Plan van Aanpak Moslimdiscriminatie.nw. (bijlage 1)

17 december 2024

Plan van aanpak Moslimdiscriminatie

Gemeente Amsterdam Portefeuille Inclusie en Antidiscriminatie Plan van aanpak Moslimdiscriminatie

17 december 2024

Persoonlijke Noot Uit onderzoeken komt herhaaldelijk naar voren dat moslimdiscriminatie een groot probleem is. Ook in ons Amsterdam. Amsterdamse moslims hebben last van achterstelling en uitsluiting maar toch leiden deze feiten niet of nauwelijks tot verontwaardiging en afkeuring. Is deze vorm van discriminatie wel acceptabel? Ik heb lange tijd geworsteld met mijn culturele en religieuze achtergrond. In de zomervakanties in Marokko genoot ik als kind van de muziek die mijn tantes maakten en de liederen die ze zongen. Het refrein dat steeds terugkwam, bracht me een gevoel van geborgenheid/thuis . In Nederland duwde ik die achtergrond juist weg. Ik wilde erbij horen, niet anders zijn, ‘echt’ Nederlander zijn. Ik wilde vrij zijn, vrij van regels, van belemmeringen, van datgene wat me anders maakte dan de andere Nederlanders om me heen. Het duurde lang voor ik besefte dat ik voor mezelf weg vluchtte, dat ik mezelf niet kon zijn wanneer ik een deel van mij er niet mocht zijn. Totdat inzicht kwam ik in Amsterdam, waar ik blij was vrij te kunnen zijn, waar ik ontdekte dat vrijheid ook jezelf kunnen zijn betekent. Mijn vrijheid lag in het besef dat ik als persoon zowel van mijn Nederlandse als Marokkaanse en islamitische cultuur kan houden, dat ik niet hoef te kiezen, dat de verschillende onderdelen van de twee culturen samengaan en niet hoeven te botsen.

Ik wdeet dat veel mensen, veel Amsterdamse moslims, zich hierin herkennen. Amsterdammers die als individu gezien en aangesproken willen worden. Die in plaats van wantrouwende vragen over hun achtergrond of geloof, vragen willen over hen zelf, wie zij zijn, in al hun gelaagdheid. Want dat is iets dat sneuvelt in het grote, onpersoonlijke en harde debat waarin mensen op één hoop worden gegooid: hun gelaagdheid, hun eigen, complexe persoonlijkheid, hun keuzes en liefdes worden hen afgepakt. Ze moeten zich verantwoorden voor kwesties waar ze niks mee te maken hebben en worden niet gezien voor wie ze zijn. Dat is niet alleen demotiverend, maar leidt er ook toe dat mensen vervreemd raken van hun stad, zich niet geaccepteerd voelen door hun eigen land. Zelfs in een super diverse stad als Amsterdam, waarvan die diversiteit juist de kracht is, voelen mensen zich niet gezien, niet gehoord, niet erkend. Dat raakt aan je waardigheid, aan je eigenwaarde als mens. Mag je wel onderdeel zijn van deze samenleving? Hoe kun je je veilig voelen als je niet geaccepteerd wordt? Daarom deze persoonlijke noot van mij. Om u ervan te doordringen moslims als individuen te zien, hen aan te spreken op hun daden, niet hun achtergrond. Om hen net zo onbevangen tegemoet te treden als ieder ander. Om hun een vraag te stellen in plaats van een oordeel uit te spreken.

En zeker, ik vind het niet makkelijk om met mijn achtergrond dit onderwerp te agenderen. Mag ik met mijn achtergrond wel opkomen voor Amsterdamse moslims? Maar we mogen grote groepen Amsterdammers niet in de steek laten. Als we samen willen leven, en dat willen we, mogen we geen enkele vorm van discriminatie accepteren en moeten we voor elkaar vechten. Ik vecht voor

Gemeente Amsterdam Portefeuille Inclusie en Antidiscriminatie Plan van aanpak Moslimdiscriminatie

17 december 2024

alle gemeenschappen in de stad, het zou buitengewoon verdrietig zijn als ik dat niet zou doen voor onze islamitische stadgenoten. Want elke vorm van discriminatie is onacceptabel en iedereen moet in onze stad zichzelf kunnen zijn. Het heeft lang geduurd, maar ik kan met overtuiging zeggen: ik ben Marokkaans, Nederlands, moslim en Amsterdammer. Ik ben een moslim die van de cultuur houdt, maar niet vast tijdens de ramadan. Ik ben seculier, niet religieus. En zo zijn er binnen de islam itische gemeenschap in Amsterdam en de rest van Nederland talloze verschillende, persoonlijke invullingen van bijzondere levens die niet in één hokje te vangen zijn. Mensen die niets te maken hebben met de berichtgeving en beeldvorming en daar in het dagelijkse leven toch voor worden afgestraft, door uitsluiting en discriminatie. Want er ís sprake van moslimdiscriminatie, het wordt alleen maar erger en het schaadt ons allemaal. We kunnen simpelweg niet de ene groep helpen en de andere verwaarlozen, want dan komen we geen stap vooruit. Een oproep van gelijkwaardigheid voor de een ga at altijd hand in hand met de gelijkwaardigheid van de ander. Ik nodig u daarom uit om samen met mij een begin te maken aan het bestrijden van moslimdiscriminatie en alle Amsterdammers in al hun diversiteit te omarmen. Zonder uitzondering.

Voorwoord Zoals het beleidskader Inclusie en Antidiscriminatiebeleid 2023-2026 beschrijft, werkt het college toe naar een inclusieve stad waarin iedereen de ruimte heeft om zichzelf te zijn en zich vrij en beschermd voelt ongeacht geloof, culturele identiteit, uiterlijke kenmerken zoals huidskleur, gender(identiteit), seksuele oriëntatie en/of (functie)beperking. Het is een gezamenlijke strijd waarin elke vorm van discriminatie wordt bestreden. Het college zet zich hiervoor in. Daar waar nodig kiest het college voor extra of specifieke inzet op groepen die bijzondere aandacht behoeven. In de afgelopen periode heeft de gemeente vele gesprekken gevoerd met o.a. maatschappelijke organisaties, jongerenorganisaties, vrouwennetwerken en diverse experts. Uit cijfers blijkt dat moslimdiscriminatie toeneemt. Ook is gebleken dat Amsterdamse moslims van mening zijn dat er te weinig structureel gedaan wordt om discriminatie jegens hen te bestrijden. Om deze reden onderschrijft het college het belang van het opnemen van het bestrijden van moslimdiscriminatie als één van de prioriteiten van het Inclusie en Antidiscriminatiebeleid. Daarvoor is dit plan van aanpak opgesteld.

Gemeente Amsterdam Portefeuille Inclusie en Antidiscriminatie Plan van aanpak Moslimdiscriminatie

17 december 2024

Inhoud

Inhoud 1 Inleiding ................................................................................................................. 5 1.1 Een aantal uitganspunten ......................................................................................................... 6 Bewustwording en vier pijlers ......................................................................................................... 9 Opbouw van aanpak......................................................................................................................10 Pijler 1: Representatie en interactie ........................................................................... 11 Ambitie .........................................................................................................................................12 Doelen ..........................................................................................................................................12 Pijler 2: Normerend handelen en agenderend wethouderschap .................................... 14 Ambitie ......................................................................................................................................... 15 Doelen ..........................................................................................................................................

15 Pijler 3: Meldingen ................................................................................................... 17 Ambitie ........................................................................................................................................ 20 Doelen ......................................................................................................................................... 20 Pijler 4: Netwerk en Kennisuitwisseling...................................................................... 21 Ambitie .........................................................................................................................................21 Doelen ......................................................................................................................................... 22 Concrete acties Pijler 1: Representatie en interactie .................................................... 23 Concrete acties Pijler 2: Normerend handelen en agenderend wethouderschap ............. 27 Concrete acties Pijler 3: Meldingen ............................................................................ 30 Concrete acties Pijler 4: Netwerk en Kennisuitwisseling .............................................. 32 Nawoord ................................................................................................................. 35

1 Inleiding

Het aantal geregistreerde landelijke meldingen1 op grond van godsdienst in 2023 laat een stijging zien van 173 naar 272, dit is een toename van 57 procent. De meeste van deze registraties gaan over moslimdiscriminatie: 255 in totaal, dat is 94 procent. Uit recent Europees onderzoek is gebleken dat 55% van Nederlandse moslims discriminatie ervaart. Dit percentage neemt toe en ligt hoger dan de ervaren discriminatie in andere Europese landen.2 De meeste discriminatie wordt ervaren op de arbeidsmarkt, in de openbare ruimte en in het onderwijs. "Ze bespuugden me vanwege mijn hoofddoek", "mensen die terrorist roepen of zeggen dat je hier niet hoort" en "ik moest mijn tas wegleggen omdat de leraar niet wist of hij kon exploderen". Het is een greep uit de honderden ervaringen die islamitische jongeren hebben gedeeld met NOS Stories. Ze voelen zich een beetje tot helemaal niet thuis in Nederland en sommigen geven aan met een onveilig gevoel rond te lopen3.

Ook in Amsterdam neemt de moslimdiscriminatie toe. In 2023 heeft Discriminatie Regio Amsterdam 45 meldingen van moslimdiscriminatie geregistreerd. In 2024 zijn er in september al 90 incidenten gemeld. Moslimdiscriminatie neemt toe en beïnvloedt de geleefde ervaring van veel islamitische Amsterdammers, maar ook van Amsterdammers waarvan op basis van uiterlijke kenmerken verwacht wordt dat ze islamitische zijn. Het plan van aanpak moslimdiscriminatie is gebaseerd op het inclusie- en antidiscriminatie beleid, zoals beschreven in het beleidskader Inclusie en Antidiscriminatiebeleid 2023-2026, dat zich richt op alle Amsterdammers. Daar waar nodig kiest het college voor extra of specifieke inzet op groepen die bijzondere aandacht behoeven. Hiervoor focust het college op groepen in de samenleving die structureel zijn en worden buitengesloten, niet in gelijkwaardigheid kunnen deelnemen aan de maatschappij, of worden benadeeld op basis van gedeelde persoonskenmerken. Onze aandacht gaat in het bijzonder uit naar de zwarte, joodse, moslim-, Aziatische en lhbtiq+ gemeenschappen, vrouwen en personen met een (functie)beperking, zoals ook benoemd in het coalitieakkoord 2022-2026. Tot op heden zijn Amsterdamse moslims van mening dat er te weinig structureel gedaan wordt om discriminatie jegens hen te bestrijden.

Het blijft volgens deze Amsterdammers bij praten en (minimaal) onderzoeken, terwijl er behoefte is aan concrete acties, met draagvlak van islamitische inwoners. Dit plan van aanpak is een antwoord op deze sentimenten. Het is een goede eerste stap dat de gemeente Amsterdam het bestrijden van moslimdiscriminatie als één van de prioriteiten heeft opgenomen in het beleid. Het college onderschrijft het belang hiervan.

1

Dit betreft meldingen van discriminatie incidenten. Meldingen zijn niet altijd vervolgbaar en worden dus niet altijd een aangifte. 2 ‘Being Muslim in the Eu’: https://fra.europa.eu/sites/default/files/fra_uploads/fra-2024-being-muslimin-the-eu_en.pdf 3 Moslimjongeren over discriminatie: 'Bespuugd vanwege mijn hoofddoek'

5

1.1 Een aantal uitganspunten Voorafgaande aan het schrijven van dit plan van aanpak is contact opgenomen met verschillende organisaties, burgers, bestuurders en ambtenaren die betrokken zijn bij het bestrijden van moslimdiscriminatie. Zo zijn er gesprekken gevoerd met: • Wetenschappelijke onderzoekers en experts • Vrouwennetwerken • Jongerenorganisaties • Moskeebestuurders • Politie-eenheid Amsterdam • Discriminatie.nl Regio Amsterdam Daarnaast, zijn de aanbevelingen van het Islamitische Akkoord4 en het actie onderzoek Moslimdiscriminatie dat in 2021 is uitgevoerd meegenomen. Ook is er een expertmeeting georganiseerd waar onderzoekers op basis van verschillende wetenschappelijke disciplines van gedachten hebben gewisseld over hoe moslimdiscriminatie zich manifesteert en het beste bestreden kan worden. Op basis van de opgehaalde input is een aantal uitgangspunten naar voren gekomen dat ten grondslag ligt aan het plan van aanpak. Een context van acceptatie en normalisatie Zowel interpersoonlijk als op geïnstitutionaliseerd niveau worden moslims in Europa en ook in Nederland in toenemende mate behandeld als de ongewenste ‘ander’. Dit heeft niet alleen impact op moslims, maar ook op niet-moslims. Voor moslims heeft dit ertoe geleid dat men hun gemarginaliseerde positie is gaan accepteren.

Men verwacht niet welkom te zijn op bepaalde plekken en in bepaalde kringen en vervolgens worden deze plekken vermeden. Bij niet-moslims heeft een vergelijkbare vorm van acceptatie opgetreden. De gepolariseerde manier waarop de afgelopen twintig jaar in Nederland het politieke en publieke debat over de Islam gevoerd wordt, heeft zijn weerslag op de manier waarop moslims gezien worden. Moslimdiscriminatie heeft kunnen toenemen omdat niet-moslims explicieter discrimineren en buitensluiten met minimale of geen consequenties; er heeft zich een normalisering van moslimdiscriminatie ontwikkeld. De Tweede Kamerverkiezingen van 2023 kunnen gezien worden als een resultaat van deze normalisering. In dit plan van aanpak wordt rekening gehouden met deze context van acceptatie en normalisering. Het doel van de aanpak is om normalisering en acceptatie van moslimdiscriminatie bij alle Amsterdammers te doorbreken. Taalgebruik doet er toe- de islamitische gemeenschap bestaat niet Als gemeente dienen we ons bewust te zijn van het gebruik en de duiding van verschillende groepen in de stad. Juist de manier waarop een groep aangeduid wordt, kan uitsluiting en racisme in de hand werken. Het kan zelfs bepalen hoe we naar een groep kijken en hoe we deze in- of uitsluiten5. Vandaar dat we als gemeente er niet vanuit moeten gaan dat een paar sleutelfiguren voor alle Moslims kunnen spreken.

Ook gaan we er niet van uit dat er een soort uniforme 4

Op 10 maart 2022heeft een aantal islamitische organisaties een islamitisch akkoord aangeboden aan politieke partijen in Amsterdam de week voor de gemeenteraadsverkiezingen 5

Hurenkamp, M.H. & Duyvendak, J.W. De Macht der Gewoonte. Populisme in de Polder.

6

moslimgemeenschap in Amsterdam bestaat. Een gemeenschap is zo divers als elk individu dat hier deel van uitmaakt. Er bestaat dus niet zoiets als een islamitische gemeenschap. Vanaf nu spreken we van islamitische Amsterdammers, Amsterdamse moslims of Amsterdammers die de Islam als levensbeschouwing erop na houden. Anti - moslim racisme Uit onderzoek van Movisie blijkt dat moslimdiscriminatie vaak gebeurt op basis van een intersectionaliteit tussen uiterlijke kenmerken en religie. Moslims worden als groep vaak geracialiseerd. Dat betekent dat moslims in de samenleving vaak beschreven en/of behandeld worden als een groep met onveranderbare eigenschappen vanwege hun fysieke en culturele kenmerken: alsof ze een ‘ras’ zijn. Uit verschillende onderzoeken blijkt bijvoorbeeld dat zodra je een bepaald uiterlijk hebt of uit een land komt waar moslims in de meerderheid zijn, je het risico loopt gediscrimineerd te worden vanwege je vermeend moslim zijn. Ongeacht of je nu daadwerkelijk moslim bent of niet. Als moslims puur en alleen zouden worden gediscrimineerd op basis van hun geloof, dan zouden ze niet meer gediscrimineerd worden wanneer ze niet gelovig (meer) zijn. Dat blijkt echter niet het geval, zo weten we uit onderzoek. Dit uitgangspunt van antimoslim racisme zal doorklinken in deze aanpak voor moslimdiscriminatie6.

Interactie met islamitische Amsterdammers Door hoofdzakelijk het gesprek aan te gaan met moskeeën en migrantenorganisaties wordt niet iedereen bereikt. Sterker nog, een aanzienlijk deel van de Amsterdamse moslims valt buiten beschouwing. De denkfout die vaak gemaakt wordt, is dat een moskee een instituut is dat de Amsterdamse moslims representeert en dus namens hen kan spreken. Terwijl via muziek, beeldende kunst, film, fotografie, onderwijs en literatuur ook gemeenschappen zijn ontstaan die elkaar offline en online opzoeken. Via deze nieuwe platforms geven ze op eigentijdse wijze invulling aan hun islamitische levensbeschouwing. MINA is een platform gericht op vrouwen met een MENA-achtergrond (Middle East en North Africa). Het biedt deze vrouwen een “seat at the table” om samen belangrijke maatschappelijke onderwerpen te bespreken en regie te houden over hun eigen narratief. MINA biedt een podium voor de diversiteit aan ervaringen van MENA-vrouwen. Het platform streeft ernaar MENA-vrouwen een stem te geven en hun verhalen centraal te stellen door samen te komen en ervaringen te delen, kunnen deze vrouwen elkaar versterken en empoweren. Op 25 oktober 2024 is er een bijeenkomst georganiseerd specifiek om moslimdiscriminatie te bespreken. Islamitische inwoners hebben het gevoel dat er alleen contact gezocht wordt in crisissituaties en bij actualiteiten (genoemd worden: o.a.

de voorvallen bij moskeeën, een rapport over Meld islamofobie, een uitzending van Radar over discriminatie van uitzendbureaus of ophef na ‘undercoveronderzoek bij moskeeën’). Daarna wordt het weer stil. Als gemeente gaan we niet meer alleen van ons laten horen wanneer er iets misgaat. We investeren ook buiten actualiteiten

6

Motie 751 (TA2023-001554) van de leden Ahmadi en Van der Veen inzake “betrek Oriëntalisme in het beleidskader Inclusie en Antidiscriminatie” aangenomen tijdens de raadsvergadering van 23 december 2023 is betrokken bij dit plan van aanpak

7

om in de relatie met Amsterdamse moslims. We gaan een consistente lange termijn relatie aan met de islamitische inwoners van Amsterdam.

Agenderend wethouderschap Inclusie en Antidiscriminatie van moslims speelt op verschillende levensdomeinen (bijv. op de arbeidsmarkt, in het onderwijs, in de sport en in de (gezondheids)zorg). Met de vaststelling van het visiedocument en het beleidskader heeft het college zich eraan gecommitteerd om vanuit een gezamenlijke verantwoordelijkheid toe te werken naar een stad waarin iedereen zich vrij en beschermd voelt, de ruimte heeft om zichtzelf te zijn en ertoe doet en meedoet. Dit geldt dus ook voor de islamitische Amsterdammers. De wethouder Inclusie en Antidiscriminatiebeleid neemt hierin een agenderende rol op zich. Wanneer moslimdiscriminatie gesignaleerd wordt op andere beleidsterreinen, kaart de wethouder dit (mede op basis van advies vanuit de afdeling Diversiteit) aan binnen het college. Ook worden aandachts- en actiepunten die van toepassing zijn op andere beleidsterreinen bij de andere bestuurders geagendeerd.

Meldingen In 2023 heeft Discriminatie Regio Amsterdam 45 meldingen van moslimdiscriminatie geregistreerd. In 2024 zijn er in september al 90 incidenten gemeld. Echter behoeft deze toename enige nuance. Er heerst een lage meldingsbereidheid bij islamitische Amsterdammers om discriminatie te melden en een laag vertrouwen in (lokale) overheid en de effectiviteit en doeltreffendheid van meldingsinstellingen. Bovendien ervaart men incidenten van discriminatie die moeilijk vervolgbaar zijn, maar wel grote impact hebben op het gevoel van veiligheid van het slachtoffer. Denk hierbij aan: brandstichting, haatbrieven en e-mails, onthoofde poppen, bezettingen en bekladdingen. Dit lijkt bij te dragen aan de lage meldingsbereidheid. In het plan van aanpak wordt dit meegenomen en gezocht naar een manier om melden beter te laten werken voor islamitische Amsterdammers.

Verkenning inzet Stedelijk Coördinator Antidiscriminatie en -Racisme We zien een toename van discriminatie in onze stad. Met het opgestelde beleid op inclusie en antidiscriminatie richten we ons op alle Amsterdammers en op alle vormen van discriminatie. Het college ziet dit als een gezamenlijke strijd en maakt hierin geen enkel onderscheid. We zien nog te veel groepen in de samenleving die structureel zijn of worden buitengesloten op basis van discriminatiegronden. Zowel de cijfers als gesprekken met Amsterdammers, (wetenschappelijke) experts en maatschappelijke organisaties hebben onderstreept dat discriminatie een volhardend en structureel probleem is dat het dagelijks leven van bepaalde groepen Amsterdammers nu al te lang negatief beïnvloed. Naast een gecoördineerde aanpak op moslimdiscriminatie, antisemitisme, anti-zwartracisme, anti-aziatisch racisme, anti-lhbtiq+ geweld en anti-validisme, zou een Stedelijk Coördinator Antidiscriminatie en -Racisme een rol kunnen spelen in het agenderen en bevorderen van de aanpak van discriminatie in Amsterdam. Daarom gaat de gemeente Amsterdam de komende periode verkennen of het mogelijk is en in welke vorm om een Stedelijk Coördinator Antidiscriminatie en -Racisme aan te stellen.

8

Bewustwording en vier pijlers Moslimdiscriminatie is dusdanig genormaliseerd en geïnstitutionaliseerd dat er gediscrimineerd wordt zonder dat mensen zich hier bewust van zijn. Zoals in het beleidskader Inclusie en Antidiscriminatiebeleid staat beschreven is bewustwording essentieel bij het terugdringen van discriminatie en onderliggende vooroordelen. Het zichtbaar maken van de effecten van discriminatie op de medemens en in de samenleving, het wegnemen van de voedingsbodem voor discriminatie (stereotypen en vooroordelen) door in te zetten op inleving en empathie bevorderen en de norm stellen dat discriminatie onacceptabel is, zijn werkende mechanismen in het terugdringen van discriminatie7. Vandaar dat om dit plan van aanpak te laten slagen het van belang is dat er expliciet aandacht is voor het creëren van bewustwording van moslimdiscriminatie, de verschillende manieren waarop het zich manifesteert en welke rol individuen en organisaties kunnen spelen om het te beperken. In iedere pijler is er dus aandacht voor bewustwording. 1. Representatie Moslims en de islamitische cultuur zijn al eeuwen een integraal onderdeel van de Europese, Nederlandse en Amsterdamse geschiedenis. In de afgelopen twintig jaar is echter het beeld ontstaan dat moslims en de islamitische cultuur niet thuishoren in Nederland.

Dit plan van aanpak maakt zichtbaar dat moslims een integraal onderdeel zijn van de Nederlandse samenleving. Het draagt bij aan gelijkwaardige representatie van alle Amsterdammers in de verhalen die verteld worden over heden en verleden, en daarmee stereotype beeldvorming en eenzijdige belichting van de verhalen van groepen in de stad tegengaan. 2. Normerend handelen en agenderend wethouderschap De gemeente draagt uit dat moslimdiscriminatie onacceptabel is. Dit betekent dat het college zich duidelijk moet uitspreken (normeren) en binnen de daarvoor geldende kaders optreedt tegen uitingen van moslimdiscriminatie, negatieve en racistische framing en stereotypering en fysiek geweld tegen Amsterdamse moslims. Ook het uitdragen van deze norm is een effectief gebleken wijze om discriminatie tegen te gaan 891011. Hierin is een specifieke rol weggelegd voor de wethouder Inclusie en antidiscriminatie in het betrekken van de rest van het college bij de ambities en uitvoering van het plan van aanpak.

7

Felten, H., & Broekroelofs, R, (2022) Wat werkt bij het verminderen van discriminatie. 8 Bennett, J. E., & Sekaquaptewa, D. (2014). Setting an egalitarian social norm in the classroom: Improving attitudes towards diversity among male engineering students. Social Psychology of Education, 17, 343-355. 9 Munger, K. (2017). Tweetment effects on the tweeted: Experimentally reducing racist harassment. Political Behavior, 39, 629-649. 10 Carnaghi, A., & Yzerbyt, V. Y. (2006). Social consensus and the encoding of consistent and inconsistent information: When one's future audience orients information processing. European journal of social psychology, 36(2), 199-210 11 Sechrist, G. B., & Milford, L. R. (2007). The influence of social consensus information on intergroup helping behavior. Basic and Applied Social Psychology, 29(4), 365-374. 8

9

3. Meldingscijfers Er zijn verschillende instanties in de stad die moslimdiscriminatie meten of dit in het verleden gedaan hebben en met wisselend succes. In dit plan van aanpak wordt een voorstel gedaan om de meldingsbereidheid onder islamitische Amsterdammers die gediscrimineerd zijn te vergroten. 4. Kennisuitwisseling Het plan van aanpak is het begin. Het is van belang dat de gemeente in dialoog blijft met de experts, de burgers en de organisaties die zich tegen moslimdiscriminatie verzetten. Discriminatie bestrijden kunnen we als gemeente niet alleen. Hier zijn ervaringsdeskundigen en wetenschappelijke experts voor nodig. In deze pijler wordt vastgesteld hoe er op de lange termijn kennis gedeeld kan blijven worden voor een duurzame aanpak moslimdiscriminatie.

Opbouw van aanpak Iedere pijler geeft een gewenste ambitie aan. Vervolgens wordt er per pijler benoemd welke concrete doelen er binnen de pijler behaald moeten worden. Daarna worden er activiteiten beschreven die bijdragen aan het doel samen met een planning.

10

Pijler 1: Representatie en interactie

Amsterdam is een stad waar mensen met allerlei achtergronden samenleven. Als gemeente vinden we het belangrijk dat Amsterdammers zich allemaal thuis kunnen voelen. Toch geldt dit niet voor iedereen. Op nationaal niveau wordt Nederland door regerende politieke partijen voorgesteld als een land met een joods-christelijk traditie. De term joods-christelijk wordt gebruikt om duidelijk te maken dat de Islam en moslims dus eigenlijk niet bij Nederland horen. De moslim wordt voorgesteld als de ‘eeuwige ander’. Het beeld van de religieus-culturele 'Andere' is gebaseerd op het uitgangspunt dat Islam niet past bij de westerse waarden van moderniteit, vrijheid en secularisme12. Vanuit dit perspectief worden moslimmannen als gevaarlijk en moslimvrouwen als (passieve) slachtoffers van hun onderdrukkende patriarchale religie voorgesteld.13 Moslims worden in de media geframed als verdachte burgers die een potentiële bedreiging vormen voor (inter)nationale veiligheid. Moslims en de objecten die ze bij zich dragen worden als vreemd en riskant beschouwd. De vijandigheid tegenover moslims is niet alleen religieus, cultureel of emotioneel, maar heeft ook politieke dimensies. Jonge mannen hebben het zwaar op de arbeidsmarkt door het slechte imago van jeugdigen met een migratieachtergrond. Een van hen geeft aan: “Ik ken veel mensen die niet eens durven zeggen dat ze moslim zijn op hun werk.

Je hebt nevenactiviteiten die je niet op je cv kunt zetten, omdat ze bij de moskee zijn. Je leidt een soort dubbelleven’.14 In de context van migratie, diversiteit en economische instabiliteit zijn moslims een metafoor geworden voor ‘ongewensten’: een resultaat van mislukte diversiteitspolitiek. 15 Deze beelden die vooral dienen om het onderscheid tussen ‘echte’ Nederlanders en moslims te onderstrepen werken door via een homogeniseringsproces waarin de individuele moslim wordt gezien als een massa van ‘hen’, gekarakteriseerd door stereotype eigenschappen en uiterlijke kenmerken. De negatieve en onjuiste en stereotype beeldvorming van moslims heeft zijn weerslag op de stad. In een onderzoek uit 2023 hebben wetenschappers speciaal voor Amsterdam uitgezocht hoe met name jonge moslims de stad beleven. Hierin werd aangetoond dat moslims in Amsterdam, steeds meer geconfronteerd worden met ‘anders zijn’ of in andere woorden ‘niet Nederlands genoeg’ zijn, door simpelweg in de stad te leven (confrontaties in de publieke ruimten en het openbaar vervoer, op school, op het werk, in vertegenwoordiging in kunst en cultuur). Het gevoel van niet thuishoren 12

Said, Edward. 1978. Orientalism. New York, NY: Vintage Books. Said, Edward. 1978. 14 https://open.overheid.nl/documenten/ronl-f3165047-c75e-4a9f-bb2d-29e36033ca5e/pdf 15 Shaker, R., Jungmann, A., Zimmermann, P., Häkkinen, L., & Tuvikene, T. (2022, June). Embodied Othering Encounters with Muslim (‐Looking) Passengers: Riding across Amsterdam, Tallinn, Leipzig, and Turku 1. In Sociological Forum (Vol. 37, No. 2, pp. 486-509). 13

11

en constant geframed worden op nationaal en lokaal niveau als de ‘eeuwige onwelkome gevaarlijke ander’ heeft impact op hoe moslims de stad beleven. Dit beschadigt hun gevoel van ‘thuisvoelen’ in negatieve zin. Thuis voelen wat vertaald is van ‘a sense of belonging’, kan op verschillende manieren geïnterpreteerd worden. Een sterke indicatie van thuis voelen is representatie. Het zichtbaar zijn in de stad, jezelf terugzien in de stad, maar vooral ook door andere gezien worden als onderdeel van de stad, als thuishorend in de stad, is belangrijk. Vandaar dat de eerste pijler van het plan van aanpak erop gericht is om de representatie van moslims via verschillende kanalen te vergroten. Dit zal bijdragen aan bewustwording van moslims en islamitische cultuur als integraal onderdeel van Amsterdam.

Ambitie Met deze pijler heeft het college de ambitie ervoor te zorgen dat moslims die al eeuwen in Amsterdam wonen, net zo vanzelfsprekend als andere burgers worden gezien. Dit betekent dat we verhalen willen horen en zien die moslims bij het historische narratief van Amsterdam betrekken en hun bijdrage aan de stad onderstrepen. Representatie gaat over wiens verhalen gezien en gehoord worden. We streven naar gelijkwaardige representatie van alle Amsterdammers in de verhalen die verteld worden over heden en verleden, en die daarmee stereotype beeldvorming en eenzijdige belichting van de verhalen van groepen in de stad tegengaan. Representatie betekent zichtbaar zijn in de stad, maar ook welkom zijn in de verschillende ruimten. Wij ambiëren dat moslims ongehinderd in hun mobiliteit en overal in de stad zich welkom voelen en mee kunnen doen binnen de verschillende domeinen van het alledaagse leven. Het is van belang om persoonlijke gezichten te verbinden aan de beeldvorming rondom groepen om vijandige beeldvorming te bestrijden. Opvattingen over groepen worden genuanceerder wanneer mensen meer bekend zijn met de individuele leden van die groep, en daarmee met de diversiteit die er binnen groepen bestaat.

Doelen Meerstemmigheid in verhalen Om een beeld te verkrijgen van de geschiedenis van Amsterdam en de verschillende mensen en culturen die de Amsterdamse geschiedenis gevormd hebben, kan men een bezoek brengen aan bijv. het Rijksmuseum, de Black Archives of het Anne Frank Huis. De stad beschikt over diverse locaties waar inwoners van Amsterdam aan de hand van afbeeldingen, objecten en verhalen hun beeld van de stad kunnen ontwikkelen. Momenteel ontbreekt het aan voldoende breed bekende plaatsen die de verhalen van moslims in de stad en hun bijdrage aan de stedelijke identiteit van Amsterdam belichten. Het onderhavige plan van aanpak is gericht op het bevorderen van een

12

vernieuwde en inclusieve beeldvorming over Islamitische Amsterdammers. Zo arriveerden er al verbannen Moslims uit Spanje in Amsterdam aan het begin van de 17e eeuw16. In de nieuwe beeldvorming worden islamitische inwoners niet beschouwd als de eeuwige ander, maar als een integraal onderdeel van de inwoners die hebben geholpen bij het vormen van de stad die Amsterdam door de eeuwen heen geworden is. Interactie faciliteren tussen mensen Er is weinig onderzoek gedaan naar de daders van moslimdiscriminatie. Er is wel een onderzoek naar oorzaken en triggerfactoren van moslimdiscriminatie (Van Wonderen, Kapel, 2017). Hieruit bleek onder andere dat ongeveer een derde van de jongens in Nederland en één op de zeven meisjes negatief denkt over moslims. Een deel van deze jongeren denkt dat moslims een bedreiging vormen voor de Nederlandse cultuur. Ze worden in verband gebracht met terroristische aanslagen uit naam van de Islam en met complottheorieën die ervan uitgaan dat moslims Nederland willen overheersen. Naarmate niet-islamitische jongeren meer en vaker persoonlijk contact met moslims hebben, denken zij positiever over moslims. Zij vinden dan vaak ook dat de berichtgeving in de media over moslims negatiever is dan hun eigen ervaringen. Bij jongeren die weinig contact met moslims hebben, bepaalt negatieve berichtgeving uit de media hun oordeel.

Het uitgangspunt dat interactie empathie stimuleert sluit aan bij de doelstelling uit het beleidskader: bevorderen van inlevingsvermogen en empathie.

16

https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/immigranten/moriscos/

13

Pijler 2: Normerend handelen en agenderend wethouderschap

Normerend handelen en agenderend wethouderschap In Amsterdam wordt discriminatie en racisme niet geaccepteerd. We zijn een stad waar alle Amsterdammers zich veilig en welkom voelen. Dit doen we door ons uit te spreken tegen discriminatie en maatregelen te nemen wanneer dat nodig is. Hiermee stellen we een norm en laten we zien dat we staan voor onze inwoners. Ook als het gaat om moslimdiscriminatie is het belangrijk om als gemeente uit te dragen dat voor moslimdiscriminatie geen plek is. Één van de belangrijkste oorzaken van discriminatie, is dat mensen denken dat het ‘normaal’ is. Mensen zijn sneller geneigd om te discrimineren als ze denken dat anderen dit ook doen. Gelukkig werkt het mechanisme ook de andere kant op: als discriminatie streng wordt veroordeeld door de omgeving, dan doen mensen het veel minder. Een aanpak tegen discriminatie begint daarom met een duidelijk norm; dat discriminatie niet mag en niet getolereerd wordt en zelfs strafbaar is. Hierbij gaat het om wat we ‘sociale normen’ noemen. Als mensen denken dat hun eigen omgeving een bepaalde vorm van discriminatie afkeurt, in dit geval moslimdiscriminatie, doen ze beter hun best om zich ook minder discriminerend uit te laten tegen islamitische Amsterdammers. Om dit mechanisme te laten werken is het belangrijk dat ook de mensen zich uitspreken die juist niet tot de betreffende gediscrimineerde groep behoren.

Dit betekent dat het dus belangrijk is dat juist de mensen die zelf geen moslim zijn, zich duidelijk uitspreken tegen moslimdiscriminatie en hiermee de norm stellen17. Het tegengaan van moslimdiscriminatie vraagt naast normering ook om een agenderende rol. Met de uitvoering van het plan van aanpak wordt door de wethouder Inclusie en Antidiscriminatiebeleid uitvoering gegeven aan het agenderend wethouderschap; het betrekken van en samenwerken met verschillende bestuurders vormt de basis voor het uitvoeren van agenderend wethouderschap en het uitdragen van de norm met elkaar. Moslimdiscriminatie raakt aan veel verschillende facetten in het maatschappelijk middenveld; het raakt aan geloofsbelijdenis, scholen, zorg, jeugdwerk, veiligheid, kunst en cultuur, stage en werk. Dit maakt moslimdiscriminatie een domein overstijgend probleem. Het signaleren van moslimdiscriminatie op verschillende beleidsterreinen vraagt om samenwerking. Wanneer er sprake is van moslimdiscriminatie op andere beleidsterreinen, is het aan de verantwoordelijk bestuurder om zich uit te spreken en dit te benoemen, te agenderen en in samenwerking en samenspraak aan te pakken als college. Dit is in lijn zoals benoemd in het beleidskader Inclusie en Antidiscriminatiebeleid18.

17 18

https://www.movisie.nl/artikel/sociale-normen-stellen-tegen-discriminatie-waarom-hoe-werkt https://openresearch.amsterdam/nl/page/103447/beleidskader-inclusie-en-antidiscriminatiebeleid

14

Ambitie Met de aanpak moslimdiscriminatie spreekt de gemeente Amsterdam de ambitie uit om een belangrijke rol in te nemen in het bestrijden van moslimdiscriminatie en een voorbeeldfunctie te vervullen in de samenleving. Hiervoor is het nodig dat het college zich duidelijk uitspreekt tegen elke vorm van discriminatie. En dat discriminatie op basis van religie of etniciteit onacceptabel is en consequent aangepakt wordt. Dit vraagt ook dat we transparantie zijn over de aard en omvang van moslimdiscriminatie in onze eigen stad. Hiervoor is allereerst erkenning nodig, erkenning dat er te lang onvoldoende aandacht is geweest voor deze vorm van discriminatie. Lange tijd was moslimdiscriminatie vooral een probleem van islamitische Amsterdammers. Door de ambitie uit te spreken als college normerend en agenderend op te treden wordt duidelijk gemaakt dat er een gezamenlijke verantwoordelijkheid ligt in het tegengaan van moslimdiscriminatie. Om deze ambitie te kunnen realiseren is vertrouwen en samenwerking nodig. Het actief betrekken van de doelgroep bij het ontwikkelen en uitvoeren van het plan van aanpak moslimdiscriminatie vormt hiervoor de basis. Een cruciaal onderdeel hierbij is samenwerking met verschillende partners en partijen in de stad.

Het college draagt deze ambitie uit en kan als voorbeeld dienen voor andere partners en instanties in de stad om deze norm over te nemen en uit te dragen. Hiervoor is het nodig sterke samenwerkingsverbanden op te bouwen met maatschappelijke organisaties, vrouwennetwerken, jongerenorganisaties, onderwijsinstellingen en religieuze groepen om gezamenlijk moslimdiscriminatie tegen te gaan. Hiermee geef je vorm aan de ambitie om beleid en regelgeving te ontwikkelen die actief de inclusie van moslims bevordert en hen beschermt tegen discriminatie en uitsluiting, zodat hun stem wordt gehoord en hun behoeften worden erkend, waardoor ook kan worden gewerkt aan herstel van vertrouwen.

Doelen Bewustwording vergroten: De gemeente gaat actief werken aan het vergroten van het bewustzijn rondom moslimdiscriminatie, zowel binnen de gemeentelijke organisatie als in de bredere gemeenschap van instanties en samenwerkingspartners in de stad. Daarnaast spreekt het college zich uit tegen moslimdiscriminatie. Hiermee wordt het signaal afgegeven dat iedereen in de stad ertoe doet en er mag zijn. Hiermee wordt inclusie bevorderd en polarisatie in de stad tegengegaan. Slachtoffers voelen zich hierdoor gesteund en daders worden aangepakt. Bevorderen van gelijke behandeling: Door je uit te spreken bij onrecht en ongelijke behandeling, voelen slachtoffers van moslimdiscriminatie zich gehoord en gesteund. Dit dient er uiteindelijk voor te zorgen dat moslims dezelfde rechten en kansen hebben als alle andere inwoners van Amsterdam in alle aspecten van het maatschappelijke leven, zoals op de arbeidsmarkt, in het onderwijs, en bij de

15

toegang tot publieke diensten. Dit draagt tevens bij aan het vertrouwen tussen de inwoners en de stad. Wanneer er sprake is van discriminatie spreekt het college zich met één stem hier tegen uit.

16

Pijler 3: Meldingen

Om goed te begrijpen welke vormen moslimdiscriminatie kan aannemen is het ook belangrijk om te kijken naar meldingen en meldingscijfers. Er zijn verschillende instanties in de stad die moslimdiscriminatie meten of dit in het verleden gedaan hebben en met wisselend succes. In dit plan van aanpak wordt een voorstel gedaan om de meldingsbereidheid onder islamitische Amsterdammers die gediscrimineerd zijn te vergroten, met als doel dat zij hier ook iets aan hebben. We willen stoppen met meten om het meten, maar cijfers concreet inzetten om de moslimdiscriminatie te kunnen duiden en uiteindelijk te laten afnemen. Hiervoor is een goede samenwerking tussen gemeente, politie en discriminatie.nl cruciaal. Meldingen Zoals benoemd in de inleiding, blijkt uit recent Europees onderzoek dat 55% van Nederlandse moslims discriminatie ervaart. Dit percentage neemt toe en ligt hoger dan de ervaren discriminatie in andere Europese landen19. De meeste discriminatie wordt ervaren op de arbeidsmarkt, in de openbare ruimte en in het onderwijs. In Nederland zijn er verschillende discriminatiemeldpunten. Maar slechts weinig mensen die met discriminatie te maken krijgen, doen daadwerkelijk een melding. Dat de meldingscijfers achterblijven, wil niet zeggen dat er geen moslimdiscriminatie is.

Uit het landelijk onderzoek verkenning arbeidsmarktdiscriminatie moslima’s van de Radboud Universiteit20, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van sociale zaken en werkgelegenheid21, blijkt dat discriminatie van moslima’s op de arbeidsmarkt aan de orde van de dag is. Moslima’s met een hoofddoek, in vergelijking met andere groepen vrouwen, krijgen bij sollicitaties 2 tot 7 keer minder positieve reacties (zoals bijv. een uitnodiging voor een gesprek) dan groepen vrouwen zonder migratieachtergrond. Landelijke Veiligheidsmonitor Ook in de landelijke Veiligheidsmonitor zijn vragen opgenomen over discriminatie. De Veiligheidsmonitor is een terugkerend enquêteonderzoek onder de bevolking van het Centraal Bureau voor de Statistiek dat daarbij samenwerkt met Onderzoek&Statistiek (dat voor Amsterdam aanvullende enquêtes verzamelt). In 2023 vulden in totaal 16.647 bewoners van de regio Amsterdam-Amstelland de enquête in. Daarvan gaven 1.183 bewoners van de regio aan dat zij zichzelf beschouwen als moslim22. Van de 1.183 islamitische bewoners voelde 16% zich in de afgelopen 12 maanden gediscrimineerd op basis van godsdienst of levensovertuiging. Voor andere 19

‘Being Muslim in the Eu’: https://fra.europa.eu/sites/default/files/fra_uploads/fra-2024-being-muslimin-the-eu_en.pdf 20

https://www.ru.nl/onderzoek/onderzoeksnieuws/moslimas-kampen-met-discriminatie-op-de-arbeidsmarkt

21

file:///C:/Users/EYGN23445/Downloads/Verkenning%20arbeidsmarktdiscriminatie%20van%20moslima's%20(1).pdf

22

Omdat er ook sprake is van anti-moslim racisme in Amsterdam, zijn deze cijfers dus waarschijnlijk niet volledig.

17

religies ligt het aandeel dat zich gediscrimineerd voelde op basis van godsdienst of levensovertuiging aanzienlijk lager: tussen de 1% en 5%23. De respondenten die aangeven zich gediscrimineerd te hebben gevoeld beantwoorden in de Veiligheidsmonitor verschillende vervolgvragen over hun ervaringen. Islamitische respondenten geven vooral aan dat het ging om discriminerende opmerkingen en ongelijke behandeling. Daarnaast geeft een aanzienlijk deel aan zich gediscrimineerd te voelen door een negatief beeld/stigmatisering, bijvoorbeeld door de media. Verder deed 9% van de islamitische respondenten die zich gediscrimineerd hebben gevoeld, hiervan een melding bij een instantie, organisatie of meldpunt. Gemiddeld onder alle inwoners die zich gediscrimineerd hebben gevoeld is dit aandeel 9%. Respectievelijk 2% van de islamitische respondenten deed aangifte bij de politie. Gemiddeld onder alle inwoners die zich gediscrimineerd hebben gevoeld is dit aandeel 2%. De meldingsbereidheid is dus laag onder islamitische Amsterdammers maar niet lager dan gemiddeld24. Discriminatie.nl In Amsterdam ligt de wettelijke taak voor het registreren van discriminatie bij discriminatie.nl. Deze instantie registreert klachten over discriminatie en biedt slachtoffers een luisterend oor en indien nodig praktische hulp, zoals bemiddeling of ondersteuning bij het doen van aangifte.

Discriminatie.nl speelt ook een rol als het gaat om opvolging geven aan meldingen bij organisaties waar bijvoorbeeld discriminatie plaatsvindt. Er vindt structureel overleg plaats tussen de gemeente en discriminatie.nl om de melding en registratie van discriminatie te verbeteren en de naamsbekendheid van het meldpunt te vergroten. Landelijk is er een stijging zichtbaar van het aantal meldingen van moslimdiscriminatie bij de antidiscriminatievoorzieningen; van 165 in 2021, naar 230 in 2022 en 285 in 2023. Net als bij de politieregistraties25 gaat een groot aandeel van deze meldingen over vrouwen met een hoofddoek26. Meldingen gaan bijvoorbeeld over vrouwen die discriminerende opmerkingen ontvangen, of over het niet mogen sporten of werken vanwege het dragen van een hoofddoek. Discriminatie Regio Amsterdam (discriminatie.nl) heeft in 2023, 45 meldingen van Moslimdiscriminatie geregistreerd. In 2024 zijn er in september al 90 incidenten gemeld. Ondanks de toename in aantallen, heerst er een lage meldingsbereidheid bij islamitische Amsterdammers. Dit heeft een relatie met een laag vertrouwen in de lokale overheid en de gedachte dat er geen opvolging wordt gegeven aan meldingen van moslimdiscriminatie. Hiervoor is het nodig dat de bekendheid van discriminatie.nl en haar samenwerkingspartners vergroot wordt onder deze doelgroep.

23

Genoemde cijfers (voor 2022) op basis van gespecificeerde uitvraag bij Onderzoek&Statistiek

24

https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/rapportages/2024/veiligheidsmonitor-2023/8-respectloos-gedrag-en-discriminatie

25

Deze cijfers zijn gebaseerd registraties van godsdienstdiscriminatie. De politie registreert meldingen van moslimdiscriminatie niet specifiek, maar godsdienstdiscriminatieregistraties worden onderzocht op inhoud. 26 https://www.politie.nl/binaries/content/assets/politie/onderwerpen/discriminatie/rapportdiscriminatiecijfers-2023.pdf

18

Politie – Expertisecentrum Aanpak Discriminatie Één van de samenwerkingspartners van discriminatie.nl is de politie. Er vindt structureel overleg plaats tussen de politie en discriminatie.nl. De politie heeft sinds 1 juli 2021 een expertisecentrum gericht op de aanpak van discriminatie. Het Expertisecentrum Aanpak Discriminatie-Politie (ECAD-P) is een kennis- en informatiecentrum dat collega’s helpt in de eenheden om discriminatievraagstukken tijdig te herkennen, op te pakken en af te handelen.27 Moslimdiscriminatie wordt momenteel niet als aparte discriminatiegrond geregistreerd door de politie, het is wel de intentie van de politie om dit op termijn te gaan doen. In de landelijke rapportage discriminatiecijfers van 2023 is te lezen dat moslimdiscriminatie onder de noemer godsdienstdiscriminatie wordt geregistreerd. Uit de cijfers blijkt dat het merendeel van de incidenten van godsdienstdiscriminatie gericht was tegen moslims.28 Het aantal geregistreerde landelijke meldingen29 op grond van godsdienst in 2023 laat een stijging zien van 173 naar 272, dit is een toename van 57 procent. De meeste van deze registraties gaan over moslimdiscriminatie: 255 in totaal, dat is 94 procent. Dit is iets meer dan in 2022 (93 procent). Uit de meldingen blijkt verder dat met name vrouwen met een hoofddoek verreweg de meeste discriminatie ervaren op basis van hun geloof (62 registraties).

Deze groep ervaart ook geweldsuitingen, namelijk van 4 registraties in 2022, naar 30 in 2023. Ruim de helft daarvan gaat om incidenten waarbij vrouwen/meisjes met een hoofddoek slachtoffer zijn.30 In totaal zijn er 16 incidenten van godsdienstdiscriminatie geregistreerd in 2020 in de eenheid Amsterdam. In 2021 waren dit 28 incidenten en in 2022 waren dit 25 incidenten. Gezien bovenstaande analyse is het aannemelijk dat een aanzienlijk deel van deze incidenten moslimdiscriminatie betreft. Nu wordt niet geregistreerd dat het om moslimdiscriminatie gaat, waardoor de werkelijke omvang van incidenten tegen moslims in Amsterdam niet zichtbaar is. Op basis van onderzoek kunnen we stellen dat de cijfers die er wel zijn slechts het topje van de ijsberg zijn. Hiervoor is een stevigere samenwerking nodig tussen discriminatie.nl, politie en gemeente. Veiligheid De burgemeester is verantwoordelijk voor de handhaving van de openbare orde en veiligheid in de gemeente. Het bestrijden van moslimdiscriminatie is daar onderdeel van en heeft prioriteit voor de Driehoek. Daarbij heeft de burgemeester een belangrijke verbindende rol voor alle groepen Amsterdammers, waaronder Islamitische Amsterdammers. Om die reden heeft de burgemeester de gesprekken met Islamitische Amsterdammers geïntensiveerd sinds 7 oktober 2023. De burgemeester blijft hierover in dialoog met Islamitische Amsterdammers.

Moslimdiscriminatie wordt momenteel niet als aparte discriminatiegrond geregistreerd door de politie, het is wel de intentie van de politie om dit op termijn te gaan doen. Het is van belang dat ook dit gesprek vanuit openbare orde en veiligheid wordt gevoerd met de politie, omdat een

27

https://www.politie.nl/nieuws/2024/april/23/00-de-tolerantie-neemt-af-de-uitersten-nemen-toe.html

28

https://www.politie.nl/binaries/content/assets/politie/onderwerpen/discriminatie/rapport-discriminatiecijfers-2023.pdf

29

Dit betreft meldingen van discriminatie incidenten. Meldingen zijn niet altijd vervolgbaar en worden dus niet altijd een anagifte. 30

https://www.politie.nl/binaries/content/assets/politie/onderwerpen/discriminatie/rapport-discriminatiecijfers-2023.pdf

19

betere registratie kan bijdragen aan een gerichter beleid, de meldingsbereidheid en effectievere maatregelen ter bestrijding van moslimdiscriminatie. De verwachting is dat dit mede zal bijdragen aan het vertrouwen en het gevoel van veiligheid van Islamitische Amsterdammers. Verder is ook de veiligheid van islamitische instellingen een belangrijke prioriteit van de driehoek. In de Werkgroep Veiligheid Moskeeën werken de moskeekoepels, gemeente en politie nauw samen. Bij incidenten wordt direct contact gelegd. In 2021 is het project afgerond waarbij vrijwel alle moskeegebouwen zijn geschouwd op veiligheidsrisico’s. Op basis van die schouwen zijn bij moskeeën aanvullende veiligheidsmaatregelen genomen. De driehoek is continue alert op de veiligheid van islamitische instellingen en werkt daarbij informatiegestuurd. Als er aanleiding toe is kunnen extra maatregelen worden genomen of bijvoorbeeld opnieuw een schouw worden uitgevoerd

Ambitie Het college spreekt de ambitie uit om zich in te zetten voor het verhogen van de meldingsbereidheid onder islamitische Amsterdammers. De meldingscijfers bij zowel de politie als discriminatie.nl laten een stijging zien van het aantal meldingen van moslimdiscriminatie. Doordat deze doelgroep de afgelopen jaren een gevoel van uitsluiting heeft ervaren, blijven de cijfers sterk achter op de daadwerkelijke aantallen. Onder islamitische Amsterdammers heerst een laag vertrouwen in de lokale overheid en de effectiviteit en doeltreffendheid van meldingsinstellingen. Het is van belang om dit te doorbreken en om te werken aan het terugwinnen van het vertrouwen van islamitische Amsterdammers, zodat we cijfers hebben die ook daadwerkelijk iets zeggen over de geleefde ervaringen van moslims in Amsterdam. Daarnaast kunnen deze representatievere cijfers helpen bij het prioriteren van de verschillende domeinen waarop het plan van aanpak zich de komende jaren kan richten. Deze ambitie wordt in nauwe samenwerking met discriminatie.nl vormgegeven.

Doelen Zichtbaarheid van discriminatie van moslims vergroten en op deze manier bijdragen aan bewustwording van de impact van moslimdiscriminatie op het dagelijks leven van islamitische Amsterdammers. Het verhogen van de meldingsbereidheid onder islamitisch Amsterdammers heeft tot doel om meer inzicht te krijgen in de aard en omvang van discriminatie van islamitische Amsterdammers.

20

Pijler 4: Netwerk en Kennisuitwisseling

Het is van belang om een voortdurende dialoog te onderhouden met de experts die zich in de stad op verschillende manieren inzetten om moslimdiscriminatie te bestrijden. Deze benadering draagt bij aan het creëren en behouden van draagvlak voor beleid en initiatieven door verschillende perspectieven en expertise te integreren in de besluitvorming. Een structurele en constructieve interactie met burgers en activisten die zich tegen moslimdiscriminatie verzetten verzekert dat beleid en maatregelen aansluiten bij de werkelijke behoeften en ervaringen van de betrokkenen. Dit bevordert niet alleen een breder draagvlak maar versterkt ook de acceptatie en effectiviteit van de genomen maatregelen. Het betrekken van bewoners in de beleidsvorming waarborgt dat hun stemmen worden gehoord en meegenomen in het beleid. In plaats van vóór islamitische inwoners te bepalen wat hun problemen zijn en hoe deze het best bestreden kunnen worden is het beter om hen actief te betrekken bij het proces van het vaststellen en vormgeven van beleid. Parallel aan de lokale betrokkenheid is het noodzakelijk om samen te werken met wetenschappers en experts die beschikken over diepgaande kennis van de dynamieken van moslimdiscriminatie.

Het is cruciaal om bestaande kennis en best practices te benutten en waar mogelijk samen te werken met reeds bestaande initiatieven, om te voorkomen dat het wiel opnieuw wordt uitgevonden. De allianties kunnen hier een goede partner in zijn. Door de integratie van wetenschappelijk onderbouwde inzichten en eerdere ervaringen kan het beleid efficiënter en effectiever worden ontwikkeld, hetgeen de kans vergroot op succesvolle en duurzame resultaten in de strijd tegen discriminatie.

Ambitie De gemeente streeft ernaar, middels het plan van aanpak, een effectieve dialoog met islamitische Amsterdammers te bevorderen en een continue samenwerking met wetenschappers en experts te realiseren. Met als doel bestaande kennis optimaal te benutten voor de bestrijding van moslimdiscriminatie. De gemeente wil dat iedereen ons weet te vinden om hun nieuwste bevinden of geleefde ervaring op het gebied van moslimdiscriminatie te delen. Wij kunnen als college onvoldoende coördineren op het bestrijden van discriminatie wanneer er onvoldoende contact is met de mensen die het meemaken. We willen erom bekend staan dat we naar buiten treden voor input en toegankelijk zijn. Naast geleefde ervaring en praktische inzichten is wetenschap en onderzoek ook van wezenlijk belang. Vandaar dat de gemeente ook toegankelijk wil zijn voor experts die op theoretisch niveau aandacht besteden aan moslimdiscriminatie en de bestrijding hiervan.

21

Doelen De gemeente organiseert periodieke bijeenkomsten, werkgroepen of netwerkevents waarbij actuele thema’s en bevindingen rondom moslimdiscriminatie worden besproken. Hierin wordt ook nauwe samenwerking gezocht met de stadsdelen en partnerorganisaties in de stad. Ook worden de stadsdelen ondersteund in hun activiteiten die bijdragen aan dit doel. Naast regulier contact met inwoners ontwikkelt de gemeente een jaarlijkse expertmeeting waar wetenschappers en maatschappelijke partners aansluiten om het huidige beleid te toetsen en expertise te delen. Indien nodig wordt hierbij aansluiting gezocht bij actuele landelijke ontwikkelingen en/of (kennis)bijeenkomsten.

22

Concrete acties Pijler 1: Representatie en interactie

Moslim archief De gemeente heeft een aantal gesprekken gevoerd met de initiatiefnemers van het Moslim Archief. “Het Moslim Archief heeft als missie om het cultureel en religieus erfgoed van Nederlandse moslims en de gedeelde geschiedenis met andere Nederlanders een plek te geven in het collectieve geheugen van Nederland. Onder het culturele en religieuze erfgoed van Nederlandse moslims verstaan wij alle culturele en religieuze uitingen van moslims uit verschillende moslimgemeenschappen die betekenis dragen en een verhaal vertellen. Door dit erfgoed en de gedeelde geschiedenis een eigen plek te geven in Nederland dragen we bij aan een inclusievere samenleving, waar iedereen erbij hoort ongeacht culturele en levensbeschouwelijke achtergrond.” De missie van het Moslim Archief sluit naadloos aan bij de missie van de gemeente Amsterdam om via representatie moslimdiscriminatie te beperken. De gemeente streeft naar een inclusieve samenleving waarin diversiteit wordt erkend en gerespecteerd, en waarbij alle inwoners, ongeacht hun culturele of levensbeschouwelijke achtergrond, gelijke kansen en een rechtvaardige vertegenwoordiging krijgen. Het Moslim Archief heeft als doel om het cultureel en religieus erfgoed van Nederlandse moslims te verzamelen en te documenteren.

Dit doen zij door zowel materieel als immaterieel erfgoed te bewaren, zoals waardevolle documenten, kunstvoorwerpen en (mondelinge) verhalen, hiermee wordt een completer en representatiever beeld van moslims in Nederland gepresenteerd. Dit bevordert een bredere erkenning van de bijdrage van moslims aan de Nederlandse samenleving en helpt stereotypen en misverstanden te verminderen. Als cultureel-educatief centrum biedt het Moslim Archief ook een ontmoetingsplek waar deze gedeelde geschiedenis en cultuur toegankelijk wordt gemaakt voor een breed publiek. Hierdoor wordt niet alleen de diversiteit binnen de samenleving zichtbaar, maar wordt ook een brug geslagen tussen verschillende gemeenschappen, wat bijdraagt aan een inclusievere en rechtvaardigere samenleving in lijn met de doelstellingen van de gemeente Amsterdam. Pop up tentoonstelling Moslim archief Het Moslim Archief beschikt nog niet over een vaste locatie. Het aanbod is momenteel uitsluitend online beschikbaar en de initiatiefnemers zijn in overleg met diverse gemeenten en instanties om de mogelijkheden voor de vestiging van een permanente voorziening te onderzoeken. In het najaar van 2024 organiseert het Moslim Archief een tijdelijke tentoonstelling in het Nationaal Archief te Den Haag. Na Den Haag zal er een soortgelijke tijdelijke tentoonstelling in Amsterdam

23

komen. Een dergelijke pop-up tentoonstelling is van waarde voor het belichten van onderbelichte verhalen, het zichtbaar maken van moslims als diverse groep binnen de stad en het bevorderen van interactie tussen moslims en niet-moslims. Het Moslim Archief dient zelf een voorstel in voor tijdelijke programmering. Vanuit de portefeuille Inclusie en Antidiscriminatie wordt in samenwerking met Onderwijs de mogelijkheid verkend voor het faciliteren en organiseren van bezoeken door voortgezet onderwijsscholen in Amsterdam. Planning Fase Oriëntatie

wanneer Q4 2024

Uitrol fase

Q3 2025

Evaluatie

Q4 2025

Wat houdt het in In samenspraak met het Moslim Archief wordt het plan voor een pop up tentoonstelling geconcretiseerd. Het Moslim Archief creëert een pop up tentoonstelling in Amsterdam die voor enkele maanden beschikbaar is voor alle Amsterdammers en specifiek middelbare school leerlingen Beoordelen wat de tips en tops zijn rond de tentoonstelling.

Gewenst resultaat Een concreet plan geaccordeerd door beide portefeuilles om in 2025 van start te gaan Een afgeronde tentoonstelling waar minimaal 1500 Amsterdammers (waaronder schoolleerlingen) een bezoek hebben gebracht aan de tentoonstelling. Een concreet plan voor potentiële verlenging of continuering van het Moslim Archief in Amsterdam op een andere manier

Stadswandeling Het Moslim Archief organiseert stadswandelingen in Amsterdam met als doel om Amsterdammers de mogelijkheid te bieden om de islamitische geschiedenis van de stad te ontdekken. Door specifieke plekken en monumenten te bezoeken die belangrijk zijn voor de islamitische Amsterdammers krijgen deelnemers een visuele en culturele herkenning van de geschiedenis en bijdragen van de verschillende gemeenschappen. Dit helpt om bewustzijn te creëren van moslims als onderdeel van de stad en hun cultuur te normaliseren en te integreren in het bredere stadsverhaal. Het presenteren van verhalen over de historische en hedendaagse bijdragen van moslims aan de stad, zoals hun rol in de ontwikkeling van wijken, hun economische impact, en hun culturele bijdragen, kan helpen om een genuanceerder en completer beeld te geven dan de vaak simplistische of negatieve stereotypen. Daarnaast draagt een stadwandeling bij aan herstel van geschiedenis. Vaak worden de bijdragen van minderheidsgroepen gemarginaliseerd of vergeten in de dominante geschiedschrijving. Door aandacht te besteden aan de moslimgeschiedenis kunnen er ook meer evenwichtige en representatieve geschiedenissen worden erkend als onderdeel van de stad. Planning Fase Oriëntatie

Wanneer Q4 2024/Q1 2025

Wat houdt het in In samenspraak met het Moslim Archief wordt het plan om een al bestaande wandeling in Amsterdam Oost te concretiseren en uit te breiden

Gewenst resultaat Een concreet plan geaccordeerd om in 2025 van start te gaan

24

Uitrol fase

Q3 2025

Evaluatie

Q4 2025

Het Moslim Archief creëert een wandeling in Amsterdam Oost met als doel om Amsterdammers de islamitische geschiedenis van de stad te laten ontdekken Beoordelen wat de tips en tops zijn van de wandeling

Een stadswandeling die door tussen de 100-500 deelnemers gelopen is met verschillende demografische achtergronden Een concreet plan voor potentiële verlenging of continuering van de wandeling op een andere manier