Monitor financiële continuiteit openbaar onderwijs 2023 jan25

MONITOR FINANCIËLE CONTINUÏTEIT OPENBAAR PRIMAIR EN SPECIAAL ONDERWIJS AMSTERDAM 2023 28 Januari 2025

Inhoudsopgave

1. Inleiding en belangrijkste bevindingen

3

2. Openbaar primair en speciaal onderwijs in Amsterdam

6

3. Financiële inzichten totaal openbaar onderwijs

9

4. Gedetailleerde inzichten per schoolbestuur

15

Bijlage: links naar websites en jaarverslagen schoolbesturen

25

1. Inleiding en belangrijkste bevindingen

Aanleiding en wettelijke taken gemeente Aanleiding

Wettelijke taken gemeente

•

Om de continuïteit en het voortbestaan van het openbaar primair onderwijs te waarborgen, monitort de gemeente de ontwikkelingen van de financiële positie en resultaten van de schoolbesturen binnen het openbaar primair onderwijs.

•

•

De raad krijgt ieder jaar een rapportage over de financiële continuïteit van de schoolbesturen voor openbaar primair en speciaal onderwijs in Amsterdam.

De verantwoordelijkheid van de lokale overheid ten aanzien van het openbaar onderwijs komt voort uit art. 23 Grondwet. Hierin is bepaald dat in elke gemeente van overheidswege voldoende algemeen vormend lager onderwijs wordt gegeven in een genoegzaam aantal openbare scholen.

•

De wettelijke taken en verantwoordelijkheden die bij de gemeenteraad als extern toezichthouder blijven zijn de volgende: 1. Toezicht uitoefenen op het in standhouden van de wezenskenmerken* van het openbaar onderwijs op instellings- en op schoolniveau 2. Waarborgen van continuïteit van het openbaar onderwijs binnen Amsterdam

•

Amsterdam telt zeven besturen voor openbaar primair onderwijs en twee besturen voor openbaar speciaal onderwijs. Bijna de helft van de leerlingen in Amsterdam zit op het openbaar onderwijs

•

Dit rapport geeft inzicht in de financiële continuïteit van de 9 Amsterdamse schoolbesturen voor openbaar primair en speciaal onderwijs. Het rapport is gebaseerd op de jaarverslagen 2023 en de (meerjaren)begrotingen 2024 van de schoolbesturen. Als input voor de monitor heeft BMC een financiële analyse gemaakt van de 9 besturen.

* Wezenskenmerken = Karakter openbaar onderwijs. Het openbaar onderwijs draagt bij aan de ontwikkeling van de leerlingen met aandacht voor de godsdienstige, levensbeschouwelijke en maatschappelijke waarden zoals die leven in de Nederlandse samenleving en met onderkenning van de betekenis van de verscheidenheid van die waarden.

Opzet monitor en belangrijkste bevindingen Opzet monitor

Belangrijkste bevindingen

•

•

De financiële positie van de schoolbesturen over de periode 2022-2026 geeft op dit moment geen aanleiding tot zorgen over de financiële continuïteit van de schoolbesturen.

•

De komende jaren begroten de openbare besturen gezamenlijk negatieve resultaten. Bij de meeste besturen dalen de solvabiliteit en liquiditeit, maar ze blijven ruim boven de signaleringswaarden.

•

Een deel van de besturen heeft in 2023 nog een mogelijk bovenmatig publiek eigen vermogen. De komende jaren dalen de vermogens doordat NPO-reserves worden uitgegeven en meer geld gereserveerd moet worden voor groot onderhoud. Over enkele jaren zijn de mogelijk bovenmatige vermogens naar verwachting verdwenen.

•

De totale baten dalen, met name omdat er incidentele geldstromen stoppen en bij een deel van besturen omdat leerlingenaantallen iets dalen. De lagere baten vertalen zich in een kleinere formatie. Het aantal leerlingen per fte stijgt daardoor. De plannen voortkomend uit het regeerprogramma van september 2024 zijn hier nog niet verwerkt.

Voor het bepalen van de financiële continuïteit gebruiken we de financiële kengetallen en signaleringswaarden van de Onderwijsinspectie voor continuïteitstoezicht op onderwijsinstellingen. Dat zijn liquiditeit en solvabiliteit. De inspectie kijkt ook naar minimale absolute omvang van de liquide middelen. Deze is voor de openbare schoolbesturen minder relevant, gezien hun relatief grote omvang.

•

Daarnaast hebben we in deze monitor ook gekeken naar de rentabiliteit, of de besturen een mogelijk bovenmatig eigen vermogen hebben en hoe de totale baten zich ontwikkelen. Deze geven zicht op de financiële ruimte die de besturen hebben.

•

De schoolbesturen vergelijken we met elkaar. Daarnaast is er per schoolbestuur een analyse over de jaren 20222026. Deze analyse is gebaseerd op de jaarverslagen 2023 en de (meerjaren)begrotingen 2024.

•

Daarnaast vinden jaarlijks toezichthoudende gesprekken tussen de schoolbesturen en de gemeente plaats.

2. Openbaar primair en speciaal onderwijs in Amsterdam

Het aandeel van openbaar onderwijs in Amsterdam

9 schoolbesturen Dat is circa 20% van aantal besturen voor primair en speciaal onderwijs in Amsterdam

120

34 duizend

scholen

leerlingen

Dat is circa 47% van aantal scholen voor primair en speciaal onderwijs in Amsterdam

Dat is ruim 50% van aantal leerlingen op het primair en speciaal onderwijs in Amsterdam

Overzicht schoolbesturen voor openbaar onderwijs in Amsterdam (2023) Schoolbestuur

Naam

Aantal scholen*

Stichting Amsterdam West Binnen de Ring Stichting Innoord Openbaar Onderwijs aan de Amstel Stichting Samen tussen Amstel en IJ Stichting Westelijke Tuinsteden Stichting Zonova Talent Primair

AWBR

16

INNOORD OOadA

17 22

4.393 7.586

376 570

€ 46.281 € 66.085

STAIJ

18

5.468

462

€ 54.450

STWT Zonova Talent Primair Orion

16 (15 PO en 1PO/VO) 19 22 (2 in gemeente Amsterdam) 9 (5 SO, 4 VSO)

5.138 4.989 5.009

485 515 358

€ 59.753 € 62.460 € 41.111

1.412

408

€ 50.815

VierTaal

7 (4 SO en 3 VSO, 1 SO en 1 VSO in gemeente Amsterdam)

1.242

424

€ 52.202

Stichting Orion openbaar speciaal onderwijs Amsterdam Stichting VierTaal

Aantal Aantal fte Baten leerlingen (*1.000 eur) 4.776 403 € 48.836

3. Financiële inzichten totaal openbaar onderwijs

Solvabiliteit 2 (2023) Uitleg Solvabiliteit 2 (Eigen vermogen + voorzieningen)/ totale passiva )*100% De solvabiliteit is een graadmeter voor de financiële onafhankelijkheid (van externe partijen) van de stichting en geeft aan of er op de lange termijn aan de financiële verplichtingen kan worden voldaan Signaleringswaarde: minimaal 30% Bevindingen: ▪ Alle schoolbesturen zitten in 2023 boven de signaleringswaarde. Ook de komende jaren is dat naar verwachting zo. Dit betekent dat ze voldoende middelen hebben om op de lange termijn aan de financiële verplichtingen te voldoen.

Kredietwaardigheid op de lange termijn

Liquiditeit (2023) Uitleg Liquiditeit Vlottende activa/ kort vreemd vermogen) De liquiditeit geeft aan of een organisatie voldoende geld beschikbaar heeft om aan de direct opeisbare betalingsverplichtingen te kunnen voldoen. Signaleringswaarde: minimaal 0,75 Bevindingen: ▪ Alle schoolbesturen zitten in 2023 boven de signaleringswaarde. Ook de komende jaren is dat naar verwachting zo. Dit betekent dat de schoolbesturen voldoende middelen om op de korte termijn aan de financiële verplichtingen te voldoen.

Mogelijkheid om te voldoen aan verplichtingen op de korte termijn

Rentabiliteit (2023) Uitleg Rentabiliteit (Resultaat/ totale baten) *100% De rentabiliteit geeft de verhouding tussen het exploitatieresultaat en de totale baten weer. Bevindingen: ▪ Een deel van de besturen heeft in 2023 een negatieve rentabiliteit en een deel een positieve. ▪ De komende jaren begroten alle besturen een negatieve rentabiliteit. Dit komt onder meer omdat in die jaren NPO-reserves worden uitgegeven. Ook zijn er bestedingsplannen waarmee het mogelijk bovenmatig vermogen wordt uitgegeven. ▪ Dit leidt niet tot financiële problemen. De solvabiliteit en liquiditeit van de besturen blijft ruim boven de signaleringswaarden.

Verhouding tussen het financiële resultaat van de organisatie en de totale baten (eenjarig)

Mogelijk bovenmatig eigen vermogen (2023) Uitleg Mogelijk bovenmatig eigen vermogen (0,5 * aanschafwaarde gebouwen * 1,27) + (boekwaarde resterende materiële vaste activa) + risicobuffer. Deze formule berekent het normatief publiek eigen vermogen. Door het daadwerkelijke eigen vermogen daarmee te vergelijken ontstaat het beeld of dit mogelijk bovenmatig is. Signaleringswaarde: maximaal 1. Bevindingen: ▪ In 2023 hebben de meeste besturen een publiek eigen vermogen boven de signaleringswaarde. ▪ Onder meer door de begrote negatieve rentabiliteit en verhoging van de voorzieningen voor groot onderhoud is de verwachting van bijna alle besturen dat ze de komende jaren onder de signaleringswaarde komen

Verhouding tussen het publieke eigen vermogen en het normatief publieke eigen vermogen

Ontwikkeling baten, leerlingen en fte’s (2023-2026) Bevindingen ▪ De meeste besturen zien de komende jaren een flinke daling in de baten. Alleen bij de twee besturen in het speciaal onderwijs (Orion en Viertaal) is de verandering beperkt ▪ De daling komt met name door een daling van enkele omvangrijke incidentele middelen, zoals NPO en de subsidie basisvaardigheden. ▪ De plannen voortkomend uit het regeerprogramma van september 2024 zijn hier nog niet verwerkt. ▪ Bij een deel van de besturen kan de daling van de baten voor een klein deel verklaard worden uit de daling van de leerlingenaantallen. ▪ Om in te spelen op lagere baten verlagen de besturen de formatie. Het aantal leerlingen per fte stijgt daardoor. ▪ De begrote daling in fte’s 2023-2026 is: - Directie: min 9 fte - Onderwijzend personeel: min 228 fte - Onderwijsondersteunend personeel: min 136 fte

Ontwikkeling van de baten, het aantal leerlingen en het aantal fte’s

4. Gedetailleerde inzichten per schoolbestuur

Schoolbestuur: AWBR

Toelichting:

Ontwikkeling financiële indicatoren, 2022-2026

AWBR krijgt in komende jaren naar verwachting te maken daling van incidentele subsidiegelden en een afname in het aantal bekostigde leerlingen. In de meerjarenbegroting 2024-2028 is zichtbaar gemaakt hoe de aanwezige formatie hierop dient te worden bijgesteld om in komende jaren de baten en lasten in balans te houden. Door de inzet van gereserveerde NPOgelden in 2024 en 2025 wordt in deze jaren nog een eenmalig tekort begroot. Vanaf 2026 wordt een sluitende begroting verwacht. De financiële cijfers over de periode 2022-2026 geeft geen aanleiding tot zorgen over de financiële continuïteit.

Ontwikkeling leerlingen, fte’s en baten

Schoolbestuur: INNOORD

Toelichting:

Ontwikkeling financiële indicatoren, 2022-2026

De afbouw van incidentele subsidies en NPO-middelen leidt vanaf 2025 tot het moeten terugbrengen van de aanwezige formatie. Ondanks dit benodigde ingrijpen ziet het bestuur voor komende jaren financiële druk ontstaan wegens wegvallen van deze subsidiegelden. De financiële cijfers over de periode 2022-2026 geeft geen aanleiding tot zorgen over de financiële continuïteit. Ontwikkeling leerlingen, fte’s en baten

Schoolbestuur: OOadA

Toelichting:

Ontwikkeling financiële indicatoren, 2022-2026

Het bestuur van OOadA verwacht over de jaren 2024 en 2025 eenmalig financiële exploitatietekorten te realiseren. Vanaf 2026 wordt een sluitende staat van baten en lasten begroot. Het bestuur wordt het sturen op de begroting geconfronteerd met de krapte op de arbeidsmarkt. Dit maakt dat de invulling van vacatures en vervangingen en daarmee ook de gewenste inzet van NPO-gelden lastiger.

De financiële cijfers over de periode 2022-2026 geeft geen aanleiding tot zorgen over de financiële continuïteit.

Ontwikkeling leerlingen, fte’s en baten

Schoolbestuur: STAIJ

Toelichting:

Ontwikkeling financiële indicatoren, 2022-2026

Voor 2023 is een tekort van afgerond € 1 miljoen gerealiseerd en over 2024 zal volgens het bestuur daardoor naar verwachting ook sprake zijn van een tekort van circa € 1,6 miljoen. Vanaf 2024 wil STAIJ een afbouw van (personele) lasten realiseren te komen tot een sluitende begroting vanaf 2025 Het bestuur ziet onzekerheid in de inschatting van de toekomstige leerlingenontwikkeling. Op dit moment wordt in de meerjarenbegroting 20242027 uitgegaan van een positieve ontwikkeling. De financiële cijfers over de periode 2022-2026 geeft geen aanleiding tot zorgen over de financiële continuïteit.

Ontwikkeling leerlingen, fte’s en baten

Schoolbestuur: STWT

Toelichting:

Ontwikkeling financiële indicatoren, 2022-2026

Nadat in de kalenderjaren 2021 en 2022 een verbetering van de financiële positie werd gerealiseerd, heeft STWT in haar eerdere begroting over 2023 de wens uitgesproken eigen vermogen aan te spreken om hiermee een impuls te geven en strategische thema’s te faciliteren. In de kalenderjaren 2024 en 2025 is dit zichtbaar in exploitatietekorten. De financiële cijfers over de periode 2022-2026 geeft geen aanleiding tot zorgen over de financiële continuïteit.

Ontwikkeling leerlingen, fte’s en baten

Schoolbestuur: Zonova

Toelichting:

Ontwikkeling financiële indicatoren, 2022-2026

Het bestuur heeft wens om het opgebouwde vermogen af te bouwen. Dit vermogen is in de jaren 2021 en 2022 fors verhoogd door overschotten in de exploitatie. Door krapte op de arbeidsmarkt kan Zonova deze afbouw mogelijk niet volledig realiseren. In de periode 2024-2027 bedraagt het totaal begrote exploitatietekort over deze periode afgerond € 11,2 miljoen waarvan circa € 4,7 miljoen wordt gefinancierd door nog niet uitgegeven NPO-middelen.

Ontwikkeling leerlingen, fte’s en baten

De financiële cijfers over de periode 2022-2026 geeft geen aanleiding tot zorgen over de financiële continuïteit.

Schoolbestuur: Talent Primair

Toelichting:

Uit de meerjarenbegroting 2024-2028 en het jaarverslag 2023 blijkt dat de financiële exploitatie van Talent Primair meerjarig is verbeterd. Het effect van NPO-gelden buiten beschouwing latende is in tegenstelling tot 2021 en 2022 met ingang van 2023 sprake van een positief exploitatieresultaat. De NPO-gelden zullen in 2024 en 2025 worden besteed wat zal leiden tot eenmalige exploitatietekorten. Exclusief dit eenmalige effect is meerjarig vanaf 2024 naar verwachting sprake van positieve exploitatieresultaten. De financiële cijfers over de periode 2022-2026 geeft geen aanleiding tot zorgen over de financiële continuïteit.

Ontwikkeling financiële indicatoren, 2022-2026

Ontwikkeling leerlingen, fte’s en baten

Schoolbestuur: Orion

Toelichting:

Ontwikkeling financiële indicatoren, 2022-2026

Orion heeft in Amsterdam naast de 5 scholen voor speciaal onderwijs ook 5 vso scholen. Het bestuur van Orion ziet het niet volledig kunnen invullen van vacatureruimte als een van de oorzaken dat in 2023 een positief exploitatieresultaat is gerealiseerd. Dit blijft ook een aandachtspunt voor de komende verslagjaren. Over de jaren 2023, 2024 en 2025 is binnen Orion Ontwikkeling leerlingen, fte’s en baten sprake van extra financiële ruimte (NPO, basisvaardigheden. Vanaf 2025 neemt dit af en is een teruggang in formatie benodigd. De financiële cijfers over de periode 2022-2026 geeft geen aanleiding tot zorgen over de financiële continuïteit.

Schoolbestuur: VierTaal

Toelichting:

Ontwikkeling financiële indicatoren, 2022-2026

VierTaal heeft naast de Amsterdamse scholen ook scholen in Den Haag, Schagen, Alkmaar, Zwaag, Purmerend en Almere. In 2022 en 2023 zijn exploitatieoverschotten gerealiseerd die de financiële positie van VierTaal hebben versterkt. Deze overschotten schrijft het bestuur toe aan de onderbesteding in personele lasten wegens ervaren krapte op de arbeidsmarkt en het reserveren van NPO- middelen die in komende jaren zullen worden besteed. De financiële cijfers over de periode 2022-2026 geeft geen aanleiding tot zorgen over de financiële continuïteit.

Ontwikkeling leerlingen, fte’s en baten

Bijlage: Links naar websites en jaarverslagen schoolbesturen Schoolbestuur

Link naar website

Link naar jaarverslag

AWBR

Klik hier

jaarverslag

INNOORD

Klik hier

jaarverslag

OOadA

Klik hier

jaarverslag

STAIJ

Klik hier

jaarverslag

STWT

Klik hier

jaarverslag

ZONOVA

Klik hier

jaarverslag

Talent Primair

Klik hier

Orion

Klik hier

jaarverslag

VierTaal

Klik hier

jaarverslag

Toelichting

jaarverslag