Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Georganiseerde sport Volgens een stedelijke richtlijn moet iedere Amsterdammer binnen 20 minuten fietsen toegang hebben tot een mogelijkheid voor georganiseerde sport, zoals een sportpark, sporthal, zwembad en voor andere buitensporten zoals tennis, voetbal of hockey. De directie Ruimte en Duurzaamheid verkent in samenwerking met de directie Sport en Bos alle kansrijke locaties voor sport in Zuidoost. Gezien de bouwopgave van ArenAPoort moet er 12.000 m² aan georganiseerde sport bij komen. De mogelijkheden om dit binnen de grenzen van het gebied op te lossen zijn beperkt.

38

Wat krijgt een andere functie?

Wat komt er op korte termijn bij? (Hier zijn concrete afspraken over gemaakt.)

Wat kan er op lange termijn nog meer bij komen?

Woningen

524 sociale huurwoningen in Amsterdamse Poort en 170 studentenwoningen in Cumulus Park

N.v.t.

Voor circa 3.700 woningen zijn concrete afspraken gemaakt. Met name sociale huurwoningen en koopappartementen

Er is nog ruimte voor zo’n 2.000 woningen. De gemeente stuurt actief op verschillende woninggroottes en op koop- en huurappartementen

Kantoren

Er zijn veel kantoren. Vooral banken, verzekeraars en bedrijven die zich richten op uitgaan en evenementen

Er wordt ruim 100.000 m² van de huidige kantoren omgevormd tot hoofdzakelijk woningen

Er komt circa 80.000 m² aan kantoren bij

In ArenAPoort is er ruimte voor circa 180.000 m² aan extra kantoren

Winkels

Aanwezig zijn: Overwegend XL-winkels in West, winkels voor dagelijkse boodschappen (supermarkten etc) en winkels voor nietdagelijkse aankopen (mode etc) in Oost

N.v.t.

Er is marktruimte voor 8.000 m² nietdagelijkse detailhandel en er zijn bescheiden groeimogelijkheden voor dagelijkse detailhandel

Uitbreiding op langere termijn is onzeker en wordt op een nader moment onderzocht

Horeca

Aanwezig zijn: overwegend fastservice horeca, gericht op snelle doorloop. En er is een aantal grotere hotels, zowel in oost als west, gericht op verschillende doelgroepen

N.v.t.

Er is marktruimte voor 7.000 m2 extra horeca. Hierbij wordt ingezet op meer kwalitatief hoogwaardige horeca, vooral geconcentreerd rondom de Lifeline. In het Eleven Square komt een extra hotel

Op langere termijn is er mogelijk meer ruimte voor horeca. Het draagvlak hiervoor wordt op een later moment onderzocht en is mede afhankelijk van de groei van het aantal inwoners in het gebied

Cultuur en ontspanning

Grootschalige ontspanning: Johan Cruijff ArenA, Ziggo Dome en AFAS Live, Pathé Bioscoop

N.v.t.

Er komt entertainment, theater en gaming in ArenAPoort West (circa 20.000 m²)

Een toegankelijk popcentrum voor dans en muziek in combinatie met oefenruimtes. En (urban) sport- en speelplekken verspreid over ArenAPoort

Onderwijs

ROC, HvA

N.v.t.

Internationale school in het Zandkasteel

Twee basisscholen. Eén in ArenApoort en één in Bijlmer Centrum

Maatschappelijk

Bibliotheek, Imagine IC, Gezondheids-centrum

N.v.t.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Wat is er nu aanwezig?

Buurthuis, kinderopvang zorg

Tabel 3.1 In dit overzicht staat welke functies in ArenAPoort aanwezig zijn en welke er op de korte en op de lange termijn bij komen.

39

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

In de openbare ruimte biedt alleen het nieuwe park ten noorden van de Johan Cruijff ArenA gelegenheid om een aanleiding tot sport te huisvesten. Of hier ook georganiseerd gesport kan worden wordt duidelijk als het ontwerp voor het park in een volgend stadium is. Binnen de kavelgrenzen zijn er meer mogelijkheden. Zo landt sport op enkele lager gelegen daken van te ontwikkelen gebouwen. Eleven Square, voorheen het Eleven Square (UID), biedt hier kansen toe. Het voorstel is om hier circa 500 m2 sport op het dak te situeren. Ook op het dak van de alles-in-één-school in de H-Buurt Noord, dat binnen de GREXgrenzen van ArenAPoort valt, zijn sportzalen beoogd. Verder stimuleert de gemeente waar dat mogelijk is de komst van sport binnen de gebouwen. Sport maakt bijvoorbeeld een verplicht onderdeel uit van het programma van het vernieuwde Laanderpoort. Hier komt minimaal 1.100 m2 aan indoorsport. Dit past conceptueel goed bij het beoogde kantoorprogramma op deze kavel. Verder vergt het inpassen van sport enige creativiteit en out-of-the-box thinking. De zone langs het Solar-complex biedt mogelijk kansen voor een kleinschalig sportprogramma. Ook wordt met een schuin oog gekeken naar het dak van Villa ArenA: een plek waar in potentie duizenden vierkante meters sport kunnen worden toegevoegd.

Om uiteindelijk aan de norm te voldoen wordt de sportopgave op het niveau van het stadsdeel bekeken. Op korte afstand van ArenAPoort zijn ruimschoots voldoende locaties voor georganiseerde sport voorhanden. Zo zijn het Nelson Mandelapark en de noordkop van Bijlmerweide serieuze opties, en wordt in Amstel III gewerkt aan sport in het Hondsrugpark, op het dak van de IKEA en op de flanken van de Gaasperdammertunnel. Zuidoost lijkt over voldoende geschikte locaties te beschikken om aan de sportnorm te kunnen voldoen. Door de vele ruimteclaims is het overigens geen sinecure om deze kansrijke locaties ook daadwerkelijk in te richten voor sport.

Sporttoevoeging Zuidoost (uit rapportage sportnorm 2020).

40

De Amsterdamse referentienormen voor maatschappelijke voorzieningen gelden ook voor sport en spelen in de openbare ruimte. In aansluiting op het stedelijk beleid van De Bewegende Stad wordt bewegen een belangrijk uitgangspunt bij het ontwerpen van de openbare ruimte en gebouwen. Naast de speciaal voor sport en spelen ontworpen plekken, zoals speeltuinen, sporthallen en -velden, kunnen activiteiten ook goed plaatsvinden op informele plekken in de openbare ruimte. Denk daarbij aan wandel- en fietsroutes, speciale plekken in een park, bootcampterreinen, extra brede stoepen, een autoluwe buurt en trap- en speelveldjes. Op het Anton de Komplein wordt ingespeeld op de vraag naar informele sport. Middels slim ruimtegebruik worden functies gecombineerd. Zo landt er op een fietsenstalling in het Cumulus Park een basketbal court op het dak.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Sport en spelen

Werk en ontplooiing Voor bewoners, die vaak een laag inkomen hebben, is het niet altijd makkelijk een goede opleiding en baan te krijgen, terwijl er in ArenAPoort toch veel werkplekken en scholen zijn. Als gemeente willen we de kans op werk en ontplooiing vergroten. Dit doen we samen met de onderwijsinstellingen en bedrijven die geworteld zijn in Zuidoost. Dit gaan we doen: • Ruimte bieden aan start-ups en scale-ups, ook voor en door lokale ondernemers. Dit kan bijvoorbeeld in Cumulus Park • Goede relaties stimuleren tussen bedrijven en onderwijsinstellingen zoals de Johan Cruijff Academy • Ruimte bieden aan bedrijven die werkgelegenheid en stageplekken regelen voor bewoners in Zuidoost • Meehelpen bij het uitvoeren van het 1.000 banenplan (huidige bewoners profiteren van toenemende bedrijvigheid) • Pilots opzetten in Amsterdamse Poort met beginnende (lokale) ondernemers.

Placemaking voor een aantrekkelijke openbare ruimte De komende jaren ontwikkelen we de hierboven beschreven voorzieningen. Maar we willen ook op korte termijn verschil maken. Hiervoor zetten we placemaking in. Placemaking is: ingrepen doen om de openbare of publieke ruimte snel zo aantrekkelijk en leefbaar mogelijk te houden of te maken. In het geval van ArenAPoort betekent placemaking het organiseren van activiteiten voor meer verbinding binnen ArenAPoort, het leefbaar houden van het gebied tijdens werk in uitvoering, en het koesteren van de identiteit en het steviger neerzetten van de naam ArenAPoort. Dit doen we met tijdelijke en permanente initiatieven: bijvoorbeeld een stadstuin, speelplaats, of een openluchtbioscoop, een jeu-de-bouleveldje, een openluchtconcert, of invulling van leegstaande panden. De vestiging van New Metropolis Zuidoost in een voormalig winkelpand in Amsterdamse Poort is een mooi voorbeeld van placemaking. Het initiëren en uitvoeren van initiatieven doen we samen met bewoners, ondernemers en gebruikers. 41

Zo is het nu: ArenAPoort is uitstekend verbonden met het centrum van Amsterdam, Schiphol, de Zuidas, Utrecht en Almere. Het gebied heeft een uitgebreid openbaar vervoersnetwerk voor bus, metro en trein en wordt omringd door snelwegen. Via de Holterbergweg, Hoogoorddreef en de Bijlmerdreef ben je zo op de A2, A10 of A9. Het voetgangersgebied verbindt wonen, werken en winkelen binnen ArenAPoort met elkaar. Bewoners maken vooral gebruik van het voetgangersnetwerk en het openbaar vervoer. Er loopt een belangrijke noord-zuidfietsroute door het gebied (Abcouderpad). Het overige fietsnetwerk ligt vooral rondom het gebied of langs de grenzen ervan. De bereikbaarheid en logistiek rondom grote evenementen is professioneel georganiseerd door de regieorganisatie evenementenverkeer. Dit is een samenwerking tussen partijen in ArenAPoort, gemeente Amsterdam, gemeente Ouder-Amstel en nood- en hulpdiensten. Bij grote evenementen in de Johan Cruijff ArenA, of wanneer meerdere evenementen tegelijk plaatsvinden, wordt het verkeer gecoördineerd vanuit het Operationeel Mobiliteitscentrum (OMC).

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

3.3 Goed bereikbaar

De groei van ArenAPoort verhoogt de druk op de bereikbaarheid van het gebied. Tijdens de spits en evenementen in de Johan Cruijff ArenA raken de wegen vaak vol, vooral op de Holterbergweg en bij de afritten naar de A2 en A9. Ook het station loopt tegen haar capaciteitsgrens aan, niet zozeer op de perrons, maar wel op het busplatform, in de stationshal en op de pleinen eromheen. Het dijklichaam waarover de sporen lopen, is een barrière voor fietsers en voetgangers. Ook zijn de dreven niet overal toegankelijk voor fietsers en voetgangers.

Wat gaat er veranderen? ArenAPoort behoudt zijn uitstekende bereikbaarheid, en dan vooral dankzij schone, betaalbare en gezonde vervoermiddelen. We gaan daarom investeren in betere faciliteiten voor voetgangers en fietsers, zoals lange-afstandsroutes tussen ArenAPoort en de rest van de stad. De verblijfsruimte in het centrum wordt autoluw. We onderzoeken hoe station Amsterdam Bijlmer ArenA, het openbaar vervoersknooppunt in Zuidoost, kan groeien. Het logistieke verkeer dat nodig is voor bevoorrading van winkels, kantoren en evenementen gaan we zo organiseren dat dit goed kan samengaan met de komst van nieuwe woningen.

42

De gemeente Amsterdam, gemeente Ouder-Amstel, Politie, OV-aanbieders en het bedrijfsleven werken al jaren samen om het ArenAPoort gebied in Amsterdam Zuidoost tijdens evenementen gastvrij, veilig en goed bereikbaar te houden. Met ruim 220 evenementdagen zijn er het hele jaar rond evenementen, met pieken van meer dan 100.000 bezoekers. Het Operationeel Mobiliteitscentrum (OMC) fungeert hierbij tijdens evenementen als ‘commandocentrum’ door op basis van real time informatie de veiligheid te borgen en de verkeersstromen in goede banen te leiden. Ook beschikt de regieorganisatie over een calamiteitenorganisatie, waardoor in crisissituaties snel geschakeld kan worden. Aantrekkelijk en gastvrij stedelijk centrum Het borgen van een goede bereikbaarheid, leefbaarheid en veiligheid is essentieel voor het realiseren van een aantrekkelijk en gastvrij stedelijk centrum. Met de toename van het aantal bezoekers, bedrijven, bewoners en winkelend publiek zullen piekmomenten toenemen waarop de infrastructuur, de voorzieningen en uiteindelijk de veiligheid onder druk komen te staan.

Met de ontwikkeling van het tweede convenant wordt de samenwerking de komende jaren uitgebreid, waarbij de focus op ‘evenementen’ wordt verbreed met als doel een optimale samenhang tussen bezoekers, ondernemers en bewoners. Mooie oplossingen door samenwerking Om binnen de ArenAPoort samen tot mooie oplossingen te komen wordt de regieorganisatie evenementenverkeer Zuidoost vroegtijdig in de planuitwerking betrokken. Keuzes bij de inrichting van de openbare ruimte hebben impact op veiligheid en de bereikbaarheid. De gebiedskennis die de regieorganisatie de afgelopen jaren heeft opgedaan zal daarom worden benut om de plannen uit voorliggende ontwikkelstrategie vorm te geven.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Regieorganisatie Evenementenverkeer Zuidoost

Denk aan de uitwerking van: • Oplossingsrichtingen ten aanzien van de (bouw)werkzaamheden; • Oplossingsrichtingen uit het Mobiliteitsplan; • Oplossingsrichtingen in het plan Openbare Ruimte; • Een veelvoud aan praktische zaken zoals: - Dynamische bewegwijzering - Looproutes vanuit (satelliet) parkeerplaatsen

Casus: Inrichting ArenABoulevard De inrichting moet niet alleen gezellig en aantrekkelijk zijn, maar bij piekdrukte ook geschikt zijn voor een controleerbare ‘uitstroom’ van grote mensenmassa’s. De regieorganisatie kan helpen om in de ontwerpfase mee te denken over de juiste condities. Om dit in goede banen te leiden moet de ArenABoulevard geschikt zijn voor crowdmanagement (het systematisch plannen, organiseren en managen van grote groepen personen); crowdcontrol (het controleren, sturen en beheersen van groepen mensen) en riotcontrol (oproerbeheersing bij ongeregeldheden).

43

Minder reizigers met de auto en meer reizigers te voet en per fiets; daar willen we naartoe. Dat lukt alleen als de fiets een aantrekkelijk alternatief wordt. Binnen ArenAPoort richten we ons op het terugdringen van het gemotoriseerde verkeer op straat. We maken de woon-, werk- en winkelgebieden zo veel mogelijk autoluw. In de autoluwe gebieden staan fietser en voetganger voorop. Op de hoofden plusnetten krijgen auto en een goede doorstroming van het verkeer (naast auto’s ook vrachtwagens) de ruimte. Verder willen we een aantal ontbrekende schakels in het fietsnetwerk aanpakken, zowel binnen ArenAPoort als op de langeafstandsroutes naar bijvoorbeeld de binnenstad. Fietsroutes binnen ArenAPoort zijn onderdeel van deze ontwikkelstrategie. Langeafstandsroutes worden opgenomen in het Mobiliteitsprogramma Zuidoostflank. Hier gaan we aan werken: • Verbinding tussen Amstel III, ArenAPoort, De Nieuwe Kern en het centrum van Amsterdam. In ArenAPoort wordt de Haaksbergweg een fietsstraat, de auto is hier te gast • Onderzoeken of de Hoogoorddreef ten westen van het station een breder fietspad moet krijgen • Een goede verbinding tussen west en oost, bijvoorbeeld via de Johan Cruijff Boulevard • Een duidelijke route voor voetgangers en fietsers van en naar het station ter hoogte van het Hoekenrodeplein • Meer ruimte voor voetgangers op de Bijlmerdreef en de Hoogoorddreef.

We onderzoeken of op termijn ook fietspaden op de dreven kunnen komen. Daarbij is het uitgangspunt dat de busbaan op de Hoogoorddreef, tussen Foppingadreef en de Holterbergweg, blijft.

Mobiliteitsprogramma Zuidoostflank Bereikbaarheid bekijken we ook in een bredere context. Zo komt er voor de hele Zuidoostflank een mobiliteitsprogramma. Daarin staan maatregelen die bijdragen aan een robuust verkeersnetwerk rondom onder andere ArenAPoort. Ook kijken we naar mogelijkheden om het verkeer schoner en uitstootvrij te maken in 2030

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Meer ruimte voor openbaar vervoer

(Actieplan Schone Lucht). Het terugdringen en elektrificeren van verkeer maakt immers de lucht schoner, vermindert geluidsoverlast en is beter voor het klimaat. Het Mobiliteitsprogramma Zuidoostflank is naar verwachting in 2021 klaar en wordt dan ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad van Amsterdam, Ouder-Amstel en het dagelijks bestuur van de Vervoerregio.

44

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Voldoende fietsenstallingen Meer fietsers betekent ook voldoende fietsenstallingen. Nieuwe fietsenstallingen komen in de gebouwen of onder de grond, zodat er op de straten en pleinen voldoende ruimte blijft voor voetgangers en groen. Grondeigenaren zijn verantwoordelijk voor voldoende fietsenstallingen in de gebouwen die ze neerzetten. De gemeente ziet daarop toe. We onderzoeken de mogelijkheid voor twee ondergrondse fietsparkeergarages nabij het station en langs fietsroutes. Een van de ideeën is om een aantal inpandige autoparkeerplaatsen in ArenAPoort Oost om te zetten in fietsenstallingen.

Deze kaart toont waar we ruimte gaan geven aan voetgangers, fietsers, auto’s, en het openbaar vervoer. In bijlage 2 vindt u gedetailleerde kaarten per soort vervoer.

U I T D E PA R T I C I PAT I E

Fietsen oké, maar ook parkeergelegenheid Tijdens de participatie kwam naar voren dat bewoners en gebruikers voldoende bushaltes, veilige fietsverbindingen en fietsenstallingen willen. De fiets mag meer zichtbaar worden in het straatbeeld, al moeten de fietsers geen overlast geven voor wandelaars. “Fietspaden die met elkaar in verbinding staan, zodat men overal terecht kan met de fiets.” Bewoners zien ook graag meer en goedkopere parkeerfaciliteiten dicht bij

huis. Ondernemers wensen een digitaal parkeerverwijssysteem en investeringen in het openbaar vervoer, bijvoorbeeld het doortrekken van een tramlijn uit de binnenstad. Ondernemers wijzen ook op de spanning die de gebiedsontwikkeling met zich meebrengt. Niet alleen vanwege de groei in wonen, werken en recreëren, ook het stijgend aantal pakket- en maaltijdservices zorgt voor meer verkeer. De gemeente wordt gevraagd om tot een robuust systeem voor mobiliteit en logistiek verkeer te komen voordat er grootschalig ontwikkeld wordt. “Laat mobiliteit en logistiek het beginpunt zijn bij de ontwikkeling ArenAPoort en niet de sluitpost.”

45

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Goed bereikbaar openbaar vervoersknooppunt Station Amsterdam Bijlmer ArenA speelt een belangrijke rol bij het bereikbaar houden van ArenAPoort. Nieuwe kantoren en grote publiekstrekkers komen daarom vooral in de nabijheid van het station. Hierdoor worden grote stromen forensen en bezoekers gestimuleerd dit openbaar vervoersknooppunt te benutten. Rondom het station maken we ruimte voor onder meer fietsenstallingen en deelconcepten, zodat de overstap van openbaar vervoer naar andere vormen van vervoer makkelijker en sneller verloopt. In de nabije toekomst moet het station voorbereid worden op de komst van nog meer reizigers, bijvoorbeeld door het vergroten van het busstation, meer opgangen naar de perrons en meer ruimte in de stationshal. Dit vergt grote investeringen waarbij meerdere partijen betrokken zijn: NS, ProRail, het GVB en de Vervoerregio. In 2020 is een onderzoek van start gegaan naar uitbreidingsmogelijkheden rond station Amsterdam Bijlmer ArenA.

Impressie: Dit gaan we doen om ArenAPoort bereikbaar te houden:

1

2

3

het openbaar vervoer en gemakkelijk overstappen staan centraal

meer ruimte maken voor voetgangers en fietsers

laden, lossen en parkeren beter organiseren

46

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Naar efficiënt logistiek verkeer De logistiek in ArenAPoort is van groot belang voor alle bedrijven in het gebied, maar veroorzaakt ook veel verkeer en daarmee druk op de wegen. We onderzoeken samen met belanghebbenden mogelijkheden om het logistieke verkeer efficiënter te organiseren. Dit is een vraagstuk voor dit gebied maar ook voor de regio Amsterdam, waarbij we ons bewust zijn dat sommige detailhandel afhankelijk is van grote directe leveranties. We willen ons in eerste instantie richten op de logistiek rondom horeca en winkels, en in ArenAPoort West rondom de evenementen. Dit gaan we doen: • Logistieke expeditie wordt zo veel mogelijk geclusterd en bij nieuwe ontwikkelingen altijd inpandig opgelost • We sluiten aan op bestaande initiatieven voor ‘logistieke hubs’. Bijvoorbeeld de Smart Mobility Hub ten noordoosten van de Johan Cruijff ArenA en een hub voor laden en lossen bij Cumulus Park • De bedrijven binnen ArenAPoort moeten goed bereikbaar blijven voor laad- en losverkeer. Daarom richten we ons op gecombineerde laad- en losplekken die door duidelijke routing en bewegwijzering goed te vinden en te bereiken zijn.

De routes naar deze locaties worden zo veel mogelijk gescheiden van voetgangers en fietsers, zodat er geen oponthoud of onveilige situaties ontstaan • In ArenAPoort West wordt geïnvesteerd in een goede oplossing voor het logistieke laad- en losverkeer, met name rondom de evenementen. Zo werken we aan een logistiek laadpunt en een terrein waar evenemententrailers kunnen parkeren.

Bij nadere uitwerking van de plannen blijven we kritisch op de logistieke routes, zowel tijdens de bouwfase als daarna.

Artist impression Smart Mobility Hub gezien vanaf het sport kijken in de richting Johan Cruijff ArenA.

47

Om ervoor te zorgen dat evenementen op een soepele en duurzame manier bereikbaar blijven, komt er een Smart Mobility Hub (SMH) in De Nieuwe Kern. Het gebouw, voorziet in een multifunctioneel mobiliteitsprogramma. Afhankelijk van de behoefte per evenement kan de parkeercapaciteit alternatief worden ingezet door gebruik te maken van dynamische parkeersystemen. Er is 84.000 m2 BVO beschikbaar voor:

een zero emissie laadhub voor personenen goederenvervoer, autoparkeren, Park + Ride, haal- en brengvoorzieningen voor leerlingen, eBuurthub (deelauto’s), taxistandplaats, touringcarparkeren en een fietsenstalling. In totaal komen er 2.400 parkeerplaatsen, die flexibel inzetbaar zijn al naar gelang de mobiliteitsbehoefte. Dit aantal is voldoende voor het overgrote deel van de evenementen.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Smart Mobility Hub

Huur- en deelconcepten Tijdens de participatie is de behoefte aan huur- en deelconcepten ofwel het huren of delen van een (elektrische) auto of fiets, duidelijk naar voren gekomen. Investeringen hierin helpen om het aantal voertuigen verder terug te dringen. Er bestaan nog geen huur- en deelconcepten in ArenAPoort. Daarom gaan we er ruimte voor maken in openbare parkeergarages. Ook stimuleren we eigenaren en ondernemers (werkgevers, winkels, evenementen) om bewoners en bezoekers te verleiden om anders te gaan reizen, en hen daarvoor duurzame huur- en deelconcepten aan te bieden. Huur- en deelconcepten moeten CO2-neutraal zijn.

Efficiënt parkeren Binnen ArenAPoort gaan we parkeren efficiënter organiseren. Hierdoor kunnen verkeersstromen op het plusnetwerk beter worden beheerst, beperken we het zogeheten ‘zoekverkeer’ en halen we een groot deel van het autoverkeer van straat. Uitgangspunt is dat het autoverkeer niet te veel toeneemt. We onderzoeken de maatregelen en maken deze concreet in een nog op te stellen parkeerstrategie. De hoofdlijnen van de strategie zijn: • Alle nieuwe parkeerplaatsen voor kantoren en voorzieningen worden in principe openbaar toegankelijk, zodat dubbelgebruik mogelijk wordt. Hierdoor kunnen parkeerplaatsen ook tijdens evenementen worden ingezet. In Amsterdamse Poort blijven voldoende openbare parkeerplaatsen aanwezig • Alle parkeergarages in ArenAPoort zijn ondergronds of inpandig. Er vindt op termijn geen parkeren op straat meer plaats • We onderzoeken de mogelijkheden voor één digitaal parkeerverwijssysteem om zoekverkeer te verminderen.

48

De regieorganisatie evenementenverkeer is een goed georganiseerde samenwerking tussen partijen. Deze samenwerking willen we benutten om ArenAPoort bereikbaar te houden, niet alleen tijdens evenementen, maar gedurende de hele dag. We stellen voor de regieorganisatie en het Operationeel Mobiliteitscentrum (OMC) verder te versterken, bijvoorbeeld door een vast team aan te stellen dat 24/7 het verkeer monitort en stuurt.

Hoofdwegen beter benutten Bovenstaande maatregelen ontlasten het verkeer binnen ArenAPoort. Hiermee is nog niet de druk van het verkeersnetwerk daaromheen opgelost. Die druk willen we verminderen door de wegen beter te benutten. Het verlagen van de druk op de op- en afritten van de autosnelwegen A2 en A9 is daar een onderdeel van. Waar nog ruimte is, kunnen de wegen efficiënter worden gebruikt. Keuzes rondom het uitbreiden of juist afwaarderen van hoofdwegen rondom ArenAPoort worden ook in het Mobiliteitsprogramma Zuidoostflank gemaakt.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

24/7 greep houden op verkeer

49

Zo is het nu: De openbare ruimte in ArenAPoort omvat onder meer de Johan Cruijff Boulevard, het Hoekenrodeplein, de Bijlmerpleinen en het Anton de Komplein. Deze pleinen zijn met elkaar verbonden en allemaal onderdeel van het plusnet voor voetgangers. Amsterdamse Poort heeft nog de oorspronkelijke, verhoogde dreven. Gemotoriseerd en langzaam verkeer zijn hier gescheiden. Het voetgangersgebied is in zijn geheel vrij van auto’s (met uitzondering van laad- en losverkeer en het verkeer voor de afvalinzameling) en dus zeer veilig. De bestrating en het meubilair zijn van hoge kwaliteit. Maar de meeste pleinen en straten zijn puur functioneel ingericht en voelen daardoor kaal en ‘stenig’ aan. Er is weinig groen en water in het straatbeeld. Ook is het aantal speel- en ontmoetingsplekken beperkt. In het evenementengebied is de openbare ruimte ingericht op het snel en veilig aan- en afvoeren van grote groepen mensen die met openbaar vervoer of de auto komen. Soms is het extreem druk, dan weer heel rustig. De openbare ruimte in Amsterdamse Poort voelt vooral ’s avonds en ‘s nachts onveilig. De wegen zijn berekend op de auto en niet op fietsers en voetgangers. Daardoor is ArenAPoort niet goed verbonden met de woonwijken van Zuidoost. Kortom, de openbare ruimte nodigt niet uit tot een langer verblijf, en is vooral in ArenAPoort West onvoldoende toegerust voor bewoners.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

3.4 Levendige openbare ruimte

U I T D E PA R T I C I PAT I E

Liefst meer groen en rustplekken Openbare ruimte is het onderwerp dat het meest leeft bij bewoners en gebruikers. Er is tijdens de participatie veel over gezegd en er zijn veel ideeën ingebracht. Gebruikers zeggen de pleinen in ArenAPoort mooi te vinden. Ze waarderen vooral de inrichting van het Hoekenrodeplein. Bij herinrichting van de pleinen en straten zien bewoners en gebruikers graag meer groen, water, ontmoetingsplekken (bankjes en terrassen), speel- en sportvoorzieningen en toiletten in de openbare ruimte: een echt verblijfsgebied. Mensen hechten veel waarde aan de parken en zien graag dat de verdichting van ArenAPoort niet ten koste gaat van het groen. Het straatbeeld zou veel levendiger en groener mogen: bomen, bloembakken, daktuinen en - vooral op het Anton de Komplein - meer activiteiten.

“Gebruik maken van Anton de Komplein voor evenementen (dansen, muziek)”. Een belangrijk aandachtspunt is veiligheid. Men voelt zich vooral ’s avonds niet veilig. Meer toezicht en handhaving kan daarvoor een oplossing zijn, evenals een overzichtelijker straatbeeld en betere verlichting. Ook een goede voorziening voor afval is een belangrijk aandachtspunt. Tot slot blijkt uit de participatie dat er behoefte is aan plekken waar bewoners rust kunnen vinden. Toegankelijke daken, binnentuinen en natuur worden genoemd als mogelijke rustplekken. “Behoefte aan rustplekken, zones en voorzieningen om de drukte te kunnen ontvluchten.” Bedrijven vragen om aanpassing van het gevelreclamebeleid, zodat zij LED-schermen kunnen plaatsen - met Times Square in New York als voorbeeld.

50

ArenAPoort heeft straks levendige en sfeervolle pleinen en straten. Plekken waar je anderen kunt ontmoeten en op een prettige manier kunt zitten, spelen of sporten. We gaan alle openbare ruimte op termijn goed herinrichten.

Meer ruimte voor voetgangers Vooruitlopend op de komst van meer bewoners, forensen en bezoekers willen we het voetgangersgebied in ArenAPoort vergroten, veiliger maken en meer sfeer geven. Laden en lossen en (fiets) parkeren nemen nu nog ruimte in op straat. Dat gaan we anders organiseren. Daarnaast willen we verbindingen maken op de plaatsen waar voetpaden niet op elkaar aansluiten, bijvoorbeeld op de dreven die ArenAPoort verbinden met de rest van Zuidoost.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Wat gaat er veranderen?

Ruimte creëren we door een combinatie van maatregelen: 1.

Bij nieuwe ontwikkelingen worden alle (fiets)parkeerplaatsen plus expeditie inpandig of ondergronds. Laden en lossen weren we zo veel mogelijk uit het voetgangersgebied. In Amsterdamse Poort verloopt het laden en lossen vanaf de dreven, en in ArenAPoort West maken we daar aparte routes voor. Om de hoeveelheid laad- en losverkeer in het voetgangersgebied van Amsterdamse Poort te beperken onderzoeken we, als alternatief voor de standaard inzamelmethode door middel van ondergronds containers, de aanleg van een ondergronds afvaltransportsysteem (OAT). Dit maakt het gebied aanzienlijk aangenamer maar vraagt een behoorlijke investering.

2.

Het voetgangersgebied wordt groter door privaat gebied, bijvoorbeeld de ruimte tussen kantoren en onderwijsinstellingen, openbaar toegankelijk te maken. Hierover maken we afspraken met grondeigenaren. Bij nieuwe ontwikkelingen wordt particulier terrein meteen zo veel mogelijk openbaar toegankelijk. Dat leidt tot een fijnmazig netwerk van routes. Ook kunnen private partijen op deze manier een bijdrage leveren aan klimaatmaatregelen, zoals meer ruimte voor groen en regenwateropvang

3.

Vanwege de beperkte openbare ruimte gaan we functies combineren, bijvoorbeeld groen en sport

4.

Op de dreven maken we ruimte voor voetgangers, zodat woningen, kantoren en voorzieningen ook vanaf daar goed bereikbaar zijn. Dit doen we door trottoirs aan te leggen of te verbreden, bijvoorbeeld op de Bijlmerdreef en de Hoogoorddreef. Waar de ruimte het toelaat, kijken we ook of het aanleggen van fietsstroken en groen mogelijk is

51

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Meer groen en zichtbaar water ArenAPoort wordt in de toekomst veel groener dan het nu is. Meer groen draagt niet alleen bij aan een prettiger verblijfsklimaat, maar is ook van groot belang voor de biodiversiteit en klimaatadaptatie. Door heviger wordende regenbuien wordt een goede, geleidelijke afvoer van hemelwater steeds belangrijker. Een groene inrichting helpt daarbij. Daarnaast reduceert groen de hittestress. Op hete dagen loopt de temperatuur in steden hoog op en deze hitte blijft door het vele steen en beton lang hangen. Het toevoegen van meer groen heeft positieve gevolgen voor de temperatuur. In een intensief gebruikt stedelijk transformatiegebied als ArenAPoort vraagt het toevoegen van groen enige creativiteit, van zowel de gemeente als van de lokale belanghebbenden. De gemeente is verantwoordelijk voor de (her)inrichting van de openbare ruimte, de belanghebbenden zijn verantwoordelijk voor de inpassing van voldoende groen binnen de grenzen van het kavel. Aan de hand van het beoogde bouwprogramma schrijft de Referentienorm Maatschappelijke Voorzieningen de groennorm voor. Deze groennorm bestaat uit gebruiksgroen en ecologisch groen. Gebruiksgroen is van recreatieve waarde: er kan bijvoorbeeld op gesport of op gepicknickt worden. Ecologisch groen heeft vooral een ecologische en/of klimaat-adaptieve functie. Je vindt ecologisch groen bijvoorbeeld op daken van gebouwen.

Wat gebruiksgroen betreft wordt de groennorm volledig binnen de grenzen van ArenAPoort gehaald. De ecologische groennorm wordt met 86% bijna gehaald.

Gebruiksgroen

Ecologisch groen

Totaal

Groennorm

40.000 m2

40.000 m2

80.000 m2

Gepland

40.000 m

34.500 m

74.500 m

Relatief

100%

86%

93%

2

2

2

Toevoeging gebruiks –en ecologische groen ArenAPoort in m2 en %.

Het gebruiksgroen in ArenAPoort concentreert zich op twee specifieke locaties: het Cumulus Park aan de oostkant van ArenAPoort en het nog te realiseren park ten noorden van de Johan Cruijff ArenA aan de westzijde van het spoor. Er is nog geen ontwerp voor het ArenAPark (dit zal de komende jaren worden gemaakt), maar het is de ambitie van de gemeente om hier een kwalitatief hoogwaardig park te ontwikkelen, waar zowel ontspanning, cultuur als sport een plek zullen krijgen. Om zo veel mogelijk ecologisch groen toe kunnen te voegen is een belangrijke rol weggelegd voor de ruimschoots aanwezige daken. Ontwikkelaars worden gestimuleerd tuinen op deze daken aan te leggen en met name de lager gelegen daken ook toegankelijk te maken voor de bewoners en/of gebruikers van het gebouw. Een mooi voorbeeld hiervan is Cluster 7 in Amsterdamse Poort. De binnentuinen op het dak van de parkeergarage zijn toegankelijk voor de bewoners uit het cluster. De tuinen krijgen een ruime grondlaag, zodat ook bomen en grote heesters kunnen aarden. Het dak op het loading dock van het Eleven Square krijgt naast een publiek toegankelijk sportprogramma en de benodigde zonnepanelen ook een groene invulling. 52

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Naast de daken stimuleren we ook het aanbrengen van groene gevels. Een groene gevel is niet alleen mooi om naar te kijken, maar is ook belangrijk voor de biodiversiteit in het gebied. Dankzij groene gevels en daken kunnen diverse diersoorten, zoals bijen, vlinders en vogels, makkelijker overleven in de stad. Ook in de openbare ruimte komt meer groen, met bomen en wadi’s (een soort van bedding, met gras beplant en in woonwijken bedoeld als wateropvang na hevige regen). Hiermee wordt de openbare ruimte ook aangepast aan klimaatverandering. De grote drukte bovengronds (door autoverkeer en bezoekers op straat bij evenementen) én in de ondergrond (vanwege kabels en leidingen) zijn beperkende factoren, maar bij herinrichting wordt ook bekeken hoe de straten en de pleinen toch van voldoende groen kunnen worden voorzien. Net buiten de grenzen van ArenAPoort is ook veel groen te vinden waar toekomstige bewoners gebruik van kunnen maken. Het Nelson Mandelapark, dat grenst aan het gebied, is voor toekomstige bewoners van ArenAPoort hét grote stadspark binnen Zuidoost, op slechts enkele minuten loopafstand. Ten zuiden van de Hoogoorddreef komt in Amstel III een compact hoogwaardig stadspark: het Hondsrugpark.

Daarnaast wordt de fietsverbinding naar de cultuurhistorisch beschermde Amstelscheg verbeterd, zodat toekomstige bewoners uit zowel ArenAPoort als Amstel III makkelijker hun weg daar naar toe vinden. In de Structuurvisie voor De Nieuwe Kern staat een groot park van bijna Vondelparkachtige afmetingen gepland plus een nieuwe langzaamverkeerverbinding over de A2 naar de Amstelscheg.

Impressie: ArenAPoort wordt groener door beplante daken, postzegelparkjes en binnentuinen.

53

Waterpartijen fungeren als buffer waar overtollig regenwater naartoe kan stromen en vastgehouden kan worden om vervolgens via het gemaal te worden afgevoerd. Juist in ArenAPoort hebben we te maken met grote dakvlakken van bijvoorbeeld station Amsterdam Bijlmer ArenA en grote verharde oppervlakken zoals de Johan Cruijff ArenA, en is het aanwezige oppervlaktewater cruciaal voor een goed watersysteem. Het oppervlaktewater zal waar mogelijk worden vergroot en beter worden verbonden met omliggende waterpartijen.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

ArenAPoort is geen waterrijk gebied. Het water dat er is maken we meer zichtbaar en ook aantrekkelijker voor wandelaars. De waterlopen aan de noordzijde van de Johan Cruijff ArenA, ter hoogte van Cumulus Park, aan de rand van het Nelson Mandelapark en in het stationskwartier betrekken we bij de inrichting van de openbare ruimte. Ook willen we dat water zichtbaar is om mensen bewuster te maken van hoe belangrijk de aanwezigheid van water voor het klimaat is.

Natuurinclusief bouwen en biodiversiteit De biodiversiteit in ArenAPoort is op dit moment bijzonder gering, maar er zijn tegelijk wel bijzondere soorten te vinden zoals de slechtvalk (Deutsche Bank) en , iets minder bijzonder, het konijn (spoortalud bij de Johan Cruijff ArenA). De bruine rat vindt er tot verdriet van bewoners en ondernemers een goede biotoop. Doelsoorten (diersoorten waarop natuurbeleid gericht is) in dit gebied zijn de huismus, gierzwaluw, slechtvalk en diverse soorten wilde bijen. Aan de noordwestrand buiten ArenAPoort is de aanwezigheid van de bunzing en de wezel vastgesteld. Door maatregelen aan gebouwen in het kader van natuur inclusief bouwen maken we de bebouwing in ArenAPoort straks meer bio divers. Met ontwikkelaars worden, in de zogenaamde bouwenvelop, afspraken gemaakt over het maken van groene daken en groene gevels. Per project wordt in dialoog tussen ontwikkelaars en gemeente bepaald welke maatregelen het meest kansrijk zijn bij nieuwbouw. Dit heet een duurzaamheidsscan. Het Ruimtelijk Kwaliteitskader voor ArenAPoort gaat daar verder op in. Om zo goed als mogelijk is te voldoen aan de groennorm in de hyperstedelijke context van ArenAPoort, met weinig openbare ruimte, wordt aan ontwikkelaars de eis gesteld dat minimaal 25% van het ecosysteemgroen op de eigen kavel wordt gerealiseerd.

De openbare ruimte van ArenAPoort wordt ingrijpend heringericht, klimaatadaptief gemaakt, en verrijkt met groen. De overvolle ondergrond wordt herschikt en zo georganiseerd dat er ruimte ontstaat voor bomen in de straten en op de pleinen. We verbinden het groen van ArenAPoort met zijn omgeving waardoor planten- en diersoorten de kans krijgen te migreren en hun leefgebied uit te breiden. Dit versterkt de biodiversiteit van de openbare ruimte. Bewoners hebben straks via groene straten toegang tot kleine en grote stadsparken in de omgeving en de Amstelsscheg.

54

Daarmee zijn de koppen van de Lifeline vergroend en verankerd in hun omgeving. De Lifeline zelf wordt ook vergroend en vormt straks een herkenbare groene ruggengraat van oost naar west door ArenAPoort. De Haaksbergweg wordt een straks een belangrijke nieuwe groene langzaamverkeerroute van het AMC naar Amsterdam Centrum, in het verlengde van het te ontwikkelen Hondsrugpark. Groen in de vorm van bijvoorbeeld wadi’s, maakt deze route straks aantrekkelijk.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Er komt een nieuw park ten noorden van de Johan Cruijff ArenA. Dit park vormt samen met het ‘rooftop sport park’ van de SMH in de Nieuwe Kern, en de groene fiets- en wandelroute een doorlopende groene verbinding vanuit ArenAPoort naar het toekomstige centrale park (formaat Vondelpark) van De Nieuwe Kern. Het park vormt ook een nieuwe ecologische en fietsverbinding met de Amstelscheg. Ook het nu nog stenige Anton de Komplein wordt vergroend, en verbonden met het naastgelegen Nelson Mandelapark.

De spoorzone is een belangrijke ecologische verbinding. In het talud leven verschillende planten- en diersoorten, er is onder andere een konijnenpopulatie aanwezig ten oosten van de Johan Cruijff Arena. Ter hoogte van het station Bijlmer ArenA ontbreken groene taluds langs het spoor. Dit is een ontbrekende schakel. Een parallelle ecologische verbinding langs en op de Foppingadreef is om verkeerskundige redenen vooralsnog geen optie. De watergangen worden, waar daar ruimte voor is, voorzien van groene oevers. Waar dat vanwege de beperkte ruimte of vanwege evenementen niet past wordt gekeken naar maatwerk (bijvoorbeeld kokosrollen of bundels wilgentenen onder de waterlijn, het stimuleren van muurvegetaties). De hoofdbomenstructuur wordt versterkt door het planten van bomen langs de Hoogoorddreef-westzijde en de Holterbergweg. De Bijlmerdreef krijgt een groen karakter in verbinding met het station. Het trailerparkeerterrein ten behoeve van Ziggo en andere venues in de oksel Stramanweg/Holterbergweg krijgt een groene uitstraling met aandacht voor biodiversiteit.

55

Er loopt een kralensnoer van pleinen door ArenAPoort, van het Anton de Komplein tot en met de Passage. Het verbindt de gebieden binnen ArenAPoort met elkaar en met de rest van Zuidoost. Langs deze Lifeline komen de voorzieningen die het meeste publiek trekken. Denk aan winkels, evenementen, sport, cultuur en muziek. Hier kunnen ook allerlei extra activiteiten op straat worden georganiseerd. Zo ontstaat er gedurende de hele dag en avond een levendig en dynamisch gebied. Het concentreren van deze voorzieningen langs de Lifeline zorgt ervoor dat er voldoende rust blijft in de woongebieden aan de rand ervan. Het kralensnoer krijgt een herkenbare inrichting van hoge kwaliteit die is toegerust op grote mensenmassa’s en intensief gebruik. Horeca en cultuur zal zich concentreren langs de Lifeline. Bewegwijzering zorgt ervoor dat alle voorzieningen vanaf de Lifeline goed vindbaar zijn. Ook het verblijfsklimaat is aangenaam: er is weinig windhinder en er zijn plekken waar mensen in de zon of juist in de schaduw kunnen zitten. Vanwege de grote groepen mensen en de activiteiten is er minder ruimte voor parkachtig groen, maar wel voor groen in plantenbakken, op gevels en daken, zodat de pleinen toch meer sfeer krijgen. Van oost naar west gaat de Lifeline er zo uitzien: 1.

Het Anton de Komplein is de schakel tussen ArenAPoort, het Nelson Mandelapark, de H-buurt en Vogeltjeswei. Hier zien we een levendig en multifunctioneel plein voor ons met ruimte voor de markt en op bewoners gerichte activiteiten, ook als de markt er niet is. Met de (nieuwe) bebouwing langs de randen van het plein, biedt de plint ruimte aan horeca en terrassen. Het plein heeft groen, water, zit- en speelplekken

2.

Het kleine Bijlmerplein is het hart van Amsterdamse Poort, waar mensen samenkomen voor contact, en om te eten en te drinken. Het plein wordt omringd door winkels, horeca, terrassen en nieuwe werkconcepten

3.

Het grote Bijlmerplein is een plein voor bewoners maar ook voor toeristen en zakelijke bezoekers. Het plein leent zich goed voor muziek- en sportevenementen en themamarkten. Er is horeca en er zijn zitplekken, terrassen, water en groen, en een speelvoorziening. Die laatstgenoemde is er ook voor bijvoorbeeld de toekomstige leerlingen van de Internationale School in het Zandkasteel

4.

Het Hoekenrodeplein is de schakel tussen het station, Amsterdamse Poort en het Cumulus Park. Het plein mist nu de menselijke maat, is te stenig en is zeker in de koude en natte maanden geen prettige verblijfsplek. Tijdens de ochtend en avondspits is er grote drukte vanwege de forensen die van en naar het station gaan, daarna is het er rustig. Het plein vormt een barrière tussen oost en west, waar de Foppingdreef ook aan bijdraagt. We onderzoeken hoe we fietsers en voetgangers beter naar het station kunnen leiden. Daarnaast kijken we of we de ingang naar

Lifeline Het ArenAPoort gebied is niet in balans als je kijkt naar levendigheid. Waar in oost de Amsterdamse Poort overdag voor levendigheid zorgt, is het aan de westkant juist betrekkelijk rustig. De grote gebouwen en de weidse openbare ruimte missen menselijke maat. SITE ontwikkelde het programma Lifeline, dat tot doel heeft beide gebieden aan elkaar te verbinden, zowel fysiek als wat functies betreft. Zodat van het Anton de Komplein tot voorbij de Johan Cruijff ArenA een integrale levendige zone ontstaat, die de twee nu gescheiden leefwerelden bij elkaar brengt. Het programma Lifeline is als input gebruikt voor de ambitie die de gemeente heeft voor de gebiedsontwikkeling van ArenAPoort.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Een kralensnoer van levendige pleinen

56

5.

Het station functioneert als het hart en de entree van ArenAPoort. Het verbindt oost met west en ArenAPoort met de rest van de stad. De openbare ruimte van het station wordt overzichtelijk en sfeervol ingericht en kan tegelijkertijd grote mensenmassa’s verwerken

6.

De Johan Cruijff Boulevard is een belangrijk plein voor evenementen en grootschalige detailhandel. Hier is straks altijd wat te doen. We zetten in op een ‘adaptieve’ openbare ruimte. Adaptief houdt in dat we de openbare ruimte op het gebruik kunnen aanpassen. Bijvoorbeeld op het bij drukte veilig begeleiden van bezoekers van en naar het station en de evenementen. Bij rust is de boulevard dan weer een prettige plek om rond te wandelen of een terrasje te pakken. Op de Johan Cruijff Boulevard zien we ook faciliteiten voor urban sports voor ons

7.

Met de bouw van het Eleven Square (UID) komen er twee nieuwe pleinen in ArenAPoort West bij. Het plein in het hart van Eleven Square is levendig en dynamisch, wordt omringd door winkels, ontspanningsgelegenheden en horeca en richt zich vooral op bezoekers. Het plein aan de Corridor is rustig en groen en meer op bewoners gericht.

8.

Het noordelijke deel van de Lifeline wordt gevormd door de Passage en de Loper. Ze verbinden de Johan Cruijff Boulevard met station Strandvliet en de toekomstige woonwijk De Nieuwe Kern. Hier komen tijdens evenementen ook veel mensen samen. De Passage wordt samen met de Haaksbergweg onderdeel van een langeafstandsfietsroute. Ook hier is een adaptieve inrichting van belang, zodat zowel pleinen als verbindingen goed functioneren zowel bij drukte als bij rust.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

de Amsterdamse Poort beter zichtbaar kunnen maken vanaf het Hoekenrodeplein, zodat het Hoekenrodeplen kan uitgroeien tot de oostelijke entree naar de Amsterdamse Poort en bezoekers het gevoel krijgen dat ze een centrumgebied betreden.

Deze kaart laat zien hoe pleinen en straten zijn verbonden.

57

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Voldoende rustplekken Uit de participatie kwam naar voren dat bewoners behoefte hebben aan rustplekken, liefst in het groen. Met de verdichting van ArenAPoort wordt dit nog belangrijker. Zeker gezien het feit dat de woningen geen tuin hebben. Bewoners kiezen voor een levendig gebied, maar moeten dicht bij hun huis voldoende gelegenheid hebben om zich terug te kunnen trekken. Om rust te kunnen bieden denken we aan het volgende: • Rondom ArenAPoort zijn parken (het Nelson Mandelapark) en groengebieden (de Amstelscheg). In Amstel III en in De Nieuwe Kern komen nieuwe parken. We zorgen ervoor dat deze goed vindbaar en toegankelijk zijn • Binnentuinen tussen de woonblokken zijn alleen voor bewoners • Daktuinen zijn toegankelijk voor bewoners en gebruikers van kantoren en hotels • Postzegelparkjes langs de rustigere (woon)straten in ArenAPoort.

Impressie van de Corridor. Als we autoparkeren en laden en lossen anders organiseren, ontstaat er meer ruimte voor voetgangers, fietsers en groen.

Nieuw park ten noorden van de Johan Cruijff ArenA Het ArenA Park op de Eleven Square-kavel (UID) verdwijnt. Een alternatieve locatie hebben we gevonden ten noorden van de ArenA, daar waar zich nu P-Noord en een voetbalveld bevinden. Het plan is om op deze locatie een park met veel gras, struiken en bomen aan te leggen, waarvan bewoners van onder andere ArenAPoort, De Nieuwe Kern en Venserpolder gebruik kunnen maken. Daarnaast gaat dit gebied een grotere rol spelen bij het begeleiden van bezoekersstromen tussen de ArenA, de Smart Mobility Hub (SMH) in De Nieuwe Kern, en metrohalte Strandvliet en station Duivendrecht. Ook daarom verdient dit gebied een opwaardering. We zien deze locatie niet als een plek voor reguliere evenementen, wel voor een incidenteel evenement, bijvoorbeeld een huldiging van Ajax of een voorprogramma bij de Toppers of een interlandwedstrijd. 58

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Veiliger verlichting Straten en pleinen moeten goed verlicht zijn, willen mensen zich er veilig kunnen voelen. We besteden aandacht aan de verlichting, ook aan de verlichting onder de viaducten. Tijdens de participatie is er gesproken over de mogelijkheid voor verlichte gevelreclame door een aantal marktpartijen en exploitanten. Wij zien lichtreclame - mits op goede en gedoseerde wijze uitgevoerd - als een kans om het uitgaanscentrum meer allure te geven en de levendigheid in het gebied te verbeteren. Onder welke voorwaarden lichtreclame mogelijk is zal worden omschreven in het Beeldkwaliteitsplan.

Zo wordt ArenAPoort groener:

1

groene gevels en daken

2

groene binnentuinen en postzegelparkjes

3

goede routes naar parken in de omgeving

59

Herinrichting openbare ruimte, slimme benutting ondergrond

We gaan ervan uit dat pleinen en straten in ArenAPoort tot 2030 nog één keer waar nodig definitief worden heringericht. Deze herinrichting gaat grotendeels tegelijk op met bouwprojecten in de directe omgeving van het plein of de straat. We voorzien dat de eerste herinrichting op zijn vroegst in 2021 gaat plaatsvinden. Dan wordt de Bijlmerdreef tussen de Foppingadreef en het spoor heringericht. Voor overige pleinen en straten kijken we of we die al meer sfeer kunnen geven met een tijdelijke inrichting. Voor de definitieve herinrichting stellen we in 2020 / 2021 een Masterplan Openbare Ruimte inclusief ondergrond op. In dit masterplan pakken we ook nog enkele andere zaken op, zoals het regenbestendig maken van het gebied, plus een andere inrichting van de ondergrond. We willen de ondergrond, waaronder de ligging van kabels en leidingen, anders organiseren, zodat er bovengronds betere omstandigheden ontstaan voor bijvoorbeeld het planten van bomen. Met de kabel- en leidingbedrijven wordt gezocht naar slimme systemen om de ruimte in de ondergrond zo efficiënt mogelijk te benutten.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Beheer en toezicht Overal in ArenAPoort wordt voldaan aan de door de gemeente gestelde beheernormen. Wel zijn er plekken die tussen wal en schip vallen, zoals de loopdekken, binnenterreinen en enkele parkeergarages. Deze locaties zijn openbaar toegankelijk, maar vallen niet onder het beheer van de openbare ruimte. Bewoners vinden deze plekken doorgaans onveilig en vies. Van belang is om duidelijk onderscheid te maken tussen openbaar terrein en privéterrein. Voorstel is om binnenterreinen en tuinen alleen voor bewoners toegankelijk te maken. De eigenaren, bewoners en gebruikers zijn in dit geval verantwoordelijk voor het beheer.

60

Zo is het nu: In ArenAPoort zetten lokale koplopers al flink in op duurzaamheid. Zo is de Johan Cruijff ArenA op het gebied van energie klimaatneutraal en bouwt de organisatie verder aan een duurzaam stadion met een biovergister, voorzieningen voor elektrische auto’s, deelconcepten en het aanleggen van een zogenaamd smart grid: een uitwisseling van duurzaam opgewekte energie tussen verschillende gebouwen en bedrijven. Ook ING heeft met de bouw van het nieuwe hoofdkantoor flink geïnvesteerd in duurzaamheid en krijgt daarmee de hoogste certificering op het gebied van duurzaamheid (BREEAM). Maar ook is er nog altijd veel autoverkeer in ArenAPoort. Naast het bewoners-, forensen- en bezoekersverkeer komen er dagelijks meer dan vijftig voertuigen van verschillende diensten het afval van bedrijven en winkels ophalen. Deze versnippering van ophaaldiensten zorgt voor extra verkeersdrukte en overlast. Daarnaast staat ArenAPoort door alle gebouwen en wegen en het weinige groen extra bloot aan weersinvloeden. De warme periodes van de laatste jaren zorgen voor hittestress bij mens en dier, ook doen extreme regenbuien zich vaker voor. De verdichting brengt nog meer uitdagingen met zich mee als het gaat om duurzaamheid. Want meer mensen zorgt voor meer auto’s, meer afval en een grotere energievraag, terwijl de ruimte voor duurzaamheidsmaatregelen kleiner wordt.

Een urgent vraagstuk is de energietransitie (de overgang op duurzame energievoorziening), die overigens in de hele stad speelt. Daarvoor is in ieder geval een forse uitbreiding van het elektriciteitsnet nodig.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

3.5 Duurzaam en toekomstbestendig

U I T D E PA R T I C I PAT I E

Focus op beperkt aantal duurzaamheidsmaatregelen Bewoners en gebruikers vinden hergebruik van materialen, het isoleren van nieuwe en bestaande woningen en het gebruik van duurzame materialen belangrijk. Het opwekken van duurzame energie en een goede oplossing voor afval worden ook genoemd. Eigenaren en ontwikkelaars benadrukken het belang van focus op

enkele duurzaamheidsaspecten in plaats van op alles tegelijkertijd. Wanneer de gemeente op verschillende duurzaamheidsgebieden eisen stelt, ontstaat er willekeur bij eigenaren en bedrijven en komt er van alles een beetje. Flexibel bouwen maakt het voor ontwikkelaars makkelijker om in te spelen op de huidige behoefte én om mee te kunnen bewegen met toekomstige ontwikkelingen. Hiervoor zou een flexibel bestemmingsplan en -contractvorming nodig zijn.

61

Gemeente Amsterdam wil koploper zijn op het gebied van duurzaamheid. Zo streven we naar een vermindering van de CO2-uitstoot in Amsterdam met 55% in 2030, en 95% in 2050. Vóór 2040 is de stad aardgasvrij en over 10 jaar hebben we alleen nog uitstootvrij vervoer over de weg en over het water. In 2050 is Amsterdam een circulaire stad, alles wat we produceren en consumeren is herbruikbaar. We willen ook een stad zijn die goed omgaat met de effecten van klimaatverandering, zoals wateroverlast, toenemende periodes van droogte en hitte, en verandering van biodiversiteit. We zullen alles in het werk moeten stellen om deze ambities te halen in dit druk bebouwde gebied. Dat doen we door bijvoorbeeld in te zetten op duurzaam vervoer, woningen niet meer aan te sluiten op aardgas en in te zetten op duurzame energiebronnen, zoals warmte uit datacenters, stadswarmte (voor de bestaande woningen) en bodemenergie. Concreet betekent dit dat in 2022 een aanbesteding zal worden gehouden voor een laagtemperatuurwarmtenet in ArenAPoort West. Ook wordt er in het kader van de Amsterdamse Donut Economie volop geëxperimenteerd, bijvoorbeeld met een biovergister in de Johan Cruijff ArenA, die lokaal organisch bedrijfsafval omzet in energie en compost. Daarnaast maken we afspraken met ontwikkelaars om hun daken in te zetten voor biodiversiteit, waterberging en/of groen.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Wat gaat er veranderen?

62

Zo willen we bijdragen aan een duurzame leefomgeving én een duurzame relatie met de mensen in ArenAPoort. Dat laatste willen we ook bereiken door bijvoorbeeld nieuwe banen te creëren voor bewoners van Zuidoost of door het opleiden van jongeren (denk aan het 1.000 banenplan). Samenwerking met bewoners en het bedrijfsleven is een absolute vereiste om deze ambities waar te kunnen maken en te bestendigen.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Aan de andere kant zal er, door al deze ontwikkelingen in ArenAPoort en omgeving, een kritieke massa worden bereikt die maakt dat bepaalde investeringen makkelijker kunnen worden terugverdiend. Deze investeringen willen we doen op punten waar we bovengemiddeld kunnen en willen presteren. We richten ons vooral op een betere benutting van afval, het verminderen van hittestress en duurzame mobiliteit.

Ontwerp, aanleg, gebruik en beheer van gebouwen en openbare ruimte moeten bijdragen aan een klimaatneutrale stad in 2050. Hierbij sluiten we aan bij de aanpak zoals omschreven in de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050. Deze energietransitie kunnen we bereiken door niet meer aan te sluiten op aardgas, in te zetten op zeer goed geïsoleerde, energieneutrale – het liefst energieleverende – nieuwbouw, die optimaal profiteert van de zon. Energie moet zo veel mogelijk duurzaam opgewekt zijn. Het uitgangspunt daarbij is energiearmoede te verminderen, zo mogen de aansluitkosten niet stijgen. Iedereen moet kunnen profiteren van de energietransitie, ook de midden- en lage inkomens. Dit betekent dat we ervoor zorgen dat de woonlasten niet omhoog gaan.

Betere benutting van afval en materialen In de Strategie Amsterdam Circulair 2020 - 2025 staat dat de stad in 2050 volledig circulair is. Dit wil zeggen dat waardevolle materialen en grondstoffen hergebruikt worden en er geen afval geproduceerd wordt. Alles wat we doen in ArenAPoort moet beantwoorden aan de op dat moment geldende hoogste ambities die door het rijk dan wel de gemeente Amsterdam worden gesteld. Dat kan door het beperken van materiaalverbruik en zo veel mogelijk op een duurzame manier gebruik te maken van herbruikbare of hernieuwbare/biobased grondstoffen die geen gezondheids- en milieurisico’s opleveren en die niet leiden tot het ontstaan van niet-herbruikbare afvalstoffen. Toekomstbestendig bouwen, waarbij het gebouwcasco functiemenging en aanpassing van woningtypologie eenvoudig maakt, hoort daar ook bij. Winkels, bedrijven en evenementen veroorzaken meer afval dan een gemiddelde woonwijk. Als we hiervoor een goed systeem kunnen bedenken, slaan we drie vliegen in één klap: een schonere openbare ruimte, minder druk op het verkeersnetwerk en duurzaam hergebruik van materialen. Zowel bewoners als eigenaren in ArenAPoort willen hier zo snel mogelijk mee aan de slag.

63

Daarnaast denken we tijdens de uitvoering van projecten aan een tijdelijke circulaire bouwhub, waar materialen en afval van de bouw samenkomen. Dit scheelt verkeer en vergroot bovendien de mogelijkheid om ongebruikte materialen voor andere projecten in te zetten. Maar het liefst zien we dat de hoeveelheid afval wordt teruggedrongen en beter gescheiden wordt voor hergebruik. De standaard inzamelmethode voor afval is die door middel van ondergrondse containers, ook in ArenAPoort. We zien echter aanleiding om in ArenAPoort alternatieve inzamelsystemen te overwegen. Samen met de evenementenpartijen willen we, daarnaast, aan de slag met het afval dat tijdens evenementen wordt geproduceerd. We onderzoeken samen met het bedrijfsleven en het gemeentelijk afvalbedrijf welke mogelijkheden er zijn voor een gezamenlijk afvalophaal-systeem voor huishoudelijk- en bedrijfsafval. Een eerder genoemd voorbeeld is een ondergronds afvaltransportsysteem (OAT). Voor een alternatief systeem is geen financiële dekking binnen de afvalstoffenheffing. De haalbaarheid is daarom mede afhankelijk van het vinden van het vinden van alternatieve dekkingsbronnen.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Het eerste concrete project is de eerder genoemde biovergister bij de Johan Cruijff ArenA, die afval van restaurants, evenementen en het stadsdeelkantoor omzet in energie. Elektrische wagens halen het afval op. Op termijn zou het project kunnen worden uitgebreid.

64

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Biodiversiteit in een duurzaam ecosysteem In ArenAPoort willen we maximaal bijdragen aan het vitaal natuurlijk kapitaal, dat onder andere planten, dieren, lucht, water en bodem omvat. Het gaat om de biodiversiteit en het ecosysteem, passend bij de specifieke eigenschappen van het gebied. We gaan bewust om met de omgeving en geven natuur een volwaardige plaats in het ontwerp van gebouwen en de openbare ruimte door natuurinclusief te bouwen en aan te sluiten bij (bestaande) ecologische structuren. Daarbij spelen duurzame mobiliteit, duurzaam energieverbruik, de gekozen materialen en ook de beleving van het gebied een belangrijke rol. ArenAPoort moet bijdragen aan het welzijn, de gezondheid en de vitaliteit van de gebruikers, en zorgen voor een hoge kwaliteit van buitenruimtes en gebouwen. We streven ernaar dat gebouwen en buitenruimte één geheel vormen waarin elk nieuw gebouw een bijdrage levert aan het totaal, en daktuinen en de groene buitenruimte één ecosysteem vormen. Om de leef kwaliteit in het gebied te behouden worden er voor nieuwbouw en transformatie maatregelen getroffen om bestand te zijn tegen (toekomstige) weersomstandigheden van hitte, droogte, hevige regenval en storm. Door het toevoegen van groen en wateroppervlakken, en het gebruik van materialen met een hoge reflectie en lage warmteafgifte, kunnen we hittestress verminderen.

Zo zorgen groene daken (zoals daktuinen) en gevels voor koelere gebouwen en geven bomen schaduw op warme dagen. Om zo goed als mogelijk is te voldoen aan de groennorm wordt aan ontwikkelaars de eis gesteld dat minimaal 25% van het ecosysteemgroen op de eigen kavel wordt gerealiseerd. Dit en de toevoeging van groen in de plannen voor de openbare ruimte zorgen ervoor dat de normen voor groen worden gehaald (zie ook Meer groen en zichtbaar water in paragraaf 3.4). Groen op kavels en in de openbare ruimte speelt ook een belangrijke rol bij het opvangen van extreme regenbuien. Begroeiing houdt immers water vast en vertraagt de afvoer, waardoor riolen minder snel overbelast raken. Bij het ontwerp van nieuwe gebouwen en bij de herinrichting van de openbare ruimte is het verminderen van hittestress, droogtebestendigheid en het rainproof-principe (regenbestendigheid, o.a. conform de Hemelwaterverordening Amsterdam) leidend. Hoe dit in de openbare ruimte vorm krijgt (gebruik materialen, inrichting etc.) wordt verder uitgewerkt in het Masterplan Openbare ruimte. Hier richten we ons onder andere op:

1

2

3

betere benutting van afval

verminderen van hittestress

ruimte voor duurzame mobiliteit

65

De manier waarop we omgaan met mobiliteit kan de toekomstwaarde van ArenAPoort een flinke boost geven. We zetten zoals gezegd in op het openbaar vervoer en de fiets, ook willen we ruimte maken voor duurzame mobiliteit zoals deelconcepten en uitstootvrije vervoersmiddelen. Dit doen we in samenhang en samenspraak met het Mobiliteitsprogramma Zuidoostflank. In openbare parkeergarages, dicht bij het station, komen (elektrische) deelconcepten (zie voor een uitgebreide omschrijving 3.3 Goed Bereikbaar). Dit kunnen fietsen, scooters en auto’s zijn. Hiermee hopen we mensen te faciliteren die zelf geen fiets, scooter of auto hebben, maar er toch af en toe een willen gebruiken. Duurzame mobiliteit betekent ook slim omgaan met het bouwverkeer. Daarom onderzoeken we de mogelijkheid om een centrale, circulaire, bouwhub te realiseren (zie ook Betere benutting van afval en materialen). Daarnaast gaan we met ontwikkelaars in gesprek om de mogelijkheden te onderzoeken om bouwplaatsen duurzaam en waar mogelijk zelfvoorzienend in te richten, waarmee op water en energie wordt ingezet. Geen aggregaten worden ingezet en gebruik wordt gemaakt van ‘schone’ bouwmachines, waarmee wordt aangehaakt op het gemeentelijke actieplan Schone Lucht (2019).