Notitie Hoe maken we het Fietsdepot gereed voor de toekomst college BW.docx
Tekst van het document
Hoe maken we het Fietsdepot gereed voor de toekomst?
1 januari 2024
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 2 van 31
1 Inleiding
Het Fietsdepot is in 2003 opgericht met het primaire doel om de gehandhaafde fietsen aan de Amsterdammer te retourneren. Het Fietsdepot is destijds ingericht vanuit de uitgangspunten dat a) de eigenaar onbekend is en b) iedere eigenaar één fiets geretourneerd krijgt: focus op de burger. Het Amsterdamse fietslandschap is, sinds het ontstaan van het Fietsdepot, sterk veranderd. Het aantal gehandhaafde fietsen is bijvoorbeeld gegroeid van 33.000 in 2012 naar 68.000 in 2023. Daarbij spelen meerdere ontwikkelingen, zoals de opkomst van leasefietsorganisaties en fietsverhuurorganisaties én het gebruik van elektrische fietsen. Ook zal de stad in de komende jaren verder groeien. Vanuit deze ontwikkelingen wordt verwacht dat het aantal gehandhaafde fietsen in de komende jaren verder toeneemt. Deze toename leidt tot de volgende uitdagingen voor het Fietsdepot: Het klantbezoek is in 2023 toegenomen met 25% en zal in 2024 waarschijnlijk wederom met 20% toenemen. De terreincapaciteit van het Fietsdepot is met ingang van 2024 niet meer toereikend om mee te groeien met het aanbod van THOR. In 2024 verwacht THOR 82.000 fietsen aan te leveren en in de jaren daarna tot jaarlijks 100.000 fietsen te groeien. Organisaties benutten het Fietsdepot bewust of onbewust als opslagcapaciteit.
Vanuit de dienstverlening, voorwaarden of het tarief worden organisaties niet gedwongen om fietsen snel op te halen. Ondanks doorgevoerde efficiencymaatregelen zijn de formatie, het budget en de terreincapaciteit niet ingericht op een verdere groei van het aantal gehandhaafde fietsen. Om het Fietsdepot gereed te maken voor een toekomst waarin tot 100.000 gehandhaafde fietsen beheerd, bewaard en geretourneerd kunnen worden, wordt het volgende voorgesteld: 1. Organisaties worden verantwoordelijk voor de teruggave van hun fietsen aan hun klanten, wat leidt tot een reductie van het klantbezoek, met behoud van het ophaalpercentage. 2. Organisaties worden vanuit tarifering gestimuleerd om fietsen direct op te halen, waarmee de omloopsnelheid wordt vergroot. 3. De bewaartermijnen worden verkort van 6 weken naar 4 weken, om zo de omloopsnelheid te vergroten. 4. Niet opgehaalde fietsen krijgen allen een bestemming, wat tevens bijdraagt aan de vergroting van de omloopsnelheid.
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 3 van 31
Daarnaast stellen we voor om het tarief voor het ophalen van fietsen door burgers niet kostendekkend te maken, maar wel jaarlijks te indexeren, te beginnen met 2024: Ophalen fiets: € 25,- per fiets (verhoging € 2,50 per fiets) Bezorgen fiets: € 15,- per fiets, (verhoging € 2,50 per fiets). De bezorgkosten komen boven op de kosten voor het ophalen van de fiets. Het Fietsdepot vervult in toenemende mate een maatschappelijke rol. Zo bieden wij een werkomgeving voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Ook geven wij goede fietsen een maatschappelijke bestemming, bijvoorbeeld voor Amsterdammers die niet over de mogelijkheden beschikken om zelf een fiets aan te schaffen. Tot slot wordt bijgedragen aan de circulaire economie, door fietsen opnieuw in het verkeer in te zetten, maar ook door goede onderdelen opnieuw te gebruiken. Het is mogelijk om deze maatschappelijke impact verder te vergroten. Geadviseerd wordt daarom om: 1. 3.250 niet opgehaalde fietsen van het Fietsdepot een nieuwe, maatschappelijke bestemming te geven. Hiervan is voor 2.250 fietsen budget toegezegd door Werk, Participatie en Inkomen. Vanuit de directie Parkeren worden daarnaast 1.000 fietsen gealloceerd. Hiermee ontstaat de flexibiliteit om in te spelen op ongeplande of onvoorziene wensen vanuit de directies.
Indien directies van deze reservering gebruik wensen te maken, wordt gevraagd om de kosten hiervoor te dragen. 2. De pilot Fietsreparatieteam, in samenwerking met de Voedselbank in Noord, voor te zetten van maart tot en met juni 2024. Hierbij wordt tevens geadviseerd om de pilot uit te breiden met de Voedselbanklocatie in Zuid.
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 4 van 31
2 De instroom groeit naar 100.000 gehandhaafde fietsen, 70% wordt niet opgehaald
2.1 Instroom Het Fietsdepot is onderdeel van de handhavingsketen. Binnen deze keten maken V&OR en de Stadsdelen hun fietshandhavingswensen kenbaar in dialoog met THOR. Op basis van de beschikbare capaciteit binnen THOR leidt dit tot een handhavingsinzet. Dit is direct van invloed op het aantal fietsen dat jaarlijks wordt gehandhaafd en betekent in de praktijk dat de jaarlijkse instroom binnen het Fietsdepot varieert. De instroom(variatie) van het Fietsdepot wordt hiernaast weergegeven.
Jaarlijkse instroom Fietsdepot
THOR verwacht in 2024 circa 82.000 fietsen af te leveren op het Fietsdepot in een gelijke samenstelling van handhavingsredenen als in 2023. Voor de jaren erna schat THOR in dat jaarlijks tot 100.000 fietsen afgeleverd kunnen worden op het Fietsdepot. Dit is een toename van bijna 50% ten opzichte van 2023. Handhavingsreden Binnen de handhavingsketen wordt jaarlijks niet alleen vastgesteld welk aantal fietsen wordt gehandhaafd. Ook de aanleiding voor handhaving wordt jaarlijks binnen de keten vastgesteld. Binnen het Fietsdepot wordt dit vertaald naar drie handhavingsredenen: Verkeerd geparkeerde fietsen. Deze fietsen worden bijvoorbeeld gehandhaafd op basis van parkeerduur, parkeren op een onveilige locatie of vanwege een evenement. Ongebruikte fietsen: Fietsen die gedurende minimaal 6 weken niet zijn gebruikt. Verwaarloosde fietsen: Op deze fietsen kan niet direct worden gefietst, bijvoorbeeld door het ontbreken van een stuur of ketting. Daarnaast kan het gaan om fietsen die zichtbaar lang niet meer zijn gebruikt, bijvoorbeeld omdat onkruid langs de fiets groeit.
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 5 van 31
Jaarlijks varieert dus niet alleen de totale instroom van fietsen, maar daarbinnen ook het aantal fietsen per handhavingsreden. De volgende paragrafen tonen aan dat de handhavingsreden van invloed is op: Het ophaalpercentage en daarmee het klantbezoek op het Fietsdepot, De verblijftijd van de fietsen en daarmee de benodigde terreincapaciteit. De kwaliteit van fietsen en daarmee o.a. de bestemmingen van niet opgehaalde fietsen. De dialoog is inmiddels met THOR opgestart om de handhaving van fietsen vanuit de ketengedachte te organiseren. Hiermee moet meer grip op de instroom van het Fietsdepot worden verkregen.
Verdeling instroom op handhavingsreden in 2023
14% van alle gehandhaafde fietsen is van een organisatie In de afgelopen jaren is de instroom van fietsen van leasefietsorganisaties en verhuurorganisaties aanmerkelijk toegenomen. In 2018 was 5% van alle afgeleverde fietsen van een organisatie. In 2023 is dit gestegen tot 14%. Ook groeit het aantal verhuurorganisaties. Inmiddels zijn 58 organisaties opgenomen in de administratie van het Fietsdepot. Fietsen van organisaties beschikken over visuele kenmerken, denk bijvoorbeeld aan de SWAP-fietsen met de blauwe voorband. Hierdoor is het eigendom van deze fietsen ook visueel vast te stellen. Organisaties worden daarom geïnformeerd over hun afgeleverde fietsen en weten daardoor dat hun fietsen op het Fietsdepot worden bewaard. Dit is een belangrijk verschil met de fietsen van burgers, waarvan het eigenaarschap niet bekend is. Eén specifieke leasefietsorganisatie valt op. De instroom van fietsen van SWAP is in de afgelopen vijf jaar zeer sterk gegroeid. In 2018 was 2% van alle inkomende fietsen van SWAP. Dit wordt in 2023 ruim 11% van de totale instroom. Op basis van de groeiambities van deze organisatie, en de groeiambities van de gemeente Amsterdam, is het realistisch om aan te nemen dat dit percentage in de komende jaren verder toeneemt. Door de schaalgrootte wordt SWAP dagelijks geïnformeerd over de afgeleverde fietsen.
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 6 van 31
2.2 Opgehaalde fietsen Ophaalpercentage In 2023 zijn circa 20.000 fietsen opgehaald van of bezorgd vanuit het Fietsdepot. Hiermee is het ophaalpercentage in 2023: 29%. Hiervan wordt circa 75% door de burger opgehaald (of wordt bij de burger thuisbezorgd). De resterende 25% wordt door organisaties opgehaald. Jaar 2018 2019 2020 2021 2022 2023 Prognose 2024
Instroom 78.420 96.061 59.671 71.374 63.017 68.000 82.000
Opgehaald 15.006 14.777 16.923 14.336 16.830 20.000 23.500
Ophaalpercentage 19% 15% 28% 20% 27% 29% 29%
Onderstaand overzicht toont aan dat het ophaalpercentage per handhavingsreden sterk verschilt. Reeds meerdere jaren zijn deze ophaalpercentages per handhavingsreden stabiel. Het ophaalpercentage is bij verkeerd geparkeerde fietsen het hoogst en bij verwaarloosde fietsen zeer gering. Hieruit blijkt tevens dat de handhavingsreden van invloed is op het totale ophaalpercentage van het Fietsdepot. Bij een groter aandeel verkeerd geparkeerde fietsen stijgt het totale ophaalpercentage ook. Hiermee stijgt ook het klantbezoek aan het Fietsdepot. In 2023 ligt de totale instroom van fietsen bijvoorbeeld 8% hoger dan in 2022, maar is het klantbezoek met circa 25% toegenomen. Van SWAP worden in 2023 circa 3.800 gebruikers op het Fietsdepot ontvangen. Dit is 25% van het totaal aan afgehaalde en bezorgde fietsen aan burgers. Vanuit de groeiambities van deze organisatie is het aannemelijk dat het bezoek van SWAP-klanten aan het Fietsdepot in de toekomst verder toeneemt.
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 7 van 31
Ophaalsnelheid burgers Ervaring leert dat burgers vooral in de eerste dagen na handhaving, op verlorenengevonden.nl, hun fiets zoeken. Vervolgens wordt de fiets snel na handhaving op het Fietsdepot afgehaald. In de grafiek hiernaast wordt aangetoond dat bijna 60% van alle opgehaalde fietsen in de eerste week na handhaving wordt opgehaald door burgers. In de eerste vier weken van de bewaartermijn is 92% van de opgehaalde fietsen door burgers opgehaald. Ophaalsnelheid organisaties Op de site van het Fietsdepot wordt bij de bewaartermijnen aangegeven dat de gebruikers van lease- en huurfietsen in de eerste twee weken na handhaving de fiets op het Fietsdepot kunnen ophalen. Na twee weken kunnen organisaties de fiets op het Fietsdepot ophalen. Na een bewaartijd van 4 weken heeft SWAP 42% van de niet opgehaalde fietsen nog niet opgehaald. Voor alle andere organisaties is dit 25%. Na zes weken heeft SWAP zelfs nog 13% op voorraad op het Fietsdepot. De indruk ontstaat dat meerdere organisaties het Fietsdepot bewust of onbewust gebruiken als aanvullende opslagcapaciteit.
2.3 Niet opgehaalde fietsen Jaarlijks wordt een groot aantal fietsen niet binnen de bewaartermijn opgehaald door de eigenaar. In 2023 zijn dit circa 48.000 fietsen. Het jaarlijkse aantal niet opgehaalde fietsen varieert sterk. Zoals eerder beschreven is dit afhankelijk van zowel de totale instroom op het Fietsdepot als de instroom op handhavingsreden. Onderstaande overzicht toont: De verdeling van de niet opgehaalde fietsen op handhavingsreden. De kwaliteit van deze fietsen.
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 8 van 31
Kwaliteit In 2023 is 71% van alle afgeleverde fietsen niet door de eigenaar opgehaald binnen de bewaartermijn. Hiervan is in totaal 76% van slechte kwaliteit. Deze fietsen zijn, volgens de Fietscheck van Veilig Verkeer Nederland, veelal onveilig om in het verkeer in te zetten. Het opknappen van deze fietsen is te kostbaar en daarmee niet lonend. Daarnaast is de aanname dat met fietsen van slechte kwaliteit minder zorgvuldig wordt omgegaan, wat ook minder zorgvuldig parkeergedrag tot gevolg heeft. Door deze fietsen opnieuw een bestemming in het verkeer te geven, wordt de handhavingsketen deels ook in stand gehouden. De overige 24% van de niet opgehaalde fietsen krijgt het label ‘goede kwaliteit’. Hierbij is het lonend om de fiets op te knappen en opnieuw in het verkeer in te zetten. Bestemmingen niet opgehaalde fietsen De niet opgehaalde fietsen van slechte kwaliteit krijgen na de bewaartermijn allen een nieuwe bestemming. Van deze fietsen worden de verwaarloosde fietsen door een commerciële partij ingekocht en vervolgens veelal doorverkocht. Deze fietsen krijgen momenteel deels weer een bestemming in het verkeer. Of deze fietsen voldoen aan de Fietscheck van Veilig Verkeer Nederland is onduidelijk. Alle overige fietsen van slechte kwaliteit worden duurzaam verwerkt tot grondstoffen of onderdelen.
Voor alle niet opgehaalde fietsen van goede kwaliteit bestaat nog geen structurele bestemming. Daarnaast is er nu nog geen bestemming voor de niet opgehaalde fietsen van organisaties. Deze fietsen zijn visueel herkenbaar als huurfiets of leasefiets en daarmee is het eigenaarschap ook visueel vast te stellen. Het opnieuw inzetten van deze fietsen in het verkeer is niet wenselijk, aangezien meerdere organisaties ook eigen handhavingsteams inzetten. Dit kan tot de situatie leiden dat een goede (voormalig leasefiets) een nieuwe bestemming in het verkeer krijgt en vervolgens wordt gehandhaafd door de organisatie. Maatschappelijke bestemming voor niet opgehaalde fietsen In 2023 hebben ruim 1.100 niet opgehaalde fietsen een maatschappelijke bestemming gekregen. Deze fietsen zijn door Stichting Philadelphia Zorg opgeknapt aan de hand van de Fietscheck van Veilig Verkeer Nederland. Philadelphia biedt beschutte werkplekken aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en verzorgt momenteel alle logistieke processen binnen het Fietsdepot. Ook het opknappen van fietsen gebeurt mede door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Daarnaast maakt Philadelphia gebruik van goede onderdelen van slechte fietsen van het Fietsdepot. Hiermee wordt ook de circulaire economie gestimuleerd.
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 9 van 31
De opgeknapte fietsen zijn ingezet op opvanglocaties (o.a. voor ontheemden uit Oekraïne) en bijvoorbeeld vanuit de pilot Heel de school fietst. In de notitie aan de wethouder van 10 juli 2023 is voorgesteld om de maatschappelijke impact te vergroten en voor jaarlijks 6.000 fietsen een maatschappelijke bestemming te zoeken. In hoofdstuk 5 wordt dit verder toegelicht. Geen belangstelling voor het opkopen van fietsen In 2019 is vanuit een aanbesteding in de markt gezocht naar opkopers voor de niet opgehaalde fietsen. Alleen voor de verwaarloosde fietsen is interesse getoond en een opkoper gevonden. De overeenkomst met deze opkoper eindigt in augustus 2024. In juni 2022 is een marktverkenning onder geselecteerde MKB-bedrijven uitgevoerd. Hieruit is gebleken dat binnen deze groep geen interesse bestaat in de niet opgehaalde fietsen. De waarde van de niet opgehaalde fietsen is afhankelijk van de kwaliteit van de fiets. Taxateurs van de Stadsbank van Lening hebben in september 2023 een advies gegeven over de waarde van de niet opgehaalde fietsen. De waardebepaling: Slechte fietsen: circa € 1,50 per fiets Goede fietsen: € 10,- tot € 20,- per fiets. Een informele verkenning met opkopers van grote partijen fietsen, leidt echter een maximale verkoopprijs van € 7,50. De waardebepaling voor deze fietsen wordt hierdoor niet herkend in de markt.
2.4 Terreincapaciteit Het Fietsdepot is gevestigd aan de Bornhout 8 in Amsterdam. Op dit adres huurt het Fietsdepot 12.700 m² voor het bewaren, beheren en retourneren van de gehandhaafde fietsen. De jaarlijkse instroomcapaciteit van dit terrein wordt ingeschat op 75.000 fietsen. In 2023 wordt de grens van de terreincapaciteit bereikt. Vanaf 2024 wordt verwacht dat de capaciteit van het terrein, bij gelijkblijvend beleid en gelijke werkwijzen, onvoldoende is om alle gehandhaafde fietsen te kunnen bewaren en beheren. In 2019 zijn 96.000 gehandhaafde fietsen op het Fietsdepot afgeleverd. Dit is meer dan de huidige capaciteit, wat mogelijk was omdat: in 2019 meer terrein werd gebruikt dan formeel werd gehuurd. In 2019 met één opkoper voor de niet opgehaalde fietsen werd samengewerkt. Deze opkoper haalde ook direct na afloop van de bewaartermijn alle fietsen op. Inmiddels worden de niet opgehaalde fietsen op meerdere bestemmingen ingezet. Dit leidt tot een andere inrichting van het terrein en bijvoorbeeld tot de opbouw van voorraden. In 2021 zijn de registratiewerkzaamheden van het Fietsdepot uitgebreid. Waar voorheen alleen de verkeerd geparkeerde fietsen geregistreerd werden, worden sinds mei 2021 alle afgeleverde fietsen administratief verwerkt. Ook worden alle fietsen in DOR geregistreerd.
Deze uitbreiding van werkzaamheden komt voort uit adviezen van de Rekenkamer en heeft ook geleid tot een aanpassing in het logistieke proces en daarmee de benodigde capaciteit.
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 10 van 31
Voor het opknappen van fietsen én het opbouwen van voorraad van opgeknapte fietsen is capaciteit nodig.
2.5 Bewaartermijnen Momenteel worden de volgende bewaartermijnen aangehouden: Fietsen van organisaties: 2 weken voor het ophalen van de fietsen door burgers Verwaarloosde fietsen: 2 weken Ongebruikte fietsen: 6 weken Verkeerd geparkeerde fietsen: 6 weken Voor fietsen van organisaties geldt dat de burger deze in de eerste twee weken op het Fietsdepot kan ophalen. Na twee weken haalt de burger de fiets op bij de organisatie en niet meer op het Fietsdepot. Echter blijven de fietsen zichtbaar op verlorenengevonden.nl, waardoor de burgers deze fietsen, in de praktijk, ook na twee weken op het Fietsdepot ophalen.
2.6 Dienstverlening organisaties De dienstverlening voor organisaties is momenteel gelijk aan de dienstverlening voor burgers. Dit betekent dat, naast hetzelfde tarief, organisaties bijvoorbeeld ook gebruikmaken van de bezorgdienstverlening. Aangezien de fietsen van organisaties visueel herkenbaar zijn, worden alle organisaties tweewekelijks geïnformeerd over hun eigen fietsen. Hiermee ontvangen organisaties extra dienstverlening. Echter stimuleert dit niet alle organisaties om de eigen fietsen snel op te halen. De indruk is ontstaan dat meerdere organisaties de capaciteit van het Fietsdepot bewust of onbewust gebruiken als extra opslag en/of geen prioriteit stellen aan het snel ophalen van de eigen fietsen. Met SWAP is afgesproken dat zij dagelijks de gegevens van hun afgeleverde fietsen ontvangen. Zij informeren vervolgens hun klanten actief. Ondanks dat deze burgers weten dat de fiets op het Fietsdepot afgehaald kan worden, is het ophaalpercentage bij deze (voornamelijk Verkeerd geparkeerde) fietsen ook circa 50%. De overige 50% wordt door de organisatie zelf opgehaald.
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 11 van 31
2.7 Financiën Kosten De totale kosten van het Fietsdepot bedragen in 2023 € 2,5 mln. Dit leidt tot een gemiddelde kostprijs per opgehaalde fiets van € 118,75. Tarief Het Fietsdepot hanteert momenteel gelijke tarieven voor burgers en organisaties. De tarieven zijn: Ophalen fiets: € 25,- per fiets. Bezorgen fiets: € 12,50- per fiets. De bezorgkosten zijn additioneel op de kosten voor het ophalen van de fiets. De tarieven van het Fietsdepot zijn sinds 2015 niet geïndexeerd. Bij een jaarlijkse indexering was op dit moment sprake geweest van circa 30% hogere tarieven. Daarnaast zijn de huidige tarieven niet kostendekkend. Opbrengsten De opbrengsten van het Fietsdepot bestaan uit: 1. Het retourneren van de fiets aan de eigenaar, waarbij bovenstaand tarief wordt berekend. 2. Het verkopen van fietsen waarbij de kwaliteit van de fiets de bestemming bepaalt én daarmee ook het tarief. De opbrengsten van het Fietsdepot zijn afhankelijk van zowel het aantal fietsen dat wordt gehandhaafd als de handhavingsredenen (en daarmee de kwaliteit van de niet opgehaalde fietsen). De opbrengsten van het Fietsdepot variëren daardoor ook jaarlijks en zijn slechts beperkt beïnvloedbaar. Jaar 2020 2021 2022 2023
Opbrengsten € 468.640,€ 447.302,€ 555.377,€ 550.000,-
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 12 van 31
2.8 De uitdagingen voor het Fietsdepot Het Fietsdepot staat voor de volgende uitdagingen: Het klantbezoek is in 2023 toegenomen met 25% en zal in 2024 waarschijnlijk wederom met 20% toenemen. Ondanks doorgevoerde efficiencymaatregelen, is de formatie van het Fietsdepot hierop niet ingericht. De terreincapaciteit van het Fietsdepot is met ingang van 2024 niet meer toereikend om mee te groeien in het aanbod van THOR. Het Fietsdepot is niet kostendekkend. Een instroomgroei naar jaarlijks 100.000 fietsen betekent tevens een groei in kosten. Daarbij zijn de tarieven sinds 2015 niet meer geïndexeerd. Organisaties benutten het Fietsdepot bewust of onbewust als opslagcapaciteit. Vanuit de dienstverlening, voorwaarden of het tarief worden organisaties niet gedwongen om fietsen snel op te halen. Het eigenaarschap van fietsen van organisaties is visueel vast te stellen. Organisaties worden geïnformeerd over hun gehandhaafde fietsen. Echter worden de fietsen van organisaties niet door de organisaties zelf (als eigenaar) afgehaald, maar veelal door hun klanten. Organisaties hebben hiermee geen stimulans om de handhavingsketen te doorbreken. In de volgende hoofdstukken worden voorstellen beschreven om deze uitdagingen op een toekomstbestendige wijze aan te gaan.
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 13 van 31
3 Hoe vergroten we de capaciteit van het Fietsdepot?
3.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt voorgesteld om de voorwaarden van het Fietsdepot aan te passen. Het gaat hierbij om 1) het retourneren van fietsen aan eigenaren, 2) het aanpassen van de bewaartermijnen en 3) het aanpassen van de tarifering. Met de invoering van deze maatregelen is het Fietsdepot in staat om het aantal te verwerken fietsen op jaarbasis te verhogen van circa 75.000 naar 100.000.
3.2 Fietsverhuur- en leasefietsorganisaties (eigenaar) worden verantwoordelijk voor de teruggave van gehandhaafde fietsen aan hun klanten Voorgesteld wordt om gehandhaafde fietsen alleen aan de eigenaar te retourneren. Dit betekent dat fietsen van organisaties (zoals OV-fietsen, SWAP en huurfietsen) niet worden geretourneerd aan hun klanten. De organisaties halen deze fietsen zelf af op het Fietsdepot en zorgen zelf voor het klantcontact met hun eigen klanten. Binnen deze voorwaarde gelden de uitgangspunten: Indien het eigenaarschap eenvoudig aan de hand van visuele kenmerken vast te stellen is, zoals de blauwe voorband, dan wordt de eigenaar/organisatie geïnformeerd over de gehandhaafde fiets. Indien het eigenaarschap niet is vast te stellen aan de hand van visuele kenmerken, dan wordt het eigenaarschap vastgesteld door aanlevering van de passende fietssleutel. Wij beschouwen dit als een passend voorstel aangezien: Het Fietsdepot niet kostendekkend is. Wanneer organisaties de afwikkeling van gehandhaafde fietsen zelf uitvoeren, leidt dit tot een reductie in klantbezoek en logistieke handelingen van circa 27%. Organisaties over klantgegevens beschikken. De organisaties kunnen hun klanten hierdoor actief benaderen en zij kunnen zelf afspraken maken over de gehandhaafde fiets, binnen hun afgesloten overeenkomst.
De verantwoordelijkheid voor de gehandhaafde fiets bij de eigenaar wordt belegd. In de voorwaarden van organisaties worden de onderwerpen ‘Verlies’ en ‘Diefstal’ veelal behandeld, inclusief tarifering. Voor het onderwerp ‘Handhaving’ geldt dit over het algemeen niet. Vanuit dit voorstel worden organisaties gestimuleerd om zelf afspraken
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 14 van 31
met hun klanten te maken over gehandhaafde fietsen én hiervoor verantwoordelijkheid te nemen. Extra bezorgmogelijkheden voor burgers ontstaan. Door organisaties verantwoordelijk te maken voor het ophalen van hun eigen fietsen, worden circa 1.300 organisatiefietsen niet meer bij burgers bezorgd. Hierdoor ontstaat circa 30% extra bezorgcapaciteit voor andere burgers.
Juridische haalbaarheid Het voorstel om fietsen alleen aan eigenaren te retourneren, is juridisch getoetst en haalbaar. Geadviseerd wordt om deze voorwaarde duidelijk te vermelden op de site van het Fietsdepot én te delen met organisaties. Hierbij is het verstandig om organisaties ook te verzoeken dit in hun voorwaarden op te nemen. Impact klanten van organisaties Voor de klanten van organisaties leidt dit voorstel tot meer gemak, eenvoud en duidelijkheid. Zij hebben immers contact met één partij en dat is de organisatie, ook als het gaat om een gehandhaafde fiets. Organisaties zijn daarnaast vaak gevestigd op centrale locaties in de stad. SWAP heeft bijvoorbeeld ook meerdere locaties en ruimere openingstijden. In theorie is hiermee de inspanning om de fiets terug te krijgen voor de burger geringer. In onderstaande schema is opgenomen hoeveel fietsen van organisaties worden opgehaald door hun klanten en welk aantal de organisaties zelf ophalen. Organisatie SWAP OV-fietsen Overige 56 organisaties Totaal
# opgehaald door burgers en toeristen in 2023 3.800 210 310 4.320
Opgehaald door organisatie zelf in 2023 3.450 300 1.420 5.170
Totaal 7.250 510 1.730 9.490
Voor 57 van de 58 geregistreerde organisaties wordt ingeschat dat de impact minimaal is. Het wekelijks aantal gehandhaafde fietsen van deze organisaties is zeer gering. Daarnaast halen deze organisaties nu al 77% van hun gehandhaafde fietsen zelf op. Voor SWAP is de impact groter. Circa 53% van hun klanten haalt de gehandhaafde fietsen op het Fietsdepot op. Geadviseerd wordt om de gewijzigde voorwaarden drie maanden na goedkeuring door het College van B&W in te voeren. Hiermee wordt aan organisaties de ruimte geboden om de eigen bedrijfsvoering aan te passen.
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 15 van 31
3.3 De bewaartermijnen voor verkeerd geparkeerde fietsen en ongebruikte fietsen worden verkort van 6 weken naar 4 weken Voorgesteld wordt om de bewaartermijnen voor specifiek de verkeerd geparkeerde fietsen en de ongebruikte fietsen aan te passen naar maximaal vier weken. Voor verwaarloosde fietsen is de bewaartermijn momenteel twee weken en dit is het wettelijk minimum. Wij beschouwen dit als een passend voorstel aangezien: De terreincapaciteit van het Fietsdepot beperkt is en onvoldoende groot om mee te groeien met de instroomverwachting van THOR. Wanneer de bewaartermijnen van het Fietsdepot worden aangepast naar vier weken neemt de terreincapaciteit van het Fietsdepot toe van circa 75.000 fietsen per jaar tot circa 92.000 fietsen per jaar. Het Fietsdepot niet kostendekkend is. 92% van de opgehaalde fietsen wordt binnen vier weken opgehaald, wat betekent dat circa 1.200 fietsen na 4 weken opgehaald. Dit betekent ook dat na een verblijfduur van vier weken terreincapaciteit wordt benut voor fietsen die in het geheel niet worden opgehaald (48.000 fietsen in 2023) of de kleine groep waarvan de eigenaar mogelijk ook sneller naar het Fietsdepot kan komen. Juridische haalbaarheid Het voorstel om de bewaartermijnen aan te passen, is juridisch getoetst en haalbaar. De juridische bewaartermijn voor meegevoerde en opgeslagen zaken is 13 weken (art. 5:30 Awb).
Hiervan mag worden afgeweken indien de kosten voor bestuursdwang in verhouding tot de waarde van de zaak onevenredig hoog zijn. Echter mag de bewaartermijn niet korter zijn dan twee weken. De aanpassing van de bewaartermijn naar vier weken is juridisch toegestaan aangezien: De gemiddelde kostprijs voor het bewaren, beheren en retourneren (exclusief de kosten van handhaving) per opgehaalde fiets binnen het Fietsdepot € 118,75 bedraagt. 76% van alle niet opgehaalde fietsen binnen het Fietsdepot van slechte kwaliteit is. De getaxeerde waarde van deze fietsen is circa € 1,50 per fiets. 24% van alle niet opgehaalde fietsen binnen het Fietsdepot van goede kwaliteit is. De getaxeerde waarde van deze fietsen is circa € 10,- tot € 20,- per fiets. Deze waarde wordt vanuit de markt niet erkend. Vanuit een marktverkenning wordt geconcludeerd dat een waarde van € 7,50 realistisch is. Geadviseerd wordt om deze voorwaarde duidelijk te vermelden op de site van het Fietsdepot en ook op andere manieren goed te communiceren. Impact burgers De aanpassing van de bewaartermijnen heeft naar verwachting een geringe impact op het ophaalpercentage. Immers wordt 92% van de opgehaalde fietsen reeds binnen vier weken opgehaald. De Gemeente Utrecht heeft een bewaartermijn van vier weken reeds ingevoerd.
Navraag bij deze gemeente leert dat er geen klachten over de aanpassing van de bewaartermijnen zijn ontvangen.
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 16 van 31
Impact organisaties De aanpassing van de bewaartermijnen heeft naar verwachting enige impact op de organisaties. Zij zullen de fietsen sneller op moeten halen. Na het verstrijken van de bewaartermijn wordt de fiets aangeboden voor duurzame verwerking.
3.4 Progressief tarief op basis van ophaalsnelheid voor organisaties Voorgesteld wordt om in de tarifering onderscheid te maken tussen fietsen van burgers en fietsen van organisaties. Tarief burgers Het Fietsdepot is momenteel niet kostendekkend. Het is echter de vraag in hoeverre dit noodzakelijk en wenselijk is. Momenteel bestaat een aanmerkelijk verschil bestaat tussen de gemiddelde kosten voor het bewaren en beheren per opgehaalde fiets (€ 118,75 per fiets) en het ophaaltarief (€ 22,50). Geadviseerd wordt om het tarief voor het ophalen van gehandhaafde fietsen niet te verhogen tot dit kostenniveau. Verwacht wordt dat het ophaalpercentage van gehandhaafde fietsen minimaliseert, wat niet aansluit bij de ambities van de stad om het fietsen te stimuleren. Geadviseerd wordt daarom om het tarief van het Fietsdepot voor burgers jaarlijks te indexeren, te beginnen in 2024 met een verhoging van € 2,50 per fiets. De geadviseerde tarieven zijn: Ophalen fiets: € 25,- per fiets (verhoging € 2,50 per fiets) Bezorgen fiets: € 15,- per fiets, (verhoging € 2,50 per fiets). De bezorgkosten komen boven op de kosten voor het ophalen van de fiets. Tarief organisaties Ook voor organisaties wordt geadviseerd om het tarief niet te verhogen tot de gemiddelde kosten voor het bewaren en beheren van opgehaalde fietsen (€ 118,75).
Ook hier geldt dat de verwachting is dat zij minder gemotiveerd worden om fietsen op te halen. Dit betekent dat ook voor organisaties wordt geadviseerd om gereduceerde tarieven vast te stellen ten opzichte het gemiddelde kostenniveau per opgehaalde fiets. Tevens wordt specifiek voor organisaties voorgesteld om een progressief tarief in te richten op basis van ophaalsnelheid, zodat zij gestimuleerd worden om fietsen tijdig op te halen. Ook wordt voorgesteld om deze tarieven jaarlijks te indexeren. Ophaalsnelheid De ochtend na handhaving
Tarief per fiets Ophalen: € 0,-
> 1 dag < 2 weken
Ophalen: € 25,-
> 2 weken < 4 weken
Ophalen: € 40,-
Toelichting Dit tarief geldt alleen voor organisaties die de eigen fietsen dagelijks, onder specifieke voorwaarden ophalen. Hierbij geldt een aangepast proces, waardoor het aantal logistieke en administratieve activiteiten sterk afneemt. Organisaties worden geïnformeerd over de gehandhaafde fietsen. Indien deze binnen twee weken na handhaving worden opgehaald, geldt het burgertarief. Organisaties worden geïnformeerd over de gehandhaafde fietsen. Indien deze niet binnen twee weken na handhaving worden opgehaald, geldt een ander tarief. Hiermee worden organisaties gestimuleerd om fietsen snel op te
Gemeente Amsterdam
> 4 weken
Datum 1 januari 2024 Pagina 17 van 31
Duurzame verwerking
halen. Het tarief blijft hiermee ver onder de kosten per opgehaalde fiets. Na de bewaartermijn van 4 weken, worden de fietsen aangeboden voor de duurzame verwerking.
Wij beschouwen dit als een passend voorstel aangezien: De tarieven sinds 2015 niet meer zijn geïndexeerd. Bij een jaarlijkse indexering waren de tarieven circa 30% hoger geweest. De terreincapaciteit van het Fietsdepot beperkt is. Wanneer organisaties vanuit tarifering worden gestimuleerd om fietsen sneller op te halen, leidt dit ook tot meer ruimte op het terrein. Ingeschat wordt dat de terreincapaciteit hierdoor met minimaal 3.000 en maximaal 10.000 fietsen toeneemt. Organisaties, in tegenstelling tot burgers, geïnformeerd worden over gehandhaafde fietsen. Hierdoor zijn organisaties in de gelegenheid om alle fietsen sneller op te halen. Impact burgers Wij schatten in dat de impact van het indexeren van de tarieven te overzien is voor burgers. Op dit moment ontvangen wij geen signalen dat burgers de fiets niet afhalen door de hoogte van onze tarieven. Daarbij geldt dat dit de eerste aanpassing van tarifering is sinds 2015 en de gemeenten Rotterdam en Utrecht de tarieven al hebben verhoogd naar € 25,- per fiets. Impact organisaties De progressieve tariefstructuur heeft beperkt impact op organisaties. Indien zij de fietsen binnen twee weken afhalen, is enkel sprake van indexering. Financiële impact In 2023 worden circa 20.000 fietsen geretourneerd aan burgers en organisaties.
Dit leidt tot de onderstaande opbrengsten: Aantal fietsen Afhalen 15.700 fietsen Bezorgen 4.300 fietsen Totaal
Tarief € 22,50 € 35,-
Opbrengsten € 353.250,€ 150.500,€ 503.750,-
Aangezien nog geen ervaring is opgedaan met deze tariefstructuur én onduidelijk is in welke mate de geadviseerde tariefstructuur de organisaties stimuleert om hun fietsen sneller op te halen, is de financiële impact uitgewerkt aan de hand van drie scenario’s: 1. SWAP haalt alle eigen fietsen dagelijks op. De overige organisaties binnen twee weken. 2. Alle organisaties halen de eigen fietsen binnen twee weken op. 3. Organisaties halen de eigen fietsen deels binnen 2 weken en deels binnen 4 weken op. Scenario 1 Aantal fietsen Afhalen 6.210 burgerfietsen Bezorgen 4.300 burgerfietsen Afhalen 7.250 organisatiefietsen
Tarief € 25,€ 40,€ 0,-
Opbrengsten € 155.250,€ 172.000,€ 0,-
Gemeente Amsterdam
Afhalen 2.240 organisatiefietsen Totaal
Datum 1 januari 2024 Pagina 18 van 31
€ 25,-
€ 56.000,€ 383.250,-
Scenario 2 Aantal fietsen Afhalen 6.210 burgerfietsen Bezorgen 4.300 burgerfietsen Afhalen 9.490 organisatiefietsen Totaal
Tarief € 25,€ 40,€ 25,-
Opbrengsten € 155.250,€ 172.000,€ 237.250,€ 564.500,-
Scenario 3 Aantal fietsen Afhalen 6.210 burgerfietsen Bezorgen 4.300 burgerfietsen Afhalen 4.745 organisatiefietsen Afhalen 4.745 organisatiefietsen Totaal
Tarief € 25,€ 40,€ 25,€ 40,-
Opbrengsten € 155.250,€ 172.000,€ 118.625,€ 189.800,€ 635.675,-
De financiële ontwikkeling van het Fietsdepot, en van de opbrengsten in de geschetste bandbreedte in het bijzonder, maakt onderdeel uit van de ontwikkeling van de totale opbrengsten en uitvoeringskosten voor Fiets- en Garageparkeren. Het aandeel van het Fietsdepot is daarin zeer beperkt. Indien bij de najaarsnota blijkt dat scenario 1 wordt gehaald en daarmee onder de huidige opbrengstenraming blijft, zal dit meelopen in de totale actualisatie van kosten en opbrengsten in programma 2.
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 19 van 31
4 Bestemmingen niet opgehaalde fietsen
4.1 Inleiding In dit hoofdstuk worden de uitgangspunten voor bestemmingen van niet opgehaalde fietsen voorgelegd. Vervolgens wordt dit vertaald naar concrete bestemmingen voor alle niet opgehaalde fietsen.
4.2 Voorgestelde uitgangspunten bestemmingen Voorgesteld wordt om bij de vaststelling van de bestemmingen van niet opgehaalde fietsen, de onderstaande uitgangspunten aan te houden: Door de aard en omvang van de gebreken aan de fietsen van slechte kwaliteit, wordt het onwenselijk geacht om deze fietsen opnieuw een bestemming in het verkeer te geven. Dit omdat deze fietsen veelal onveilig zijn. Daarnaast wordt met deze fietsen vaak onzorgvuldiger omgegaan. Het is hierbij de aanname dat deze fietsen ook vaker worden gehandhaafd als verwaarloosde fiets of ongebruikte fiets en dus vaker op het Fietsdepot worden aangeleverd. Door fietsen van slechte kwaliteit niet meer in het verkeer terug te brengen, dragen we bij aan het doorbreken van de keten van verwaarloosde fietsen en ongebruikte fietsen. Dit resulteert in potentie in een lagere toekomstige instroom van deze fietsen binnen het Fietsdepot. Deze fietsen krijgen een bestemming waarbij ze worden gereduceerd tot grondstof of onderdelen voor andere fietsen. Hiermee wordt bijgedragen aan de circulaire economie. Fietsen van goede kwaliteit krijgen een nieuwe bestemming in het verkeer. Ook hiermee wordt de circulaire economie gestimuleerd, waarbij afnemers de toezegging moeten geven dat fietsen worden opgeknapt conform Fietscheck van Veilig Verkeer Nederland.
4.3 Voorgestelde bestemmingen Op basis van bovengenoemde uitgangspunten zijn verkennende gesprekken gevoerd met potentiële partijen. Vanuit deze verkennende gesprekken wordt geadviseerd om niet opgehaalde fietsen van het Fietsdepot met ingang van 2024 de volgende bestemmingen te geven:
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 20 van 31
# Fietsen per jaar 2.400 fietsen van slechte kwaliteit
Bestemming Roetz Bikes
Opbrengst € 9.600,-
Circa 46.000 fietsen van slechte kwaliteit
De Graaf Groep
€ 69.000,-
Circa 500 fietsen van Verhuurorganisaties (inclusief SWAP, OVfiets)
De Graaf Groep
€ 750,-
3.250 fietsen van goede kwaliteit
Maatschappelijke Impact Fietsdepot
2.400 fietsen van goede kwaliteit
Pantar
€ 9.600,-
Circa 9.000 fietsen van goede kwaliteit
Commerciële organisaties
€ 67.500,-
-
Toelichting Nieuwe bestemming Roetz Bikes is een organisatie met gelijke maatschappelijke ambities als de gemeente Amsterdam. De fietsframes krijgen een nieuwe bestemming in nieuwe fietsen. Daarnaast biedt Roetz Bikes werkgelegenheid aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in de Fair Factory. Uitbreiding bestaande bestemming De Graaf Groep is gespecialiseerd in het verwerken van afval tot nieuwe grondstoffen. Met De Graaf Groep heeft de gemeente een lopende overeenkomst, ook voor de verwerking van fietsen van slechte kwaliteit. Nieuwe bestemming In het hoofdstuk Tarifering en dienstverlening organisaties is geadviseerd om ook de niet opgehaalde fietsen door organisaties na vier weken aan te bieden voor duurzame verwerking. Nieuwe bestemming Voor 2024 is voor 2.250 fietsen een concrete bestemming gevonden. Aanvullend worden 1.000 fietsen gealloceerd vanuit Parkeren. Hoofdstuk 5 worden de bestemmingen specifiek benoemd. Bestaande bestemming Pantar knapt fietsen op en geeft deze een nieuwe bestemming in het verkeer. Pantar biedt hierbij werkgelegenheid aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Nieuwe bestemming Jaarlijks zijn meer fietsen van goede kwaliteit beschikbaar, dan de aantallen in bovengenoemde bestemmingen.
Geadviseerd wordt om met commerciële partijen samen te werken waarbij het volgende wordt overeengekomen: De fietsen worden opgeknapt conform de fietscheck van Veilig Verkeer Nederland. De fietsen waarbij bovengenoemde niet lonend blijkt, worden omgezet in onderdelen of grondstoffen. Deze fietsen krijgen geen bestemming in het verkeer.
€ 156.450,Het jaarlijks aantal gehandhaafde fietsen is vooraf niet bekend. De genoemde aantallen zijn daarom inschattingen voor 2024. In de overeenkomsten met partijen wordt leveringsflexibiliteit ingericht, zodat alle niet opgehaalde fietsen jaarlijks een bestemming krijgen.
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 21 van 31
Buitenlandse bestemmingen In de genoemde bestemmingen is geen ruimte opgenomen voor de inzet van fietsen voor buitenlandse doelen. Redenen hiervoor zijn: Het beperkte inzicht in de organisatie achter het initiatief. Het beperkte inzicht in het doel en de daadwerkelijke bestemming van de fietsen. Het dilemma om fietsen van slechte kwaliteit niet op de Nederlandse wegen in te zetten, maar wel op buitenlandse wegen. Parkeren beschikt niet over de expertise om het due dilligence onderzoek naar organisaties met buitenlandse doelen / buitenlandse organisaties uit te voeren. Indien er een bestuurlijke wens is om fietsen aan buitenlandse doelen te doneren, blijft dit mogelijk. Wel is dan expertise nodig om het verzoek en de organisatie achter het verzoek te beoordelen. Elektrische fietsen In deze notitie is nog geen bestemming voor elektrische fietsen opgenomen. Op dit moment is het aantal elektrische fietsen, dat niet door de eigenaar wordt opgehaald, gering. Hierdoor is het vraagstuk minder urgent. Daarnaast blijkt het vraagstuk rondom elektrische fietsen complex. De expertise om de kwaliteit van elektrische fietsen vast te stellen, ontbreekt momenteel binnen het Fietsdepot. Ook ontbreekt de expertise om elektrische fietsen eventueel op te knappen. Daarnaast bestaat nog geen volledig beeld over de eventuele juridische aspecten behorende bij elektrische fietsen.
Daarom wordt geadviseerd om in 2024 een voorstel uit te werken waarin de bestemmingen voor niet opgehaalde elektrische fietsen worden beschreven. Juridische haalbaarheid Het voorstel voor de bestemmingen is juridisch getoetst en haalbaar. Aanvullend is vanuit Inkoop vastgesteld dat het aangaan van een samenwerking met vooraf geselecteerde commerciële partijen voor het opkopen van fietsen van goede kwaliteit niet in strijd is met de aanbestedingswet. Er is geen aanbestedingsverplichting; de gemeente neemt namelijk niets af, maar biedt fietsen aan. Om toch transparantie te beogen is het raadzaam om open te communiceren over deze samenwerking en moet er worden zorggedragen voor een level playing field. De gemeente Amsterdam kan voor een level playing field zorgen door de samenwerking met commerciële partijen te publiceren en daarmee ook potentiële andere commerciële opkopers te kunnen voorzien van dezelfde hoeveelheid informatie en kennis. Financiële impact In de begroting van het Fietsdepot zijn inkomsten voor de bestemmingen van niet opgehaalde fietsen geraamd op € 160.000,-. De geschatte opbrengen uit dit voorstel bedragen € 156.450,- en sluiten hiermee aan op de begroting.
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 22 van 31
5 Maatschappelijke Impact Fietsdepot
In de notitie van 10 juli 2023 is goedkeuring gevraagd voor de verdere uitwerking van een plan om jaarlijks 6.000 niet opgehaalde fietsen een maatschappelijke bestemming te geven. Inmiddels is er een concrete behoefte uitgesproken van 2.250 opgeknapte fietsen voor het jaar 2024. Vanuit de directie Parkeren worden daarnaast 1.000 fietsen gealloceerd. Hiermee ontstaat de flexibiliteit om in te spelen op ongeplande of onvoorziene wensen vanuit de directies. Indien directies van deze reservering gebruik wensen te maken, wordt gevraagd om de kosten hiervoor te dragen. Voor de verdere uitwerking van dit plan wordt daarom uitgegaan van 3.250 fietsen. Om het genoemde aantal fietsen op te knappen én op de plaats van bestemming af te leveren, is een budget benodigd van € 260.000,-. Dit budget is opgebouwd uit: Onderdelen (waaronder sloten): € 146.250, Arbeid en transport: € 113.750,€ 260.000,De gemiddelde prijs per opgeknapte fiets, inclusief bezorging, bedraagt hiermee € 80,-. Directie WPI: Asiel, Migratie & Ongedocumenteerden
Wens 800 fietsen voor ontheemden uit Oekraïne
Benodigd budget € 64.000,-
WPI: Zuidoost Werkt
250 fietsen voor nieuwwerkenden
€ 20.000,-
WPI: Armoedebestrijding
800 fietsen voor Stichting Leergeld
€ 64.000,-
WPI: Asiel, Migratie & Ongedocumenteerden
400 fietsen voor asielzoekers en ongedocumenteerden
€ 32.000,-
Parkeren
1.000 fietsen voor ongeplande wensen
€ 80.000,-
Totaal
3.250 fietsen
€ 260.000,-
Toezegging afname Asiel, Migratie & Ongedocumenteerden heeft toegezegd om in 2024 maximaal 800 fietsen af te nemen, specifiek voor ontheemden uit Oekraïne. Zuidoost Werkt heeft toegezegd om maximaal 250 fietsen af te nemen in 2024 voor nieuw-werkenden. Armoedebestrijding heeft toegezegd om maximaal 800 fietsen af te nemen in 2024 voor Stichting Leergeld. Asiel, Migratie & Ongedocumenteerden heeft toegezegd maximaal 400 fietsen af te nemen in 2024 voor asielzoekers en ongedocumenteerden. Deze fietsen worden gealloceerd voor ongeplande en ad hoc aanvragen. Indien directies gebruik willen maken van deze reservering, wordt gevraagd om de kosten te dragen.
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 23 van 31
Dekking Een belangrijke voorwaarde is dat er vanuit de vragende directies vooraf dekking is voor de af te nemen fietsen. Binnen Parkeren is er geen financiële ruimte om te starten met het opknappen van fietsen. Tegelijkertijd is het ook belangrijk om ervaring op te doen en te bezien welke jaarlijkse stroom aan fietsen realistisch is, zodat hier de organisatie ook op kan worden aangepast. Vanuit Werk, Participatie en Inkomen is aangegeven dat er in 2024 dekking zal zijn voor de genoemde 2.250 fietsen. Tevens is vanuit Uitvoeringsplan Verkeersveiligheid, 30 km/u, Voetganger en Fiets de behoefte uitgesproken aan: 1.000 fietsen voor de grootschalige en laagdrempelige inzet van fietslessen. Het plan voor de inzet van deze fietslessen in Amsterdam wordt ook in februari aan de wethouder voorgelegd. Het benodigde budget voor deze fietsen is echter nog niet toegezegd. 300 fietsen voor de inzet van verschillende fietsstimuleringspilots. Het benodigde budget voor deze fietsen is nog niet toegezegd. Aangezien vanuit Uitvoeringsplan Verkeersveiligheid, 30 km/u, Voetganger en Fiets nog geen duidelijkheid kan worden gegeven over de dekking voor het opknappen van deze fietsen, wordt voorgesteld om voor de verdere uitwerking uit te gaan van 3.250 fietsen en een budget van € 260.000,-.
Europese aanbestedingsregelgeving De opgave voor het opknappen van fietsen is, gezien de geschatte opdrachtwaarde, een aanbestedingsplichtige opgave. Hierbij zijn de volgende omstandigheden relevant: Samenwerkingspartner Pantar heeft geen capaciteit beschikbaar om deze opgave in te vullen. Momenteel wordt binnen het Fietsdepot samengewerkt met Stichting Philadelphia Zorg, ook voor het opknappen van fietsen. De huidige samenwerking met Stichting Philadelphia Zorg eindigt op 31 augustus 2025 en moet opnieuw aanbesteed worden. Dit traject wordt in 2024 opgestart en de maatschappelijke opgave is onderdeel van de scope van de aan te besteden uitvoeringswerkzaamheden. Philadelphia biedt beschutte werkplekken aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Door de inzet van een ‘andere’ partij op het terrein van het Fietsdepot, loopt de beschutte werkplek gevaar. Het uitvoeren van de opdracht op een andere locatie dan het Fietsdepot heeft extra transportbewegingen tot gevolg, dit leidt in potentie tot hogere kosten en sluit niet volledig aan bij de duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeente. Vanuit deze omstandigheden heeft de Lead Buyer Sociaal onderstaande scenario’s uitgewerkt: 1. Opdracht uitstellen tot de Uitvoeringswerkzaamheden Fietsdepot opnieuw aanbesteed worden en het herstellen/ opknappen van fietsen t.b.v. donaties dan aan de scope toevoegen.
Hiermee wordt de opgave vanaf 1 september 2025 ingevuld en is de inkoop op dat moment rechtmatig georganiseerd. 2. Opgave apart aanbesteden, waarbij mogelijkheden bestaan dat een tweede partij vanuit de locatie van het Fietsdepot opereert én de beschutte werkplekken in gevaar komen.
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 24 van 31
Daarnaast geldt deze aparte aanbesteding tot 1 september 2025, wanneer de Uitvoeringswerkzaamheden Fietsdepot opnieuw zijn aanbesteed. Indien deze optie wordt aangehouden, kan de maatschappelijke opgave worden ingevuld vanaf 9 maanden na goedkeuring door het college van B&W. Ook bij dit scenario is sprake van rechtmatige inkoop. 3. Afwijkingsbesluit (Afwijking van Europese aanbestedingsregels) indienen bij het college van B&W. Hierbij wordt de opdracht voor het opknappen van fietsen op het Fietsdepot voor de periode tot 1 september 2025 toegevoegd aan de lopende overeenkomst met Stichting Philadelphia Zorg (en in 2025 bij de heraanbesteding van de Uitvoeringswerkzaamheden Fietsdepot opgenomen in de scope van de aanbesteding). Voor de periode tot 1 september 2025 wordt de onrechtmatigheid van de uitgaven voor het herstellen/ opknappen van fietsen op het Fietsdepot geaccepteerd. Binnen dit scenario kan de maatschappelijke opgave worden opgestart vanaf 6 maanden na goedkeuring door het college van B&W. 4. Aankondiging in geval van vrijwillige transparantie vooraf. In dit scenario wordt het voornemen om de opdracht te gunnen aan Stichting Philadelphia Zorg, voor de periode tot 1 september 2025, bekend gemaakt. Dit biedt partijen de gelegenheid om eventueel bezwaar kenbaar te maken. Met de feitelijk opdrachtverlening wordt gewacht tot de bezwaarperiode is verlopen.
Dit leidt tot twee mogelijke sub scenario’s: a. Geen bezwaar: de opdracht kan worden verleend aan Stichting Philadelphia Zorg. In dit scenario kan de maatschappelijke opgave worden gestart vanaf circa 6 maanden na goedkeuring door het college van B&W. De inkoop is binnen dit scenario rechtmatig georganiseerd. b. Bezwaar: de opdracht kan niet worden verleend aan Stichting Philadelphia Zorg, waarbij de opgave kan worden uitgesteld tot september 2025 en in de nieuwe aanbesteding wordt geïntegreerd, of kan de gemeente alsnog een separate aanbesteding starten. Inkoopscenario 4: Aankondiging in geval van vrijwillige transparantie vooraf wordt geadviseerd. Indien geen bezwaar op de voorgenomen gunning wordt ontvangen, biedt dit scenario de gelegenheid om in 2024 fietsen een maatschappelijke bestemming te leveren. Binnen de gemeente Amsterdam is de regel om rechtmatig in te kopen en wordt daarnaast getracht de bestaande onrechtmatigheid terug te dringen. Vanuit dat oogpunt is het scenario 3: Afwijkingsbesluit onwenselijk. Na formele goedkeuring voor zowel de inzet van de genoemde 3.250 fietsen als het besluit over het inkoopscenario én het verkrijgen van het benodigde budget, wordt een operationeel plan uitgewerkt. Juridische haalbaarheid Vanuit Economische Zaken is onderzocht of de maatschappelijke inzet van de genoemde 3.250 fietsen marktverstorend kan zijn.
Hieruit blijkt dat de voorgenomen plannen voor de maatschappelijke inzet van fietsen niet in strijd zijn met de Mededingingswet.
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 25 van 31
5.1 Pilot Fietsreparatieteam Van 20 september tot en met 13 december is, in samenwerking met de Voedselbank en Diaconie Noord, een pilot Fietsreparatieteam georganiseerd bij de Sociale Markt in Noord. In deze periode zijn, door fietsreparateurs van Stichting Philadelphia, fietsen kosteloos opgeknapt voor klanten van de Voedselbank. De fietsreparateurs zijn tweewekelijks op de woensdagmiddagen beschikbaar geweest voor vastgestelde fietsreparaties. Het doel van de pilot was: 1. Vaststellen wat de behoefte onder klanten van de Voedselbank is om de fiets op te knappen. 2. Vaststellen wat de impact is wanneer fietsen worden opgeknapt voor klanten van de Voedselbank 3. Opdoen operationele ervaring. Context De Voedselbank in Noord bedient 260 huishoudens en is geopend op dinsdag, woensdag en donderdag. Wekelijks bezoekt 90% van alle huishoudens de locatie, waarbij iedere openingsdag vaste bezoekers heeft. De donderdag is de drukste dag. Op deze dag bezoekt 50% van de klanten de locatie. Op woensdag bezoekt circa 35% van de klanten de locatie en op dinsdag 15%. De grootte van de doelgroep was tijdens de pilot 82 huishoudens en circa 250 mensen. Vanuit de Voedselbank en Diaconie is voorafgaand aan en tijdens de pilot gecommuniceerd met klanten over de aanwezigheid en inzet van het fietsreparatieteam.
Ook is aangegeven welke reparaties uitgevoerd kunnen worden onderdeel zijn van de dienstverlening. Resultaten De pilot is op 18 december geëvalueerd en heeft geleid tot de volgende resultaten: 39 klanten van de Voedselbank zijn tijdens de reparatiemiddagen geholpen. Uitgaande van een totale pilotdoelgroep, is tijdens de pilot 15,6% geholpen met een fietsreparatie. Reparaties zijn uitgevoerd aan zowel fietsen van kinderen als volwassenen. Aan alle fietsen zijn twee of meer reparaties uitgevoerd. Bij een kleine groep klanten is vastgesteld dat de fiets niet meer gerepareerd kan worden. Hierbij is ontdekt dat volwassen klanten van de Voedselbank, waarbij de fiets niet meer gerepareerd kan worden, geen hulp kan worden geboden. Dialoog tussen de Diaconie / de Voedselbank en Armoedebestrijding is hiervoor opgestart. Klanten hebben niet meegeholpen tijdens het repareren van de fiets.
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 26 van 31
De impact Vanuit de Voedselbank en Diaconie is een aantal klanten gevraagd naar hun ervaringen met het Fietsreparatieteam. Ook is gesproken over wat een gerepareerde fiets voor deze mensen betekent. De onderstaande quotes geven een indruk van de mooie impact die vanuit deze pilot is gemaakt. ‘De fiets van mijn zoon was kapot waardoor hij 30 minuten naar school moest lopen. Door deze reparatie kan hij in 5-10 minuten van school naar huis.’
‘Mijn schoolgaande dochter heeft haar fiets laten repareren. Ze ging voorheen alleen naar school met de bus. Nu kon ze samen met vriendinnen naar school fietsen.’
‘Mijn kind heeft een krantenwijk en zijn fiets ging stuk. Door de reparatie van zijn fiets kan hij de fiets van de buurjongen weer terugbrengen.’
‘Voorheen moest ik naar school lopen, maar nu ben ik veel sneller met de fiets.’
‘Heel fijn dat jullie dit doen voor mensen in armoede. De fiets is voor mij heel belangrijk. Ik gebruik hem iedere dag om boodschappen te doen of naar afspraken te gaan. Met de bus is voor mij veel te duur. Ik ga zelf ook nooit naar de fietsenmaker, want dat kan ik niet betalen. Deze fietsenmaker heeft me heel goed geholpen.’
‘Mijn dochter kan nu met haar vriendinnen naar school fietsen.’
‘De lamp is eindelijk gerepareerd, waardoor mijn dochter nu veilig van turnen weer naar huis kan fietsen in de avond.’
‘Wat fijn dat mijn fiets weer gemaakt is, nu ben ik minder geld kwijt aan OV.’ sneller met de fiets.
‘Ik gebruik mijn fiets iedere dag om naar m'n school in Zuid te fietsen. Onlangs liep de ketting eraf. Samen met m'n vrienden heb ik de ketting er weer op gekregen, maar het bleef slecht. M'n moeder is alleenstaand en we hebben geen geld voor de fietsenmaker. De fietsenmaker heeft m'n ketting gespannen en gratis een nieuwe band gezet. Nu fiets ik weer zonder problemen naar school.’
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 27 van 31
Samenwerking De vrijwilligers van het Leefkringhuis, de Diaconie, de Voedselbank Amsterdam en het Leger des Heils hebben aangegeven dat de inzet van een fietsreparatieteam binnen de Sociale Markt een mooie aanvulling is op het concept. De activiteit past in de geest van het project en positieve reacties zijn ontvangen van klanten. De fietsenmakers van Philadelphia hebben hun inzet voor klanten van de Voedselbank als zeer waardevol ervaren. Het is zeer dankbaar werk. Advies Met alle betrokken partijen is de pilot geëvalueerd en geconcludeerd dat deze succesvol is. Geadviseerd wordt om de pilot in het eerste half jaar van 2024 voort te zetten en uit te breiden naar twee vaste locaties van de Voedselbank, zowel in Noord op donderdagen als in Zuidoost. Met deze voortzetting kan worden vastgesteld of de behoefte onder klanten van de Voedselbank op een langere termijn ook aanhoudt. Daarnaast kan worden vastgesteld of de behoefte onder klanten van de Voedselbank in een ander stadsdeel overeenkomt met de klanten in Noord. Door voor de donderdag te kiezen wordt in Noord een grotere doelgroep bereikt en kan mogelijk een nog grotere impact worden gerealiseerd. De kosten voor het voorzetten en uitbreiden van deze pilot in de periode maart tot en met juni worden binnen Parkeren gedekt.
Indien ook deze pilot succesvol wordt afgesloten, wordt een voorstel aangeleverd, waarin ook een voorstel tot dekking wordt opgenomen.
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 28 van 31
6 Bijlagen
6.1 Juridische zaken Retourneren van gehandhaafde fietsen aan eigenaren: positief advies Voorstel volgt de actuele wet- en regelgeving. Nu fietsen van organisaties makkelijk herkenbaar zijn, zal duidelijk zijn wie de juridische eigenaar van de fietsen is. Advies om voorwaarde, fietsen van organisaties worden alleen geretourneerd aan de organisaties zelf, duidelijk op te nemen in de Algemene Voorwaarden en dit tevens af te spreken met de organisaties zelf om dit ook duidelijk aan hun eigen klanten te communiceren. Geen verdere juridische bezwaren. Aanpassen bewaartermijnen naar vier weken: positief advies De juridische bewaartermijn voor meegevoerde en opgeslagen zaken is 13 weken (art. 5:30 Awb). Hiervan mag worden afgeweken indien de kosten voor bestuursdwang in verhouding tot de waarde van de zaak onevenredig hoog zijn. Echter mag de bewaartermijn niet korter zijn dan twee weken. De aanpassing van de bewaartermijn naar vier weken is juridisch toegestaan aangezien, de gemiddelde kostprijs voor het bewaren en beheren per opgehaalde fiets binnen het Fietsdepot € 118,75 bedraagt. Hoe langer de bewaartermijn hoe hoger de kosten zullen zijn. De getaxeerde waarde van goede kwaliteit fietsen ligt op € 7,50 dus in verhouding zijn de bewaarkosten al niet kostendekkend. Advies om bewaartermijnen duidelijk te vermelden op de site van het Fietsdepot.
Indexeren tarifering voor burgers en inrichting tariefstructuur o.b.v. verblijfduur van de fiets voor organisaties: positief advies Positief advies op het beschreven voorstel. Indexering voor de burger is gering. Sinds 2015 geen verhoging geweest terwijl de kosten voor Fietsdepot wel zijn gestegen. Doordat organisaties geïnformeerd worden over gehandhaafde fietsen zijn zij in de gelegenheid om hun eigen fietsen sneller op te halen, waardoor de verhoging ook voor organisaties gering kan blijven. Bestemmingen voor niet opgehaalde fietsen: positief advies Geen verdere opmerkingen.
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 29 van 31
6.2 Economische Zaken De voorgenomen plannen voor de maatschappelijke inzet van jaarlijks 6.000 fietsen zijn niet in strijd met de Mededingingswet. Met het Juridisch Bureau van de gemeente is getoetst in hoeverre de Mededingingswet, en met name Artikel 25i, eerste lid,: Een bestuursorgaan dat economische activiteiten verricht, brengt de afnemers van een product of dienst ten minste de integrale kosten van dat product of die dienst in rekening van toepassing is Ik ben tot de conclusie gekomen dat het opknappen en vervolgens weggeven van de opgeknapte fietsen aan bepaalde doelgroepen geen economische activiteit is in de zin van Artikel 25i, eerste lid, Mededingingswet. Het Fietsdepot handelt ook niet als marktpartij, betreedt niet een reeds bestaande en door de markt bediend marktsegment en verstoort de markt dus niet.
6.3 Inkoop Het aangaan van een samenwerking met vooraf geselecteerde commerciële partijen voor opkopen van fietsen van goede kwaliteit is niet in strijd met de aanbestedingswet. Er is geen aanbestedingsverplichting; de gemeente neemt namelijk niets af, maar biedt fietsen aan. Om toch transparantie te beogen is het raadzaam om open te communiceren over deze samenwerking en moet er worden zorggedragen voor een level playing field. De gemeente Amsterdam kan voor een level playing field zorgen door de samenwerking met commerciële partijen te publiceren en daarmee ook potentiële andere commerciële opkopers te kunnen voorzien van dezelfde hoeveelheid informatie en kennis. Voorbeelden van deze informatie kunnen zijn: het stellen van duidelijke doelstellingen en het creëren van transparantie over de wijze van dienstverlening in het verleden. Zo hebben nieuwe opkopers evenveel kennis als de zittende partijen. Nieuwe opkopers zouden zich kunnen aanmelden als geïnteresseerde en wanneer zij voldoen aan de door gemeente Amsterdam gestelde uitvoeringseisen en integriteit eisen, kunnen worden aangewezen als een opkoper van fietsen van een goede kwaliteit.
6.4 V&OR / Kennis en Kaders Retourneren van gehandhaafde fietsen aan eigenaren: geen bezwaar Indexeren tarifering voor burgers en inrichting tariefstructuur o.b.v. verblijfduur van de fiets voor organisaties: geen bezwaar Aanpassen bewaartermijnen naar vier weken: geen bezwaar Bestemmingen voor niet opgehaalde fietsen: geen bezwaar
Gemeente Amsterdam
Datum 1 januari 2024 Pagina 30 van 31
De uitwerking van de Maatschappelijke Impact Fietsdepot is in overleg en samenwerking met Uitvoeringsplan Verkeersveiligheid, 30 km/u, Voetganger en Fiets uitgevoerd.
6.5 Communicatie Retourneren van gehandhaafde fietsen aan eigenaren: positief advies Indexeren tarifering voor burgers en inrichting tariefstructuur o.b.v. verblijfduur van de fiets voor organisaties: positief advies Belangrijk is dat er duidelijk wordt gecommuniceerd over de tariefsverhogingen. Op de website en met andere communicatie middelen, zoals sociale media. Het advies is op het Fietsdepot extra communicatie in te zetten over de tariefsaanpassingen d.m.v. posters o.i.d. Het is aan de (leasefiets)organisaties om hun klanten te informeren over het nieuwe beleid.