Parool Van der Linde.pdf

Lastpak Frank van der Linde belandde in de aanpak radicalisering: ‘Heb me extreem eenzaam gevoeld’ Hoe gaat de overheid om met politiek activisme? Een reconstructie van de omgang van de gemeente Amsterdam, politie en justitie met de Amsterdamse activist en onruststoker Frank van der Linde toont aan: niet goed. ‘Ik heb me de afgelopen jaren extreem eenzaam gevoeld.’ ‘In onze beleving voldoet Frank van der Linde niet aan de criteria voor de radicaliseringsaanpak en misschien zou opname in de radicaliseringsaanpak ook averechts kunnen werken.’ We tekenen 9 juni 2017 als de Amsterdamse politie afraadt de ‘links extremist’, zoals ze hem aanduidt, op te nemen in de gemeentelijke radicaliseringsaanpak. Met zijn afkeer van geweld hoort hij niet thuis in een aanpak die in die periode vrijwel uitsluitend is gericht op moslims met jihadistische ideeën en uitreisplannen. Zes dagen later zegt het Openbaar Ministerie hetzelfde. ‘Meneer voldoet niet aan de criteria.’ Hij komt veeleer in aanmerking voor psychische hulp. Als Van der Linde jaren later het document opvraagt, om uit te vinden hoe hij destijds toch in de radicaliseringsaanpak belandde, heeft de gemeente deze passages zwartgelakt. Van 2017 tot 2019 zat Van der Linde in de radicaliseringsaanpak.

Zo’n aanpak geeft de overheid vergaande bevoegdheden, waardoor ook nu nog reizen ingewikkeld kan zijn en de politie hem in het vizier heeft. Met tientallen rechtszaken en klachtprocedures tracht hij de gevolgen van het besluit uit 2017 weg te nemen.

Besluit viel niet zonder slag of stoot Dat besluit viel niet zonder slag of stoot, bevestigt een betrokkene: “Het was het meest omstreden geval dat ik al die jaren voorbij heb zien komen.” Volgens de gemeentelijke ombudsman Munish Ramlal zeggen de gebeurtenissen veel over de omgang van de overheid met politiek activisten. In april 2022 hekelt Ramlal in een notitie de bejegening van Van der Linde: ‘Er ontstaat een kat-en-muisspel waarin een oplossing en oog voor de persoon in kwestie steeds verder uit het zicht verdwijnen en geen enkele erkenning meer is van de toegevoegde waarde van politiek activisme.’ Anno 2023 heeft Van der Linde (55) de nodige overwinningen bij de rechter geboekt. Ook in het Amsterdamse stadhuis is iets gekanteld. Burgemeester Femke Halsema erkent in een recente brief aan Van der Linde dat zijn opname in de radicaliseringsaanpak ‘onbedoelde neveneffecten [heeft] gehad waar u tot op de dag van vandaag last van heeft. (...) Dat spijt mij zeer.’ Van der Linde verlangt ruimhartiger excuses. Maar in combinatie met zijn ‘prettige gesprek’ vorige week met Halsema, heeft hij ‘eindelijk het gevoel dat ik gehoord word’. “Ik heb me de afgelopen jaren extreem eenzaam gevoeld.”

Interesse van de AIVD Dat is te herleiden tot zijn vertrek in 2011 als directeur van non-profitorganisatie Fairfood International. Na een sabbatical is hij vanaf 2013 fulltime activist. Speerpunten: het klimaat, de Palestijnse zaak en verzet tegen racisme en extreemrechts. Van der Linde zoekt de randen van de wet op en tart tegenstanders en autoriteiten. Hij is in de ogen van de overheid een spin in het links-activistische web, wat de AIVDinteresse in hem verklaart. GeenStijl, Geert Wilders en Pegida zijn favoriete doelwitten, die hij met demonstraties en juridische procedures bestrijdt. Agenten maakt hij het leven zuur door bijvoorbeeld hun optreden te filmen voor zijn sociale media. Burgemeester Halsema valt hij ’s avonds laat thuis lastig vanwege een dakloze. Het is maar een greep uit talloze incidenten rond Van der Linde. In de zomer van 2014, als Israël en Hamas een bloedige ‘zomeroorlog’ voeren, lopen de spanningen tussen Joodse en islamitische Amsterdammers op. Burgemeester Eberhard van der Laan belegt een ‘dialoogtafel’ met vertegenwoordigers van beide groepen.

Met succes protesten aanjagen Als liefhebber van provocaties – en Joods noch islamitisch – is Van der Linde geen logische deelnemer, maar hij woont een aantal gespreksrondes bij. In de tussentijd jaagt hij met succes protesten aan tegen een stedenband van Amsterdam met Tel Aviv, tot frustratie van Van der Laan. In november 2015 zet de gemeente hem uit het Joods-islamitisch overleg, als uitkomt dat hij de vertrouwelijke gesprekken in de ambtswoning van de burgemeester heimelijk opneemt. ‘Ik [heb] binnen de groep de boel flink op de spits gedreven, dus ik snap de beslissing,’ schrijft hij op Facebook. Zeker vanaf dan rekent hij Van der Laan en diens staf tot zijn tegenstanders. Hij bestookt ze met zoveel Wobverzoeken dat ambtenaren overbelast raken. Ook zijn vele e-mails, die soms als intimiderend worden ervaren, maken hem berucht in het stadhuis. Dat kan mede verklaren waarom hij nadien tot twee keer toe wordt voorgedragen voor de radicaliseringsaanpak door een medewerker van de onder Van der Laan vallende directie Openbare Orde en Veiligheid (OOV). Beide keren wordt dit verworpen in overleg onder voorzitterschap van radicaliseringsambtenaar Saadia Ait-Taleb.

Nieuwe poging Ook de daarbij betrokken politie en Openbaar Ministerie vinden dat de problemen met Van der Linde een andere oplossing vergen. Dit is heel andere problematiek dan die van extremistische Syriëgangers en dergelijke, is het idee. Probeer het eens met praten, is hun boodschap. Ze blijven daarbij als bij een nieuwe poging Van der Linde in de radicaliseringsaanpak op te nemen een hoge ambtenaar uit de staf van Van der Laan aanwezig is, zo herinnert

een ingewijde zich, om het belang ervan te onderstrepen. “We voelden de druk, het was zeer uitzonderlijk dat zo’n hoge ambtenaar mee kwam.” Ondertussen gaat het bergafwaarts met Van der Linde. Na bedreigingen van Pegidaaanhangers en publicatie van zijn huisadres vrezen buren voor hun veiligheid en grijpt de huurbaas in: Van der Linde belandt op straat. Hij voelt zich in de steek gelaten. Begin 2017 kondigt hij in de Volkskrant aan te stoppen als activist. Het interview ‘kenmerkt zich door een hoge mate van slachtofferschap, woede en teleurstelling’, concludeert een analist van terrorismewaakhond NCTV in een vertrouwelijk document (ingezien door Het Parool), gericht aan onder meer politie en gemeente.

Weg uit Nederland In gesprekken met een ambtenaar uit het uitvoeringsteam van burgemeester Van der Laan vertelt Van der Linde weg te willen uit Nederland en psychologische hulp te zoeken. Zijn bijstandsuitkering en geldgebrek staan daarbij in de weg. Kan de gemeente helpen? Het lijkt een kwestie voor de GGD, maar vanuit het uitvoeringsteam komt wéér het voorstel hem op te nemen in de radicaliseringsaanpak vanwege indicaties van radicalisering. Het is de vierde keer, halverwege juni 2017. Er tekent zich een herhaling van zetten af, als politie en OM negatief adviseren. Dan is er opeens een ommezwaai, blijkt uit het besluit van 21 juni 2017, dat Van der Linde ondanks talloze procedures bij de gemeente en rechter de afgelopen jaren niet is verstrekt. Dankzij bronnen kreeg Het Parool inzage. Daaruit valt op te maken dat het zogenoemd Regieoverleg, met hogere functionarissen van betrokken instanties, met lange tanden instemde met zijn opname in de radicaliseringsaanpak. Het enige doel is het vinden van goede zorg, staat in het besluit. Zodra hij die krijgt, komt zijn vertrek uit de aanpak meteen op de agenda, luidt de afspraak.

‘Choose your battles’ met de burgemeester Met een moeilijk navolgbare redenering kan ook de NCTV zich erin vinden: als de casus wordt ‘gekanteld’ naar islamitische radicalisering, lijkt wel degelijk sprake van radicaliseringszorgen. “Het was een kwestie van choose your battles met de burgemeester,” zegt een betrokkene achteraf. Drie weken later wordt Saadia Ait-Taleb op non-actief gesteld en vervolgens ontslagen wegens corruptieverdenkingen. In 2020 zuivert de rechter haar van alle blaam en volgt een financiële schikking met het stadhuis. In de tussentijd verzandt de radicaliseringsaanpak in chaos. De ambtelijke afdeling loopt leeg en leidinggevenden zijn verlamd.

In die situatie raakt Van der Linde van de radar. Hij is uitgeweken naar Berlijn, onwetend van zijn opname in de radicaliseringsaanpak. Van psychische hulp vanuit Nederland – de reden voor zijn opname – is geen sprake.

Nooit gewelddadig geweest Ondertussen doemen wel de voor hem negatieve kanten van de aanpak op. In mei 2018 mailt de Nederlandse politie de Duitse federale recherche over ‘enige zorg’ over een gewelddadige reactie van Van der Linde, nu hij zijn uitkering vanuit Amsterdam dreigt te verliezen. Hij is nooit gewelddadig geweest, aldus de mail, maar de politie ‘waarschuwt’ toch over zijn aanwezigheid in Berlijn, bij wijze van ‘heads up’. De mail is geclassificeerd als ‘Crime area: terrorism’. Omdat Van der Linde is opgenomen in de radicaliseringsaanpak, gaat de mail ook naar de terreurbestrijdingsafdeling van Europol. Zo belandt hij in talloze politiesystemen als potentieel gevaar. Dat terugdraaien is vrijwel onbegonnen werk. In Nederland belandt hij als ‘Cter-subject’ in de politiesystemen. Cter staat voor contraterrorisme, extremisme en radicalisering en betekent dat iemand scherp in de gaten wordt gehouden. Gevolg: agenten zijn gealarmeerd als ze zijn naam door het systeem halen en zetten al snel handboeien in om hem zonodig te arresteren, ontdekt hij nadat hij in de loop van 2018 uit Berlijn is teruggekeerd naar Amsterdam. Dan pas hoort hij dat hij in de radicaliseringsaanpak zit. Hij begint een eindeloze reeks procedures, tot aan de Europese rechter toe, om boven tafel te krijgen hoe dit kon gebeuren en of het allemaal legitiem is geweest.

Gunstigere beeldvorming Gaandeweg boekt Van der Linde steeds meer succes. Zo gelast de rechter de politie de Cter-vermeldingen en verwijzingen naar extremisme, die agenten steeds weer attenderen op Van der Lindes status aparte, uit de systemen te verwijderen. Dat NRC in de zomer van 2021 schrijft dat de NCTV hem wel erg actief monitort, draagt bij aan voor hem gunstigere beeldvorming. Op een rondetafelconferentie die de ombudsman voorjaar 2022 organiseert over de casus, erkent de gemeente dat Van der Linde ‘met de kennis van nu’ niet in de radicaliseringsaanpak zou zijn opgenomen. Burgemeester Halsema houdt in haar recente brief aan Van der Linde vol dat zijn opname ‘niet onjuist was’. Maar ze noemt ook ‘de mogelijkheid van een financiële compensatie’. In een rechtszitting op 30 maart j.l. krijgt hij bijval van een politieman, die getuigt dat de politie veel te krampachtig op zijn informatieverzoeken reageert en hem te dicht op de huid heeft gezeten. “Als Van der Linde een zware crimineel is, snap ik dat je daar als politie bovenop zit. Maar je hebt het over een vreedzame activist.”

Rechtsstatelijke stresstest Frank van der Linde weet donders goed wat zijn rechten zijn, zegt ombudsman Munish Ramlal. “Hij confronteert overheidsinstanties met hun eigen ondeskundigheid. Dat is confronterend.” Om meerdere redenen vindt Ramlal de zaak relevant. “Hij doet een beroep op zijn dataprotectierechten en overheden lijken daar zelf vaak slecht van op de hoogte. Zijn opname in de radicaliseringsaanpak leidde tot een kettingreactie met registraties in overheidssystemen. Dat onderstreept het risico voor burgers door een enkele registratie.” De omgang met Van der Linde noemt hij ‘een rechtsstatelijke stresstest’. “Ik snap dat ambtenaren hem een lastpak of erger vinden. Maar ook dan heb je rechten. Het is goed dat burgemeester Halsema zich er nu persoonlijk mee bemoeit. Alleen zo kom je dichter bij een oplossing.”