Plan van aanpak opkomstbevordering 2026, update december 2025

Plan van aanpak opkomstbevordering 2026 – update decembe En luisteren én doen

Gemeente Amsterdam Plan van aanpak opkomstbevordering 2026 – update december 2025�

Inleiding Al jaren is in Amsterdam een trend zichtbaar van een lage opkomst tijdens de gemeenteraadsverkiezingen. In 2022 was de opkomst slechts 46,6%. Met de komende verkiezingen voor gemeenteraad, stadsdeelcommissies en bestuurscommissie Weesp van 18 maart 2026 staat de opgave van opkomstbevordering hoog op de bestuurlijke en ambtelijke agenda. De onderzoeken van de Universiteit van Amsterdam en Ondervertegenwoordigd Amsterdam leggen bloot hoe een lage opkomst de democratische legitimiteit van ons lokaal politiek bestuur onder druk zet. Er zijn steeds grotere verschillen tussen groepen Amsterdammers die wel stemmen en groepen Amsterdammers die niet stemmen. Amsterdammers die steeds minder geneigd zijn om te stemmen zijn mensen met een basis- of mbo-opleiding, een laag inkomen, een migratieachtergrond, een jonge leeftijd en/of een slechte gezondheid. Daarnaast wordt in de stadsdelen Nieuw-West, Zuidoost en Noord beduidend minder gestemd dan in andere stadsdelen. Dat komt onder andere doordat de bovengenoemde groepen Amsterdammers veelal wonen in deze stadsdelen. Het risico is groot: wanneer bepaalde groepen structureel minder stemmen, worden hun zorgen en belangen onvoldoende gehoord en vertegenwoordigd. Doelen en aanpak Het doel voor de gemeente Amsterdam is om de participatieve ongelijkheid te verkleinen.

Dat Amsterdammers, met name Amsterdammers met bovengenoemde demografische kenmerken, steeds minder stemmen heeft te maken een combinatie van factoren, waaronder gebrek aan politieke interesse, wantrouwen in de politiek, onvoldoende informatie en praktische barrières. De structurele lagere opkomst onder bepaalde groepen is een probleem dat niet voor de komende verkiezingen is opgelost. Voor een lange termijn verandering is het nodig om dieperliggende problemen aan te pakken zoals het gebrek aan vertrouwen in de politiek en ongelijke representatie in de politiek. Uit het onderzoek van de gemeentelijke Baanbrekers komt naar voren wat er moet worden gedaan op korte en langere termijn. Dit is mede de basis voor deze aanpak. Met de verkiezingen voor gemeenteraad, stadsdeelcommissies en bestuurscommissie Weesp op komst is er een vernieuwd plan van aanpak opkomstbevordering 2026. Dit volgt kort na het plan wat 2 oktober 2025 in de commissie AZ lag. De aanpak wordt grotendeels gecontinueerd. De ingezette lijn is: 1. focus op de ondervertegenwoordigde doelgroepen, namelijk jongeren, Amsterdammers met een praktisch opleiding en/of migratieachtergrond; 2. extra aandacht voor de gebieden Zuidoost, Nieuw-West en Noord, daar waar de opkomst het laagst is, investeren we het meest in opkomst bevorderende activiteiten; 3.

samenwerken met maatschappelijk middenveld en hen deeleigenaar maken van het vraagstuk omdat zij doelgroepen weten te bereiken. Tot slot stelt dit plan van aanpak ook enkele interventies voor waarin de politiek ‘aan zet’ wordt gezet om de relatie met de Amsterdammer te verbeteren en de afstand te verkleinen. Uit het UvA onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat er onder veel Amsterdammers behoefte is aan contact met lokale politici, bestuurders en ambtenaren. Men wil graag dat de politiek ‘haar gezicht laat zien’ buiten verkiezingen om.

2

Gemeente Amsterdam Plan van aanpak opkomstbevordering 2026 – update december 2025�

Wat is er nieuw in dit plan ten opzichte van augustus 2025? De geleerde lessen van de Tweede Kamerverkiezingen zijn meegenomen en er zijn interventies toegevoegd. Daarnaast is er een vooruitblik toegevoegd voor de middellange termijn na de verkiezingen. Er zijn meer stemgerechtigden die nog niet mochten stemmen voor de Tweede Kamerverkiezingen, maar wel voor de verkiezingen voor gemeenteraad, stadsdeelcommissies en bestuurscommissie Weesp: • Dit gaat om 16- en 17 jarigen voor de verkiezingen van de stadsdeelcommissies en bestuurscommissie Weesp. Dit is een unieke kans voor deze generatie: Deze Amsterdamse 16- en 17 jarigen zijn de enige in het hele land die mogen stemmen. • Voor de gemeenteraadsverkiezingen mag je stemmen als je een EU-nationaliteit hebt en ingeschreven staat in Amsterdam of voor nationaliteiten buiten de Europese Unie, wanneer men 5 jaar legaal en onafgebroken in Nederland woont. • Voor de stadsdeelcommissie mag dat al vanaf 2 jaar hier legaal en onafgebroken wonen. Dit gaat ook om ondervertegenwoordigde groepen dus hier zijn extra interventies voor. Bovendien moet je voor de stadsdeelcommissie in je eigen stadsdeel stemmen, dus zetten we meer in op activiteiten in de buurt. In de plannen van voor augustus 2025 werden de interventies verdeeld op vier thema’s. Er is nu een nieuwe lijn ingezet gericht op doelgroepen, daarom wordt deze structuur losgelaten.

De meeste interventies worden nog steeds ingezet en sluiten aan bij de doelgroepen. Jongeren Jongeren hebben vaak minder politieke interesse, maar wie op jonge leeftijd al geënthousiasmeerd wordt om te gaan stemmen – bijvoorbeeld op zijn 18e of al op 16/17 jaar bij verkiezingen van de stadsdeelcommissie/bestuurscommissie – blijft dat in de toekomst vaak doen. Vroege aandacht voor politiek is daarom belangrijk. Het vergroot niet alleen hun kennis, maar kan ook het vertrouwen in de politiek versterken. Daarnaast willen jongeren zich gehoord en gezien voelen. Acties: 1. We vragen structureel de jongerenraad JARA om advies en feedback en overleggen regelmatig met hen voor nieuwe ideeën. 2. We werven weer jongeren om te werken op een stembureau. Door op een stembureau te werken, leer je hoe de verkiezingen werken. De jongeren die afgelopen verkiezingen gewerkt hebben worden weer uitgenodigd en er worden nieuwe jongeren geworven. 3. We organiseren we een nieuwe pilot Own your stembureau. Er bleek meer begeleiding nodig om dit op te zetten. Het stembureau wordt ingericht en bemenst door jongeren en ze proberen ook zelf andere jongeren naar de stembus te krijgen. 4. We bieden mbo-scholen en middelbare scholen gastlessen door maatschappelijke organisaties.

Daarnaast informeren we scholen dat 16/17 jarigen mogen stemmen voor hun stadsdeel en faciliteren hen in het bieden van informatie voor hun leerlingen. Ook bieden we de mogelijkheid om oefenverkiezingen te houden. 5. De jongerencampagne loopt naast de algemene campagne en is positief geëvalueerd. De jongerencampagne wordt uitgebreid met informatie over de stadsdeelcommissies en met

3

Gemeente Amsterdam Plan van aanpak opkomstbevordering 2026 – update december 2025�

extra aandacht voor 16/17 jarigen. De jongeren die voor het eerst mogen stemmen ontvangen een kaart van de burgemeester. 6. In aanloop naar de verkiezingen worden jongeren geïnformeerd via scholen, lokale activiteiten samen met jongerenwerk en op de verkiezingsdag zelf willen we zorgen dat het stemmen een positieve ervaring is. In Nieuw-West laten we jongeren zelf programmering voor de OBA bedenken in samenwerking met jongerenwerk. 7. De Amsterdamletters met het grote potlood komen bij de OBA Oosterdok te staan om aandacht te creëren voor verkiezingen. 8. Er komt een Jongerenstemhulp voor de gemeenteraadsverkiezingen met stellingen die gericht zijn op de leefwereld van jongeren, inclusief uitlegvideo’s over de stellingen.

Amsterdammers met een migratieachtergrond en/of praktisch opleiding Amsterdammers met een migratieachtergrond en/of een praktische opleiding vormen een diverse groep met uiteenlopende achtergronden, ervaringen en perspectieven. De redenen om niet te stemmen lopen uiteen. Voor sommigen speelt een gebrek aan vertrouwen in de politiek een rol, terwijl anderen zich niet voldoende vertegenwoordigd voelen of denken dat hun stem weinig invloed heeft. Ook praktische barrières, zoals een gebrek aan kennis over het stemproces of taalproblemen, kunnen een rol spelen. Acties: 1. Met een elektrische wagen gaan we in gesprek met Amsterdammers op plekken zoals markten, pleinen, mbo-scholen en andere locaties waar mensen samenkomen. Met name in de stadsdelen Noord, Nieuw-West en Zuidoost, maar ook op andere plekken waar de opkomst laag is. Met ‘De Reis van je stem’ wordt op een interactieve manier verteld over het belang van stemmen, hoe je moet stemmen en de verschillende soorten verkiezingen. Het promotieteam van de wagen kan mensen ook helpen met het doorverwijzen naar waar men meer informatie kan vinden. 2. We maken nieuwe video’s over de stadsdeelcommissie/bestuurscommissie en gemeenteraad. Animatievideo's geven uitleg over alle stappen in het stemproces. De video's zijn begrijpelijk voor een brede doelgroep. De animaties zijn zowel online als ook op de elektrische wagen te bekijken. 3.

We faciliteren oefenstemmen of oefenverkiezingen op verschillende locaties, zoals middelbare scholen, mbo-scholen en buurtorganisaties. Zo creëren we aandacht voor de verkiezingen, maar laten we ook zien dat stemmen niet zo spannend is. Ook kan je hiermee het gesprek aangaan over de voorbereiding voor het stemmen. 4. Online bieden we efficiënte en bruikbare informatie aan in het Nederlands en Engels. Er komen ook trotters in het Engels. De QR-code op de flyer ‘Uw stem telt’ biedt informatie in 14 talen en met plaatjes. We brengen dit meer onder de aandacht bij organisaties die hulp bieden aan nieuwkomers. 5. We benaderen en faciliteren taalscholen en diverse netwerken om hun netwerk te informeren over verkiezingen en stemrecht. 6. We faciliteren, bij voldoende animo, verkiezingsmarkten waar politieke partijen zich kunnen presenteren en Amsterdammers & Weespers zich kunnen oriënteren in gesprek kunnen met lokale politici.

4

Gemeente Amsterdam Plan van aanpak opkomstbevordering 2026 – update december 2025�

Middellange termijnvisie Betrekken van het maatschappelijke organisaties Het betrekken van het maatschappelijk middenveld van professionals en organisaties is essentieel in deze opgave. We komen met een strategische en structurele aanpak waar maatschappelijke organisaties een centrale rol spelen, juist in de periode tussen verkiezingen. Maatschappelijke organisaties hebben vaak een sterk netwerk binnen specifieke doelgroepen met een laag opkomstpercentage en kunnen deze effectiever bereiken dan de gemeente of politici. Samenwerking met deze organisaties kan een brug slaan tussen Amsterdammers, de gemeente en de politiek. We vragen hen wat ze nodig hebben en richten ons op het vergroten van politieke interesse, vertrouwen en passende informatievoorziening. 1. We werken samen met meer maatschappelijke partijen die activiteiten, trainingen en bijeenkomsten organiseren gericht op de doelgroepen en het eigen netwerk van de organisaties of het online informeren van jongeren. We brengen organisaties in contact met scholen of buurthuizen om vraag en aanbod bij elkaar te brengen. 2. We mobiliseren deze maatschappelijke organisaties om medeverantwoordelijkheid te nemen in het bevorderen van stemmen en democratische betrokkenheid. Dit geldt op alle niveaus: van kleine lokale initiatieven tot grote instituten. 3.

We ondersteunen buurthuizen, scholen en mbo-scholen die stembureau zijn met communicatiemiddelen. Denk bijvoorbeeld ook aan de flyer ‘Uw stem telt’ voor laaggeletterden. Ze kunnen hiermee aandacht vragen voor de verkiezingen, maar ook uitleg geven over het stemproces. Ook wijzen we op de mogelijkheden van Prodemos voor trainingen en bijv. de verkiezingskrant in eenvoudige taal en andere initiatieven en activiteiten. 4. Tot slot wordt gekeken hoe we een bredere evaluatie van initiatieven en activiteiten kunnen opzetten om te leren wat werkt en wat niet.

Middelen en tijd Vanuit het Rijk heeft Amsterdam (incidenteel) extra geld gekregen voor de organisatie van de verkiezingen. Dit geld wordt ingezet voor de tekorten bij de organisatie en de dekking van opkomstbevordering komende jaren volgens onderstaande verdeling. Daarnaast is er 1 fte voor opkomstbevordering. 2025 Tweede Kamer 2026 Gemeenteraad, stadsdeelcommissies en bestuurscommissie Weesp 2027 Provinciale staten en Waterschappen 2028 -Geen verkiezingen 2029 Europees parlement én Tweede Kamer (apart)

(er was 400.000) 500.000 500.000 150.000 500.000

5