Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030 Het stadshart van 1Zuidoost

Concept

Inhoud 1

Samenvatting

3

Inleiding

13

2

Waarom een Ontwikkelstrategie?

18

2.1 2.2 2.3

De geschiedenis van ArenAPoort Ruimte voor groei Gebied met uitdagingen

19 20 21

3

Wat is er nodig om ArenAPoort verder te ontwikkelen?

22

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Compleet en verbonden Een centrum voor iedereen Goed bereikbaar Levendige openbare ruimte Duurzaam en toekomstbestendig

23 33 42 50 61

4

Wat gebeurt er per deelgebied?

68

4.1 4.2 4.3 4.4

ArenAPoort West Amsterdamse Poort Cumulus Park Station Amsterdam Bijlmer ArenA

69 74 80 83

5

Uitvoering

85

5.1 5.2 5.3

Waar gaat op korte termijn gebouwd worden? Welke ontwikkelingen zitten nog meer in de pijplijn? Overlast zo veel mogelijk beperken

86 86 87

6

Samenwerking en participatie

93

6.1 6.2 6.3

Samenwerking Participatie Communicatie

95 96 101

Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3

Terugkoppeling participatie startnotitie ontwikkelstrategie ArenAPoort Adviesrapport ArenAPoort WMS Mobiliteitskaarten (betreft indicatieve kaarten)

Bronvermelding Colofon Contact

102 116 117

119 120 121

Samenvatting Ontwikkelstrategie ArenAPoort

1

ArenAPoort is enorm in beweging en ook de komende jaren staat er veel te gebeuren. Het streven is om 5.700 woningen in het gebied te bouwen, met de voorzieningen die daarbij horen. Om deze en vele andere ontwikkelingen in goede banen te leiden, hebben we als gemeente deze ontwikkelstrategie opgesteld. De ontwikkelstrategie geeft inzicht in de gemeentelijke visie op ArenAPoort en beschrijft de bouw- en andere projecten die daar tot 2030 worden uitgevoerd. Daarnaast is de ontwikkelstrategie het kader waarbinnen alle ontwikkelingen moeten passen. De gemeente heeft de ontwikkelstrategie opgesteld, maar zich daarbij ook gebaseerd op de inbreng van bewoners, bedrijven en andere gebruikers van ArenAPoort.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Waarom een ontwikkelstrategie ArenAPoort?

Omdat de ontwikkelstrategie gepaard gaat met investeringen in ArenAPoort, en dan vooral in de openbare ruimte, is het investeringsbesluit ArenAPoort 2030 onderdeel van deze ontwikkelstrategie. Strategie en investeringsbesluit worden samen ter vaststelling voorgelegd aan de gemeenteraad.

Samen werken aan ArenAPoort De ontwikkeling van ArenAPoort is een samenwerking tussen grondeigenaren, ontwikkelende partijen, bedrijven, maatschappelijke organisaties, bewoners van ArenAPoort en Zuidoost, en de gemeente. De meeste bouwprojecten worden geïnitieerd en uitgevoerd door marktpartijen. De gemeente gaat over de projecten in de openbare ruimte en we waken over de kwaliteit van de gebiedsontwikkeling, zodat een goed woonmilieu, voldoende maatschappelijke voorzieningen en een goede bereikbaarheid kunnen worden gerealiseerd. In 2019 heeft een participatietraject plaatsgevonden waarbij met bewoners van ArenAPoort contact is geweest over wensen, ideeën en mogelijkheden in ArenAPoort. Met bewoners bedoelen we hier alle deelnemers die bij een participatieproces kunnen worden betrokken: inwoners, ondernemers, bezoekers, maatschappelijke instellingen en andere belanghebbenden. De ontwikkelstrategie bevat een weergave van dat participatietraject en van hoe we tot nu toe hebben samengewerkt met bewoners. De ontwikkelstrategie beschrijft ook welke keuzes we maken, wat er op korte en lange termijn staat te gebeuren, welke verantwoordelijkheid de gemeente heeft, en waar of wanneer andere partijen aan zet zijn.

4

ArenAPoort bestaat uit vier deelgebieden: ArenAPoort West, Amsterdamse Poort, Cumulus Park en Station Amsterdam Bijlmer ArenA. ArenAPoort functioneert nu nog vooral als een centrum voor Zuidoost. In de nieuwe Omgevingsvisie 2050 omarmt de Gemeente Amsterdam een meerkernige benadering van de stad. Om de binnenstad van Amsterdam te ontzien is het belangrijk dat de secundaire centra in Amsterdam zich verder ontwikkelen. In ArenAPoort is één van de gebieden waar nadrukkelijk wordt ingezet op groei. Zo worden er woningen gebouwd, waardoor ArenAPoort een bijdrage levert aan de ambitie om tot 2050 tenminste 150.000 woningen toe bouwen. Ook het voorzieningenniveau wordt uitgebreid.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Ruimte bieden aan groei

5

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Veel potentie, maar nog niet op orde ArenAPoort is een uniek deel van de stad, dat aan weerszijden van station Amsterdam Bijlmer ArenA ligt. Aan de westzijde van het spoor herbergt het gebied het grootste uitgaanscentrum van Nederland, (internationale) kantoren en grootschalige detailhandel. Aan de oostzijde van het spoor ligt Amsterdamse Poort, met zijn vele winkels en voorzieningen als de bibliotheek, de multiculturele warenmarkt op het Anton de Komplein, de Shopperhal en de woningen bovenop het winkelcentrum. Die ligging aan beide kanten van het spoor plus de combinatie van grote publiekstrekkers als AFAS Live, Ziggo Dome, de Johan Cruijff ArenA en Villa ArenA aan de ene kant, en winkelcentrum Amsterdamse Poort aan de andere kant, is nergens anders in Nederland te vinden. ArenAPoort is daarmee een belangrijke economische motor van Amsterdam en de regio. De covid-19-pandemie laat echter ook daar haar sporen na. Vóór de pandemie bezochten jaarlijks miljoenen mensen uit de hele wereld het centrum van Zuidoost. Dit is als gevolg van de pandemie in korte tijd veranderd, waarbij vooral de evenementenbranche is getroffen. Het is nog onduidelijk wat de precieze gevolgen zijn voor de branche in dit gebied. Samen met deze bedrijfstak en andere belanghebbenden staan we voor de moeilijke opgave om door deze tijd heen te komen en de effecten van de pandemie zo veel mogelijk te beperken.

6

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Er ligt nog een andere belangrijke opgave voor ArenAPoort: het gebied moet één geheel worden, want nu beleven mensen het gebied nog niet als zodanig. Bezoekers van de grote evenementen aan de westkant weten vaak niet dat er een winkelcentrum en woongebied aan de oostzijde van het spoor ligt. Omgekeerd worden bezoekers van Amsterdamse Poort zelden verleid om het dagje winkelen uit te breiden met een bezoek aan Decathlon of Villa ArenA aan de westkant van het spoor. Ook de openbare ruimte moet aangepakt worden. De straten en pleinen zijn nu nog veelal stenig en functioneel ingericht en nodigen niet uit tot verblijven. Pleinen zijn tijdens piekmomenten heel druk, maar daarbuiten vaak erg rustig. Om meer kwaliteit en ruimte te bieden aan de huidige en toekomstige bewoners, werkenden en bezoekers, willen we de openbare ruimte herinrichten en daarmee tot een plek maken waar het aangenaam toeven is.

Wat gaat er veranderen? Wat is er nodig om van ArenAPoort een volwaardig en aantrekkelijk centrum te maken? Dat zetten we op een rijtje aan de hand van vijf thema’s: 1. Compleet en verbonden We willen ArenAPoort ontwikkelen tot een centrum waar mensen graag voor een langere tijd willen wonen en werken en zich verbonden voelen met ‘hun’ plek. Daarom richten we ons in de eerste plaats op het toevoegen van woningen en zorgen we voor een goed leefklimaat. Ook met nieuwe gebouwen kunnen we de samenhang verbeteren tussen de deelgebieden binnen ArenAPoort en de verbinding met de woon- en werkgebieden eromheen. Verder willen we vooral de oost- en de westkant van het spoor sterker met elkaar verbinden. We streven naar een verhouding van 30% wonen, 30% werken en 40% voor andere functies zoals winkelen en sporten. Verdichting (binnen al bebouwd gebied meer woningen, kantoren en andere voorzieningen aanbrengen) vindt plaats door transformatie, sloop-nieuwbouw en nieuwbouw. Voor circa 3.700 nieuwe woningen zijn concrete plannen. Daarnaast is er ruimte om nog eens 2.000 woningen te bouwen. ArenAPoort blijft wel nadrukkelijk een werkgebied. Ongeveer 100.000 m² kantoorruimte verdwijnt ten behoeve van woningen, maar daar komt circa 250.000 m² kantoorruimte voor terug. Ook in ArenAPoort zien we dat kantoorgebouwen en bijbehorende voorzieningen steeds vaker door meerdere huurders worden gedeeld.

Niet alleen meer woningen, kantoren en functies als winkelen en vrijetijdsbesteding gaan voor meer levendigheid in ArenAPoort zorgen, ook de inrichting van plinten speelt daarin een rol. Plinten (het onderste deel van een gebouw ofwel de begane grond met soms de eerste verdieping) zijn bepalend voor de uitstraling van een straat of gebied. Een plint met een bakker, een groentezaak, een sportschool en een restaurant geeft ‘reuring’, in tegenstelling tot een blinde gevel.

7

2. Een centrum voor iedereen ArenAPoort wordt een centrum voor iedereen: voor huidige en nieuwe bewoners, maar ook voor ondernemers, forensen, studenten en bezoekers. Deelgebied Amsterdamse Poort zou in combinatie met de Johan Cruijff Boulevard kunnen uitgroeien tot een centrum met regionale aantrekkingskracht, maar op de eerste plaats moet het winkelcentrum goed functioneren voor de bewoners uit Zuidoost. Samen met de eigenaar van het winkelcentrum werken we hard aan het verbeteren van het winkelgebied. Daarnaast zien we graag dat er meer goede restaurants, lunchrooms en cafés komen. Ook zijn er andere ontspanningsmogelijkheden voor de huidige bewoners nodig, denk aan een buurthuis of (klein) poppodium. Uiteraard komen er basisvoorzieningen als zorg en onderwijs, maar ook meer groen en speelplaatsen en, naast concepten voor het nieuwe werken, komt er ruimte voor start-ups voor (lokale) ondernemers. Bij het ontwikkelen van dit alles zorgen we ervoor dat de bijzondere identiteit van ArenAPoort bewaard blijft.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Een groot deel van ArenAPoort is aangewezen als hoogbouwstimuleringsgebied. Er mag tot maximaal 145 meter worden gebouwd. Niet alle gebouwen krijgen deze hoogte en hoogbouw mag niet ten koste gaan van de openbare ruimte en het verblijfsklimaat op straat.

3. Goed bereikbaar ArenAPoort behoudt haar uitstekende bereikbaarheid. Het verkeer gaat vooral schone, betaalbare en gezonde vervoersmiddelen omvatten. We gaan investeren in betere faciliteiten voor voetgangers en fietsers, zoals wandelroutes en langeafstandsfietspaden tussen ArenAPoort en de rest van de stad. Er komen meer fietsenstallingen en deel/huurconcepten voor auto en fiets. Woon-, werk- en winkelgebieden worden zo veel mogelijk autoluw en we zetten in op één parkeersysteem. De capaciteit van het zo belangrijke openbaarvervoersknooppunt in Zuidoost, station Amsterdam Bijlmer ArenA, zal met de komst van meer bewoners en gebruikers groter moeten worden; we onderzoeken de mogelijkheden daarvoor. Ook gaan we het logistieke verkeer voor de winkels, kantoren en evenementen efficiënter organiseren zodat het goed kan samengaan met de komst van nieuwe woningen. 4. Levendige openbare ruimte ArenAPoort heeft straks levendige en sfeervolle pleinen en straten, waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en prettig kunnen zitten, spelen of sporten. Meer ruimte voor voetgangers ontstaat door (groene) ruimtes tussen kantoren en onderwijsinstellingen openbaar toegankelijk te maken. Voor voldoende groen is het woekeren met de ruimte in het gebied; oplossingen zijn gevelbeplanting en tuinen op daken van gebouwen. Ook in woongebieden leggen we dak- en binnentuinen aan.

Er komt een nieuw park ten noorden van de Johan Cruijff ArenA. Het ‘kralensnoer’ van pleinen, van het Anton de Komplein tot en met de Passage, ook Lifeline genoemd, krijgt een herkenbare inrichting en verlichting van hoge kwaliteit. Ook komen er (meer) winkels, en ruimte voor sport, cultuur en andere evenementen.

8

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

5. Duurzaam en toekomstbestendig Energie moet in ArenAPoort zo veel mogelijk duurzaam zijn, denk aan stads- en aardwarmte. Ontwerp, aanleg, gebruik en beheer van gebouwen en openbare ruimte moeten bijdragen aan het doel van energieneutrale netwerken in 2030. We richten ons vooral op duurzaam vervoer met elektrische deelconcepten voor auto, fiets of scooter, op het verminderen van hittestress door de aanleg van zo veel mogelijk groen en op een betere benutting van afval. We zoeken samenwerking met koplopers, zoals de Johan Cruijff ArenA, die een smart grid (systeem voor uitwisseling van duurzame energie tussen gebouwen) en een biovergister aanlegt; de laatste zet het afval van restaurants, evenementen en het stadsdeelkantoor om in energie. Willen we onze ambities kunnen waarmaken, dan is samenwerking met bewoners en bedrijven een vereiste.

Wat gebeurt er per deelgebied? Per deelgebied leggen we een ander accent: ArenAPoort West Evenementen, ontspanning en werk blijven vooropstaan in dit belangrijke zakencentrum. Uitgangspunt is dat de verdichting niet ten koste mag gaan van de bereikbaarheid van bedrijven en voorzieningen. De vele evenementen en bezoekers leggen veel beslag op de openbare ruimte, en dat vraagt om een slim ontwerp daarvan. Een greep uit de bouwplannen: de eerste woningen in ArenAPoort West (ca. 300) worden waarschijnlijk in 2021 naast de kantoortoren op de Dreefkavel gebouwd. Op de bouwkavel naast AFAS Live komt het Eleven Square (UID), dat bestaat uit woningen (ca. 950), kantoren, horeca en ontspanning, een hotel en een theater. Aanvang bouw waarschijnlijk 2022. De woningen in het Eleven Square (UID) en het Stationskwartier zijn voor bewoners die minder snel last hebben van de drukte rond evenementen. Verder willen we ruimte bieden aan veilige en aantrekkelijke routes voor voetgangers, fietsers en langzaam verkeer, maar er ook op toezien dat bedrijven goed bereikbaar blijven. Amsterdamse Poort Het winkelgebied van Amsterdamse Poort dankt zijn bijzondere karakter aan de veelkleurigheid van lokaal ondernemerschap.

Tel daar de multiculturele markt (3 x per week) op het Anton de Komplein bij op, en het is logisch dat de gemeenteraad het winkelcentrum heeft aangewezen als locatie die kan uitgroeien tot een centrum met regionale aantrekkingskracht. Winkeleigenaar CBRE is bereid om (met andere belanghebbenden) te investeren in het gebied. Door een complete make-over wordt de overdekte Shopperhal een publiekstrekker en het mengen van wonen, werken en winkelen moet het winkelcentrumgebied verder verlevendigen. Een groot project is de transformatie van het Zandkasteel waarin naast de Amsterdam International Community School (AICS), ca. 300 ruime stadsappartementen, horeca en werkruimtes komen. Nog twee transformatieprojecten, het Framebuilding en Flierbosdreef 2-12, gaan in 2020 van start, met een gevarieerd aanbod van sociale huur, middensegment en vrijesectorwoningen.

9

Station Amsterdam Bijlmer ArenA Als openbaarvervoersknooppunt groeit station Amsterdam Bijlmer ArenA mee met de ontwikkelingen in ArenAPoort en overig Zuidoost. Straks moet het station berekend zijn op een toenemend aantal reizigers. De gemeente kijkt naar de inrichting van de openbare ruimte rond het station, naar het maken van ruimte voor voetgangers, fietsers en naar andere voor- en natransportopties zoals Kiss & Ride. Andere partijen gaan over uitbreidingen binnen het stationsgebouw, op het spoor en van de dienstregeling. Woningen, kantoren en winkels moeten straks goed verbonden zijn met het station, via aantrekkelijke en veilige fietspaden en wandelroutes. Rond het Hoekenrodeplein kan hoogbouw komen. In de plinten van gebouwen zien we graag winkels, horeca en inpandige fietsenstallingen. Ook komt er meer groen, betere bewegwijzering en moet vanaf het station het winkelcentrum Amsterdamse Poort beter zichtbaar zijn.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Cumulus Park De gemeente, ING, de Hogeschool van Amsterdam (HvA) en het ROCvA – MBO College Amsterdam Zuidoost (ROC) werken samen aan een plan om de wisselwerking tussen leren en werken te versterken. Daarvoor komen er werk- en leerplekken, onder andere voor start-ups en scale-ups. Ruimte daarvoor bieden het duurzame nieuwe kantoor van ING en straks ook het gerenoveerde Financial Plaza. De Bijlmerdreef wordt heringericht tot groene en duurzame stadsstraat. Op deze locatie komt ook de Business Campus van de HvA. Door dit alles kan het Cumulus Park verder uitgroeien tot een plek van talentontwikkeling en innovatie.

Uitvoering De komende jaren verwachten we veel bouwactiviteiten in ArenAPoort, waarbij het zwaartepunt ligt tussen 2021 en 2025. We houden als gemeente regie op de uitvoering en zorgen ervoor dat het gebied bereikbaar blijft. Toch zal de uitvoering impact hebben op de mensen, de bedrijven en andere instellingen in het gebied. Daarom vindt het werk plaats in fases en worden bij bouwprojecten tijdstip en uitvoering zo veel mogelijk op elkaar afgestemd. Het streven is dat de straten en pleinen zo veel mogelijk in dezelfde periode worden heringericht. Alleen als dat écht niet mogelijk is, kiezen we voor een tijdelijke inrichting. Uiteraard zorgen we ervoor dat in de tussentijd het gebied toegankelijk en zo aantrekkelijk mogelijk blijft. Het leeuwendeel van de herinrichting van de openbare ruimte wordt uitgevoerd tussen 2025 en 2030.

10

De gemeente werkt in ArenAPoort samen met andere betrokkenen. Daarnaast zijn er platforms actief die ondernemers, bewoners en eigenaren verenigen. Als gemeente willen we verder inzetten op een goede en gestructureerde samenwerking, een wens die ook uit de participatie naar voren kwam. Er lopen verschillende trajecten waarin de samenwerking tussen gemeente, bedrijven en bewoners is geprofessionaliseerd, onder andere rond de thema’s schoon, heel en veilig, en bereikbaarheid. De participatie, ofwel het betrekken van mensen in het gebied bij alle ontwikkelingen, wordt voortgezet. De gemeente communiceert via de website en een informatiecentrum, ook is persoonlijk contact mogelijk via een regelmatig te houden spreekuur in Metropolis. We willen mensen helder en eenduidig informeren over alle werkzaamheden en ontwikkelingen.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Samenwerking en participatie

11

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

12

Inleiding Ontwikkelstrategie ArenAPoort

Voor u ligt de ontwikkelstrategie ArenApoort 2030. Dit document biedt een overzicht van de (bouw)werkzaamheden die in dit gebied al worden uitgevoerd en nog gaan plaatsvinden. Dat zijn er vele, want ArenAPoort is sterk in beweging. Zo heeft eind 2019 ING het nieuwe ING-kantoor aan Frankemaheerd plus een horecapaviljoen in gebruik genomen, en vanaf de Johan Cruijff Boulevard is de net vernieuwde Oliphanttoren te zien. Er gaat nog meer gebouwd worden in ArenAPoort: de komende jaren komen er ca. 5.700 woningen. Ook de gebieden rondom ArenAPoort ontwikkelen zich snel. In Amstel III worden tot 2040 circa 15.000 woningen gebouwd en in De Nieuwe Kern, ten noorden van ArenAPoort, komen er 4.500 nieuwe huizen bij. Ook in de aangrenzende ontwikkelbuurten vindt vernieuwing en verdichting (binnen al bebouwd gebied meer woningen, kantoren en andere voorzieningen aanbrengen) plaats.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Inleiding

ArenAPoort zelf bestaat uit vier deelgebieden: ArenAPoort West, Amsterdamse Poort, Cumulus Park en Station Amsterdam Bijlmer ArenA. Aan de oostkant van het spoor, dat dwars door ArenAPoort loopt, heeft de gemeente geen grond. Aan de westkant heeft de gemeente nog wel enkele uitgeefbare kavels. De meeste projecten waar de gemeente momenteel aan werkt zijn geïnitieerd door marktpartijen; de gemeente is daarbij verantwoordelijk voor de inrichting van de openbare ruimte en de bereikbaarheid van het gebied. Daarnaast ziet de gemeente erop toe dat de kwaliteit van de leefomgeving goed blijft. Verder houdt de gemeente overzicht op de plannen, waarbij niet alleen wordt gelet op het ‘stapelen van stenen’, maar ook of de ‘zachte’ of sociale kant van gebiedsontwikkeling - met oog voor het welzijn van mensen - wel aan bod komt. De gemeente gaat daarom actief samenwerken met maatschappelijke instellingen, zowel binnen als buiten de gemeente, die nodig zijn voor het goed functioneren van dit vernieuwde stuk stad.

Waarom een ontwikkelstrategie? Om al deze ontwikkelingen in goede banen te leiden, hebben we deze ontwikkelstrategie opgesteld: een samenhangende visie op de toekomst van ArenAPoort waarin duidelijk wordt wat de afspraken, de maatregelen en de regels zijn en wie verantwoordelijkheid draagt voor wat.

14

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Samen met u De ontwikkelingen in ArenAPoort zijn niet alleen een zaak van de gemeente. Ze gaan alle betrokkenen aan, reden waarom er in 2019 een participatieproces heeft plaatsgevonden waarbij we contact hebben gehad met een groot aantal bewoners, bedrijven, bezoekers en andere betrokkenen. Dit hebben we gedaan aan de hand van de startnotitie Ontwikkelstrategie ArenAPoort, het vertrekpunt van deze ontwikkelstrategie. Maar ook in de jaren daarvoor hebben meerdere partijen aan plannen gewerkt die nu of in de nabije toekomst worden uitgevoerd. De wereldwijde uitbraak van het covid-19-virus heeft uiteraard ook ArenAPoort geraakt. Kwamen er vóór de pandemie miljoenen bezoekers naar het gebied, inmiddels hebben de beschermingsmaatregelen de evenementenbranche, een dominante bedrijfstak in ArenAPoort, lamgelegd. Wat de gevolgen hiervan zijn voor de evenementenondernemers, maar ook voor andere belanghebbenden in het gebied, is nog onduidelijk. In deze ontwikkelstrategie kunt u per onderwerp teruglezen wat tijdens de participatie naar voren is gebracht (zie aparte kadertjes) en wat we met deze inbreng doen. In Bijlage 1 vindt u het overzicht van alle inbreng. Daarmee stopt het participatieproces niet, want u heeft ons laten weten betrokken te willen blijven bij de ontwikkelingen: van het inbrengen van ideeën tot volledige betrokkenheid bij het verder ontwikkelen van ArenAPoort.

Verderop in deze ontwikkelstrategie staat hoe we deze samenwerking willen voortzetten.

Weergave totstandkoming van de Ontwikkelstrategie ArenApoort 2030

15

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Wie doet wat? Marktpartijen initiëren de meeste bouwprojecten en voeren ze uit. De gemeente gaat over de projecten in de openbare ruimte en staat voor de bereikbaarheid en de komst van voldoende maatschappelijke voorzieningen. De ontwikkelstrategie is het kader waaraan alle ontwikkelingen moeten voldoen, en beschrijft wie verantwoordelijk is voor wat.

Hoe verder? De ontwikkelstrategie gaat gepaard met investeringen door de gemeente. Daarom herzien we ook de, lopende, grondexploitaties voor ArenAPoort Oost en West. De gemeenteraad stelt de ontwikkelstrategie en de herziene grondexploitaties vast. In deze ontwikkelstrategie geven we invulling aan de ambities van het gemeentebestuur, zoals vastgelegd in het coalitieakkoord ‘Een nieuwe lente, en een nieuw geluid’ (Coalitieakkoord Amsterdam 2018). Verder maakt deze ontwikkelstrategie gebruik van het gebiedsplan Bijlmer-West, dat door het stadsdeel Zuidoost is vastgesteld. De vaststelling van de ontwikkelstrategie is een belangrijke mijlpaal voor ArenAPoort, maar zeker niet het eindpunt. De ontwikkelstrategie is niet dichtgetimmerd met regels. De volgende stap is het verder uitwerken van de ambities en de gekozen richting. De volgende documenten geven meer concrete sturing aan de verdere ontwikkeling van het gebied: • • •

Masterplan Openbare Ruimte: voor zowel de bovenals de ondergrond Ruimtelijk Kwaliteitskader: overkoepelend voor heel ArenAPoort Programmastrategie voorzieningen: inclusief een strategie voor de plinten.

Om het gebied goed bereikbaar te houden en waar nodig de bereikbaarheid te verbeteren, stelt de gemeente ook een mobiliteitsprogramma voor de hele Zuidoostflank op. De Zuidoostflank is het gebied dat zich globaal uitstrekt van de Gaasperzoom tot het Amstelstation. Dit Mobiliteitsprogramma Zuidoostflank is in 2021 klaar en wordt ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad van Amsterdam en van Ouder-Amstel, en aan het dagelijks bestuur van de Vervoerregio. De afspraken en maatregelen op het gebied van verkeer en infrastructuur staan ook in deze ontwikkelstrategie.

Tijdlijn Ontwikkelstrategie van startnotitie tot behandeling in de gemeenteraad.

16

De ontwikkelstrategie beschrijft wat we voor ogen hebben voor ArenAPoort 2030. Eerst per thema, daarna per deelgebied: wat willen we, waarom en hoe gaan we dit bereiken? Ook kunt u lezen wat blijft en wat verandert op de korte en lange termijn. De thema’s zijn: • Compleet en verbonden • Een centrum voor iedereen • Goed bereikbaar • Levendige openbare ruimte • Duurzaam en toekomstbestendig. Na de inleiding belicht hoofdstuk 2 de positie van een uniek en economisch belangrijk gebied als ArenAPoort. Hoofdstuk 3 gaat in op de maatregelen die nodig zijn om van ArenAPoort een aantrekkelijk stedelijk centrum te maken. ArenAPoort omvat vier deelgebieden. Wat de strategie per deelgebied inhoudt, staat in hoofdstuk 4. In hoofdstuk 5 gaan we in op de uitvoering van alle plannen en wat dat voor u betekent. Hoofdstuk 6 gaat over hoe we tijdens de uitvoering met u willen samenwerken en hoe we u blijven betrekken bij alle ontwikkelingen.

Overzichtskaart ArenAPoort

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Leeswijzer

ArenAPoort bestaat uit vier deelgebieden: ArenAPoort West, Amsterdamse Poort, Cumulus Park en Station Amsterdam Bijlmer ArenA.

17

Waarom een Ontwikkelstrategie?

2.1 De geschiedenis van ArenAPoort

2.2 Ruimte bieden aan groei

2

2.3 Gebied met uitdagingen

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

ArenAPoort heeft alles in zich om uit te groeien tot een levendige stadswijk waar het goed wonen, werken en uitgaan is. Dit hoofdstuk beschrijft de geschiedenis van het gebied, en belicht de mogelijkheden én uitdagingen om van ArenAPoort een aantrekkelijk en goed functionerend stedelijk centrum te maken.

2.1 De geschiedenis van ArenAPoort De geschiedenis van ArenAPoort begint in 1986 met de bouw van het hoofdkantoor van de NMB-bank, in de volksmond Zandkasteel genoemd, en met de realisering van het regionale winkelcentrum Amsterdamse Poort. Het waren voorlopers op het gebied van werken en winkelen. Zo’n tien jaar later zetten de bouw van de Johan Cruijff ArenA en de aanleg van de Johan Cruijff Boulevard de trend op het vlak van grootschalige entertainmentvoorzieningen. Hier verrees het eerste moderne overdekte stadion voor voetbal en evenementen, en langs de Boulevard kwamen de eerste megabioscoop, de eerste Mediamarkt, Decathlon van Nederland en een van de eerste grootschalige woonwarenhuizen, Villa ArenA. Ook vestigden AFAS Live en Ziggo Dome zich hier als de eerste grootschalige concertzalen voor popmuziek in Nederland. ArenAPoort herbergt daarmee het grootste uitgaanscentrum van Nederland. Begin 2020 heeft ING haar nieuwe hoofdkantoor aan de Bijlmerdreef geopend. Het complex maakt uit van het Cumulus Park, het innovatiedistrict Zuidoost waar wordt gewerkt, geleerd en gewoond. Dit alles heeft geleid tot het ontstaan van een gebied met de grootste toegevoegde waarde voor de economie van Nederland, volgens onderzoek van weekblad Elsevier. Behalve voorloper is ArenAPoort in economisch opzicht ook nog eens koploper.

Ligging van ArenAPoort binnen de Metropoolregio Amsterdam (MRA). In de Structuurvisie Amsterdam 2040 (2011) is vastgesteld dat ArenAPoort - samen met de Zuidas en Schiphol - onderdeel is van de Zuidflank van Amsterdam. De Zuidflank onderscheid zich door uitstekende bereikbaarheid en uitstekende verbindingen met de rest van de Randstad.

19

2.2 Ruimte voor groei Amsterdam groeit hard. Jaarlijks komen er in de stad circa 11.000 inwoners, 10.000 banen en 5.000 woningen bij. De gemeente maakt ruimte voor deze groei door te verdichten en bebouwd gebied om te vormen tot gemengde stadswijken. Daar horen dus ook centra bij waar bewoners terechtkunnen voor werk, boodschappen, zorgen ontspanning. Deze centra moeten de druk op de binnenstadverlichten en tegelijkertijd ruimte bieden aan groei. In Zuidoost is nog veel ruimte voor nieuwbouw. Daarom is het één van de gebieden in Amsterdam waar in de Omgevingsvisie 2050 wordt ingezet op groei. Concrete gebieden voor woningbouw zijn De Nieuwe Kern en Amstel III. ArenAPoort heeft een centrale plaats tussen deze grootschalige ontwikkelingen. Voor circa 60.000 nieuwe bewoners is ArenAPoort straks de meest nabije plek om boodschappen te doen, uit eten te gaan, te winkelen en te ontspannen. Op 17 december 2019 stemde het College van burgemeester en wethouders in met de notitie Ontwikkelperspectief Stadsdeelcentra. In deze notitie heeft de gemeente de stadsdeelcentra van de Amsterdamse groeigebieden bekeken op hun huidige functioneren en hun toekomstperspectief.

Conclusie uit de notitie: Amsterdamse Poort heeft, in combinatie met de grootschalige vrijetijdsvoorzieningen aan de Johan Cruijff Boulevard, met afstand de beste uitgangspositie om uit te groeien tot een volwaardig stedelijk centrum met regionale aantrekkingskracht. Dit is ook te danken aan de combinatie van de eerder genoemde uitstekende bereikbaarheid en de grote publiekstrekkers. De culturele uniciteit van ArenAPoort plus de couleur locale van de Bijlmer maken dat ArenAPoort zich niet alleen als woon- maar ook als winkelgebied wezenlijk onderscheidt van stads- en winkelcentra met een vergelijkbaar verzorgingsgebied. Waar de binnenstad het moet hebben van de historie, en de Zuidas in het zakelijke tot de top van Europa behoort, heeft ArenAPoort juist een gemêleerd aanbod voor een brede doelgroep: van jong tot oud, van arm tot rijk en voor alle culturen een centrum met een eigen identiteit, dat met zijn tijd mee kan gaan en waar ruimte is voor experiment, educatie en nieuwe concepten op het gebied van leisure (vrijetijdsbesteding), winkelen en vervoer.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Inmiddels is het gebied het kloppend hart van Amsterdam Zuidoost. Van bewoners uit Zuidoost tot mensen van heinde en verre uit binnen- en buitenland: jaarlijks bezoeken miljoenen de uitgaansgelegenheden in ArenAPoort, dat bovendien kan bogen op een uitstekende bereikbaarheid - ook iets waarvan de vele bezoekers profiteren. Anno 2020 telt ArenAPoort circa 1.400 bewoners, en er werken ongeveer 24.000 mensen in het gebied.

20

Maar ArenAPoort wordt nog niet beleefd als één samenhangend stedelijk centrum. Dit is ook meerdere malen uit de participatie gebleken. In ArenAPoort is het een komen en gaan van kantoorpersoneel, studenten, winkelend publiek en evenementenbezoekers, maar afgezien van de bewoners in Amsterdamse Poort en in Cumulus Park, blijft niemand er langere tijd. ArenAPoort is overdag levendig, soms zelfs erg druk, maar ’s avonds en ’s nachts erg stil. Bewoners uit Zuidoost zeggen zelden in ArenAPoort West en Cumulus Park te komen, want daar is weinig voor hen te doen, ook hebben deze gebieden, vinden zij, nauwelijks sfeer. Wel waarderen bewoners Amsterdamse Poort. Een groot deel van de bewoners van Zuidoost komt minstens eens per week naar het winkelcentrum, bijvoorbeeld voor een bezoek aan de markt, om te winkelen, uit te gaan of om familie en vrienden te ontmoeten. Amsterdamse Poort kampt echter met criminaliteit, afval op straat en in de portieken, en geluidsoverlast. Dat is niet alleen heel vervelend voor de huidige bewoners en bezoekers, daardoor kan Amsterdamse Poort ook een nieuw publiek niet op een aantrekkelijke manier welkom heten. De huidige bewoners hebben ook te maken met sociaal-economische problemen als een laag opleidingsniveau en een laag inkomen. Ook kampen mensen met eenzaamheid en psychische problemen.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

2.3 Gebied met uitdagingen

21

Wat is er nodig om ArenAPoort verder te ontwikkelen? 3.1 Compleet en verbonden

3.2 Een centrum voor iedereen

3.4 Levendige openbare ruimte

3.5 Duurzaam en toekomstbestendig

3

3.3 Goed bereikbaar

3.1 Compleet en verbonden Zo is het nu: Alle functies die in een volwaardig stadscentrum thuishoren, bijvoorbeeld wonen, werken of ontspannen, zijn aanwezig in ArenAPoort, alleen niet in de juiste verhouding. ArenAPoort heeft te weinig bewoners, vergeleken met een gemiddeld stadscentrum; dat heeft een verhouding van 1 bewoner op 2 tot 4 werkplekken. In ArenAPoort is de verhouding globaal: 1 bewoner op 24 werkplekken. Daarnaast is er te weinig samenhang tussen de vier deelgebieden, ook ervaren bewoners ArenAPoort niet als een volwaardig onderdeel van Zuidoost.

1Zuidoost Amsterdam Zuidoost is volop in ontwikkeling. Tot 2040 worden er in dit stadsdeel ruim 34.000 nieuwe woningen gebouwd, met de daarbij horende voorzieningen zoals scholen, speelplekken, gezondheidscentra, winkels, bedrijfsruimten, etc. De huidige woongebieden van Amsterdam Zuidoost breiden zich uit aan de andere kant van het spoor: niet alleen in ArenAPoort, maar ook in Amstel III worden tot 2040 veel woningen inclusief vele voorzieningen gebouwd. In totaal gaat het in deze gebieden om de toevoeging van 19.000 woningen tot 2040. Dat betekent dat mensen straks in een groter deel van Amsterdam Zuidoost prettig kunnen wonen en leven. Onder de noemer ‘1Zuidoost’ werken we aan een stadsdeel waarin de bestaande en nieuwe woonbuurten goed verbonden zijn

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Wat is er nodig om van ArenAPoort een stedelijk centrum te maken waar mensen graag wonen, werken en/of op bezoek komen? Het antwoord op die vraag hebben we op een rijtje gezet aan de hand van vijf thema’s: • Compleet en verbonden • Een centrum voor iedereen • Goed bereikbaar • Levendige openbare ruimte • Duurzaam en toekomstbestendig.

met elkaar, en waar bewoners en ondernemers kunnen profiteren van alle ontwikkelingen. We willen er bijvoorbeeld voor zorgen dat mensen die dat willen, kunnen doorstromen naar een nieuwbouwwoning in het stadsdeel. Ook willen we meer ruimte scheppen voor lokale ondernemers, en in overleg met de vele bedrijven en partners in het stadsdeel zorgen we ervoor dat meer jongeren een goede stage- of opleidingsplek kunnen vinden. We stellen de bewoners van Amsterdam Zuidoost tijdig op de hoogte van de plannen. Wonen voor 1Zuidoost We streven ernaar dat minstens 25% van alle nieuwe woningen in Amsterdam Zuidoost straks kunnen worden bewoond door huidige bewoners in dit stadsdeel.

23

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Compleet en verbonden

Duurzaam en toekomstbestendig

Een centrum voor iedereen

Levendige openbare ruimte

Goed bereikbaar

Hoofdthema’s van de Ontwikkelstrategie ArenAPoort.

24

Om ArenAPoort te kunnen omvormen tot een centrum waar mensen graag voor langere tijd willen verblijven, maken we door verdichting en hoogbouw ruimte voor meer woningen, kantoren en andere voorzieningen zoals winkels, sportvelden of gezondheidscentra, waar veel behoefte aan is in Zuidoost. Naar schatting is er in ArenAPoort ruimte voor 5.700 woningen. Ook kan er ca. 250.000 m² aan nieuwe kantoorruimte worden gerealiseerd. Daarnaast willen we ervoor zorgen dat er meer vrijetijds- en maatschappelijke voorzieningen komen speciaal voor de bewoners van ArenAPoort en Zuidoost. Ook streven we naar verbetering van winkels en horeca. Om voor al deze functies ruimte te kunnen maken gaan we verdichten. Concreet doen we dat door de laatste vrije kavels in het gebied efficiënt te benutten, door bestaande gebouwen te vergroten en ondergrondse parkeergarages aan te leggen zodat daar bovenop kan worden gebouwd. Ook verdichten we door sloop-nieuwbouw, waarbij een groter nieuw gebouw in de plaats komt van het kleinere, oude gebouw. Om al deze doelen te bereiken is samenwerking met grondeigenaren essentieel. De meeste betrokkenen in het gebied willen investeren in ArenAPoort. Daarnaast zijn enkele bouwkavels in het bezit van de gemeente. Daar kunnen we direct mee aan de slag.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Wat gaat er veranderen?

U I T D E PA R T I C I PAT I E

Betaalbare woningen voor jongeren, gezinnen en ouderen Tijdens de participatie werd duidelijk dat mensen achter het idee om te verdichten en te mengen staan. Ook is er veel draagvlak voor woningbouw. Gebruikers en bewoners zeggen dat er vooral behoefte is aan betaalbare woningen voor jongeren, gezinnen en ouderen. Aandachtspunten zijn het combineren van wonen met evenementen (geluidsoverlast, afval, drukte en bereikbaarheid), het behoud van groen en het behoud van

de identiteit van het gebied. Mensen vrezen dat er te veel aandacht uitgaat naar vernieuwen en dat de huidige bewoners straks geen woning in ArenAPoort kunnen betalen. “Onze wens voor ArenAPoort is dat het zijn multiculturele aanblik behoudt en geen yuppenbuurt wordt, waar de mensen die hier zijn opgegroeid niks meer kunnen betalen.” Ook kwam naar voren dat de kwaliteit van de huidige woningen te wensen overlaat. De huidige bewoners en gebruikers willen ook profiteren van alle investeringen die er in het gebied gedaan zullen worden. “Rekening blijven houden met de huidige bewoners en niet alleen de focus op het vernieuwen.”

25

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Hoogbouw in ArenAPoort ArenAPoort West en het stationsgebied zijn in de Structuurvisie Amsterdam 2040 uit 2011 al aangewezen als hoogbouwstimuleringsgebied. Gezien de grote opgave waar Amsterdam voor staat is het niet verrassend dat de ambities ten aanzien van hoogbouw ook de Omgevingsvisie 2050 groot zijn. Er mag binnen ArenAPoort gebouwd worden tot maximaal 145 m (NAP). Niet alle gebouwen krijgen deze hoogte; variatie aan bouwhoogtes heeft de voorkeur. Daarnaast mag nieuwbouw niet ten koste gaan van bestaande openbare ruimte en het verblijfsklimaat op de pleinen. Dat wil zeggen dat de nieuwbouw weinig windhinder geeft en dat er voldoende zon op de pleinen blijft. Verder van het station af worden de bouwhoogtes lager, tot maximaal 55 m in Amsterdamse Poort. De gemeente toetst of een initiatief aan de gewenste bouwhoogtes voldoet. In het nader te verschijnen Ruimtelijk Kwaliteitskader lichten we voorwaarden voor de bouwhoogte uitvoeriger toe.

Impressie: zo ziet ArenAPoort er mogelijk uit in 2030.

Woningen voor iedereen Deze ontwikkelstrategie legt het accent op het toevoegen van woningen en de bijbehorende instroom van nieuwe bewoners. Bewoners zorgen buiten de winkelopeningstijden en de piekmomenten van de evenementen voor de hoognodige levendigheid in het gebied. Voor circa 3.700 woningen zijn concrete plannen: zowel voor de oost- als de westzijde van ArenAPoort. Daarnaast zien we ruimte voor 2.000 extra woningen. Met de omliggende gebieden Amstel III en Nieuwe Kern inbegrepen worden er tot 2040 circa 25.000 woningen gebouwd. Dit maakt ArenAPoort en de gebieden eromheen tot volwaardige stadswijken: groot genoeg om aan alle soorten huishoudens plek te bieden, ongeacht inkomen, gezinssamenstelling, leeftijd en achtergrond. 26

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Wij sturen daarom actief aan op verschillende financieringscategorieën, door het gemeentelijke beleid van 40-40-20 ook in ArenAPoort toe te passen. Dit houdt in: • 40% sociale huurwoningen • 40% woningen in het middeldure segment • 20% woningen in het hogere segment. Mocht het gemeentelijke beleid voor deze verdeling veranderen, dan volgen we vanzelfsprekend de stedelijke lijn. Zuidoost heeft veel sociale huurwoningen. Er wonen veel kwetsbare huishoudens en de doorstroming is er uitzonderlijk hoog. Ook Amsterdamse Poort is een kwetsbaar gebied. Het aantal dure woningen is in Zuidoost met 2% erg laag. Daarentegen is het aandeel kleinere woningen, voor onder andere jongeren en studenten, in en rondom ArenAPoort veel hoger dan gemiddeld. Verder wonen er naar schatting 1.130 gezinnen in een te krappe woning. We richten ons actief op het ontwikkelen van grotere woningen en zetten ons in voor woningen waar bewoners voor langere tijd kunnen en willen blijven wonen. Waar mogelijk krijgen bewoners uit Zuidoost die toe zijn aan een volgende stap in hun wooncarrière voorrang bij het toewijzen van woonruimte.

We zetten ons concreet in voor: • Ruime één- of tweekamerappartementen en woningen met drie of meer kamers • Meer koopwoningen, met name in de middeldure koop (tot € 310.000, prijspeil 2020) • Meer sociale huurwoningen, onder andere in de Dreeftoren, Cluster 4 van het Urban Interactive District Eleven Square (UID) en in het oude belastingkantoor aan de Flierbosdreef. Bewoners uit Zuidoost hebben een voorrangspositie • Huurwoningen in het hogere segment, onder andere in het Zandkasteel (circa 285) en Eleven Square (UID).

Deze kaart toont de reikwijdte van de bebouwing per deelgebied.

27

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Nieuwe kantoren, flexibele werkplekken Amsterdam heeft te weinig kantoorruimte. Ook voldoet een deel ervan niet meer aan de eisen van deze tijd. Zo bevinden veel kantoren zich nog in klassieke monofunctionele werkgebieden met louter kantoren. Dat traditionele kantorenpark is voor veel bedrijven een schrikbeeld geworden. Bovendien is voor hen de nabijheid van goed openbaar vervoer een steeds belangrijker vestigingsvoorwaarde. ArenAPoort is en blijft evenwel één van de belangrijkste kantoorlocaties van Amsterdam. Het Amsterdamse Kantorenplan (2019) richt zich op meer nieuwe kantoorruimte rondom belangrijke ov-knooppunten. Er is in ArenAPoort dan ook nadrukkelijk ruimte voor groei, ook in dit opzicht. Er wordt circa 100.000 m² onttrokken aan de voorraad ten behoeve van woningen, maar hier komt tot 2030 circa 250.000 m² voor terug. Bij technologie-, media- en telecombedrijven - groeimarkten in Amsterdam - is een sterke trend waarneembaar waarbij kantoorruimtes worden gedeeld. Scale- en startups zoeken elkaars nabijheid op en delen vaak een receptie, vergaderruimte en co-workingspaces. Ook internationale ondernemingen experimenteren met nieuwe manieren van werken en co-creatie. Het vernieuwde ING-kantoor is hier een mooi voorbeeld van. Passend bij de nieuwe vorm van werken groeit het aantal flexconcepten onverminderd door.

We willen dergelijke initiatieven de ruimte geven binnen ArenAPoort. Naast de klassieke single-tenanthoofdkantoren verrijzen er meer multi-tenantkantoorgebouwen. Met meerdere toegangen en entrees kunnen die laatstgenoemde het straatbeeld verlevendigen. Een voorbeeld hiervan is het Zandkasteel, waarin naast woningen ook 4.000 m² aan kantoor wordt gerealiseerd.

Impressie: Zo zien de plinten er in ArenAPoort straks mogelijk uit in ArenAPoort West.

28

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Er is in heel Zuidoost behoefte aan flexibele werkplekken. We zoeken hier ruimte voor, zodat de ruimschoots aanwezige ondernemersspirit van Zuidoost gemakkelijker dan nu een plek kan vinden in ArenAPoort. Het project Laanderpoort in het Cumulus Park is hier een mooi voorbeeld van. Het flexibele kantoorconcept Het Nieuwe Kantoor vormt een flink onderdeel van het kantoorprogramma. Freelancers en zzp’ers kunnen in deze opzet tegen een betaalbaar tarief een werkplek huren voor een dagdeel of voor een hele maand. Zij kunnen dan ook gebruikmaken van de gemeenschappelijke kantoorvoorzieningen zoals het bedrijfsrestaurant, de vergaderruimtes en de receptie.

Huidige situatie

•Wonen

Toekomst

•Ontspannen

•Commercieel

•Maatschappelijk

•Werken

Levendige plinten Een succesfactor bij het aangenamer maken van het leefklimaat is ook de juiste inrichting van de plinten. Met de plint van een gebouw worden de onderste (één of twee) bouwlagen bedoeld, het deel van het gebouw dat vanaf de straat goed zichtbaar is voor langslopend publiek. Goede plinten zorgen voor: • Levendigheid (denk aan een restaurant, een groentezaak, een tandarts, een kledingwinkel, waar mensen in en uit lopen) • Een gevoel van veiligheid (‘ogen op straat’) • Sfeer (plinten geven kleur aan gebouwen en openbare ruimte).

In ArenAPoort ontstaat een nieuwe verhouding tussen werken, wonen en ontspannen. Deze functies zijn straks meer gemengd door het hele centrum.

We zoeken zo veel mogelijk naar dit soort kleinschalige bedrijvigheid in de plinten die het aanzicht van de aangrenzende pleinen en straten aantrekkelijk maken. Ook entrees van woningen en kantoren kunnen voor levendigheid zorgen; hoe meer deuren langs de straat, hoe levendiger het straatbeeld. Andere ruimtes die in de plinten van gebouwen zouden kunnen voorkomen, zoals laad- en losruimtes, ruimtes voor techniek, fietsenstallingen, entrees tot parkeergarages, beperken we, of onttrekken we zo veel mogelijk aan het zicht. De gemeente toetst plannen van ontwikkelaars op de kwaliteit van de plinten. 29

Wonen in een evenementengebied Zoals gezegd komen er zowel aan de oost- als westkant van het spoor nieuwe woningen. In ArenAPoort West vinden normaal gesproken veel grootschalige evenementen plaats. Wonen in een gebied met veel evenementen kan aantrekkelijk zijn, maar brengt ook uitdagingen met zich mee. Voorafgaand aan en na afloop van een concert of ander evenement is er veel verkeer in en rondom ArenAPoort West. Zeker als er meerdere evenementen tegelijkertijd plaatsvinden, komen er heel veel mensen en voertuigen in beweging en kunnen woningen daardoor minder goed bereikbaar zijn. Daarnaast is er het hele jaar door sprake van laad- en losverkeer, vooral ’s avonds en ’s nachts. Ook geluidsoverlast is een factor.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

In Amsterdamse Poort behouden we het oorspronkelijke concept van de Bijlmer, waarbij het autoverkeer is beperkt tot de dreven en waardoor er op straatniveau een levendige plint kan ontstaan.

Om (geluids)overlast op straat te verminderen komt er naast Eleven Square (UID) een laad- en losdock waar laden en lossen op een andere manier wordt georganiseerd dan nu. Daarnaast zijn ontwikkelaars verplicht om het geluidsniveau in de woningen onder de wettelijke norm te houden. Maar in een evenementencentrum als ArenAPoort West zal het nooit echt rustig zijn. De gemeente informeert toekomstige bewoners daarom van tevoren uitgebreid over de plussen en minnen van het wonen in dit evenementengebied. Ook ontwikkelaars hebben een verantwoordelijkheid op dit vlak: ook zij moeten bewoners duidelijk voorlichten over voor- en nadelen van het wonen in ArenAPoort West.

30

Ruimtelijke structuurkaart ArenAPoort 2030. Deze kaart toont de belangrijkste ontwikkelingen in ArenAPoort.

Zo is het nu: In ArenAPoort lopen lokale cultuur en internationaal karakter door elkaar. Amsterdamse Poort - met de markt en de Shopperhal, waar je producten kunt kopen die alleen daar verkrijgbaar zijn - trekt mensen uit heel Zuidoost en daarbuiten. Zorgvoorzieningen zoals een huisarts en een consultatiebureau liggen op loopafstand, ook is er een bibliotheek en een buurtcentrum. Verder trekken de Hogeschool van Amsterdam (HvA) en het ROCvA - MBO College Zuidoost (ROC) studenten uit Amsterdam en omgeving, en binnenkort opent de Internationale School in het iconische Zandkasteel de deuren. Maar net als in de rest van Nederland hebben winkels in Amsterdamse Poort en Villa ArenA te maken met toegenomen concurrentie van webwinkels en met leegstand. Ook heeft het gebied een slecht imago; mensen voelen zich niet overal veilig, en er is overlast door criminaliteit en afval. Daar komt nog bij dat de uitgaansgelegenheden en horeca in ArenAPoort West zich voornamelijk richten op grote groepen mensen uit alle windstreken, waardoor er weinig binding is met bewoners uit Zuidoost. Ook het contrast tussen arm en rijk is in dit betrekkelijk kleine gebied soms schrijnend groot, en zijn de maatschappelijke voorzieningen bij lange na nog niet op een niveau dat past bij de beoogde groei van het aantal inwoners. In ArenAPoort werkt het spoor als een barrière.

Bezoekers van de grote evenementen aan de westkant weten vaak niet dat er een winkelcentrum aan de oostkant van het spoor ligt. Omgekeerd worden bezoekers van Amsterdamse Poort nog te weinig verleid om een dagje winkelen uit te breiden met een bezoek aan Decathlon of de Villa ArenA aan de westkant van het spoor.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

3.2 Een centrum voor iedereen

U I T D E PA R T I C I PAT I E

Jongeren willen heel graag werken Tijdens de participatie werd duidelijk dat bewoners en ondernemers ArenAPoort zien als een plek voor iedereen: voor bewoners en bezoekers, voor jong en oud. Er is een sterke wens om beide kanten van het spoor beter met elkaar te verbinden, bijvoorbeeld door in ArenAPoort West plekken te creëren voor heel Zuidoost. “Iedereen komt bij elkaar, jong en oud, bewoners, werkers en studenten.” Plekken die gewaardeerd worden, zijn de Shopperhal en de markt. Mensen missen terrasjes, speel- en zitruimte voor

kinderen, gezinnen en ouderen, uitgaansgelegenheden, goede restaurants, sportvoorzieningen en winkels voor de dagelijkse boodschappen en mode. Mensen vinden dat Amsterdamse Poort verbeterd moet worden naar het voorbeeld van winkelcentrum Amstelveen. ArenAPoort zou een extra publiekstrekker, zoals een museum of iets bijzonders in de openbare ruimte, heel goed kunnen gebruiken. Het verbeteren van de toegankelijkheid tot banen, onderwijs en functies is veel besproken tijdens de participatie. “Creëer a city that never sleeps! Jongeren in deze omgeving willen ook heel graag werken, benut die kans.”

33

We willen de verbinding tussen oost en west versterken en beide deelgebieden meer gebruik laten maken van elkaars aantrekkende werking. In ArenAPoort West zorgen we voor voorzieningen op wat kleinere schaal, waardoor mensen meer verspreid over de hele dag het gebied kunnen bezoeken. Voor de oostzijde voegen we horeca en cultuur toe. Dit zijn functies die ook ‘s avonds voor levendigheid in het gebied zorgen. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheid om er wat grotere publiekstrekkers onder te brengen, zoals een theater of een filmhuis.

Deze voorzieningen komen er op termijn bij in ArenAPoort De locatie van de voorzieningen is nog niet bekend.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Wat gaat er veranderen?

ArenAPoort biedt ruimte aan ondernemers, forensen, studenten, (nieuwe) bewoners, evenementenbezoekers en winkelend publiek. Het is een centrum voor iedereen, of je nu expat bent of geboren in Zuidoost, of je nu jong of oud, welvarend of kwetsbaar bent. Uitgangspunt bij het upgraden van ArenAPoort is dat we samen met partners binnen de gemeente en met het bedrijfsleven ervoor zorgen dat de huidige bewoners als eersten profiteren van de gebiedsontwikkeling. We willen de identiteit en energie van het gebied behouden en toevoegen wat bewoners en gebruikers nu nog te veel missen in ArenAPoort: ruimte voor ontplooiing, onderwijs, sport en cultuur.

Winkelen Winkels in ArenAPoort zijn vooral gevestigd langs het voetgangersgebied op de Johan Cruijff Boulevard, het Hoekenrodeplein, de Bijlmerpleinen en het Anton de Komplein. Dit wordt ook wel de Lifeline genoemd. De combinatie Amsterdamse Poort, en het gebied rondom de Johan Cruijff ArenA (Johan Cruijff Boulevard, Villa ArenA), maakt dat het gebied zeer geschikt is voor doorontwikkeling dankzij: • De uitstekende bereikbaarheid met het openbaar vervoer, de auto of de fiets • Grootschalige winkels en grote publiekstrekkende evenementen met (boven)regionaal bereik • De ruimte voor uitbreidingsmogelijkheden.

34

De Shopperhal en de markt op het Anton de Komplein worden aangepast naar de wensen en eisen van deze tijd. De Shopperhal in Cluster 7 wordt volledig vernieuwd en wordt meer verbonden met het aangrenzende Klein Bijlmerplein. De markt op het Anton de Komplein krijgt de komende jaren tijdelijk een andere opstelling, zodat hier tijdens de bouwwerkzaamheden aan Cluster 7 ruimte komt voor tijdelijke winkelvoorzieningen.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Oost Samen met betrokkenen wordt al hard gewerkt aan de opwaardering van Amsterdamse Poort. Het gebied is nu nog naar binnen gericht en niet zichtbaar vanaf de dreef, het is er lastig oriënteren en er zijn veel unheimische plekken. We willen meer variatie in het winkelaanbod krijgen, zodat ook toekomstige bewoners met mogelijk andere wensen en behoeften er kunnen worden bediend.

West Aan de westzijde bevinden zich de XL-winkels zoals Mediamarkt en Decathlon maar ook Villa ArenA. Voorheen was Villa Arena als PDVlocatie (perifere detailhandelsvestiging) bestempeld, waardoor de winkelruimtes strikt voorbehouden was aan de verkoop van grote producten, zoals meubels. Inmiddels is ook de verkoop van kleine goederen toegestaan, zolang het oppervlak per eenheid voldoende groot is. Dit verruimt de mogelijkheden om leegstand in Villa ArenA de baas te blijven. Wat detailhandel betreft blijft de focus in de westkant op grotere winkelvolumes. Winkels als de Mediamarkt en Decathlon zijn belangrijke trekkers voor het gebied en deze GDV’s (grootschalige detailhandelsvestiging) blijven dit ook in de toekomst. Het winkelaanbod aan de oostkant is van een kleinere korrel en een meer menselijke maat. Gezamenlijk bieden ArenAPoort Oost en West een behoorlijk compleet winkelaanbod. In de praktijk blijkt echter dat het winkelend publiek de afstand tussen oost en west als groot ervaart. Een goede programmatische begeleiding tussen Hoekenrodeplein aan de oostzijde en Villa ArenA aan de westzijde is onmisbaar voor het functioneel samenbrengen van beide zijden. Deze programmatische begeleiding wordt niet alleen in de hoek van detailhandel gezocht. In een compleet winkelcentrum wordt de rol van aanvullend programma, zoals horeca, leisure, kunst en cultuur, steeds belangrijker.

Programmatisch is het van belang dat er voldoende stepping stones zijn om de bezoeker te verleiden de sprong van station naar bijvoorbeeld Villa ArenA te laten maken. Hier is ook een belangrijke rol weggelegd voor de plinten, zowel ontwerptechnisch als programmatisch. Willen we de oost- en westkant van het spoor beter met elkaar kunnen verbinden, dan is het zaak om zorgvuldig te kijken naar de rol die het stationsgebied kan vervullen. Het station kan als verbindingsschakel hierin een belangrijke rol vervullen. Hiervoor is samenwerking met spooren stationspartijen een vereiste.

35

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Horeca, cultuur en andere vrijetijdsbesteding In vergelijking met andere middelgrote Europese stadscentra zijn er weinig horecazaken in ArenAPoort. Er is met name een gebrek aan de betere cafés en restaurants. Het aanbod aan de Johan Cruijff Boulevard is met name gericht op een snelle hap en op het bedienen van zo veel mogelijk mensen in zo weinig mogelijk tijd. Het aanbod aan de oostelijke kant leunt ook sterk op fastfood, maar hier gaat het om kleinere zaken die zich onderscheiden met gerechten uit de internationale keuken en de vele verschillende culturen. Een kwalitatief hoogstaand aanbod van horeca is onmisbaar voor de toekomst van ArenAPoort. Wat vrijetijdsbesteding betreft heeft ArenAPoort veel te bieden, maar zoals eerder genoemd is het huidige aanbod vooral gericht op grote evenementen en grote aantallen bezoekers. We zetten ons nadrukkelijk in voor ontspanning die is bedoeld voor de bewoners van Zuidoost. De arcadehal in station Amsterdam Bijlmer ArenA is een goed voorbeeld. Daarnaast valt ook te denken aan andere, meer kleinschalige leisure-voorzieningen, zoals een filmhuis, een bowlingbaan, theater of een popzaal.

ArenAPoort is niet het enige centrum in Zuidoost maar wel het grootste. Op deze kaart is te zien hoe de ArenAPoort is verbonden met andere centra in Zuidoost.

Een aantal belangrijke betrokkenen uit Amsterdamse Poort onderschrijft de noodzaak om cultuur een groter onderdeel van het winkelgebied te laten worden. Deze partijen doen op eigen initiatief hun uiterste best om zowel in het Zandkasteel als in Cluster 8 een substantieel cultureel programma te huisvesten. 36

Een stad of stedelijk centrum is pas compleet als voldaan is aan de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen als groen, (medische) zorg, scholen en speelplaatsen. Voor een aantal maatschappelijke voorzieningen heeft de gemeente een huisvestingsverplichting. Anders gezegd: de gemeente moet deze voorzieningen aanbieden. Het gaat om basisvoorzieningen (dat zijn in de regel toegankelijke plekken in de buurt waar bewoners o.a. kunnen samenkomen voor cursussen, samen koken, en contact kunnen hebben met wijkteams) en om voorzieningen voor jeugd, welzijnswerk, onderwijs en zorg. De gemeente wordt in principe eigenaar of huurder van de locatie voor een langere periode. Om ervoor te zorgen dat er voldoende maatschappelijke voorzieningen in een stad zijn, is de Amsterdamse Referentienorm Maatschappelijke Voorzieningen opgesteld. Bij het toevoegen van een kleine 6.000 woningen aan het gebied behoren de volgende maatschappelijke voorzieningen: • • • • • • • • • • •

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Maatschappelijke voorzieningen

1 buurtkamer 1 behandel-woonlocatie 1 kunst & cultuurcluster (wijkkunstvoorziening) 3 alles-in-een-scholen 1 tijdelijke alles-in-een-school 4 gymzalen/sporthal ten behoeve van de Internationale School / AICS 1 apotheek 1 buurtteamlocatie 1 dagbestedingslocatie 1 gezondheidscentrum 1 kleinschalige praktijkruimte eerstelijnszorg.

De gemeente is ervoor verantwoordelijk dat deze voorzieningen gerealiseerd worden. Met name voor de voorzieningen die veel ruimte behoeven en bouwkundig niet eenvoudig zijn in te passen, zoals alles-in-één-scholen, is dat een flinke puzzel. Aan de locatie voor een basisschool worden scherpe eisen gesteld, waardoor veel potentiële locaties afvallen vanwege geluids- en fijnstofhinder of door de nabijheid van gevaarlijk transport per spoor. Binnen ArenAPoort is er één locatie die vooralsnog aan de eisen voldoet: Kavel 12 in het Dreefkwartier. Een tweede locatie is gevonden in de H-buurt. Deze locatie valt net buiten ArenAPoort, maar is door het oprekken van de grondexploitatiegrens financieel wel bij het plangebied getrokken. Voor de op termijn noodzakelijke derde school is nog geen concrete locatie gevonden. De aangrenzende gebieden zoals De Nieuwe Kern of Bijlmer Centrum bieden ArenAPoort hierin geen soelaas. Het ontbreken van een derde locatie vormt een risico voor ontwikkelplannen van ArenAPoort omdat een derde school een voorwaarde is voor het ontwikkelen van het totale woonprogramma. Mogelijk ligt de gedeeltelijke oplossing op Kavel 12, waar waarschijnlijk voldoende ruimte is voor het bouwen van een grotere alles-in-één-school: anderhalf keer het normale formaat.

37

Concreet werken we aan: • Het tijdig realiseren van de maatschappelijke voorzieningen conform de referentienorm in alle plannen en initiatieven • Het vinden van de beste locatie voor grotere voorzieningen, zoals voldoende basisscholen en een winteropvang • Een extra cultureel centrum in Amsterdamse Poort. Hiervoor zoeken we de samenwerking met maatschappelijke en culturele instellingen

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Naast de bovengenoemde maatschappelijke voorzieningen waar de gemeente een huisvestingsverplichting heeft, zijn er ook voorzieningen waaroor de verplichting niet geldt, maar die voor het functioneren van een stad wel heel belangrijk zijn. Het gaat vaak om activiteiten die min of meer exploitabel zijn en dus in zekere zin bedrijfsmatig, bijvoorbeeld praktijkruimtes voor huisartsen, tandartsen en fysiotherapeuten, een kinderdagverblijf en voor- of naschoolse opvang. Ook voorzieningen voor kunst en cultuur, zoals dans- en muziekscholen, broedplaatsen, repetitieen expositieruimten, vallen onder deze categorie. Wij vinden het belangrijk dat ook deze voorzieningen een plek krijgen binnen ArenAPoort. Om dit te borgen zijn goede afspraken met ontwikkelende partijen nodig. De gemeente heeft hier een verbindende, en in sommige gevallen een financierende rol.

Kunst en cultuur Ook in nieuwe woonwijken, zoals ArenAPoort, moeten kunst en cultuur beschikbaar zijn. Investeren in lokale activiteiten versterkt de hele culturele infrastructuur in de stad en zorgt voor een betere balans. Het gaat om kunst-en-cultuur-initiatieven voor bewoners, om kleine podia die een nieuwe generatie makers en jonge talenten ruimte bieden, om locaties waar geëxperimenteerd kan worden en om kunst in de openbare ruimte. Kunst en cultuur zijn belangrijke aanjagers bij de ontwikkelingen in ArenAPoort, dragen bij aan de identiteit van het gebied, brengen vitaliteit in de buurt en vergroten de aantrekkingskracht voor bezoekers en bedrijven. Kunst en cultuur kunnen een bijdrage leveren aan verbondenheid tussen verschillende bewonersgroepen aan weerszijden van het spoor. De verbinding van ArenAPoort met de rest van Zuidoost kan alleen slagen als identiteit en geschiedenis van Zuidoost er in worden verankerd. Lokale kunstenaars en kunstinstellingen moeten een permanente plek krijgen in de infrastructuur. Plaatsing van buitenkunst wordt ingezet als rode loper van een cultuurroute.