nachtvisie amsterdam 2021

Een uitzondering vormt ADE. Dan zijn er veel grote artiesten in de stad die voor de gelegenheid graag op een kleiner podium draaien. Hierdoor krijgen lokale makers en organisatoren de kans om een grote artiest te boeken. Normaal gesproken boeken grote festivals en clubs hun artiesten exclusief. Zij betalen hoge gages aan de artiesten op voorwaarde dat die alleen op hun evenement optreden.

46

4.2 Toegankelijk voor publiek We willen dat alle Amsterdammers, ongeacht hun sociaal­ economische of culturele achtergrond, en ongeacht een fysieke of geestelijke beperking, zich welkom kunnen voelen in de nacht. Er moeten ontmoetingsplekken en safer spaces zijn voor mensen van kleur en lhbtiq+ personen, maar ook betaalbare uitgaansplekken voor jongeren, voor wie de nacht vaak een eerste ontdekkingsreis naar hun identiteit is. In de stad ontstaan er steeds meer gemeen­ schappen rond maatschappelijke en culturele thema’s. Voor deze meerstemmigheid moet er ook ruimte in de nacht zijn. In de gesprekkenreeks Toekomst van de Amsterdamse Nacht kwam naar voren dat die ruimte er onvoldoende is in de traditionele clubs.

4

Om de nachtcultuur bereikbaar te maken voor iedereen, waar je ook woont, horen we als gemeente oog te hebben voor de infrastructuur die dat mogelijk maakt. Hoe verplaats je je veilig naar de plekken waar het gebeurt en hoe kom je weer veilig thuis? Er is zoals gezegd te weinig betaalbaar vervoer in de nacht. De aangekondigde proef met de nachtmetro is voorlopig geschrapt als gevolg van de coronapandemie, die van invloed is op de beschikbaarheid van openbaar vervoer gedurende dag en nacht in de hele vervoer­­regio Amsterdam. Ook een experiment met een langere weekendexploitatie­ tijd van tram 26 naar IJburg is uitgesteld. Voor het college blijven deze opties voor een toegankelijkere nacht een aandachtspunt.

4.3 Toegankelijk voor de hele stad Betaalbaar wonen, werken, reizen en leven in de stad is ook belangrijk voor een levendige nachtcultuur. Sinds het landelijke kraakverbod in 2010 is Amsterdam minder interessant geworden voor mensen van buiten op zoek naar een vrijplaats waar zelf­ organisatie mogelijk is. Rafelranden zijn daardoor belangrijker geworden, net als broed­plaatsen die al dan niet met steun van de gemeente worden geëxploiteerd.

Gebiedsgericht sturen Een toegankelijk gebied is mede afhankelijk van lage kosten voor huur en (vaste) lasten. Een geslaagd voorbeeld is de NV Zeedijk,

Gebiedsontwikkeling De stad groeit tot 2040 met 70.000 woningen, met de bijbehorende (maatschappelijke) voorzieningen. We richten ons hierbij onder andere op grote gebiedsontwikkelingen zoals Haven-Stad, Sluisbuurt, IJburg II, Nieuw-West en Zuidoost. Wij streven ernaar dat op diverse van deze plekken ook vanuit het perspectief van de nachtcultuur wordt gekeken. Daarbij kan het bijvoorbeeld gaan om infrastructuur die ervoor zorgt dat wijkbewoners toegang hebben tot nacht-OV. Een ander belangrijk element zijn tijdelijke en permanente plekken voor nachtcultuur in de nieuwe of herontwikkelde buurten zelf. Hoe dan ook, er zou meer aandacht moeten zijn voor de ruimtelijke inpassing van nieuwe (tijdelijke of permanente) plekken voor nachtcultuur, gezien de toenemende schaarste aan ruimte. Dat kan bijvoorbeeld ook door het combineren van verschillende maatschappelijke voorzieningen als broedplaatsen, buurtkamers of theaterzalen met initiatieven uit de nachtcultuur. Ook dient vooraf te worden nagedacht over geluidsisolatie en een dansvloer.

Gentrificatie Broedplaatsen, clubs en culturele initiatieven pionieren vaak in nog te ontwikkelen stedelijke gebieden, zoals de rafelranden van de stad, industrieterreinen of verlaten panden die wachten op herbestemming. Met programmering en activiteiten dragen ze bij aan de aantrekkelijkheid en opwaardering van deze plekken. Deze cultuurlocaties vormen daarmee in wezen een onderdeel van het gentrificatieproces. Projectontwikkelaars en lokale overheden zetten kunst en cultuur in om het proces van ontwikkeling te versnellen en een gebied aantrekkelijk te maken voor andere partijen om er in te investeren. Een urgente vraag gezien de ontwikkeling van de vastgoedprijzen is hoe je als gemeente regie kunt houden op gebiedsontwikkeling zodat er ruimte blijft voor functies met een andere financiële onderbouwing dan commercieel vastgoed. Met andere woorden: hoe blijft Amsterdam een stad voor iedereen?

Toekomst van de nacht

Toegankelijke nacht

Openbaar vervoer

waarin de gemeente voor 78% aandeelhouder is. Door een mix van commerciële en ideële of culturele exploitatie ontstaat er een mix van functies die diversiteit en dynamiek waarborgt. Dit zorgde er onder andere voor dat ondernemingen die sterk verbonden zijn met de nachtcultuur, als Patta en Mary Go Wild, zich konden vestigen in het centrum.

47

4.4 Beleid Welke lessen kunnen we trekken uit onze bevindingen en de verkenning met de sector? Het aantal plekken voor de nacht­cultuur is volgens sommigen (nog) beperkt. Daarnaast is er behoefte aan maatwerk op het gebied van vergunningen en handhaving. Initiatiefnemers hebben vaak maar weinig nodig om iets tot stand te brengen, maar lopen soms vast op regelgeving. Sommige organisatoren en initiatiefnemers met plannen voor nieuwe projecten zoeken niet per se naar subsidie, maar vooral naar ruimte. Andere makers en initiatieven zijn wel op zoek naar subsidie om experimenteel te kunnen programmeren. Er is in het algemeen behoefte om meer met de gemeente over deze zaken in contact te staan.

Agenda voor 2021 en verder Heldere communicatie en goed onderbouwde regelgeving zijn belangrijk en wenselijk om de nacht toegankelijk te houden voor makers zonder het draagvlak te verzwakken. Een terugkerende wens van de nacht­sector is een centraal aanspreekpunt binnen de gemeente voor nachtcultuur. Organisatoren en initiatiefnemers hebben behoefte aan een gemeente die weet wat er speelt en snel kan inspelen op wat er nodig is. Een veelgehoorde wens is een speciale nachtambtenaar die vragen kan beantwoorden over beleid, vergunningen, overlast­ meldingen, en ook kan meedenken over nieuwe initiatieven. Dit pleidooi vormde in 2003 al onderdeel van de Nachtnota.10 Hierbij kunnen we leren van voorbeelden in het buitenland, zoals Berlijn (zie kader).

Acht jaar geleden is er in Berlijn een Music Board ingesteld, een raad die jaarlijks € 4,5 miljoen kan investeren in de stedelijke muziekscene. Daarnaast is er een fonds van € 1 miljoen om locaties soundproof (voor outdoor clubs) te maken. Daarnaast betekent de Day of Club Culture € 0,5 miljoen voor coronaproof events en een showcase voor diversiteit. De vijftien medewerkers van de Clubcommission werken samen met alle gemeentelijke afdelingen, zodat er sprake kan zijn van integrale afstemming, milieu, sociale zaken, economie. In mei 2021 heeft het stadsbestuur van Berlijn nachtclubs officieel tot culturele instellingen bestempeld.

Met de nachtvisie heeft de gemeente een start gemaakt om de brede kennis, expertise en verantwoordelijkheden in relatie tot de nacht in Amsterdam meer samen te brengen. Deze integrale benadering zetten we voort door een samenwerking tussen onder andere Kunst en Cultuur, Openbare Orde en Veiligheid, Bureau Broedplaatsen en het Stedelijk Evenementenbureau. Hierbij richten we ons integraal op zaken die spelen rondom de nacht, zorgen we voor de benodigde afstemming en adviseren we aan de portefeuillehouders die binnen het college inhoudelijk en beleidsmatig betrokken zijn.

4 10

Zie Nachtnota, p. 59

Toekomst van de nacht

Toegankelijke nacht

Aanspreekpunt voor de nacht

Clubcommission Berlin In Berlijn is de Clubcommission al twintig jaar actief om bewustzijn te creëren over het belang van de clubcultuur. ‘We have changed from a lobby group to an advocacy group,’ zegt Lutz Leichsenring (woordvoerder Clubcommission Berlin). Dit betekent dat leden terecht kunnen voor juridisch advies, kennisdeling, uitwisseling. De scene heeft jarenlang geïnvesteerd om bij de politieke partijen draagvlak te vinden voor de activiteiten van de 300+ aangesloten leden. Dit heeft ertoe geleid dat elke partij in de Berlijnse gemeenteraad een woordvoerder clubcultuur heeft. Het feit dat de mensen in de bestuurlijke lagen van de stad zijn opgegroeid met een actieve en mondige sector heeft daartoe bijgedragen, volgens Leichsenring.

48

Festivalterrein onderdeel van Evenementenbeleid Gezien de populariteit van buitenfestivals en de discussie rond de impact daarvan op de omgeving, ligt het voor de hand om te streven naar een vast festivalterrein voor de hele stad. Dit is een veel geuite wens vanuit de sector. Daarnaast zijn er veel stemmen die pleiten voor kleinschalige buitenevenementen waar initiatieven en makers een kans krijgen om iets te organiseren in de stad. Meer hierover in hoofdstuk 5.

Kennisuitwisseling is een cruciaal onderdeel voor het pionieren met en faciliteren van experimenten voor (nacht)cultuur. Amsterdam neemt samen met onder andere Berlijn, Helsinki en Wenen sinds 2020 deel aan het platform Space of Urgency – International Knowledge Exchange on Culture and Nightlife. Dit Europese platform richt zich op kennisdeling rond kunst en cultuur, vrije ruimte en nachtcultuur. In de zomer van 2020 is er veel contact geweest tussen de steden over de omgang met nachtcultuur en vrije ruimte en zijn best practices uitgewisseld. De focus lag hierbij op het faciliteren van (non-commerciële) dag- en nachtcultuur in de buitenruimte tijdens en na covid-19. Daarnaast gaan de steden in 2021 meer van elkaar leren op het gebied van de inzet en het gebruik van vrije ruimte, vergunningsprocessen, samenwerkingsvormen en governance. De eerste fase van de Space of Urgency-kennisuitwisseling wordt afgesloten met een gesprek tussen de deelnemende bestuurders. De intentie is om de uitwisseling uit te breiden met meerdere Europese steden en via een gemeenschappelijk proces te werken aan oplossingen voor nachtcultuur en vrije ruimte. Binnen het World Cities Culture Forum werkt Amsterdam samen met wereldsteden als Londen, New York, Tokyo, Los Angeles, Parijs, Toronto, Lissabon en Sydney op het gebied van (nacht)cultuurbeleid.



Broedplaatsenbeleid

Een bloeiende culturele sector brengt creativiteit, vernieuwing en leefbaarheid in de stad. Kunstenaars en creatieven spelen hierin een centrale rol. Amsterdam heeft in twintig jaar broedplaatsenbeleid ruim honderd broedplaatsen ontwikkeld, waarvan er nu meer dan zeventig in gebruik zijn.11 Het zijn bijzondere plekken waar duizenden creatieven (samen)werken, waaronder vele schilders, beeldhouwers, fotografen, maar ook lichtontwerpers, dj’s en componisten. Sommige broedplaatsen focussen op ateliers en beeldende kunst, maar er zijn ook broedplaatsen die bijvoorbeeld een buurtfunctie hebben of een functie in de nachtcultuur, zoals Acta en A Lab. Er worden ruimtes voor lage prijzen verhuurd aan initiatieven in de nacht, waar muziek kan worden gemaakt en geëxperimenteerd kan worden. Er wordt regelmatig samengewerkt met andere culturele instellingen en kunstenaars. Het broedplaatsenbeleid stimuleert deze diversiteit en verscheidenheid in aanbod. Met het coalitieakkoord van 2018 werd voor het eerst structureel budget voor broedplaatsen vastgesteld. Door de aangekondigde gemeentelijke bezuinigingen van 2021 en 2022 is dit teruggebracht naar de situatie van vóór 2019. Vanaf 2023 is er geen structureel budget meer. Tot 2019 is het gelukt om ongeveer 10.000 m2 broed­plaats per jaar te realiseren met een groei van ongeveer 3.000 m2 per jaar.

Door de tijdelijke aard van veel broedplaatsen verdwijnt er gemiddeld weer 7.000 m2 per jaar. Door de prijsstijgingen en krapte op de markt is er op dit moment voor hetzelfde geld helaas minder mogelijk dan in 2019. Momenteel worden er nog steeds nieuwe plekken gecreëerd. Ook tijdelijke invullingen en initiatieven vinden nog steeds hun plek. De doorlooptijd van geplande tijdelijke invullingen verschilt sterk, dit varieert van van vier tot tien jaar. De nieuwe broedplaatsen hebben veelal een aanvullend en vernieuwend karakter ten opzichte van het bestaande bestand. Zo worden er twee broedplaatsen gecreëerd op het gebied van (experimenteel) theater.

4 11

Meer info: https://www.amsterdam.nl/kunst-cultuur/ateliers-broedplaatsen/over-broedplaatsen/broedplaatsenoverzicht/

Toekomst van de nacht

Toegankelijke nacht

Internationale uitwisseling en samenwerking

Huidig beleid voor de toegankelijke nacht

49

Ook bij de vernieuwing van broedplaatsen wordt meer aandacht besteed aan ruimte voor de buurt in de vorm van (samenwerking met) een buurtkamer of het aanbod van programma’s en activiteiten. Hierbij kan de focus liggen op nachtcultuur. In de gebiedsontwikkelingagenda van de gemeente wordt ondertussen hard gewerkt om in tenders nieuwe broedplaats­meters op te nemen om zo de aanwezigheid van broedplaatsen in de hele stad voor de lange termijn te waarborgen. Dit werpt zijn vruchten af want er staan al broedplaatsen gepland, onder andere bij het Amstel­station, in Sloterdijk Centrum en op IJburg.

4

De gemeente faciliteert initiatiefnemers door te kijken hoe (gemeen­telijke) procedures en regelgeving versoepeld kunnen worden. Het gaat hier om niet-commerciële initiatieven. Dit is altijd maatwerk, afhankelijk van het initiatief, de locatie en de omgeving. Expeditie Vrije Ruimte is aanvullend aan het Broedplaatsen- en Atelierbeleid. Met de bredere opzet biedt het actieplan Vrije Ruimte een brede verbinding met de stad zodat ook gebruikers­ groepen binnen de kunst- en cultuursector hier gebruik van kunnen maken. Daarmee draagt Vrije Ruimte ook bij aan het realiseren van de doelstellingen van het Kunstenplan, met name op het gebied van nachtcultuur, kleinschalige buitenevenementen en inclusiviteit.

In de horeca worden steeds vaker functies vermengd. Zo zien we bijvoorbeeld restaurants die na 23.00 uur een clubfunctie hebben. De nieuwe Omgevingswet biedt een kans om te zorgen voor een betere afweging of horeca zich ergens kan vestigen en onder welke voorwaarden.12 Het college presenteert in het najaar van 2021 een nieuwe horecavisie en een nieuw horecastelsel. Dit ste­delijk beleidskader krijgt een gebiedsgerichte uitwerking, omdat de stad divers is en maatwerk per gebied mogelijk moet blijven. Om meer ruimte te kunnen bieden aan nieuwe concepten en functies bekijkt het college de mogelijkheden om de 24-uurs openstelling van horeca een vaste plaats te geven in het nieuwe horecabeleid door deze vergunning breder toepasbaar te maken. Daarnaast hebben horecazaken nu al de mogelijkheid om inci­denteel hun openingstijden te verruimen door een ontheffing aan te vragen. Zoals eerder is gecommuniceerd krijgen nachtzaken op de uitgaanspleinen en buiten het centrum vooruitlopend op het nieuwe horecabeleid de mogelijkheid om twaalf in plaats van vijf ontheffingen per jaar aan te vragen.13

Openbaar-Vervoerbeleid Nachtelijk OV houdt de stad in de nacht bereikbaar voor zoveel mogelijk Amsterdammers. Vanwege de coronamaatregelen is het aantal nachtbusreizigers in 2020 sterk gedaald. Noodgedwongen heeft GVB het nachtnet tijdelijk afgeschaald in frequentie, bereik en omvang in de stad. We verwachten dat opschaling in de toekomst weer mogelijk is.

Taxibeleid ’s Nachts is taxivervoer een belangrijk vervoersmiddel in de stad. Elke taxiklant heeft recht op een veilige rit, ritzekerheid, een eerlijke behandeling (juiste tarieven) en een chauffeur die de stad kent en de gedragsregels toepast. In 2020 hebben Toegelaten Taxiorganisaties meer eigen verantwoordelijkheid gekregen om slecht functionerende chauffeurs aan te pakken. De gemeente legt sancties op bij ernstige overlast, misdragingen en niet voldoen aan vergunningsvereisten. Met de agenda taxi 2020-2025 willen we de taximarkt in Amsterdam als één markt aansturen.14

12

 e Omgevingswet bundelt en moderniseert de wetten voor de leefomgeving. Hierbij gaat het onder meer om wet- en regelgeving over bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en D natuur. De Omgevingswet staat voor een goed evenwicht tussen het benutten en beschermen van de leefomgeving. Naar verwachting treedt de wet in de loop van 2022 in werking.

13

https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/9639498/1/09012f97832cfead

14

https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/9256803/1/Agenda%20Taxi%202020-2025

Toekomst van de nacht

Toegankelijke nacht

Expeditie Vrije Ruimte Amsterdam is uniek vanwege haar lange traditie van tegencultuur op plekken in de rafelranden van de stad. Garage Noord, OT301, OCCII, Vondelbunker, Ruigoord, Nieuw en Meer en Sexyland zijn voorbeelden van zulke plekken. Het college ziet vrije ruimte als een cruciaal onder­­deel van de stedelijke leefomgeving. Daarom heeft het college in juli 2019 besloten om bestaande (en bedreigde) vrije ruimte te beschermen, en om nieuwe (bebouwde en onbebouwde) vrije ruimte beschikbaar te stellen voor Amsterdammers. Dit maakt initiatieven mogelijk op allerlei terreinen: kunst en (nacht)cultuur, duurzaamheid, ecologie, bewegen, voedselproductie, experimentele woon- en werkvormen – of nog iets heel anders.

Gebiedsgericht horecabeleid

50

Economisch beleid: winkels in de nacht Amsterdammers kunnen na 22.00 uur terecht in nacht­winkels. De Winkeltijdenwet verplicht winkels om tussen 22.00 uur en 6.00 uur gesloten te zijn, maar in Amsterdam kunnen winkeliers een ont­heffing aanvragen. Alleen winkels die hoofdzakelijk eet- en drink­waren verkopen, met uitzondering van sterke drank, komen hier­voor in aanmerking. Het college werkt aan een herijking van het avondwinkelbeleid met uniforme regels, heldere weigeringsgronden en ontheffingsvoorwaarden. Hierbij maken we opnieuw de afweging tussen de belangen van bewoners en omwonenden, huidige ontheffings­houders, nieuwe toetreders en andere ondernemers.

Gebieds- en stadsdeelgericht beleid In het onderzoek van Atlas Research is de ligging van nachtelijke locaties per stadsdeel onderzocht (zie kaart Locaties nacht­cultuur Amsterdam, p. 9). Van de in totaal 541 locaties (op basis van de gehanteerde definitie) is de meerderheid gevestigd in het centrum van Amsterdam (63% van alle plekken). West en Zuid zijn naast het centrum het best vertegenwoordigd met elk meer dan 10% van het totale aanbod. Tegelijkertijd is er een ondervertegenwoordiging in stadsdelen waar relatief meer inwoners wonen en waar de bevolking eveneens jonger is, zoals Noord, Nieuw-West en Zuidoost. Naast beleid gericht op toegankelijkheid dat betrekking heeft op alle stadsdelen, is er in een aantal stadsdelen al specifiek nacht­ cultuurgericht beleid. De nachtvisie biedt een stedelijk kader om deze ontwikkelingen verder te brengen.

Nieuw-West

4

Nieuw-West is het stadsdeel met de meeste inwoners en het grootste aandeel jongeren, maar heeft slechts drie locaties met een aanbod van nachtcultuur. In het Kunstenplan is de ambitie opgenomen om er de jongeren- en uitgaanscultuur te stimuleren. Er is ruimte voor

Zuidoost Het stadsdeel ondersteunt alle beleidsmaatregelen waarbij ingezet wordt op de groei van een breed en betaalbaar aanbod van nacht­cultuur in het gebied. Hierbij ligt de nadruk op behoud van de identiteit van Zuidoost en het in acht nemen van de wensen van de bewoners. Het stadsdeel onderzoekt momenteel samen met diverse culturele partijen in de stad of het mogelijk is om een poppodium en een hiphopcentrum te realiseren in Zuidoost. De nadruk ligt op het behouden en versterken van de couleur locale van Zuidoost. Daarnaast is het voor de nachtcultuur in Zuidoost van belang integraal te kijken naar bereikbaarheid, bijvoorbeeld door verbindingen van de metro, maar ook bussen, treinen en andere vormen van vervoer.

Noord De nachtcultuur is voor stadsdeel Noord al belangrijk sinds het verdwijnen van de zware industrie, waaronder de scheepsbouw, vanaf de jaren ’80. De ruige en verlaten gebouwen en terreinen boden pioniers van het nachtleven, de dance en andere evenementen ongekende kansen. Dit heeft sterk bijgedragen aan de herontdekking van Noord. Nu Noord een transitie doormaakt en zich onder meer door de komst van kunst, cultuur en festivals ontwikkelt tot een dynamisch en snel groeiend deel van Amsterdam met een sterk gemengde populatie, is nachtcultuur nog steeds van groot belang. Niet voor niets heeft Noord een flink aantal locaties met een 24-uurs vergunning en maken jonge Amsterdammers van binnen en buiten Noord graag gebruik van de locaties en mogelijkheden. Maar door de sterke bevolkingsgroei van Noord en de bijbehorende snelle ontwikkeling van voorheen lege en ruige gebieden tot woonwijken staat de ruimte voor nachtcultuur letterlijk en figuurlijk onder druk. Noord wil aantrekkelijk en interessant blijven, ook nu de nachtlocaties aan de IJ-oevers het lastiger hebben vanwege verdichting en woningbouw. De nachtcultuur op het NDSM-terrein en op andere locaties nabij het IJ verdient bescherming. Het Buikslotermeerplein heeft veel potentie om plaats te bieden aan nachtcultuur.

Toekomst van de nacht

Toegankelijke nacht

Naast nachtwinkels heeft Amsterdam diverse winkels in OV-haltes en benzinestations die zijn vrijgesteld van de Winkeltijdenwet en zelf hun openingstijden kunnen bepalen.

en behoefte aan activiteiten en voorzieningen op het gebied van hedendaagse muziekgenres, dance en nachtcultuur, inclusief oefenruimtes en een podium. Hierbij kunnen Amsterdamse poppodia een rol spelen, maar ook andere (landelijke) instellingen.

51

Oost

4

Transformatiegebieden, waaronder Schinkel en Buitenveldert, bieden eveneens kansen voor nachtcultuur. Kijkend naar de doelstellingen van de betreffende gebieden kan er meer gebruik worden gemaakt van leegstand. Ook kunnen tijdelijke initiatieven worden gefaciliteerd in de vorm van broedplaatsen in combinatie met mogelijkheden voor clubs en multifunctionele ruimtes. Studenten vormen een belangrijke doelgroep voor de nachtcultuur. Een aanzienlijk deel van hen is gehuisvest in of aan de rand van Zuid (waaronder Ravel Residence en Uilenstede). Ook hierdoor liggen er kansen voor meer aanbod in het stadsdeel.

West

Centrum

West kent een geschiedenis van vrije ruimtes en (gelegaliseerde) kraakpanden die een rol hadden in de underground nachtcultuur. Goede voorbeelden zijn de Silo en het oude Westergasterrein. Nog steeds zijn er in het stadsdeel vrijplaatsen voor ruimte en experiment, zoals de Vondelbunker, OT301, de Marktkantine, Warehouse Elementenstraat, Checkpoint Charlie, De Nieuwe Anita, De Trut en diverse locaties op het Westergasfabriekterrein. Het blijft van belang om in relatie tot regelgeving aandacht te hebben voor deze locaties en waar mogelijk maatwerk te bieden.

In de Aanpak Binnenstad spreekt de gemeente de ambitie uit dat de Amsterdamse binnenstad weer een plek wordt waar alle Amsterdammers graag komen en uitgaan, en bewoners zich thuis voelen. Bezoekers uit binnen- en buitenland blijven welkom, als zij komen voor het unieke karakter van onze stad en respect hebben voor de stad en haar bewoners. De Aanpak richt zich ook op een verrijking van het aanbod in nachtcultuur in het centrum.

Zuid De Gerrit Rietveld Academie kan een stimulans zijn voor nieuwe initiatieven in het kader van de nachtcultuur, zoals opgenomen in het Plan Kunst en Cultuur Zuidas 2021-2025. De goede bereikbaarheid van de Zuidas per fiets draagt bij aan een goed klimaat voor de vestiging van avond- of nachtinitiatieven, mogelijk nog versterkt door een eventuele uitbreiding in de toekomst van het metronetwerk en het busvervoer met nachtelijke ritten. De komst van nieuwe culturele voorzieningen aan de Zuidas biedt de kans om in te spelen op de mogelijkheid om ook activiteiten in de avond en nacht te organiseren. Leegstand en transformatie bieden kansen voor (tijdelijk) gebruik voor andere doeleinden, waaronder initiatieven die bijdragen aan de nachtcultuur. De openbare ruimte van Zuidas biedt op termijn ook kansen voor openluchtevenementen in de avond of nacht.

Toekomst van de nacht

Toegankelijke nacht

In het recente verleden waren er in Oost talrijke locaties (o.a. Cruquiusweg) waar ’s nachts meer was toegestaan. Hoe dichter bebouwd het stadsdeel raakt, des te minder er van dit soort plekken overblijven. Toch biedt de huidige transitiefase nog steeds kansen om tijdelijke nachtcultuur mogelijk te maken. Het is de kunst om deze kansen te zien en ernaar te handelen. Doka in het Volkshotel en De Oosterbar in het Generator Hostel hebben als enige locaties in het stadsdeel een 24-uurs vergunning. Om het lokale nachtleven een impuls te geven kan het aantal 24-uurs vergunningen in stadsdeel Oost worden uitgebreid.

52

Interview: Heleen Blanken & Chafik Benhmidouch, beeldend kunstenaars Tijdens haar studie Beeldende Kunst aan de Gerrit Rietveld Academie merkte Heleen Blanken dat de regels van de kunstwereld knelden. Het nachtleven bood haar de vrijheid om haar eigen stijl te ontwikkelen. Haar werk bevindt zich op het snijvlak van audiovisuele kunst, artificial intelligence en microbiologie. Ook Chafik Benhmidouch voelde zich altijd meer aangetrokken tot de nacht. Als creatief ondernemer zet hij zich in voor een multidimensionaal nachtleven. Met zijn nieuwste project faciliteert hij een art residency op het HEM-brugterrein in Zaandam.

Heleen Blanken: ‘Trouw heeft een belangrijke rol gespeeld bij het voortstuwen van kunst in het club­­ leven. Voorheen voelde visuele kunst in de context van de club vooral decoratief, maar wij kregen de ruimte om het naar een hoger plan te tillen. De lat ligt nu even hoog als in de traditionele kunstwereld. Misschien is kunst in het nachtleven momenteel zelfs wel experi­ menteler, omdat alle disciplines er samenkomen als gesamtkunstwerk.’ Chafik Benhmidouch: ‘Waarom is alles zo ingekaderd? Overdag moet je naar het museum, terwijl de nacht het moment is dat iedereen openstaat voor nieuwe impulsen. Eigenlijk heeft kunst in een galerie of museum vaak iets misplaatst. Zodra je kunst in een andere context plaatst, krijgt het ineens meer waarde, omdat het onderdeel wordt van je avond. Daarmee zou veel meer geëxperimenteerd mogen worden.’

Hybride ruimtes Heleen: ‘Toch ben ik de laatste jaren steeds verder weggetrokken uit de nacht, omdat het mij te vluchtig was. Ik wilde de aandacht langer vasthouden. Vooral bij festivals is het jammer dat je weken toewerkt naar

Toekomst van de nacht

Stemmen voor de nacht #8

Gesamtkunstwerk

53

een kort piekmoment, waarna je alles weer inpakt en vertrekt. Daarom pleit ik voor meer hybride plekken, zoals NXT Museum, die ruimte kunnen bieden voor clubevents en waar verschillende disciplines en lagen binnen de kunst samenkomen.’

Heleen: ‘Daarom zou het goed zijn om de openings­ tijden te rekken. Laat alle musea bijvoorbeeld één dag per week tot vier uur open blijven. Als je urenlang de tijd krijgt, heb je ook de ruimte om een halfuur naar een video-installatie te kijken. Of je kunt bijvoorbeeld om tien uur ’s avonds besluiten dat je inspiratie zoekt en in een museum wilt ronddwalen. In een stad als Berlijn is op dat vlak al veel meer mogelijk.’

Kapotredeneren Chafik: ‘Ik vind de manier waarop subsidies worden verstrekt, niet meer van deze tijd. Je moet je plan soms praktisch al klaar hebben. Vervolgens moet je zes tot acht weken wachten om te horen of je de subsidie krijgt toegewezen. Ik zie meer in een systeem waarbij je een pitch kunt houden, waarna je je idee verder mag uitwerken.’ Heleen: ‘Dat je een plan al compleet moet hebben afgekaderd voor een subsidieaanvraag, maakt je creatieproces beklemmend. Het laat weinig ruimte voor experiment. Het zou helemaal niet verkeerd zijn om meer begeleiding te krijgen vanuit de fondsen. Ik denk dat veel kunstenaars een drempel voelen om het gesprek met hen aan te gaan.’

Heleen: ‘Het is eigenlijk zonde dat kunstenaars moeten uitwijken naar plekken als Zaandam. Zowel Chafik als ik hebben daar nu een plek, omdat er in Amsterdam geen betaalbare ruimte meer is.’ Chafik: ‘Er moet hartje centrum weer een plek komen voor Amsterdammers, waar underground cultuur wordt ondersteund. Oude instituten worden omhooggehouden, maar er is geen plek meer voor de jongeren­cultuur. Als je écht een statement wilt maken moet je iets creëren midden in de stad. Een plek waar je om de vijf jaar opnieuw een sollicitatiegesprek houdt, zodat het niet een soort van sociale huur­ woningen worden, waar kunstenaars hun oude dag doorbrengen, zoals je nu overal in het centrum ziet.’ Heleen: ‘Laat die plek een cultureel platform zijn met een club, een restaurant, broedplaatsen, waar je de fluïditeit tussen alle kunststromen in de praktijk kunt brengen. Waar het experiment kan worden aangegaan zonder dat het opgelegd voelt. Waar een sterrenrestaurant kan bestaan naast een experimenteel kunstenaar. Dat gaat elkaar versterken.’

Toekomst van de nacht

Stemmen voor de nacht #8

Chafik: ‘Ja, of dat je op de fiets springt en een obscuur barretje bezoekt, waar je ook een vette installatie binnenloopt. Dat is precies de spanning die hier mist. Het is steeds hetzelfde recept: dj, dansen, kroeg, nacht en heel af en toe hangt er kunst. Aan de andere kant: als je naar de opera gaat, zit je drie uur in de zaal. Je mag niet eens gaan plassen of een drankje halen.’

Hartje centrum

54

Interview: Sander Groet, mede-eigenaar A’DAM Toren Aangestoken door het housevirus reisde Sander Groet in de vroege jaren negentig ieder weekend vanuit Edam naar Amsterdam. Op de legendarische loodsfeesten aan de Oostelijke Handelskade vond hij de inspiratie voor zijn eerste grote evenement: Mysteryland. Sindsdien heeft hij met clubs als Club AIR en Shelter, festivals als Milkshake, Amsterdam Open Air en Buiten Westen, en de iconische A’DAM Toren een waardevolle bijdrage geleverd aan de internationale allure van Amsterdam.

‘Overdag zitten we in onze werkmodus en hebben we het druk. ’s Nachts verkeren we in een andere staat van bewustzijn. In een bruine kroeg hangen en lullen aan de bar is niets voor mij. Dansen op goede muziek, aangestoken worden door de energie van mensen om me heen, daar kan ik echt van genieten. Ik denk niet dat dat ooit ophoudt. Laatst werd voor de wereldwijde lancering van de Play­­­ station 5 een aantal iconische gebouwen geboekt. Naast de piramiden van Cheops en de Burj Khalifa in Dubai zat A’DAM Toren daar ook bij. We hebben ons best gedaan om die internationale allure uit te dragen. Ook in coronatijd zorgden we ervoor dat we een muziektoren bleven. Met onze flexwerkplekken en onze clubs en restaurants kunnen we na de crisis een belangrijke rol spelen als incubatie-hub.’

Niet in geld uit te drukken ‘Mensen die over culturele waarde spreken, bedoelen daarmee vaak musea, concertzalen en andere elitaire ontmoetingsplaatsen. Voor jongeren is culturele waarde uitgaan, dansen, drugs gebruiken, jezelf ontdekken en mensen ontmoeten. Als je daarin voorziet, word je een belangrijke vestigingsplek voor studenten, expats en kunstenaars. Kijk naar Berghain in Berlijn, door de Duitse staat erkend als cultureel erfgoed. Je kunt de culturele waarde van de nacht niet in geld uitdrukken. Als je alle omzetten van alle clubs bij elkaar optelt, heb je nog steeds niet de werkelijke waarde berekend. Een evenement als ADE is van onschatbare waarde voor ons imago. Daarmee zitten we echt aan de frontlinie van wat cool is.’

‘In Amsterdam komen nieuwe dingen snel: voor je het weet is er weer iets nieuws en tofs ontstaan. Er is een breed palet aan mogelijkheden. Je kunt naar Bitterzoet, AIR, Radion, Garage Noord of Chin Chin, allemaal volkomen verschillende, maar goedlopende en levendige clubs. Ruimdenkende mensen met een grootstedelijke instelling voelen zich aangetrokken tot Amsterdam. Die gaan niet studeren in Groningen, Enschede of Eindhoven. Dat is de verdienste van het nachtleven. Dat moet de stad duidelijker onderkennen en uitdragen. Vrijheid en vergunningen zijn de belangrijkste ingrediënten voor een gezonde nacht. Met die mix zal het nachtleven altijd blijven bloeien. We hebben hier zoveel talent rondlopen op het vlak van muziek en evenementen. Om de haverklap groeit iets uit tot een festival met aantrekkingskracht voor heel Nederland en zelfs daarbuiten.’

Open deuren, open stad ‘Te streng en selectief deurbeleid mag wat mij betreft stoppen. Op een gegeven moment las ik veel reviews dat mensen bij Shelter geweigerd werden. Toen heb ik gezegd: “Weet je wat mijn deurbeleid is? Dat je de moeite hebt genomen om het pontje naar Noord te nemen.” Over het algemeen merk ik: hoe meer ik de deur open zet, hoe leuker het wordt.’

Voorbij de lockdown De lockdown heeft ons laten zien hoe waardevol de vrijheid is om samen te mogen komen. Ik heb een plan liggen voor een tweedaags festival, georganiseerd voor en door alle clubs, voor als de boel weer open kan. De eerste dag komt er een parade door de stad, waaraan alle clubs van Amsterdam deelnemen met een eigen geluidssysteem, gratis toegankelijk voor iedereen. De tweede dag betalen mensen wel toegang. De opbrengst wordt eerlijk verdeeld over alle clubs van de stad. Zo kan een festival een keer iets terugdoen voor de clubs en kunnen we zelf geld genereren zonder alleen onze hand op te houden.’

Toekomst van de nacht

Stemmen voor de nacht #9

Icoon van Amsterdam

Aantrekkingskracht van de nacht

55

5. Dag en nacht: onlosmakelijk verbonden

‘Voor hen voor wie de nacht een even gevaarlijke als schit­ter­ende wereld is, voor wie de nacht een saaie bedoening is omdat niet alle kleuren even goed gezien worden, voor wie de nacht verder gaat dan alleen dansen en drinken. Mijn wens is dat wanneer we weer met z’n allen op de drempel van de deur staan en die geopend wordt, het daarachter net zo mooi is als we dachten dat het zou zijn toen we nog met het nachtlampje aan in ons bed sliepen.’ Soumaya Bazi, Toekomst van de Nacht #4

Z

Cross-over tussen dag en nacht Buiten het reguliere, gesubsidieerde kunst- en cultuurcircuit mani­ f­e steert de nachtcultuur zich al decennialang in allerlei vormen over­dag. In het daglicht neemt de nacht een andere gedaante aan: van Breakfast Clubs, 40-uurs weekenders, muziekevenementen en dagfestivals tot een intieme open air aan een rafelrand. Deze ‘nachtoverdagcultuur’ is onlosmakelijk verbonden met het netwerk en de infrastructuur van de nacht. Zowel artiesten en professionals als bezoekers behoren veelal tot dezelfde groep. Mogelijk ligt in deze manifestatie van de nachtcultuur de sleutel tot meer samenwerking en kruisbestuiving met het rijke reguliere Amsterdamse cultuur­ aanbod. Door meer cross-overs tussen muziekfestivals en dagcultuur kunnen meer Amsterdammers in contact komen met voor hen nog onbekende kunstvormen, en kunnen er ook nieuwe mengvormen ontstaan. Op dit moment vormen festivals de ideale schakel tussen de dag en de nacht. Het ondernemende karakter ervan biedt over

Toekomst van de nacht

oals vermeld in hoofdstuk 2 experimenteren galeries regelmatig met late openstellingen en zoeken podia kruisbestuiving met de nacht. Een sterke overloop van de nacht in de dag zien we steeds vaker in het buitenland. Een mogelijke reden daarvoor is dat er in steden als Londen en Berlijn meer fysieke ruimte is voor programma’s die dagenlang non-stop doorlopen. Toch proberen ook op verschillende plekken in Amsterdam initiatiefnemers de scheiding tussen cultuur overdag en in de nacht te laten vervagen of op te heffen. Organisaties pleiten voor meer mogelijkheden om van overdag tot diep in de nacht te programmeren. Voorbeelden zijn Sexyland in Noord en BRET in Sloterdijk.

57

Dag en nacht: onlosmakelijk verbonden

Festivals en evenementen Dit hoofdstuk is gewijd aan de festivals en evenementen met een nachtelijk DNA, die een extra dimensie toevoegen aan het culturele aanbod in de stad.

Festival of evenement? • Een festival is een evenement met een verzameling aan activiteiten, met meerdere geluidsbronnen, meerdere • muziekstijlen, (vaak) meerdere locaties (tenten, podia) en een cross-over van muziek, eten, drinken, theater en kunst en cultuur. • Festivals vinden over het algemeen buiten plaats, op een particulier terrein of in de openbare ruimte (zoals bijvoor­ beeld een plein of straat). • Amsterdam kent foodfestivals, theaterfestivals en kunst­ festivals, maar muziekfestivals, met elektronische dance­ muziek tot reggae of volksmuziek komen het meest voor.

Impact op de omgeving Veel kwesties waar clubs en broedplaatsen tegenaan lopen, gelden ook voor de Amsterdamse festivals. Ook hier spelen vragen als: is het aanbod voldoende divers en inclusief; is er voldoende ruimte voor nieuwkomers? Ook bij festivals zijn geschikte locaties schaars. Een aspect dat specifiek bij festivals en evenementen speelt, is de spanning tussen een aantrekkelijk aanbod in de openbare ruimte en de overlast die omwonenden erdoor kunnen ervaren. Het debat over de ruimte voor en de impact van festivals in Amsterdam is de afgelopen jaren gepolariseerd. Door drukte en overlast in de stad is de tolerantie met betrekking tot evenementen in de openbare ruimte afgenomen. Dat zet (elektronische) muziekfestivals onder druk. We hebben te maken met grote veranderingen in de stad: de groei van het aantal inwoners, de verdichtingsopgave, de nieuwbouwop-

gave, het intensievere gebruik van de steeds schaarsere openbare ruimte en de discussie over het gebruik daarvan voor allerlei activiteiten, waaronder festivals. Het Evenementenbeleid (2019) is eind 2020 vervroegd geëvalueerd. De belangrijkste conclusie was dat de stad opnieuw moet zoeken naar een goede balans tussen festivals (levendigheid) en de impact daarvan op omwonenden (leefbaarheid). De nachtvisie draagt aan deze zoektocht bij door de waarde van festivals voor de stad te benoemen en te reflecteren op welke ruimte er nodig is voor festivals in Amsterdam (5.2 en 5.3).

5.1 Festivalstad in vogelvlucht Grootschalige muziekevenementen in de openbare ruimte zijn een relatief nieuw verschijnsel. Amsterdam heeft een ongekende ontwikkeling doorgemaakt op dit gebied. In de jaren ’90 waren evenementen veelal kleinschalige en buurtgebonden optredens rond feestdagen en illegale raves of open airs en spontane festivals of muziekfeesten aan de rafelranden van de stad, vaak niet of nauwelijks gereguleerd. Inmiddels zien we in de stad publieksevenementen waar duizenden (muziekfestivals), tienduizenden (huldiging Ajax), honderdduizenden (Amsterdam Pride) of zelfs miljoenen bezoekers (Sail) op afkomen. Bovendien heeft Amsterdam een reputatie opgebouwd als een vooruitstrevende festivalstad, vooral op het gebied van (elektronische) muziekfestivals als Milkshake, Loveland en Dekmantel. Deze ontwikkeling verliep grotendeels organisch: veel pioniers waren Amsterdammers met een creatief idee, de moed en de drive om iets te organiseren. Zo is het hiphopfestival Appelsap ooit begonnen als gratis muziekfestival voor Amsterdamse jongeren en podium voor lokaal talent. In de jaren negentig en het begin van deze eeuw was het motto vooral om duizend bloemen te laten bloeien. Organisatoren kregen veel ruimte om hun ideeën uit te voeren: evenementen zorgden voor levendigheid en maakten de stad aantrekkelijker. Er was ook nog volop plek.

De enorme drukte op Koninginnedag 2010 vormde een keerpunt in het denken over grootschalige evenementen in de stad. Vanaf dat moment zette de gemeente erop in om grote feesten met veel publiek aan de rand van de stad plaats te laten vinden. Welke plek is er voor festivals, hoe nachtelijk kan de Amsterdamse dag worden beleefd? Het stadsbestuur kwam in 2018 met nieuw beleid, gericht op spreiding van evenementen over de stad, met normen om geluidsoverlast te beperken en een beperking van het aantal (muziek)

Toekomst van de nacht

5

en weer kansen voor een betekenisvolle wisselwerking en synergie. Jong talent kan er doorbreken en vernieuwing krijgt de ruimte. De bezoeker profiteert van een compleet en divers aanbod. Het beleid van de gemeente zal er de komende jaren op gericht zijn om de wisselwerking tussen de dag en de nacht via festivals en evenementen te stimuleren.

58

Dag en nacht: onlosmakelijk verbonden

5.2 Waarde van festivals Culturele waarde Festivals zijn per definitie uitingen van cultuur: de samenkomst van mensen bij een festival is gericht op muziek, theater, dans, kunst, sport of gastronomie. Daarmee leveren festivals op verschillende manieren een bijdrage aan het culturele leven in de stad.

het nachtleven als oorspronkelijke bron. Anders dan een museum, theater of club – waar allerlei voorzieningen aanwezig zijn en eisen worden gesteld aan de inrichting – begint elk festival met een blanco canvas: een leeg plein of een leeg veld. Over alles moet worden nagedacht: podium, decor, inrichting, loopstromen en voorzieningen. Dit is een sterke stimulans voor de creativiteit. We zien dat initiatiefnemers ondanks allerlei belemmeringen steeds nieuwe plekken vinden voor festivals. Zo benut dakfestival ROEF handig de ongebruikte ruimte op de daken in de stad.

Plek voor talentontwikkeling Festivals zijn broedplaatsen voor nieuwe kunst en een kweekvijver voor nieuwe en jonge Nederlandse artiesten en creatieve makers. Talenten die hun eerste stappen zetten in de clubscene, groeien vaak door naar de line-up van de grootste festivals in de stad. Creatieve of muzikale concepten die in het nachtleven ontstaan, vinden hun weg naar een festival. Zo is Amsterdam Open Air ontwikkeld door de mensen achter Club Air. Een ander voorbeeld is Milkshake. Nieuwe muziek kan ook via festivals een breder publiek bereiken. Het meest prominente voorbeeld daarvan zijn de grote successen die hele generaties Nederlandse dj’s hebben gevierd, voortgekomen uit de clubscene en doorgebroken op festivals in binnen- en buitenland.

Laagdrempelige cultuurparticipatie Sommige Amsterdammers ervaren nog een drempel om een museum, galerie of theater te bezoeken. Festivals maken deelnemen aan cul­ tu­rele activiteiten laagdrempeliger. Goede voorbeelden zijn onder andere Parade, Uitmarkt, Kwakoe en de talrijke muziekfestivals. Daar komen bezoekers in contact met verschillende cultuuruitingen of kunstvormen. Zij kunnen er bovendien geïnspireerd raken om het Amsterdamse cultuuraanbod verder te verkennen.

Jongerencultuur van nu Festivals zijn uitgegroeid tot een belangrijk onderdeel van jongeren­ cultuur. Ze bieden een divers aanbod, muziek en andere kunstvormen in de buitenruimte, een plek om op je eigen manier te genieten van de programmering en om je samen met een groep van gelijkgestemden onder te dompelen in een onalledaagse ervaring.

Voorloper door cross-overs en inspiratie Festivals zijn bij uitstek plekken voor experiment. Er is vaak ruimte voor een diverse programmering en voor nieuwe muziekstijlen, vaak met

Economische waarde Rond festivals is in Amsterdam een levendige bedrijfstak ontstaan. Honderden Amsterdammers verdienen hun brood in de evenementensector: artiesten, creatieven, productiemedewerkers, beveiligers, medewerkers in de catering of hosting, media- en communicatie-experts, podiumbouwers, licht- en geluidstechnici en nog vele anderen. Alleen al hierdoor zijn festivals een belangrijke economische sector in de stad. Daarnaast trekken de tientallen grote en honderden kleinere evenementen jaarlijks honderdduizenden bezoekers. Die maken gebruik van hotels, cafés en restaurants, taxivervoer en winkels. Zo dragen evenementen indirect bij aan de economische activiteit en de werkgelegenheid in de stad. De jaarlijkse gebruikswaarde (zoals omschreven in het onderzoek Waarde van de kleine uurtjes van Atlas Research) van de nachtcultuur en nachtelijke of aan de nachtcultuur gerelateerde evenementen, de meerwaarde die mensen hechten aan hun bezoek, wordt geschat op ruim € 22 miljoen.

Toekomst van de nacht

5

evenementen in de stad. Sinds maart 2020 zijn er vanwege de coronamaatregelen nauwelijks meer evenementen en festivals geweest. Ook 2021 is een gemankeerd evenementenjaar. Organisatoren hebben een enorme dreun gekregen van de crisis, velen hebben personeel moeten ontslaan. Toch lijkt de animo voor het organiseren van festivals nog altijd groot: het probleem van schaarste aan locaties is niet verdwenen door de coronacrisis. Voor alle partijen – bewoners, bezoekers, organisatoren en de stad als geheel – is het belangrijk dat er duidelijkheid komt en dat er een duurzame balans wordt gevonden. Dan kunnen creatieve en feestelijke initiatieven van en voor Amsterdammers opnieuw tot bloei komen zonder dat de stad er overmatig hinder van ondervindt.

59

Dag en nacht: onlosmakelijk verbonden

Alle festivals in Amsterdam samen trokken in 2019 in totaal 2,2 miljoen bezoekers. Wij waren van plan om in 2020 een bezoe­ kers­onderzoek onder alle festivalorganisatoren te houden. De coronapandemie heeft ertoe geleid dat dit onderzoek is uitgesteld, in elk geval tot het festivalseizoen van 2022. In het uiteindelijke onderzoek brengen we ook het aandeel festivals in beeld dat een sterke link heeft met de nachtcultuur.

We moeten als stad voorkomen dat er alleen festivals zijn die zich richten op de kapitaalkrachtigste doelgroep. De schaarse ruimte in de stad moeten we zoveel mogelijk ook kunnen benutten voor aanbod dat een brede doelgroep in Amsterdam aanspreekt. Idealiter zou het aanbod van evenementen alle Amsterdammers goed bedienen. Niet alle festivals hoeven voor iedereen interessant te zijn. Kleinschalige fringe festivals prikkelen en stimuleren vernieuwing. Ook hoeven er niet voor alle groepen Amsterdammers evenveel festivals te zijn, en evenmin in alle muziekstromingen.

Aantrekkingskracht Festivals hebben een belangrijke spilfunctie in de Amsterdamse creatieve sector: ze vormen een podium voor creatief en technisch talent, en werken als een magneet op creatief talent vanwege de inspiratie en innovatie die ze bieden. Daarnaast dragen festivals bij aan de aantrekkingskracht van Amsterdam als vestigingslocatie voor jonge professionals en hun werkgevers.

Sociaal-maatschappelijke waarde Festivals hebben een sociaal-maatschappelijke waarde doordat ze bijdragen aan verbinding tussen personen en groepen. Waar mensen live bij elkaar komen om (muziek)cultuur samen te beleven, ontstaan nieuwe contacten en sociale netwerken. Amsterdammers en bezoekers van buiten komen er in contact met personen buiten hun eigen netwerk, of dat nu de buurman is die ze nooit spreken of gelijkgestemden uit een andere stad of ander land. Festivals kunnen zo bijdragen aan een tolerante en inclusieve samenleving, waar saamhorigheid vooropstaat. Veel Amsterdammers ontdekken via festivals bovendien delen van de stad waar ze anders nooit zouden zijn gekomen.

Door en voor alle Amsterdammers Een festival organiseren is vakwerk, grootschalige evenementen zijn complex en risicovol. Toch zou iedereen die dat wil in Amsterdam een festival of evenement moeten kunnen organiseren. De openbare ruimte is van alle Amsterdammers, en elke Amster­dammer heeft evenveel recht om die ruimte te gebruiken, ook voor een festival. Daarbij geldt: een evenement begint in de basis met een goed idee: een artiest, een concept of een optreden.

Identiteit en waarden Bepaalde evenementen dragen een idee of waarde uit, of zijn een uiting van trots of identiteit. Zo is Amsterdam Pride, als viering van de vrijheid om jezelf te kunnen zijn, uitgegroeid tot een evenement dat meer bezoekers trekt dan Koningsdag. Festivals kunnen ook een verbindende rol spelen bij de transformatie van gebieden. In stadsdelen als Nieuw-West, Zuidoost en Noord kunnen evenementen oude en nieuwe bewoners en gebruikers van het gebied met elkaar in contact brengen. In de feestelijke en laagdrempelige setting van een festival kunnen thema’s als gentrificatie, empowerment en eigenaarschap voor en door iedereen worden vormgegeven en verkend. Amsterdam heeft festivals nodig die ieders bestaansrecht en identiteit erkennen en ruimte bieden aan ieders inbreng.

Buitenleven Het leven in Amsterdam speelt zich steeds meer af op straat, in parken, op pleinen en aan het water. Amsterdammers doen meer buiten, mede door de toename van warme dagen. Bij een festival gaat het bij uitstek om de buitenbeleving en om verblijven en dansen op muziek in een inspirerend decor op een aantrekkelijke locatie. Die locatie is een van de belangrijkste elementen van een festival. In de Groenvisie 2020-2050 (vastgesteld in 2020) zijn twee zaken benoemd die relevant zijn voor evenementen. Terreinen die speciaal zijn aangelegd voor evenementen, moeten als zodanig worden onderhouden. Dit vergt intensiever onderhoud dan gemiddeld, waarbij uitgangspunt is dat de extra kosten gedekt moeten kunnen worden uit de huuropbrengsten. Daarnaast is het een belangrijke opgave om een goede balans te vinden tussen drukke en rustige zones in de parken.

Toekomst van de nacht

5

Bezoekers

60

Dag en nacht: onlosmakelijk verbonden

Dat de nachtcultuur zich overdag als festival of evenement in de openbare ruimte manifesteert, brengt naast allerlei voordelen ook een aantal dilemma’s met zich mee. In deze paragraaf zetten we deze op een rijtje en geven we aan welke aanpak ons de komende jaren voor ogen staat. De grote culturele, economische en sociaal-maatschappelijke waarde maakt dat er blijvend ruimte voor festivals moet worden gevonden in de stad, maar binnen duidelijke en goed onderbouwde kaders en op basis van regels en normen die de leefbaarheid beschermen. In principe willen we dat overal in de stad waar dat veilig kan, evenementen kunnen plaatsvinden. Er dient ruimte te worden gevonden voor grote en kleine festivals, met of zonder (versterkte) muziek, van grote gerenommeerde en kleine of beginnende organisatoren, resulterend in een aanbod dat past bij de behoefte in de stad. Overlast moet met generieke maatregelen en regelgeving zoveel mogelijk worden beheerst en door middel van duidelijke afspraken in locatieprofielen worden begrensd in duur, frequentie en omvang. We maken de afweging tussen een aantrekkelijk, breed en progressief aanbod en een goed gedijend festivalklimaat enerzijds en de bescherming van leefbaarheid anderzijds. Uiteindelijk doel is een duurzame balans tussen leefbaarheid en plezier.

Op basis van duidelijke criteria kunnen we de schaarse plekken voor festivals goed verdelen en sturen op een aanbod dat zo goed mogelijk aansluit bij de identiteit van Amsterdam en meerwaarde heeft voor de stad en haar inwoners.

Levendig versus leefbaar Het Evenementenbeleid uit 2018 had tot doel om de impact van festivals op de omgeving zoveel mogelijk te beperken. Er zijn geluids­ normen vastgelegd voor muziekfestivals, er gelden regels voor het maximale aantal dagen op- en afbouw en voor het ruimtebeslag per locatie. In locatieprofielen is per plek vastgelegd hoeveel evenementen er kunnen plaatsvinden. Uit de vervroegde evaluatie blijkt dat het beleid functioneert. Toch is er de afgelopen jaren veel geklaagd over festivals, en dan vooral over geluid. De discussie over evenementen ging de afgelopen jaren gepaard met een oproep om de overlast van evenementen stevig te bestrijden. In 2019 is een draagvlakonderzoek over evenementen uitgevoerd onder 1500 Amsterdammers. Opvallend

is dat dit (representatieve) onderzoek een veel genuanceerder beeld laat zien (zie kader). Dat tachtig procent van de Amsterdammers geen hinder ondervindt van evenementen, is positief. Het college weegt de belangen van alle Amsterdammers, ook die van de minderheid. We blijven met de stad in gesprek over de waarde van evenementen en over de overlast die wordt ervaren, met als uitkomst een compromis over wat de stad aan kan en welke plek we moeten vrijmaken voor evenementen en onder welke condities.

Uitkomsten draagvlakonderzoek onder 1500 Amsterdammers, in opdracht van de gemeente Amsterdam, 2019 • 77 procent is tevreden met huidige aanbod van evenementen; 70 procent vindt het evenementenaanbod een verrijking voor de stad. • Ruim tweederde heeft in 2019 een evenement in Amsterdam bezocht. • 30 procent heeft behoefte aan kleinschaliger buurt­ evenementen. • In de leeftijdsgroep 18-24 en 35-44 wordt het aanbod muziek­evenementen beoordeeld met een 7.2. • 29 procent vindt dat er te veel dance-evenementen zijn. • 20 procent heeft in 2019 wel eens overlast ervaren van een evenement (van deze groep ervoer 19 procent geluidsoverlast). • Meest storend vindt men de parkeeroverlast die samengaat met een evenement. • Museumplein en NDSM worden gezien als de meest geschikte evenementenlocaties.

Aanpak Stad en stadbestuur moeten samen op zoek naar een balans als het gaat om het aantal evenementen dat de stad aankan. Dat nieuwe evenwicht volgt uit de afweging tussen de toegevoegde waarde van evenementen en de impact die ze hebben op de omgeving. We willen het gesprek over het gewenste aantal evenementen (en de omvang en de verdeling over de stad) voeren op basis van alle feiten en overwegingen. Het is van belang dat alle partijen de gelegenheid krijgen om mee te praten: bewoners, organisatoren, bezoekers van evenementen en Amsterdammers die werken in de sector. In de loop van 2021 werkt het college scenario’s uit die de basis kunnen vormen voor een goed gesprek, eerst in de gemeenteraad en daarna in de stad.

Toekomst van de nacht

5

5.3 Zoeken naar de balans

61

Dag en nacht: onlosmakelijk verbonden

Bij de discussie over de toekomst van festivals in de stad speelt het gebrek aan locaties een grote rol. Mede door ruimtegebrek is in 2019 het aantal evenementen in de stad gedaald. Volgens Stichting Nachtburgemeester is het aantal evenementen in Amsterdam met maar liefst een kwart afgenomen. Er zijn evenementenlocaties verdwenen omdat er woningen zijn gebouwd. Andere plekken zijn minder geschikt geworden door verdere verstedelijking. De schaarse openbare ruimte die overblijft, moet met meer mensen worden gedeeld. Er zijn de afgelopen jaren veel mensen in de stad bijgekomen. Daar komt nog bij dat Amsterdammers de openbare ruimte steeds intensiever gebruiken voor vrije tijd en andere activiteiten. Bestaande plekken zijn vergeven en voor nieuwe initiatieven is er nauwelijks meer ruimte. Daarmee is een goede en eerlijke verdeling van de ruimte nog urgenter geworden. Hierbij kunnen mogelijk nieuwe criteria meewegen, zoals de reguliere drukte van een locatie, het aanwezige voorzieningenniveau voor evenementen en/of de ecologische waarde van een park.

Aanpak Het stadsbestuur wil ruimte kunnen toewijzen op basis van feiten en data. We kijken niet alleen naar de ingediende plannen, de doelgroepen of hoe het festival zich verhoudt tot de omgeving. We gaan ook structureel data verzamelen over de waardering van festivals door bezoekers én door bewoners. Hiervoor laten we aselect uitgevoerde onderzoeken doen rond alle grote muziekfestivals. Objectieve geluidsmetingen en constateringen van toezichthouders worden ook onderdeel van de afweging. Bij het toekennen van een plek op de evenementenkalender wordt gekeken naar het onderscheidend vermogen van een festival en naar de toegevoegde waarde voor de stad. Hierbij hanteren we de volgende uitgangspunten: • We stimuleren evenementen om ontmoeting en sociale cohesie mogelijk te maken tussen én binnen groepen Amsterdammers. • We maken ruimte voor evenementen die de identiteit van de stad vieren en versterken. • We zoeken naar manieren om evenementen een bijdrage te laten leveren aan de ontwikkeling van nieuwe en bestaande gebieden in de stad. • We reserveren ruimte voor evenementen met Amsterdamse branie en lef, en bieden zo een plek voor mainstream, underground en fringe.

• Evenementen zijn gastvrij en toegankelijk, houden rekening met omwonenden en zoeken aansluiting met lokale ondernemers en organisaties.

Keuzes bij schaarste Hoe verdelen we de schaarse ruimte die overblijft? Op het totaal van alle locatieprofielen is er ruimte voor circa vijftig dagen muziekfestivals (tot 85 dB(C)). Het aantal aanvragen voor een plek op de kalender is echter veel groter. Op dit moment hebben we als gemeente niet de mogelijkheid om op grond van argumenten een keuze te maken tussen evenementen, als de vraag naar plekken op de festivalkalender groter is dan het aanbod. Als we onze toevlucht nemen tot loten, kan het zijn dat beeldbepalende evenementen als Amsterdam Pride of Keti Koti vervallen. Wat we eigenlijk willen is dat het festivalaanbod, net als het aanbod in de nachtcultuur, aansluit bij de behoefte van Amsterdammers. We onderzoeken daarom hoe we het best kunnen sturen op een goede verdeling van de plekken over de doelgroepen in de stad. Daarbij willen we voorkomen dat het stadsbestuur op de stoel van curator gaat zitten.

Aanpak Het aanbod van festivals moet passen bij Amsterdam en inspelen op de identiteit en samenstelling van de stad. Ook willen we ruimte bieden voor nieuwe stromingen en initiatieven van gemarginaliseerde groepen of culturele pioniers. Bij de verdeling van de schaarse plekken voor muziekfestivals laten we ons adviseren door een deskundige en onafhankelijke muziekevenementencommissie. Deze commissie gaat het college ook adviseren over het stimuleren van nieuwe festivals met subsidie uit het evenementenfonds. De commissie wordt in 2021 opgericht en start met een verkenning naar de muziekevenementen in Amsterdam en de trends op dit gebied. Het college geeft de commissie mee dat Amsterdam internationaal toonaangevend is op het gebied van elektronische muziek in het nachtleven en op festivals. Het is van belang voor de culturele sector en de Amsterdamse economie dat deze positie behouden blijft. Daarnaast moet er altijd ruimte zijn voor Amsterdammers met een goed idee. We waarborgen dit bijvoorbeeld door een deel van de beschikbare plekken te reserveren voor nieuwkomers en subculturen. Ook stellen we budget beschikbaar om plannen uit te voeren. De evenementenkalender in Amsterdam moet divers en inclusief zijn.

Toekomst van de nacht

5

Strijd om de ruimte

62

Dag en nacht: onlosmakelijk verbonden

Uit het draagvlakonderzoek van 2019 blijkt dat een aanzienlijk deel van de Amsterdammers behoefte heeft aan meer kleinschalige evenementen. Deze evenementen richten zich vaak meer op de behoefte van de bewoners en veroorzaken minder hinder. Het aantal kleine en middelgrote evenementen is de afgelopen jaren echter fors afgenomen. In 2019 was er sprake van een daling van 28% voor kleine evenementen tot 500 bezoekers en een daling van 46% voor evenementen met tussen 500-2000 bezoekers. We vermoeden dat deze daling verband houdt met de gestegen kosten, onder meer voor de vergunning en om te voldoen aan de eisen op het gebied van duurzaamheid, veiligheid en geluid. Ook grote evenementen moeten steeds meer bezoekers trekken om uit de kosten te komen. Zij hebben te maken met stijgende kosten voor materiaal, personeel en de gages van artiesten. Het gevolg is dat grote evenementen groter en/of duurder worden. Daardoor veroorzaken ze meer overlast en zijn ze minder toegankelijk voor bezoekers met een kleinere beurs. Hoe kunnen we waarborgen dat er toch meer ruimte komt voor klein­ schalige evenementen en nieuwe initiatieven? Hoe kunnen we de drempel verlagen? Een eerste stap is de pilot waarbij de grens voor een verplichte vergunning is verhoogd van 100 naar 250 bezoekers. Daarnaast zullen op termijn extra maatregelen nodig zijn.

Aanpak Organisatoren, omwonenden en de stad hebben belang bij een duurzaam kader voor evenementen met voldoende draagvlak. We stellen voor een langere periode beleid en locatieprofielen vast. Ook creëren we de mogelijkheid om organisatoren meerjarig een plek op de kalender te geven. Zo weten omwonenden hoe vaak ze een (groot) evenement kunnen verwachten in de buurt, wie de organisator is en welke regels er gelden. Voor organisatoren is duidelijkheid en zekerheid van belang om meerdere jaren vooruit te kunnen plannen. Dit vergroot de mogelijkheden om creatief, duurzaam en progressief te programmeren. Vaste festivals kunnen een relatie opbouwen met de omgeving. Amsterdam kent een aantal iconische terugkerende evenementen, maar ook een aantal festivals dat zich de afgelopen jaren heeft onderscheiden en bewezen, zoals Pride, Kwakoe, Keti Koti en de

intocht van Sinterklaas. Voor deze festivals en evenementen is het van belang dat zij meerjarig zekerheid krijgen. Het college zou graag zien dat een aantal van deze festivals meerjarig een plek op de kalender kan krijgen.

Toegankelijkheid onder druk Weerstand bij bewoners, een tekort aan locaties, stijgende kosten, veel concurrentie en dan kan het weer ook nog eens tegenvallen. Wie kan of wil nog een festival organiseren als er zoveel drempels en obstakels zijn? Vaak zijn organisatoren pas na meerdere edities van een festival uit de kosten. Logisch dat het voor nieuwe organisatoren of partijen zonder grote reserves moeilijk is om in Amsterdam een evenement van enige omvang te organiseren. Bezoekers merken dat aan de stijgende prijs van entreekaartjes. Als we ook op het gebied van de nachtcultuur overdag een inclusieve stad willen zijn, moeten we hier aan oplossingen werken. Mogelijk kan het reserveren van een beperkt aantal plekken voor nieuwe initiatieven en het beschikbaar stellen van een geoormerkt subsidiebudget een bijdrage leveren.