpak opkomstbevordering – update augustus 2025

2025-08-28



Net als in voorgaande jaren benaderen we sleutelfiguren in de stad en werkgevers met de vraag hun achterban /medewerkers te wijzen op het belang van stemmen. Ook worden verzorgingstehuizen in de mailing opgenomen.

Interventies Informatievoorziening verbeteren 12. Verbeteren van informatievoorziening naar specifieke doelgroepen.

Stand van zaken  De jongerencampagne is verbeterd en getest met jongeren. Deze uitingen komen op plekken waar jongeren veel komen.  Er is een algemene campagne in de openbare ruimte. De eerste poster attendeert kiezers op de verzending van de stempas, de tweede voor verkiezingskrant met kandidatenlijst en de derde over het vinden van een stembureau bij jou in de buurt.  Een aantal de trotters wordt voorzien van een Engelse tekst en verwezen naar de Engelse website.  Op de flyer met informatie over het stemmen is een QR-code toegevoegd die leidt naar website met de informatie in 14 talen. Dit richt zich op de mensen die Nederlands niet als eerste taal hebben.  Voor laaggeletterden is er een flyer met beelden en eenvoudige taal. De flyer zit bij de stempas. En we brengen de flyer in de buurt- en welzijnsorganisaties onder de aandacht.  Er is een (oefen)stembureau bij Visio (school voor blinden en slechtzienden), op alle stadsloketten zijn stemmallen die blinden en slechtzienden helpen met stemmen.  Er is een doven stembureau bijgestaan door gebarendeskundigen. Ook bij de Stichting Welzijn Doven Amsterdam is een stembureau dat extra aandacht heeft voor Amsterdammers die doof of slechthorend zijn. Daarnaast doen we mee aan een initiatief waarmee via een QR code ook gebarentolken online kunnen helpen.  Speciale aandacht voor dak- en thuislozen.

Zij ontvangen extra informatie en kunnen in een voor hun vertrouwde omgeving, op één of meerdere opvangplekken gaan stemmen.

Extra basismaatregelen 13. Bijzondere stemlocaties 14. Verjaardagskaart voor Amsterdammers op 18e verjaardag

Stand van zaken  We richten elke verkiezingen bijzondere stemlocaties in en is hier aandacht voor in de media. Zo zijn er stembureaus op Centraal Station in de fietsenstalling, Amstelstation en Anne Frank Huis.  Kaart van burgemeester voor First Time Voters. Jongeren die voor het eerst mogen stemmen (first time voters) krijgen een briefkaart van de burgemeester met de oproep om gebruik te maken van hun nieuw verkregen stemrecht.

Gemeente Amsterdam Plan van aanpak opkomstbevordering – update augustus 2025

2025-08-28

Gemeenteraadsverkiezingen 2026 Ook na de Tweede Kamerverkiezingen is het belangrijk dat er aandacht voor de politiek blijft. Wie heeft gestemd wil weten wat er met diens stem gebeurt. We willen inzetten op kleinschalige activiteiten na de verkiezingen georganiseerd door maatschappelijke organisaties. Na de Tweede Kamerverkiezingen is het van belang te evalueren hoe deze aanpak bijdraagt en dit meteen door te zetten naar lessen voor de Gemeenteraadsverkiezingen. Een aantal maatregelen willen we, als het positief geëvalueerd wordt, uitbreiden. Zoals bijvoorbeeld de jongerenstembureaus en de samenwerking met maatschappelijke organisaties. De inzet bij de Gemeenteraadsverkiezingen is extra hard nodig vanwege de lagere opkomst dan landelijk. Ook brengen de Gemeenteraadsverkiezingen weer extra uitdagingen mee. Voor de Stadsdeelcommissie mag je al vanaf je 16e stemmen. Daarom bedenken we gerichte acties voor hoe we 16- en 17-jarigen bereiken. Middelen en tijd voor een structurele aanpak Er is incidenteel budget voor opkomstbevordering: er was €0,3 miljoen in 2024 en € 0,4 miljoen in 2025. Dit is bedoeld voor de uitvoering van het plan van aanpak. Voor de komende Tweede Kamer verkiezingen gaat een deel van dit budget naar samenwerkingen met maatschappelijke organisaties. Er worden nog geen structurele toezeggingen gedaan over samenwerking.

Om door te kunnen gaan met het plan van aanpak moet voor 2026 en verder structureel budget beschikbaar komen.

7