PFAS-Bodemkwaliteitskaart 2025 rapport14juli2025.pdf

PFAS-Bodemkwaliteitskaart Regio Noordzeekanaalgebied 2025

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

Pagina 2 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

PFAS-Bodemkwaliteitskaart Regio Noordzeekanaalgebied 2025

Versie 14 juli 2025

Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied Ebbehout 31 1507 EA Zaandam https://odnzkg.nl

Pagina 3 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

Pagina 4 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

Samenvatting Dit rapport beschrijft de totstandkoming van een geactualiseerde PFAS-bodemkwaliteitskaart voor de regio Noordzeekanaalgebied en de mogelijkheden van de kaart bij grondverzet. De PFAS-bodemkwaliteitskaart kan gebruikt worden als grondslag voor een milieuverklaring bodemkwaliteit bij grondverzet in de regio en wordt na bestuurlijke vaststelling weergegeven op de website van de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied. De PFAS-bodemkwaliteitskaart is te vinden in Bijlage 3 t/m 7 van deze rapportage. Voorkomen van PFAS Per- en polyfluoralkylstoffen (PFAS) zijn chemische stoffen die door de mens zijn gemaakt en van nature niet in het milieu voorkomen. Voorbeelden van PFAS zijn perfluoroctaanzuur (PFOA) en perfluoroctaansulfonaat (PFOS). PFAS kunnen een negatief effect hebben op het milieu en de gezondheid. Door de productie en het wijdverbreide, grootschalige en langdurige gebruik van PFAS-houdende producten worden PFAS niet alleen op en nabij bronlocaties, maar ook als diffuse verontreiniging in (water)bodem en oppervlaktewater in Nederland aangetroffen. PFAS kunnen direct (door lozingen of calamiteiten) of indirect (door het gebruik van PFAS-houdende producten) in de bodem en het oppervlaktewater terechtkomen. PFAS zijn in relatief lage gehalten in de bodem van het gehele werkgebied van de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied aangetoond.

Aangenomen wordt dat de diffuse achtergrondgehalten zijn veroorzaakt door atmosferische belasting (via neerslag en verspreiding van stof) en mogelijk deels door toepassing en verspreiding van grond en bagger in het verleden vanuit PFAS-belaste gebieden, voordat deze structureel op PFAS werden onderzocht. Vaak is door de diffuse belasting de bodem vanaf het maaiveld verontreinigd en nemen de gehalten in de diepte af. Bronlocaties Door verschillende activiteiten kan plaatselijk de bodem verontreinigd zijn geraakt met PFAS. Dit is onder andere het geval bij waterzuiveringsinstallaties, (voormalige) kassengebieden en plaatsen waar (auto-) branden zijn geblust of geoefend is met blusschuim (brandweerkazernes en oefenlocaties). In land- en tuinbouwgebieden kan toepassing van PFAS in gewasbeschermingsmiddelen een bijdrage leveren aan de achtergrondconcentratie. Hiermee is echter geen sprake van specifieke lokale bronlocaties. Uitzondering is wanneer lokaal intensief PFAS-houdende middelen zijn gebruikt. Op en rondom een aantal bronlocaties binnen Schiphol is de bodem verontreinigd met PFAS. Deze verontreinigingen zijn uitsluitend gerelateerd aan locaties waar in het verleden PFAS-houdend blusschuim is gebruikt of opgeslagen. Of daadwerkelijk sprake is van een verband tussen activiteiten op Schiphol en verhoogde PFAS-gehalten in de omgeving was nog niet onderzocht.

Bij de actualisatie van de PFAS-bodemkwaliteitskaart is gekeken of sprake is van structureel hogere diffuse PFAS-gehalten rond Schiphol dan in de gebieden verder daarbuiten. Gebleken is dat rondom Schiphol en onder aanvliegroutes geen significant hogere gehalten aan PFAS in de bodem voorkomen dan in gebieden verder weg van Schiphol.

Pagina 5 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

Landelijk Handelingskader en lokale beleidsregels Na het uitkomen van het aangepaste landelijk Handelingskader PFAS in december 2021 heeft iedere gemeente binnen de regio Noordzeekanaalgebied in 2023 de gemeentelijke beleidsregels voor toepassen van PFAS-houdende grond ingetrokken en geldt nu het landelijk handelingskader. Voor saneren van bodemverontreiniging met PFAS is een beleidsregel PFAS onder de Wet bodembescherming voor de provincie Noord-Holland en de gemeenten Amsterdam en Zaanstad ontwikkeld, welke nu onder de Omgevingswet alleen nog gelden voor overgangsrechtsituaties. Daarnaast is het PFAS-beleid onder de Omgevingswet beschreven in het ‘Beleidskader bodem onder de Omgevingswet’ van elke gemeente en zijn regels met betrekking tot PFAS (onder andere een waarde toelaatbare kwaliteit bij de bouw van een bodemgevoelig gebouw) opgenomen in bodemregels in de omgevingsplannen van elke gemeente. Herziening PFAS-bodemkwaliteitskaart 2025 In 2020 is voor de regio Noordzeekanaalgebied één regionale PFAS-bodemkwaliteitskaart vastgesteld, de zogeheten ‘ACN-kaart’ (ACN=achtergrondconcentratienorm). Na 5 jaar diende deze kaart te worden geactualiseerd.

In het project ‘herziening PFAS-bodemkwaliteitskaart’ zijn alleen de onderliggende PFAS-data in het bodeminformatiesysteem (BIS) van de gemeenten Amsterdam, Zaanstad, Haarlemmermeer, Aalsmeer, Amstelveen, Diemen, Ouder-Amstel en Uithoorn betrokken. Het project is in drie stappen opgezet. In de eerste stap is de dataset opgeschoond en zijn bronlocaties uitgesloten. Ook zijn andere PFAS dan PFOS en PFOA beschouwd om te zien of deze relevant zijn om mee te nemen in de kaart. Dit bleek niet het geval. In stap 2 is de uitwerking verder vorm gegeven en zijn deelgebieden gesplitst of juist samengevoegd. Aan het eind van stap 2 zijn de PFASbodemkwaliteitskaarten per gemeente opgeleverd. Stap 3 omvat de bestuurlijke vaststelling en het communicatietraject. Resultaten nieuwe PFAS-bodemkwaliteitskaart De gemiddelde concentraties aan PFOS (van de ontvangende bodem) liggen voor het grootste deel van de gemeente Amsterdam en Zaanstad en voor het hele gezoneerde deel van de gemeente Haarlemmermeer en de AADUO-gemeenten onder de waarde van 1,4 µg/kg d.s. Een klein deel van de gemeente Amsterdam valt in de kwaliteitsklasse 1,4-3,0 µg/kg d.s. en een klein deel van de gemeente Zaanstad valt in de kwaliteitsklasse boven de 3,0 µg/kg d.s.

De kwaliteit bij ontgraven is voor het grootste deel van de gemeente Amsterdam, Zaanstad, Haarlemmermeer en de AADUO-gemeenten zodanig dat de grond op basis van PFOS kan worden hergebruikt. Tevens zijn er in Amsterdam en Zaanstad gebieden waar de PFOS-kwaliteit bij ontgraven boven de 3 µg/kg d.s. ligt, dus niet toepasbaar (niet herbruikbaar). De gemiddelde concentraties aan PFOA en de kwaliteit bij ontgraven liggen in alle gezoneerde delen van de regio onder de 1,9 µg/kg d.s. Op basis van PFOA is deze grond overal toepasbaar. Echter, voor de toepasbaarheid moet ook naar PFOS worden gekeken. Vergelijking met de vorige kaart

Pagina 6 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

Ten opzichte van de vorige PFAS-kaarten is er een duidelijke verandering te zien. De oude kaart bestond uit niet-ingedeelde (niet-gezoneerde) gebieden en uit gebieden met ontgravingskwaliteit PFOS ≤ 1,4 µg/kg d.s. en PFOA ≤ 1,9 µg/kg d.s. Er waren geen gebieden met PFAS-waarden hierboven. Dat is in de nieuwe kaarten wel het geval, waarschijnlijk door een toename van het aantal waarnemingen. In enkele gebieden kan de PFAS-kwaliteit leiden tot een belemmering van grondverzet in de regio, omdat de grond op basis van de PFAS-bodemkwaliteitskaart niet of niet overal zonder meer toepasbaar is. Het kan hierbij soms nodig zijn een andere milieuverklaring te gebruiken (bijvoorbeeld een partijkeuring), die een nauwkeuriger beeld geeft van de kwaliteit op de ontgravingslocatie. Toepassingsmogelijkheden De ontgravingskwaliteit voor PFOS kan in sommige gevallen belemmeringen voor het grondverzet veroorzaken, omdat de bodemkwaliteit op basis van PFOS niet altijd toereikend is voor toepassing op locaties met een kwaliteits- en/of functieklasse landbouw/natuur. Voor het toepassen van grond vanuit deelgebieden met een PFOS-ontgravingskwaliteit ≤ 1,4 µg/kg d.s. vormt PFAS geen belemmering bij een geplande toepassing elders, mits het vooronderzoek geen puntbron of verdenking oplevert. Grond uit deelgebieden met een PFOS-ontgravingskwaliteit van 1,4 tot 3 µg/kg d.s.

mag niet worden toegepast op een locatie met een bodemfunctieklasse landbouw/natuur en/of een bodemkwaliteitsklasse landbouw/natuur met de PFAS-bodemkwaliteitskaart als basis voor een milieuverklaring bodemkwaliteit. Voor de meeste van deze gebieden levert dit geen probleem op, omdat de bodemkwaliteitsklasse op basis van de reguliere stoffen wonen of industrie is en deze grond op basis daarvan toch al beperkingen kent. Voor de als ‘niet-toepasbaar’ aangeduide gebieden op de PFOS-ontgravingskaart (waar PFOS boven de hergebruikswaarde van 3 µg/kg d.s. ligt) kan de PFAS-bodemkwaliteitskaart niet als grondslag voor de milieuverklaring bodemkwaliteit worden gebruikt met als doel vrijkomende grond elders toe te passen. Bij ontgraving met als doel de grond elders toe te passen is bodemonderzoek in de vorm van een partijkeuring noodzakelijk. Als de partijkeuring uitwijst dat voldaan wordt aan de toepassingseis van de ontvangende bodem, dan is de geplande toepassing mogelijk. Vervolg De PFAS-bodemkwaliteitskaart wordt na bestuurlijke vaststelling (door de individuele gemeenten) weergegeven op de website van de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied en kan dan gebruikt worden als grondslag voor een milieuverklaring bodemkwaliteit bij grondverzet in de regio.

Het verdient de aanbeveling om de komende jaren meer en verder onderzoek te doen naar de relatie tussen potentiële bronnen, bodemgebruik en diffuse PFAS-belasting van de bodem.

Pagina 7 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

Inhoud Samenvatting

5

1 1.1 1.2

Inleiding Wat zijn PFAS Voorkomen van PFAS in regio Noordzeekanaalgebied

10 10 10

2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6

Update PFAS-bodemkwaliteitskaart Achtergrond PFAS-bodemkwaliteitskaart regio Noordzeekanaalgebied Doelstelling Scope en uitsluitingen Knelpunten Op te leveren producten Opzet project in drie stappen

14 14 14 15 16 17 17

3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7

Resultaten stap 1 - Onderzoek Schone dataset Invoerinstructie en datakwaliteit Eerste indicatie kaart Analyse vorm conceptkaart Aanwijzen en uitsluiten van bronlocaties Presentatie eerste concept-kaart Opmerkingen gemeenten op conceptkaart

20 20 25 26 33 35 35 37

4 4.1 4.2 4.3 4.4

Resultaten stap 2 - Uitwerking Nieuwe regionale indeling in deelgebieden Aanpassingen aan contouren en alsnog uitsluiten van onderzoeken Onderzoek naar noodzaak maatwerkregel voor PFAS > 3 of 7 µg/kg d.s. Opstellen definitieve kaarten

38 38 48 50 52

5 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6

Eindresultaat PFAS-bodemkwaliteitskaart Verschillen met de oude kaart Gemeente Amsterdam Gemeente Haarlemmermeer AADUO-gemeenten Gemeente Zaanstad Conclusies PFAS-bodemkwaliteitskaart

53 53 54 55 56 57 58

6 6.1 6.2

Toepassen van PFAS-houdende grond Landelijk Handelingskader Gebruik van de PFAS-bodemkwaliteitskaart bij toepassen van grond of baggerspecie

59 59 60 Pagina 8 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

6.3 6.4

Vooronderzoek PFAS Toepasbaarheid PFAS-grond in schone gebieden

61 63

7 7.1 7.2 7.3

Stap 3 – Implementatie Bestuurlijke vaststelling Communicatie Aanbevelingen voor de toekomst

70 70 70 70

8

Terminologie

72

9

Literatuur

76

BIJLAGEN (apart document) Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 5 Bijlage 6 Bijlage 7 Bijlage 8

Gebruikte PFAS-onderzoeken Onderbouwing deelgebieden PFAS-bodemkwaliteitskaart Gemeente Amsterdam PFAS-bodemkwaliteitskaart Gemeente Haarlemmermeer PFAS-bodemkwaliteitskaart AADUO-gemeenten PFAS-bodemkwaliteitskaart Gemeente Zaanstad Statistische kentallen PFAS-bodemkwaliteitskaart Uitgesloten PFAS-onderzoeken

Pagina 9 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

1 Inleiding 1.1

Wat zijn PFAS

Per- en polyfluoralkylstoffen (PFAS) zijn chemische stoffen die door de mens zijn gemaakt. Zij komen van nature niet in het milieu voor. Voorbeelden van PFAS zijn GenX, PFOA (perfluoroctaanzuur) en PFOS (perfluoroctaansulfonaat). PFAS kunnen een negatief effect hebben op het milieu en de gezondheid. PFAS hebben handige eigenschappen: ze zijn onder andere water-, vet- en vuilafstotend. Ze zitten in verschillende producten. Bijvoorbeeld in smeermiddelen, voedselverpakkingsmaterialen, blusschuim, anti-aanbaklagen van pannen, kleding, textiel en cosmetica. Ook worden ze gebruikt in verschillende industriële toepassingen en processen. Van een aantal PFAS is bekend dat ze ongewenste eigenschappen hebben. Van deze stoffen is bekend dat ze: • • • •

Niet of nauwelijks afbreken in het milieu (ze zijn persistent); Ophopen in het menselijk lichaam, in dieren en planten (ze zijn bioaccumulerend); Schadelijke effecten kunnen geven in mensen en het milieu (ze zijn toxisch); en/of Zich gemakkelijk en snel kunnen verspreiden via grondwater en oppervlaktewater (ze zijn mobiel).

PFAS kunnen in het milieu terechtkomen via de lucht of via het afvalwater van bedrijven die deze stoffen gebruiken. Ze kunnen ook in het milieu terecht komen door het gebruik van bijvoorbeeld brandblusmiddelen die PFAS bevatten. Eenmaal in het milieu blijven ze daar aanwezig en kunnen in kleine hoeveelheden terecht komen in voedsel of drinkwater. Te veel blootstelling aan PFAS in Nederland Of PFAS daadwerkelijk gezondheidseffecten geven, hangt onder andere af van hoeveel PFAS mensen binnen krijgen over de tijd. Uit onderzoek van het RIVM uit 2021 blijkt dat mensen in Nederland via voedsel en drinkwater te veel PFAS binnenkrijgen. Hierdoor kunnen er nadelige effecten op de gezondheid ontstaan. Van de effecten die PFAS kunnen veroorzaken, worden effecten op het immuunsysteem als eerste verwacht. Deze effecten kunnen al optreden als mensen over een langere periode kleine hoeveelheden PFAS binnen krijgen. Bij de huidige blootstelling vanuit voedsel en kraanwater kunnen deze effecten niet worden uitgesloten. Het RIVM adviseert de overheid daarom om ervoor te zorgen dat mensen minder in contact komen met PFAS. (Bron: RIVM, zie voor meer informatie www.rivm.nl/pfas). 1.2

Voorkomen van PFAS in regio Noordzeekanaalgebied

Diffuse verspreiding van PFAS Door de productie en het wijdverbreide, grootschalige en langdurige gebruik van PFAS-houdende producten worden PFAS niet alleen op en nabij bronlocaties, maar ook als diffuse verontreiniging in

Pagina 10 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

(water)bodem en oppervlaktewater in Nederland aangetroffen. PFAS zijn in relatief lage gehalten in de bodem van het gehele werkgebied van de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied aangetoond. PFAS kunnen in het milieu terechtkomen door productie, tijdens het gebruik van PFAS-houdende producten en in de afvalfase. PFAS kunnen direct (door lozingen of calamiteiten) of indirect (door het gebruik) in de bodem en het oppervlaktewater terechtkomen. Verondersteld wordt dat de diffuse achtergrondgehalten zijn veroorzaakt door atmosferische belasting (via neerslag en verspreiding van stof) en mogelijk deels door toepassing en verspreiding van grond en bagger in het verleden, voordat deze (structureel) op PFAS werden onderzocht. Vaak is door de diffuse belasting de bodem vanaf het maaiveld verontreinigd en nemen de gehalten in de diepte af. Bronlocaties Op de bodemkwaliteitskaart PFOS en PFOA van 2019 waren locaties met functies die werden beschouwd als brongerelateerd terrein uitgezonderd van de kaart. Daarbij was gebruik gemaakt van het Bestand bodemgebruik (BBG) van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) uit 2012. De volgende functies werden als brongerelateerd beschouwd: vliegveld, stortplaats, delfstofwinplaats, wrakkenopslagterrein en glastuinbouw. Voor de huidige kaart is besloten deze functies niet bij voorbaat uit te sluiten1.

Pas als sprake is van een bron of activiteit die heeft geleid tot significant verhoogde gehalten PFAS in de bodem, is de locatie of het gebied beschouwd als bron van PFAS en is niet meegenomen bij het bepalen van de achtergrondconcentratie. Daarbij is ook gekeken naar andere functies en verdachte activiteiten dan de hiervoor vermelde functies. Uit analyse van de gegevens blijkt dat onder andere waterzuiveringsinstallaties (AWZI en RWZI), (voormalige) kassengebieden en plaatsen waar (auto-) branden zijn geblust of geoefend is met blusschuim (brandweerkazernes en oefenlocaties) als potentieel verdachte locaties kunnen worden beschouwd. Dat geldt ook voor een aantal locaties met verhoogde PFAS-gehalten waarvan het vermoeden bestaat dat dit kan zijn veroorzaakt doordat grond (en wellicht ook bagger of zuiveringsslib) op land is toegepast zonder dat deze op PFAS is onderzocht. Er is op dit moment nog onvoldoende inzicht in toepassingen van baggerspecie op landbodem. Wel lijken terreindelen nabij enkele watergangen zwaarder belast met PFAS. Een logische verklaring zou het toepassen/verspreiden van verontreinigde baggerspecie kunnen zijn. Er zijn echter geen metingen langs de watergangen uitgesloten op basis van een vermoeden van toegepaste/verspreide verontreinigde baggerspecie.

Wellicht is het in de toekomst mogelijk dat de waterschappen PFAS-data, baggerhistorie en verwerking van bagger delen, waardoor het mogelijk wordt een link te leggen met PFAS en bagger op de landbodem. Totdat PFAS-belasting in watergangen inzichtelijk is en een relatie met toepassing/verspreiding op landbodem niet is uitgesloten, zouden terreindelen waar mogelijk baggerspecie is toegepast of verspreid wel als potentiële bronlocatie moeten worden gezien (met onderzoeksplicht). In land- en tuinbouwgebieden kan toepassing van PFAS in gewasbeschermingsmiddelen een bijdrage leveren aan de achtergrondconcentratie. Hiermee is echter geen sprake van specifieke lokale bronlocaties. Uitzondering is wanneer lokaal intensief PFAS-houdende middelen zijn gebruikt. Voor grasland en open teelt bouwland over grotere gebieden en ook voor de open teelt seringenakkers in 1

NB Onderzoeken die bij het opstellen van de vorige kaart zijn uitgesloten (op basis van rapportinformatie, niet op basis van de BBG) zijn nu wederom uitgesloten. Pagina 11 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

Aalsmeer (Westeinderplassen) zijn hier geen aanwijzingen voor. Deze gebieden zijn daarom op basis van mogelijke extensieve toepassing op voorhand als potentieel diffuus belast aangehouden en meegenomen bij het bepalen van de achtergrondconcentratie. Voor glastuinbouw leken er wel aanwijzingen te zijn dat deze gebieden lokaal PFAS belast zijn. Daarom zijn onderzoeken met verhoogde PFAS-gehalten in deze gebieden uitgesloten van de dataset. In paragraaf 4.2 wordt ingegaan op een aantal specifieke bronlocaties en gebieden met significant hogere PFAS-concentraties. Daarbij wordt toegelicht waarom verhoogde concentraties wel of juist niet van de kaart zijn uitgezonderd. Luchthaven Schiphol Het hele gebied binnen de inrichtingsgrenzen van Schiphol is niet opgenomen in de kaart, inclusief Schiphol-Oost. Op Schiphol-Oost bevinden zich aan de luchthaven gerelateerde bedrijven en activiteiten die gedeeltelijk onder, maar ook buiten de vergunning van Schiphol vallen. De belangrijkste reden voor uitsluiting is niet dat Schiphol op voorhand als brongerelateerd gebied wordt beschouwd, maar omdat Schiphol een eigen bodeminformatiesysteem heeft en niet alle PFAS-bodemonderzoeksgegevens heeft gedeeld met de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied. Het is al lange tijd onderwerp van discussie of Schiphol een bron is van PFAS in de omgeving.

Op en in de directe omgeving van Schiphol werd als eerste bodemonderzoek naar PFAS gedaan, eerder dan in de rest van de regio. Daarbij werden vaak (licht) verhoogde gehalten PFAS in de grond en het grondwater aangetroffen. Hierdoor kon het beeld ontstaan dat Schiphol een bron is van alle PFAS in de omgeving. Nadat sinds circa 2019 PFAS in steeds meer bodemonderzoeken werden meegenomen bleek dat in de hele regio en ver daarbuiten sprake is van verhoogde gehalten PFAS in de bodem. Op en rondom een aantal bronlocaties binnen Schiphol is de bodem verontreinigd met PFAS. Het gaat hierbij om duidelijk begrensde verontreinigingen die zich in de bodem niet tot buiten de inrichtingsgrenzen van Schiphol hebben verspreid. Deze verontreinigingen zijn uitsluitend gerelateerd aan locaties waar in het verleden PFAS-houdend blusschuim is gebruikt: voormalige en huidige brandweerkazernes en brandweeroefenterreinen. Daarnaast is sprake van een aantal plaatsen waar PFAS-houdend blusschuim is toegepast bij de bestrijding van (dreigende) calamiteiten, voornamelijk nabij rijbanen en landingsbanen. Sinds 2020 wordt door de brandweer van Schiphol PFAS-vrij blusschuim gebruikt. Er zijn geen andere bronnen en toepassingen van PFAS op Schiphol bekend die kunnen hebben geleid tot verspreiding van PFAS binnen of buiten het luchthaventerrein.

In hydraulische systemen in de luchtvaart kunnen nog PFAS worden gebruikt. Aangezien het hier gesloten systemen betreft, wordt verspreiding via het vliegverkeer onwaarschijnlijk geacht. Of daadwerkelijk sprake is van een verband tussen activiteiten op Schiphol en verhoogde PFAS-gehalten in de omgeving was nog niet onderzocht. Bij de actualisatie van de PFAS-bodemkwaliteitskaart is gekeken of sprake is van structureel hogere diffuse PFAS-gehalten rond Schiphol dan in de gebieden verder daarbuiten. Hierbij is met name gekeken naar het gebied ten noordoosten van Schiphol. Als er sprake is van een correlatie zal de belasting in het gebied ten noordoosten van Schiphol onder invloed van de overheersende zuidwestelijke windrichting vermoedelijk het grootst zijn.

Pagina 12 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

Rondom Schiphol en onder aanvliegroutes blijken geen significant hogere gehalten PFAS in de bodem aanwezig te zijn dan in gebieden verder weg van Schiphol. Het gebied ten noordoosten van Schiphol valt over het algemeen in de kwaliteitsklasse Wonen/Industrie, met een aantal deelgebieden die zijn ingedeeld als Niet toepasbaar (op basis van de P80). Dit zijn overwegend stedelijke woon- en bedrijfsgebieden in Amsterdam West, Zuid en Centrum. Wij verklaren deze diffuse PFAS-bodemkwaliteit door de hoge bevolkingsdichtheid in deze gebieden, het daardoor intensieve gebruik van PFAShoudende producten met als gevolg een relatief hoge diffuse belasting van de bodem. In het deelgebied Amsterdam Nieuw-Sloten worden de significant hogere PFAS-gehalten gerelateerd aan het vroegere gebruik als kassengebied. Andere ‘rode’ deelgebieden op de kaart, zoals Amsterdam Oud-Zuid, zijn het gevolg van keuzes die zijn gemaakt bij het maken van de kaart. Dit is nader beschreven in hoofdstuk 4.

Pagina 13 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

2 Update PFAS-bodemkwaliteitskaart 2.1

Achtergrond PFAS-bodemkwaliteitskaart regio Noordzeekanaalgebied

Voor PFAS in de bodem is in de regio Noordzeekanaalgebied één regionale PFAS-bodemkwaliteitskaart ontwikkeld. Deze is in 2020 vastgesteld door de gemeenten Amsterdam, Zaanstad, Haarlemmermeer, Aalsmeer, Amstelveen, Diemen, Ouder Amstel en Uithoorn. Na 5 jaar dient de bodemkwaliteitskaart te worden geactualiseerd. Bij de vaststelling in 2020 is voor iedere gemeente ook beleid voor hergebruik en toepassen van PFAShoudende grond en baggerspecie vastgesteld en opgenomen in gemeentelijke beleidsregels. Na het uitkomen van het aangepaste landelijk handelingskader PFAS in december 2021 heeft iedere gemeente binnen de regio Noordzeekanaalgebied in 2023 de gemeentelijke beleidsregels voor toepassen van PFAS-houdende grond ingetrokken en geldt voor het toepassen nu het landelijk handelingskader. Van de nu voorliggende PFAS-bodemkwaliteitskaart speelt alleen de ontgravingskaart een rol bij het toepassen van grond. Naast een regionale PFAS-bodemkwaliteitskaart is voor saneren van bodemverontreiniging met PFAS een beleidsregel PFAS onder de Wet bodembescherming voor de provincie Noord-Holland en de gemeenten Amsterdam en Zaanstad ontwikkeld. Deze PFAS-beleidsregels zijn in 2022 en 2023 geactualiseerd en vastgesteld en gelden, nu de Omgevingswet van kracht is geworden, alleen nog voor overgangsrechtsituaties.

Daarnaast is voor alle gemeenten het PFAS-beleid onder de Omgevingswet beschreven in het ‘Beleidskader bodem onder de Omgevingswet’ van elke gemeente en zijn regels met betrekking tot PFAS opgenomen in bodemregels in de omgevingsplannen van elke gemeente. 2.2

Doelstelling

De startnotitie voor het project ‘Actualisatie PFAS kaart 2024’ van 19 februari 2024 [Lit. 10] beschrijft het doel en de fasering van het project. Het doel van dit project is de oplevering van een geactualiseerde PFAS-bodemkwaliteitskaart voor de regio Noordzeekanaalgebied op basis van geactualiseerde BIS-data. De PFAS-bodemkwaliteitskaart kan gebruikt worden als grondslag voor een milieuverklaring bodemkwaliteit bij grondverzet in de regio en wordt weergegeven op de website van de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (met toelichting). In de uitwerking van dit doel is meegenomen: 1. Kwaliteitsverbeteringsslag PFAS-data in het BIS (zie par. 3.1 en 3.2 van dit rapport); 2. Het uitbreiden van de PFAS-bodemkwaliteitskaart met Weesp (sinds maart 2022 onderdeel van de gemeente Amsterdam); 3. Het opnieuw beoordelen van in het vorige traject op basis van statistische analyse niet-gezoneerde gebieden in de gemeente Amsterdam, Aalsmeer en Haarlemmermeer in de heranalyse van de geactualiseerde BIS-data. Naast dit product zijn er ook enkele aanvullende wensen nader onderzocht, te weten:

Pagina 14 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

1. Probleemanalyse met grondstromen boven de 3 µg/kg d.s. PFOS (maximale waarde voor kwaliteitsklassen wonen/industrie) en een verkenning voor een oplossing (maatwerkregel) hiervoor (zie par. 4.3); 2. Onderzoeken of een regionale PFAS-bodemkwaliteitskaart nog steeds de voorkeur heeft (t.o.v. een kaart per gemeente) en/of PFAS meer kan aansluiten bij de bodemkwaliteitskaart van de reguliere stoffen (rijksbeleid biedt nu nog geen mogelijkheid om PFAS geheel op te nemen in de bodemkwaliteitskaart gebaseerd op het standaard stoffenpakket) (zie par. 3.4 en 3.7); 3. Communicatie over situatie PFAS in het Noordzeekanaalgebied actualiseren. 2.3

Scope en uitsluitingen

In het project ‘herziening PFAS-bodemkwaliteitskaart’ zijn alleen de onderliggende PFAS-data in het BIS OD NZKG (met data van de gemeenten Amsterdam, Haarlemmermeer, Aalsmeer, Amstelveen, Diemen, Ouder-Amstel en Uithoorn) en het BIS Zaanstad betrokken. Om de kwaliteit van de data te waarborgen hebben we besloten dat het proces van het opschonen van de data een vastgestelde en duidelijke einddatum moest hebben. PFAS-data in het BIS OD NZKG en BIS Zaanstad die zijn aangeleverd na 1 oktober 2024 zijn om deze reden niet meegenomen in dit project. Nieuwe beleidsinzichten na 1 oktober 2024 zijn niet meegenomen in dit project. De aanpassing van de beleidsregels Wbb en Omgevingswet (Amsterdam en Zaanstad) is al in 2023 uitgevoerd. Eventuele nieuwe beleidsmatige aanpassingen worden in een ander traject opgepakt (zoals landelijke verankering landelijk Handelingskader in de Omgevingswet). Bij de herziening van de PFAS-bodemkwaliteitskaart zijn verder de volgende uitgangspunten gehanteerd: • Alleen de wensen/knelpunten beschreven in de vastgestelde startnotitie zijn meegenomen in dit project (zie par. 2.2); • De onderzoeken van aandachtslocaties PFAS van gemeenten/provincie vallen buiten de scope van dit project, omdat lokale verontreinigingen geen onderdeel zijn van de PFASbodemkwaliteitskaart.

Informatie over verspreiding en herkomst van PFAS uit deze onderzoeken is wel meegenomen, bijvoorbeeld voor het verklaren van uitbijters; • Het vaststellingstraject is niet meegenomen in dit project. Dit verzorgt elke gemeente zelf. De OD NZKG kan wel ondersteunen bij het opzetten van bestuurlijke voordrachten; • Dit project is opgestart met als uitgangspunt dat alle gemeenten in het Noordzeekanaalgebied meedoen, zodat er voor de gehele regio 1 kaart (of gelijktijdig afgestemde kaarten per gemeente) kan worden opgesteld en de gebruiksmogelijkheden van de kaart hiermee zo groot mogelijk zijn. Lokale aanpassingen/wensen die de gezamenlijke aanpak niet in de weg staan kunnen wel per gemeente individueel in een apart traject worden opgepakt; • De aanpassing van de PFAS-bodemkwaliteitskaart betreft de landbodem. Grondwater en waterbodem is niet meegenomen in dit traject. Uitgangsdocumenten: • Landelijk handelingskader [Lit. 2], in actualisatie nieuwe normen (1,4/1,9 µg/kg d.s. in plaats van 1,5/1,7 µg/kg d.s.);

Pagina 15 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

• Voor het actualiseren van de PFAS-bodemkwaliteitskaart is de Handreiking bodemkwaliteitskaarten (1 november 2022) [Lit.1] toegepast; • Voorbereidingsbesluiten en omgevingsplannen in het kader van de Omgevingswet gemeenten; • Beleidskaders bodem van de gemeenten (paragraaf PFAS); • Beleidsregels PFAS gemeenten Amsterdam/Zaanstad/Provincie Noord-Holland voor saneren van PFAS in overgangsrechtsituaties; • Huidige PFAS bodemkwaliteitskaarten en rapport ACN en Bodemkwaliteitskaart PFOS en PFOA Regio Noordzeekanaalgebied Hoofdrapport en bijlagen versie 3.2 (2-1-2020); • Lijst met bekende aandachtslocaties zoals opgesteld voor de in 2020 opgestelde bodemkwaliteitskaart PFOS en PFOA, aangevuld met het gehele terrein van Schiphol en de locaties die bij de controle op (niet-representatieve) lokale bodemverontreinigingen naar voren zijn gekomen (zoals stortplaatsen, zuiveringsinstallaties en brandweeroefenlocaties); • Inventarisatie nieuwe rapporten RIVM/Provincie Noord-Holland/Expertisecentrum PFAS tot 1 juli 2024. 2.4

Knelpunten

Naast de noodzaak van actualiseren zijn de volgende knelpunten en wensen in dit project meegenomen en voor zover mogelijk opgelost: • Zone-indeling van de oude PFAS kaart sluit niet aan op zone-indeling van de algemene bodemkwaliteitskaarten; • Er zijn bepaalde gebieden met hogere PFAS-waarden dan 3/7/3, dit kan een knelpunt opleveren bij voornemen om deze grond elders toe te passen (de grond is op basis van PFAS niet elders toepasbaar); • Verbeteren van de kwaliteit van PFAS-data in het BIS; • Verdere uitwerking van in 2023 gekozen lijn om landelijk Handelingskader te volgen bij grondverzet; • Onderzoek naar andere PFAS (dan PFOS en PFOA), zijn er knelpunten en moet heroverwogen worden om deze in analyse mee te nemen: huidige analyses met 28 PFAS-verbindingen, meer data beschikbaar in BIS, nieuwe aandachts-PFAS-verbinding: Trifluorazijnzuur; • De huidige kaarten, die algemeen beschikbaar zijn via de website van de OD NZKG, kunnen door verouderde data en met huidige beperkte toelichting tot onterechte conclusies leiden; • Toegankelijkheid van een selectie van PFAS-data voor gemeenten en medewerkers van de OD NZKG is beperkt. Wens om in GIS te openen dataset met getoetste PFAS gegevens en uitgesloten gebieden te tonen. Verschil in beleidsinzichten Het risico bestaat dat er tussen gemeenten verschillende beleidsinzichten aanwezig zijn.

Door in 1 project de PFAS-bodemkwaliteitskaart voor alle gemeenten op te stellen en concept-voorstellen en -teksten in regioverband te bespreken, worden deze verschillen vroegtijdig gesignaleerd en worden hierover in regio-verband afspraken gemaakt.

Pagina 16 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

2.5

Op te leveren producten

•

PFAS-bodemkwaliteitskaart NZKG-gebied, opgesplitst per gemeente: o Ontgravingskaart in kwaliteitsklassen (landbouw/natuur, wonen/industrie, op basis van P80); o Bodemkwaliteitskaart van de ontvangende bodem (gemiddelde); o Toepassingskaart (optioneel, op website OD NZKG), met toepassingseisen PFAS op basis van toepassingseisen genormeerde stoffen2. Voorliggend rapport ‘PFAS-bodemkwaliteitskaart - Regio Noordzeekanaalgebied 2025’, waarin opgenomen een toelichting van herkomst en verspreiding van PFAS in het NZKG-gebied (zie par. 1.2); Opgeschoonde PFAS-data BIS OD NZKG en BIS Zaanstad; Uitsluitsel noodzaak maatwerkregel voor PFOS > 3 µg/kg d.s. (zie par. 4.3); Aangepaste OD NZKG-webpagina PFAS, waarin opgenomen: o Geactualiseerde PFAS-bodemkwaliteitskaarten + toelichting; o Publieksvoorlichtingspagina (in samenspraak met andere lopende projecten PFAS): ▪ Herkomst en verspreiding PFAS in NZKG-gebied (Achtergrond, verwijzing naar landelijke sites); ▪ Bronlocaties (kaart/tekst), verwijzing naar gemeentelijk/provinciaal traject aandachtslocaties).

•

• • •

2.6

Opzet project in drie stappen

Het project is in drie stappen uitgevoerd: • Stap 1: Onderzoek • Stap 2: Uitwerking • Stap 3: Implementatie

2

1. Onderzoek

2. Uitwerking

3. Implementatie

•Data op orde • Wensen op orde • Keuze welke PFAS • Keuze welke kaart • Achtergrond PFAS

• Analyse Data • Uitsluiten bronlocaties •Uitwerking PFAS > 3 •Opstellen kaart •Opstellen rapport •Uitwerken Communicatie

•Vaststellen rapport+ kaart •Bestuurlijk traject •Communicatie uitrollen

Voor genormeerde stoffen zijn in Bijlage B van de Regeling bodemkwaliteit 2022 kwaliteitseisen opgenomen. Pagina 17 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

Stap 1 – Onderzoek De volgende onderdelen zijn in stap 1 uitgewerkt (niet chronologisch): Data-analyse PFAS in BIS en kwaliteitsverbetering data (incl. Weesp): eerste beeld maken • Schone dataset maken: Op de dataset BIS OD NZKG en de dataset BIS gemeente Zaanstad is een kwaliteitscontrole uitgevoerd, op basis van het invoerprotocol OD NZKG. Onvolkomenheden in de dataset, waaronder onjuiste eenheden/matrix en check of vinkje in NAZCA of rapport geschikt is voor PFAS-kaart aan staat, zijn opgelost. De opgeschoonde datasets zijn voor het grootste deel weer teruggeleverd aan de BISSEN (de vinkjes “geschikt voor PFAS-kaart” zijn nog niet in het BIS verwerkt, omdat de huidige instructies nog niet toereikend zijn voor een consequent en betrouwbaar gebruik van dit vinkje. Hier wordt aan gewerkt). De bevindingen met betrekking tot het BIS van Zaanstad zijn teruggekoppeld met de gemeente en door Zaanstad zelf verwerkt in het Zaanse BIS; • Juiste invoerinstructie: De juiste invoerinstructie in het invoerprotocol voor grond, grondwater en waterbodem is doorgevoerd in de kwaliteitscontrole BIS NZKG en Zaanstad; • Bronlocaties zijn uitgesloten (vergelijkbaar met traject in 2019): Nieuwe bronlocaties zijn gesignaleerd door een check op locaties met: o Analyses significant boven 10 µg/kg d.s.3; o PFAS-verdachte activiteiten (e.g. brandweerkazernes/oefenterreinen, incidenten).

Daarna heeft de OD op deze signaallocaties de onderzoeken beoordeeld met de nieuwste inzichten van bronlocaties. Indien het een bronlocatie betrof, zijn alle analyses op deze bronlocatie niet aangevinkt voor de PFAS kaart. Bij twijfelgevallen is afstemming gezocht met individuele gemeenten; • Indicatiekaart maken waarbij de zone-indeling van de reguliere BKK’s is aangehouden. Er zijn berekeningen uitgevoerd om te komen tot de P80 en achtergrondconcentratie. Hierbij is ook een check uitgevoerd of voldoende actuele (max. 5 jaar oud), danwel oudere data aanwezig is per zone en of er nog aanvullende metingen nodig waren. Het resultaat is met gemeenten besproken, zodat eventuele aanvullende metingen door de gemeente nog voor fase 2 konden worden uitgevoerd. Dit bleek niet nodig. Aanscherpen Projectresultaat Afstemming betrokken partijen: • Afstemming verhoogde PFAS-gehalten met de gemeenten Haarlemmermeer, Aalsmeer, Amsterdam en Zaanstad. Door de gemeenten Haarlemmermeer en Aalsmeer zijn aanvullende bronlocaties aangedragen die verhoogde PFAS-gehalten verklaren; • Maken concept tekst herkomst/verspreiding PFAS en eisen verdere uitwerking communicatie. Bepalen reikwijdte PFAS: • Welke PFAS: In het begin van het project is de huidige dataset geanalyseerd en is bekeken welke PFAS significant voorkomen en in de berekening van de actualisatie van de kaart specifiek moeten 3

Check is gefaseerd uitgevoerd. Eerst gehalten > P99,9, vervolgens op verhoogde gehalten in de BKK-zones met PFAS > 3-7-3 µg/kg d.s. en tot slot op gehalten > 10 µg/kg d.s. Er is voor gekozen om gehalten boven 10 µg/kg d.s.te controleren op een relatie met bronlocaties, omdat controleren van alle gehalten boven 3 (of 1,4 µg/kg d.s.) niet realiseerbaar was door het grote aantal waarnemingen tussen 3 en 10 µg/kg. Bovendien hebben gehalten boven 10 µg/kg d.s. de grootste impact op de kengetallen. Pagina 18 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

worden meegenomen (vergelijkbaar met zink in algemene BKK). Aan de hand van het vooronderzoek, interpretatie en conclusies in de onderzoeksrapporten is onderscheid gemaakt in bronlocaties en in diffuse verontreiniging. Ook is gekeken wanneer andere PFAS voorkomen waar geen PFOS/PFOA wordt aangetroffen, met specifieke aandacht voor: o PFAS 6:2 FTS, PFHxS (nieuw blusschuim – waarschijnlijk bronlocatie); o specifieke “kleine” PFAS Trifluorazijnzuur (weinig analysegegevens bekend, omdat TFA niet is opgenomen in het standaard PFAS analysepakket. Alleen bij bronlocaties is op TFA geanalyseerd. Hierdoor bleek de ruimtelijke spreiding van de TFA analyses ongeschikt voor berekeningen in het gehele werkgebied van de OD NZKG). • PFAS > 3-7-3 µg/kg d.s.: Hoe om te gaan met deelgebieden met PFAS boven de hergebruiksnorm 3-7-3 µg/kg d.s. en mogelijke oplossing (locatie in Havengebied Amsterdam waar mogelijk verhoogd PFAS zou kunnen worden toegepast met maatwerk?). Ook in andere provincies worden hogere waarden aangetroffen (bijvoorbeeld in de buurt van een tapijtfabriek) rond bronlocaties, verspreiding via de lucht lijkt niet de route, hoe dan wel? Input ervaringen uit andere steden of gebieden in Nederland.

• Analyse vorm kaart: o Onderzoek of één regionale kaart moet worden gemaakt of een kaart per gemeente (waarbij in besluitvorming gemeenten elkaars kaarten accepteren); o Onderzoek of de huidige zone-indeling voldoet of dat de zone-indeling moet aansluiten op de algemene bodemkwaliteitskaart; o Onderzoek of er verschillen/overeenkomsten zijn in de kwaliteit van deelgebieden openbare weg (Amsterdam) en overige deelgebieden als dit voor PFAS onderscheidend is. Zaanstad wil graag de historische ontwikkelkaart gebruiken (dit is gedaan), deze kleinste deelgebieden kunnen later eventueel worden gecombineerd bij gelijkwaardige kwaliteit; o Evaluatie van eerder niet-gezoneerde gebieden, grenzen Schiphol. Stap 2 – Uitwerking • • • • •

Opstellen nieuwe concept PFAS-bodemkwaliteitskaart; Eventuele uitwerking aanpak gebieden PFOS > 3 µg/kg d.s.; Opstellen concept rapport; Voorstel beleidsaanpassingen en besluitvormingsvoorbereiding; Voorstel uitwerken communicatie over situatie PFAS in Noordzeekanaalgebied.

Stap 3 – Implementatie • Gemeenten laten PFAS-bodemkwaliteitskaart vaststellen en publiceren; • Nadat alle gemeenten de PFAS-bodemkwaliteitskaart hebben vastgesteld: kaarten op website OD NZKG plaatsen; • Communicatie over situatie PFAS in Noordzeekanaalgebied op website plaatsen en via periodieke nieuwsbrief bij initiatiefnemers/bodemintermediairs kenbaar maken.

Pagina 19 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

3 Resultaten stap 1 - Onderzoek 3.1

Schone dataset

Voor de PFAS bodemkwaliteitskaarten zijn selecties en filters toegepast op de gegevens in het Bodeminformatie Systeem (BIS) Nazca van de OD NZKG. Doel was om een “schone dataset” (hierna dataset) te realiseren, waarmee per zone de (statistische) kengetallen zijn berekend. Hiervoor zijn alleen meetgegevens gebruikt die gerelateerd zijn aan meetpunten met coördinaten die binnen het werkgebied (regio) van de OD NZKG liggen. Voor de gemeente Zaanstad is gebruik gemaakt van een door de gemeente Zaanstad aangeleverde schone dataset. Type gegevens Voor de PFAS kaart is conform de Handreiking bodemkwaliteitskaarten gebruikt gemaakt van de onderzoeksgegevens uit de periode 1-10-2019 tot 30-9-2024. Na overleg met de gemeenten is besloten om ook de onderzoeksresultaten te gebruiken vanaf 1-10-2016, om zo overal voldoende gegevens te hebben. Hiermee is er voldoende ruimtelijke dekking om het hele werkgebied in te kunnen delen. Onderzoek (selectie) Het onderzoek en alle onderliggende gegevens/meetpunten zijn niet meegenomen in de dataset wanneer deze ‘Calamiteit’ of ‘Vermoeden of melding verontreiniging’ als aanleiding heeft. Daarnaast moet het onderzoek een van volgende typen betreffen: • Avr (aanvullend); • Brf (briefrapport); • Indicatief onderzoek; • Nul- of eindsituatieonderzoek; • Oriënterend onderzoek; • Verkennend onderzoek.

Deze criteria gelden niet wanneer het veld “PFAS-kaart geschikt?” is ingevuld in het BIS (Nazca). Is hier ‘ja’ ingevuld, dan zijn de onderzoeksresultaten meegenomen ongeacht de aanleiding en type onderzoek. Bij een ingevulde ‘nee’ geldt dat het onderzoek hoe dan ook niet is meegenomen. Echter in de meeste gevallen was het veld (nog) niet ingevuld. Voor de gegevens uit het BIS van Zaanstad geldt dat wanneer het onderzoek ‘Geschikt voor BKK’ op ‘Nee’ staat, de gegevens uit het onderzoek niet zijn meegenomen in de dataset voor de PFAS kaart. Boorpunt (selectie) Boorpunten zijn uitgesloten wanneer ze uit een waterbodem genomen zijn en/of wanneer sprake is van een monster van de sliblaag. Dit is bepaald door te kijken naar kenmerken van de boorpunten zelf, als ook de veldmonsters en analysemonsters die eraan zijn gekoppeld. Veld- en analysemonster (selectie) Voor het veldmonster gold dat deze als veldmatrix ‘Bodem/Sediment’ moet hebben.

Pagina 20 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

Een analysemonster is niet meegenomen in de dataset wanneer deze een sterke indicatie (>80%) heeft dat het minimaal uit 50% bodemvreemd materiaal bestaat (e.g. puin, asfalt, funderingslaag). Meetgegevens in het BIS van Zaanstad zijn niet meegenomen in de dataset voor de PFAS kaart als het analysemonster 'Geschikt voor BKK' op 'Nee' staat. Analyseresultaat (selectie) Analyseresultaten zijn ingevoerd met verschillende eenheden, afhankelijk van de geanalyseerde stof en veldmatrix. Voor de te toetsen stoffen komen waarden voor in zowel ‘mg/kg’ als ‘µg/kg’, maar ook waarden als ‘mg/kg d.s.’ en ‘µg/l’. Waarden die duiden op meting in een andere veldmatrix dan ‘Bodem/Sediment’ zijn niet opgenomen in de dataset; i.e. alle waarden met volumes of procenten wanneer het een te toetsen stof betreft. Voor alle PFAS is daarom gehanteerd dat wanneer er µg/kg in de eenheid voorkomt, deze is aangehouden als juist, en wanneer de eenheid mg/kg bevat, deze is vermenigvuldigd met 1.000 en zo als µg/kg is opgenomen in de dataset. Mengmonsters vs. separate monsters De analyseresultaten van het separate monster heeft altijd voorrang op het mengmonster. Het komt ook voor dat een veldmonster meerdere keren is geanalyseerd in een mengmonster. Dan is de stofconcentratie van het meest recente analyseresultaat aangehouden als de geldende waarde.

De dataset voor de bodemkwaliteitskaart bestaat uit separate en mengmonsters. De landelijke IPO Werkgroep Achtergrondgehalten heeft onderzocht wat de invloed is van het meenemen van zowel separate als mengmonsters op de berekening van percentielwaarden (Handreiking Achtergrondgehalten, TNO [Lit. 7]). De resultaten laten zien dat percentielwaarden die zijn gebaseerd op een bestand van zowel separate als mengmonsters vrijwel identiek zijn aan percentielwaarden die zijn gebaseerd op een bestand van alléén mengmonsters. Dit is bevestigd door in de hier gebruikte dataset een zelfde soort analyse uit te voeren. Hieruit bleek dat het gemiddelde en de percentielwaarden nagenoeg gelijk blijven wanneer alleen wordt gekeken naar separate monsters, alleen mengmonsters, of een combinatie van beide. Er bestaan geen praktische bezwaren tegen het berekenen van de bodemkwaliteit uit een gegevensbestand waarin zowel separate als mengmonsters aanwezig zijn. In dit project zijn de veldmonsters leidend, maar worden analysemonsters maar één keer gebruikt in de berekeningen. Wanneer afwijkende, gecorrigeerde, waarden voorkomen binnen een veldmonster (e.g. door een combinatie van meerdere monsters met verschillende organische stofgehalten) worden de gemiddelden genomen om tot 1 unieke waarde te komen.

Sommaties en detectielimiet Voor zowel PFOS als PFOA geldt dat het een sommatie betreft van 2 individuele parameters. Voor PFOS zijn dit ‘perfluoroctaansulfonzuur (lineair) (PFOS)’ en ‘som vertakte PFOS-isomeren (sverttPFOS)’, en voor PFOA ‘perfluoroctaanzuur (PFOA)’ en ‘som vertakte PFOA-isomeren (sverttPFOA)’. In het geval dat de lineaire dan wel vertakte parameter ontbreekt in de analyse (en geen sommatie beschikbaar is) is voor de betreffende stof (PFOS of PFOA) de analyse als onvolledig beschouwd en in zijn geheel verworpen.

Pagina 21 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

Wanneer stoffen in relatief lage concentraties aanwezig zijn komt het voor dat de waarden niet boven de detectielimiet uitkomen. Indien één van deze individuele parameters4 niet boven de detectielimiet is aangetoond, dan wordt gerekend met een aandeel van 0,7 maal de detectielimiet. Hiermee volgen we de Regeling bodemkwaliteit 2022 - Bijlage G, onderdeel I d. Indien beide parameters niet verhoogd zijn, wordt gesteld dat géén sprake is van aantoonbaarheid. Hiervoor is binnen de dataset de waarde van 0,00 μg/kg aangehouden. Organisch stof-correctie Het gemeten gehalte PFAS is op basis van het organisch stof gehalte in het monster omgerekend naar standaardbodem. De gehanteerde formule is:

Gstandaard = Ggemeten x 10/OS Waarbij Gstandaard = gestandaardiseerde stofconcentratie; Ggemeten = meetwaarde stofconcentratie en OS = percentage organische stof betrokken op het drooggewicht volgens NEN 5754. De omrekening naar standaardbodem vond plaats op de individuele meetwaarden. Correcties naar standaardbodem zijn uitgevoerd bij monsters met een percentage organische stof tussen 10 en 30%. Is sprake van minder dan 10% organische stof dan is geen correctie uitgevoerd. Bij meer dan 30% organische stof is bij de bodemtypecorrectie een organisch stofgehalte van 30% gebruikt. Opsplitsen naar verschillende dieptelagen Alle geschikte gegevens zijn onderverdeeld in twee bodemlagen, namelijk de bovengrond (0 – 0,5 m-mv) en de toplaag ondergrond (0,5 – 1,0 m-mv). Monsters zijn op veldmonster-niveau geanalyseerd, en daarom zijn de bovenkant en onderkant van het traject van het veldmonster gebruikt voor de indeling van monsters naar de dieptelagen. Een veldmonster dat door één dieptetraject loopt (e.g. bovenkant = 0 m-mv en onderkant = 0,5 m-mv) is alleen in het betreffende dieptetraject meegenomen in de analyse. Een veldmonster dat door meerdere trajecten loopt (e.g. bovenkant = 0,3 m-mv en onderkant = 0,8 mmv) is in beide trajecten meegenomen. Voor iedere geselecteerde analyse zijn vervolgens de gecorrigeerde totale gehalten aan PFOS en PFOA berekend.

Met deze waarden is verder gerekend om tot statistische kengetallen te komen. Bronlocaties Verder is er uitgebreid onderzoek gedaan naar het voorkomen van bronlocaties. Bronlocaties horen niet thuis in een bodemkwaliteitskaart omdat zij niet de diffuse gebiedskwaliteit vertegenwoordigen, maar een brongerelateerde verontreiniging bevatten, bijvoorbeeld een terrein waar met blusschuim is gewerkt. Alle analyseresultaten met PFAS boven het saneringscriterium (59 µg/kg d.s. voor PFOS en 60 µg/kg d.s voor PFOA) zijn aangeduid als meting in een brongebied en als zodanig uitgesloten. Ook als er geen directe verklaring beschikbaar is voor de gemeten gehalten. Bij grondverzet dient bij deze gehalten altijd nader onderzoek plaats te vinden. De onderzoeken met verhoogde gehalten die het 4

Hiermee worden de aparte stoffen bedoeld. Dus voordat 2 aparte stoffen (lineair en vertakt) bij elkaar worden opgeteld om de som te maken worden ze vermenigvuldigd met 0,7 wanneer ze onder de detectielimiet zijn aangetroffen. Pagina 22 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

saneringscriterium niet overschrijden (maar mogelijk wel afkomstig kunnen zijn van een puntbron) zijn door adviseurs doorlopen. Indien het hier inderdaad om een brongerelateerde PFAS-verontreiniging ging, zijn ook deze onderzoeken uit de dataset verwijderd. Zij maken geen onderdeel uit van de dataset voor de berekeningen voor de PFAS bodemkwaliteitskaarten. Zie Bijlage 8 voor de uitgesloten onderzoeken. Soorten PFAS De in 2020 opgestelde PFAS-bodemkwaliteitskaarten hebben betrekking op PFOS en PFOA. Om te bepalen of ook andere PFAS-verbindingen relevant zijn voor de nieuw op te stellen PFASbodemkwaliteitskaarten zijn de beschikbare analyseresultaten in het bodeminformatiesysteem Nazca (peildatum 1 juli 2024) beoordeeld. Van deze gegevens zijn bij de selectie van analysemonsters de volgende criteria gebruikt: • Maximaal 5 jaar oud; • Veldmatrix bodem/sediment; • Gehalten PFOS < 3 µg/kg d.s., PFOA < 7 µg/kg d.s. en overige PFAS > 3 µg/kg d.s. De beschikbare onderzoeksrapporten zijn geraadpleegd om de geselecteerde verhoogde PFAS-gehalten te verifiëren. Indien van toepassing zijn de gehalten in Nazca aangepast. Voor de geverifieerde verhoogde gehalten zijn de onderzoeksrapporten doorgenomen voor informatie over een mogelijke bron van de PFAS verontreiniging.

Indien geen bron kon worden vastgesteld is er dus waarschijnlijk sprake van een diffuse belasting en komt de stof mogelijk in aanmerking om te worden opgenomen in de bodemkwaliteitskaart. De resultaten van de selectie en controle zijn weergegeven in onderstaande Tabel 3.1.

Pagina 23 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

Tabel 3.1

Selectie en controle van PFAS-verbindingen anders dan PFOS en PFOA

Stof

Aantal analyses (N)

Hoogst gemeten gehalte (µg/kg d.s.) 4,8

Resultaat verificatie

Bronlocatie

11.021

Aantal maal klasse bepalend 1

1H,1H,2H,2Hperfluordodecaansulfonzuur (HPFC12asfzr) 2-(perfluorhexyl)ethaan-1sulfonzuur (2PFC6yC2a1sf)

Gehalte geverifieerd

Onbekend (NDSM werf)

12.130

6

530

Onbekend

bisperfluordecyl fosfaat (bisPFC10yPO4) perfluor-1-butaansulfonaat (lineair) (L_PFBS) perfluor-1-hexaansulfonaat (lineair) (L_PFHxS)

10.655

2

3,6

3x geverifieerd (3x gehalte of matrix niet correct in Nazca, aangepast) Gehalten geverifieerd

12.197

1

3,5

nvt

12.223

3

13

Niet geverifieerd (aangepast in Nazca) Gehalten geverifieerd

perfluorbutaanzuur (PFBA)

12.238

3

19

perfluordecaanzuur (PFDA)

12.236

7

19

perfluordodecaanzuur (PFDoA)

12.234

3

3,8

perfluorheptaanzuur (PFHpA)

12.237

1

6,9

perfluoroctaansulfonamide (PFOSA)

12.216

1

6,4

perfluoroctaansulfonylamide(Nethyl)acetaat (EtFOSAA)

11.031

18

31

perfluoroctaansulfonylamide(Nmethyl)acetaat (N-MeFOSAA) perfluorpentaanzuur (PFPA)

11.016

1

6,6

12.239

11

11

perfluortridecaanzuur (PFTDA)

11.060

1

4,4

perfluorundecaanzuur (PFUdA)

12.235

1

5,1

1x geverifieerd (2x waterbodem) 5x geverifieerd (2x waterbodem) Gehalten geverifieerd

Onbekend (boomlocaties)

2x ja (oefenplaats), 1x Schiphol locatie: voormalige opslag verontreinigde grond Onbekend (pakhuis voor opslag van teervaten) Onbekend (2x galvaniseerinrichting, 3x boomlocatie) Onbekend

Niet geverifieerd (monster en gehalte niet in rapport) Niet geverifieerd (gehalten in Nazca aan verkeerde stoffen gekoppeld, aangepast) 3x geverifieerd (12x waterbodem, 3x verkeerd ingevoerde gegevens) Gehalte geverifieerd

nvt

9x geverifieerd (2x waterbodem) Gehalte geverifieerd

1x brandplaats, overige onbekend blusbootleiding olieterminal

Niet geverifieerd (monster en gehalte niet in rapport)

nvt

nvt

1x voormalige brandweerkazerne, overige onbekend Onbekend

Beoordeling relevante PFAS Voor de geverifieerde verhoogde PFAS zonder duidelijke bron is een inschatting gemaakt van de relevantie door de verhoogde gehalten te vergelijken met de overige analyseresultaten voor de betreffende PFAS verbinding.

Pagina 24 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

In de onderstaande Tabel 3.2 zijn voor de verhoogde PFAS-verbindingen het gemiddelde en de 50ste (P50), 80ste (P80) en 99ste (P99) percentiel weergegeven. Tabel 3.2

Statistische gegevens PFAS-verbindingen (anders dan PFOS en PFOA) zonder duidelijke bron

Stof

Hoogst gemeten gehalte (µg/kg d.s.) 4,8

Aantal analyses (N) 11.021

Gemiddelde

P50

P80

p99

0,10

0,10

0,10

0,2

530

12.130

0,28

0,10

0,10

0,36

3,6

10.655

0,10

0,10

0,10

0,2

13

12.223

0,34

0,10

0,10

1,5

19

12.238

0,16

0,10

0,12

0,8

perfluordecaanzuur (PFDA)

19

12.236

0,14

0,10

0,10

0,7

perfluordodecaanzuur (PFDoA)

3,8

12.234

0,11

0,10

0,10

0,3

perfluoroctaansulfonamide (PFOSA) perfluoroctaansulfonylamide(Nethyl)acetaat (EtFOSAA) perfluoroctaansulfonylamide(Nmethyl)acetaat (N-MeFOSAA) perfluorpentaanzuur (PFPA)

6,4

12.216

0,12

0,10

0,10

0,3

31

11.031

0,16

0,10

0,10

1

6,6

11.016

0,11

0,10

0,10

0,3

11

12.239

0,15

0,10

0,10

1

1H,1H,2H,2Hperfluordodecaansulfonzuur (HPFC12asfzr) 2-(perfluorhexyl)ethaan-1sulfonzuur (2PFC6yC2a1sf) bisperfluordecyl fosfaat (bisPFC10yPO4) perfluor-1-hexaansulfonaat (lineair) (L_PFHxS) perfluorbutaanzuur (PFBA)

Conclusie relevante PFAS De beoordeling van de relevante PFAS laat zien dat de 99-percentielwaarde niet of nauwelijks een overschrijding van de toetswaarde voor verontreiniging laat zien. Deze uitkomst geeft geen aanleiding om in de bodem binnen het werkgebied van de OD NZKG naast PFOS en PFOA andere PFAS verbindingen te verwachten in klasse-bepalende gehalten. De PFAS-bodemkwaliteitskaarten zijn daarom, net als voorgaande kaarten, alleen opgesteld voor PFOS en PFOA. 3.2

Invoerinstructie en datakwaliteit

Voor de borging van de kwaliteit van de gegevens in het bodeminformatiesysteem Nazca is een Invoerhandleiding BIS OD NZKG (versie 1.3 van 14 februari 2025) [Lit. 8] en een notitie Governance BIS NZKG (van 7 augustus 2023) [Lit. 9] opgesteld. Invoerinstructie Conform de invoerhandleiding voegt de OD NZKG nieuwe onderzoeksgegevens toe aan het bodeminformatiesysteem Nazca met een XML-bestand. Met deze geautomatiseerde invoer wordt de kans op invoerfouten geminimaliseerd.

Pagina 25 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

Het benodigde XML-bestand moet bij het indienen van een bodemonderzoek worden aangeleverd, technisch voldoen aan het actuele SIKB0101 uitwisselingsformaat en (voor zover relevant voor de invoer) dezelfde gegevens bevatten als het bodemonderzoeksrapport. Het XML-bestand bevat onder andere alle meetpunt-, monster en analysegegevens, waaronder ook de gegevens met betrekking tot uitgevoerde PFAS-analyses. Datakwaliteit Per onderzoek is door de OD NZKG gecontroleerd of de boringen en analysegegevens uit het onderzoek na inlezen van het XML-bestand volledig en correct zijn geïmporteerd in het bodeminformatiesysteem. Indien sprake was van beperkte onvolkomenheden, dan is de informatie handmatig aangevuld of aangepast. Dit houdt in dat één of twee missende boringen en analyses zijn toegevoegd en fouten in concentraties, die bepalend zijn voor de toetsing, zijn hersteld. Wanneer bleek dat meer dan twee boringen en/of analyses missen dan is aan de indiener van het bodemonderzoek gevraagd om een nieuw XML-bestand aan te leveren. Aan het eind van elke maand zijn de gegevens in het bodeminformatiesysteem met hiervoor ontwikkelde software gecontroleerd op onvolkomenheden en waar nodig aangepast of aangevuld door de OD NZKG.

Aanpassingen werkwijze Uit de beoordeling van de meetgegevens voor de dataset is gebleken dat in het bodeminformatiesysteem in het verleden onvoldoende is vastgelegd of onderzoeksgegevens geschikt zijn voor opname in de PFAS-kaart. Ook bleek dat incidenteel waterbodemmonsters als grondmonsters in het bodeminformatiesysteem waren opgenomen. De invoerinstructie en controletools zijn aangepast om deze informatie vanaf dat moment wel toe te voegen en fouten verder te minimaliseren. 3.3

Eerste indicatie kaart

Aantal onderzoeksresultaten Voor het maken van de PFAS-bodemkwaliteitskaarten zijn in totaal 39.401 veldmonsters beschikbaar uit bodemonderzoeken die tussen 1 oktober 2016 en 19 juli 2024 zijn uitgevoerd. Er zijn 19.248 monsters die in ieder geval in de bovengrond (0-0,5 m-mv) liggen, en 19.380 in de toplaag van de ondergrond (0,5-1 m-mv), maar slechts zo’n 3.000 in de diepere ondergrond (>1 m-mv). Met deze aantallen is de eerste analyse uitgevoerd. Later zijn monsters uit de dataset gehaald, met name doordat deze als bronlocatie zijn aangewezen. Veldmonsters en bijbehorende analyses zijn alleen meegenomen als ze voldeden aan de in paragraaf 3.1 beschreven selecties en filters. Deelgebieden De deelgebieden zijn in eerste instantie gebaseerd op het Bestand Bodemgebruik (BBG) van 2012 (zie Bijlage 2). Er zijn voor deze analyse 4 vormen van bodemgebruik gehanteerd (Natuurlijk, Landelijk, Stedelijk en Industrieel; overeenkomstig met methode die gebruikt is voor de PFAS-kaart van 2020). Voor Zaanstad is in een latere fase de Kaart Historische Ontwikkeling gebruikt. De aaneengesloten

Pagina 26 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

deelgebieden zijn opgedeeld in 20 globaal even grote vakken. Niet-aaneengesloten delen van de deelgebieden vormen daarnaast ook extra vakken (waarbij erg kleine losse contouren niet allemaal apart zijn genomen). In elk vak moeten minimaal 3 onderzoeksresultaten aanwezig zijn (uitgaande van de Handreiking bodemkwaliteitskaarten 2022 [Lit. 1]). Deze deelgebieden zijn onderverdeeld in een totaal van 98 vakken. Zie Figuur 3.1.

Figuur 3.1

Deelgebieden opgesplitst in vakken van gelijke grootte, plus niet-aaneengesloten delen van deelgebied apart

Onderzoeksresultaten In Figuur 3.2 staan alle onderzoeksresultaten (veldmonsters) waar PFOS en PFOA zijn gemeten, geprojecteerd over de deelgebieden (zwarte puntjes). Met name in de stedelijke gebieden zijn veel metingen bekend. Landelijke gebieden zijn minder goed gevuld. In het zuiden van het werkgebied ligt een aantal landelijke gebieden waar wel genoeg onderzoeksresultaten bekend zijn, maar deze zitten geconcentreerd in een klein deel. De Rondehoep is een goed voorbeeld waar duidelijk te zien is dat sprake is van een grote concentratie onderzoeksresultaten in het uiterste noorden van de contour. Hier Pagina 27 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

zal mogelijk de contour moeten worden aangepast gezien deze onderzoeken te maken lijken te hebben met de ontwikkeling/verbreding van de A9. Dit heeft uiteraard wel gevolgen voor het aantal resultaten in de Rondehoep (vak 115).

Figuur 3.2

De 4 gebruikte deelgebieden met de onderzoeksresultaten met PFOS/PFOA metingen geprojecteerd.

Resultaten per deelgebied bovengrond (o – 0,5 m-mv), laatste 5 jaar Uit de onderzoeksresultaten van de bovengrond bleek dat er drie niet aaneengesloten deelgebieden zijn waar van de laatste 5 jaar geen of te weinig onderzoeksresultaten beschikbaar zijn. Dit zijn delen van: • Landelijk deelgebied in Diemen (vak 172); • Landelijk deelgebied in het zuiden van Haarlemmermeer (vak 113). Zie Figuur 3.3.

Pagina 28 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

Figuur 3.3

Telling van het aantal onderzoeksresultaten (PFOS/PFOA) in de bovengrond; alleen onderzoeken van de laatste 5 jaar die voldoen aan alle criteria

Resultaten per deelgebied bovengrond (0 – 0,5 m-mv), laatste 8 jaar Vanaf halverwege het jaar 2016 wordt PFAS regelmatig onderzocht in de bodem. Wanneer er wordt gekeken naar de onderzoeksresultaten vanaf het begin van deze metingen, dus van de afgelopen 8 jaar, zien we dat er dan geen deelgebieden overblijven met minder dan drie PFOS/PFOA-metingen. Zie Figuur 3.4.

Pagina 29 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025

Figuur 3.4

Telling van het aantal onderzoeksresultaten (PFOS/PFOA) in de bovengrond; onderzoeken van de laatste 8 jaar die voldoen aan alle criteria.

Resultaten per deelgebied toplaag ondergrond (0,5-1,0 m-mv), laatste 5 jaar Kijkend naar gegevens van de laatste 5 jaar in de toplaag ondergrond zijn er drie extra (dus naast de gebieden met te weinig gegevens van de bovengrond) niet-aaneengesloten deelgebieden waar geen of te weinig onderzoeksresultaten beschikbaar zijn. Dit zijn delen van: • Industrieel deelgebied in Diemen (vak 313); • Landelijk deelgebied in het westen van Zaanstad (vak 117); • Landelijk deelgebied in zuiden van Haarlemmermeer (vak 107). Zie Figuur 3.5.

Pagina 30 van 76

PFAS-Bodemkwaliteitskaart – Regio Noordzeekanaalgebied 2025