Oplossing dakloze gezinnen oproep G4

Aan: Tweede Kamer der Staten-Generaal Commissie Volksgezondheid, Welzijn en Sport Cc: staatssecretaris Langdurige en Maatschappelijke Zorg Mevrouw N.J.F. Pouw-Verweij Betreft: zorg voor landelijk beleid opvang en duurzame huisvesting dakloze gezinnen

Geachte Kamerleden, Wij vragen uw dringende aandacht voor de situatie van economisch dakloze gezinnen. Een groeiend aantal ouder(s) met kinderen– die buiten de reikwijdte van de Wmo2015 vallen, en daarmee een Rijksverantwoordelijkheid zijn – klopt voor opvang aan in onze steden. Steeds vaker betreft het gezinnen waarbij er primair een huisvestingsvraagstuk is, wat kan leiden tot schrijnende situaties voor met name de kinderen. Hierover hebben afgelopen weken o.a. Trouw, NOS/Nieuwsuur bericht. Het is onverteerbaar dat – ondanks eerdere oproepen – het Rijk geen verantwoordelijkheid wil nemen voor deze kinderen. Wij roepen opnieuw met spoed op om via de Huisvestingswetgeving een landelijke (verdeel)afspraak te maken, financiering te organiseren en landelijke juridische duidelijkheid te verschaffen. Economisch dakloze gezinnen Het betreft zogenaamde ‘economisch dakloze gezinnen’, gezinnen met een rechtmatig verblijf in Nederland. Zij hebben een dringende behoefte aan huisvesting, maar vallen dus buiten de reikwijdte van de Wmo2015 omdat er doorgaans niet aan de criteria voor opvang wordt voldaan en binding met de gemeente veelal ontbreekt. Gemeenten zijn volgens de Wmo 2015 verantwoordelijk voor de opvang van kwetsbare mensen die dakloos zijn dan wel tijdelijk niet zelfstandig kunnen wonen en ondersteuning nodig hebben.

Enkel een huisvestingsvraag valt buiten deze wettelijke plicht; hier ontvangen gemeenten ook geen financiering voor. Desondanks kiest de G4 er vaak voor (nood)opvang te bieden aan deze groep, omdat het kinderen betreft en juist kinderen zich niet in kwetsbare bankslaperssituaties horen te bevinden. In de praktijk zoeken deze gezinnen vaak hulp in grote steden, waar de druk op de woningmarkt en opvangcapaciteit al groot is. Ter illustratie1: • Amsterdam: in 2024 meldden zich 485 dakloze gezinnen voor opvang. Daarvan zijn 303 economisch daklozen opgevangen in de noodopvang 2, die een maximale capaciteit van 210 plekken heeft. Er wordt deels gebruik gemaakt van hotels om aan de groeiende vraag te voldoen. • Rotterdam: in 2024 meldden zich 634 dakloze gezinnen voor opvang. De stad beschikt over 123 gezinsplekken en 105 doorstroomplekken voor ouder(s) van 23 jaar of ouder. Daarnaast zijn er 100

1

Dit betreffen rechthebbende gezinnen met de Nederlandse nationaliteit of geldig verblijfsrecht. De cijfers zijn exclusief gezinnen waarvan er sprake is van acute onveiligheid in het kader van huiselijk geweld, wat kan leiden tot dakloosheid. 2 Amsterdam heeft een eigen voorziening voor economisch daklozen. Dakloze gezinnen komen in aanmerking voor noodopvang als zij minimaal vier jaar binding met Amsterdam hebben. Bij minder binding is geen opvangalternatief beschikbaar.

•

•

Flexwonen-plekken ingericht voor economisch daklozen, met de intentie dit aantal verder uit te breiden. Den Haag: In 2024 meldden zich 859 dakloze gezinnen bij het dak- en thuislozenloket. In 2024 maakte Den Haag gebruik van 258 opvangplekken voor gezinnen, waaronder hotelkamers. 65% van de gezinnen die toegang kregen tot opvang werden opgevangen in belang van het kind. Utrecht: Voor 2024 zijn er 35 economisch dakloze gezinnen opgevangen en stonden er 18 op de wachtlijst. Ook zijn er 18 remigrerende gezinnen opgevangen in hotels.

Woningnood zet opvangcapaciteit onder druk De huidige situatie is niet houdbaar. Het structurele tekort aan betaalbare sociale huurwoningen voor gezinnen vergroot de dakloosheid en de vraag naar opvang en belemmert de uitstroom: mensen kunnen pas vertrekken zodra een sociale huurwoning beschikbaar is 3. Hierdoor wordt steeds vaker gebruikgemaakt van tijdelijke opvang in hotels of overige noodopvang. De vele miljoenen die hiervoor extra moeten worden geïnvesteerd leggen een zware druk op de gemeentelijke begroting, die al onder grote druk staat vanwege het aankomende financieel ravijn. Bovenal is de vraag simpelweg te groot: we kunnen niet ieder gezin opvangen. Landelijke oplossing nodig Kinderen hebben recht op een adequate levensstandaard, waaronder een veilige en duurzame woonplek. De huidige onhoudbare situatie zet de kinderrechten onder grote druk. Het behoeft geen uitleg dat dak- en thuisloosheid grote impact heeft op de fysieke, mentale en sociale ontwikkeling van kinderen. Dakloze gezinnen hebben in de eerste plaats een woonprobleem, maar dit wordt snel een zorg- of een veiligheidsvraagstuk als de woonsituatie niet tijdig wordt aangepakt. De kinderombudsmannen in de verschillende grote steden hebben hier meermaals over gerapporteerd en middels een brandbrief in 2024 tot actie opgeroepen.

Ook vanuit de rechtspraak, de Centrale Raad 4 van Beroep en de rechtbank Amsterdam 5, wordt een dringend beroep op de centrale overheid gedaan om in samenwerking met lagere overheden een oplossing te zoeken voor dit maatschappelijke probleem. Gemeenten nemen nu in verschillende vormen verantwoordelijkheid voor economisch dakloze gezinnen, zonder wettelijke basis en geheel op eigen kosten. De aanzuigende werking van grote steden zorgt voor een onevenredige druk van gezinnen die geen binding hebben met onze gemeenten. Een landelijke oplossing is daarom urgent nodig. Wij roepen daarom op: 1.

2.

3.

3

Landelijke (verdeel)afspraak voor de huisvesting van economisch dakloze gezinnen Zorg voor een landelijke (verdeel)afspraak, bij voorkeur via de Huisvestingswetgeving, voor het tijdelijk opvangen én duurzaam huisvesten van economisch dakloze gezinnen zonder (langdurige) binding. Wij vragen het kabinet om met spoed met de G4 in gesprek te gaan om uit te werken hoe deze afspraken vorm kunnen krijgen. Structurele financiering Er is structurele, aanvullende financiële ondersteuning nodig vanuit het Rijk. Hiermee kunnen gemeenten passend tijdelijk aanbod creëren voor de niet Wmo-gerechtigde doelgroep. Landelijk afwegingskader bij opvangvragen met kinderen Bij huisvestingsvragen met kinderen hanteren gemeenten uiteenlopende criteria, waardoor onduidelijk is hoe het kindbelang wordt afgewogen tegen ouderlijke verantwoordelijkheid en beschikbare opvang. Er is behoefte aan een instrument dat richting geeft aan deze belangenafweging en duidelijk maakt welke alternatieven passend zijn. Dit voorkomt onder meer een waterbed-effect en dat gezinnen bij meerdere gemeenten aankloppen.

Voor urgentie komen veel van deze dakloze gezinnen niet in aanmerking.

4 Zie uitspraak van de Centrale Raad van Beroep van 18 oktober 2023 (ECLI:NL:CRVB:2023:1931) de uitspraak van 18 januari 2024

(ECLI:NL:CRVB:2024:183). 5 Zie de maatschappelijke reflectie van de rechtbank Amsterdam van 2024: Blik naar buiten.

Op de middellange termijn is het noodzakelijk voldoende betaalbare gezinswoningen te realiseren. Het aanbod van woningen is momenteel beperkt: zelfs wanneer dakloze gezinnen met minderjarige kinderen urgentie toegewezen krijgen, blijft er onvoldoende capaciteit om aan alle aanvragen te voldoen. Alleen door dit tekort aan te pakken, kunnen economisch dakloze gezinnen perspectief krijgen en kan de druk op de opvang afnemen. In de tussentijd is het nodig om de huidige noden van deze gezinnen te verlichten. Met onze voorstellen creëren we perspectief voor deze gezinnen én ontlasten we gemeenten die nu onevenredig belast worden. Wij zijn uiteraard bereid om een nadere toelichting te geven op onze oproep. Hoogachtend, Wethouders maatschappelijke opvang,

Rutger Groot Wassink Amsterdam

Rachel Streefland Utrecht

Mariëlle Vavier Den Haag

Ronald Buijt Rotterdam