Memo deeladvies huisvestingsverordening woonruimteverdeling Driemond Weesp namens bestuurscommissie stadsgebied Weesp

Memo unaniem advies bestuurscommissie aangaande het gelijktrekken van het woonruimteverdeelbeleid in stadsgebied Weesp Weesp, 12 november 2022 – memo namens bestuurscommissie stadsgebied Weesp, door lid Sjaak Oostenrijk Bijlage: het desbetreffende deeladvies en de reactie daarop vanuit het college.

1. De achtergrond en situatie op het moment Situatieschets: de reden voor het advies Driemond mee te nemen in de voorrangsregeling Het valt Driemonders al langere tijd zwaar tot erg zwaar om een woning in het sociale segment in het eigen dorp te vinden. Voor de woningen in het dorp concurreren Driemonders immers met alle andere Amsterdamse woningzoekenden in het uiterst krappe sociale segment. Het gevolg is dat uit huis gaande kinderen of Driemonders die scheiden vaak niet binnen het dorp terecht kunnen. Daarnaast hebben ouderen niet de mogelijkheid om binnen het dorp een gezinswoning te verruilen voor een (gelijkvloers) (senioren)appartement. Deze situatie zet de lokale gemeenschap onder druk en zorgt voor veel frustratie. Driemond kent ongeveer 250 sociale huurwoningen (ongeveer 38 procent van de woningen) en een gemiddeld tot iets benedengemiddeld inkomensniveau vergeleken met de rest van de gemeente. Een aanvaardbaar alternatief voor Driemondse sociale huurders die dichtbij hun netwerk willen blijven, is verhuizen naar Weesp. Voor voorzieningen als de huisarts, apotheek, boodschappen, kapper, tandarts of middelbare school gaan Driemonders vaak al naar het aan de overzijde van het kanaal gelegen Weesp. Om in Weesp aanspraak te kunnen maken op een corporatiewoning, hebben Driemonders niet zelden een inschrijving bij WoningNet Gooi en Vechtstreek.

Een deel van de oudere Driemonders komt oorspronkelijk uit Weesp en wil op latere leeftijd terug. Voor andere Driemondse senioren biedt Weesp ook meer kansen op een woning om oud in te worden. Sinds eind maart dit jaar (de fusiedatum) hebben Weespers als deel van de overgangsregeling echter tot 100 procent voorrang op de eigen sociale voorraad en vanaf 1 januari zal dit acht jaar lang 60 procent zijn. Ook sinds eind maart vormt Driemond samen met Weesp één bestuurlijke entiteit: het stadsgebied Weesp. Dus: met het samengaan met Weesp -de populairste plek om te wonen na Driemond zelf- is het voor Driemondse sociale huurders abrupt (nagenoeg) onmogelijk geworden om in Weesp te komen wonen. En binnen het stadsgebied bestaan nu dus twee vergaand gescheiden realiteiten qua woonruimteverdeling. Dit bemoeilijkt de eenheid binnen het stadsgebied aanzienlijk. Hoe heeft dit kunnen gebeuren? De voorrang tot 60 procent tussen begin 2023 en eind 2031 voor Weespers op de Weesper sociale huurvoorraad is de kern van een uitwerking van de afspraak over de woonruimteverdeling uit het Bestuurlijk Akkoord tussen de gemeenten Weesp en Amsterdam. Die afspraak houdt in dat de wachttijd voor Weesper woningzoekenden niet langer mag worden dan hij was voorafgaand aan de fusie.

Het percentage van 60 procent is gebaseerd op het aandeel van Weesper woningzoekenden in de betrokken corporatiewoningen in voorgaande jaren (de overige 40 procent kwam dus elders vandaan: meestal uit de regio en soms uit Driemond). Het voorrangspercentage van 60 procent dient als compensatie voor de gemiddelde kortere inschrijfduur bij WoningNet onder Weespers. De overgangsregeling regelt dat per 1 januari voor Weespers de inschrijving bij WoningNet Gooi en Vechtstreek kosteloos wordt omgezet in een inschrijving bij WoningNet Amsterdam. De voorrangsjaren dienen vervolgens om de achterstand in inschrijfduur ten opzichte van Amsterdamse woningzoekenden in te lopen. Voor Driemonders met een inschrijving bij WN G&V vindt er geen omzetting plaats. Op de resterende 40 procent van de Weesper sociale voorraad hebben Driemonders met ingang van januari dus even weinig

kans als op de sociale huurhuizen in hun eigen dorp. Sommige ouderen hebben zelfs alleen een inschrijving bij WoningNet Gooi en Vechtstreek. De beslissing om Driemond over te laten stappen van stadsdeel Zuidoost naar het nieuwe stadsgebied Weesp is van een latere datum dan het Bestuurlijk Akkoord. Bij de gesprekken over de uitwerking in de vorm van een voorrangsregeling kon de Weesper wethouder bovendien niet namens Driemond pleiten; het dorp werd vertegenwoordigd door de andere zijde van de tafel. Het is duidelijk dat de gemeente Amsterdam de woonbelangen van Driemonders bij het komen tot deze uitwerking van de afspraak over woonruimteverdeling niet heeft meegewogen. Naar de bestuurscommissie aanneemt, is dit per abuis gebeurd. Het hieropvolgende effect van een grote barrière tussen de corporatiewoningen in het dorp en de stad binnen het stadsgebied, is naar onze overtuiging dus volledig onbedoeld tot stand gekomen.

2. De beoordeling en de oplossing De oplossing volgens de BC: repareer de onbedoelde uitsluiting van Driemonders door de Driemondse sociale huurders en huurvoorraad toe te voegen aan de voorrangsregeling De bestuurscommissie van het stadsgebied Weesp is unaniem van mening dat de hierboven geschetste situatie niet alleen ongelukkig, maar ook onrechtvaardig en onwenselijk is. Indien hier geen oplossing voor wordt gevonden, hebben Driemondse sociale huurders acht jaar lang een vergaand achtergestelde positie binnen stadsgebied Weesp. Het hebben van twee werkelijkheden voor sociale huurders in het stadsgebied, ondergraaft bovendien de eenheid binnen Weesp-Driemond. De geringe kans op een sociale huurwoning in het eigen dorp -een losliggende kern in de gemeente- is voor Driemonders überhaupt oneerlijk, al is dat een probleem dat op meer plekken in de gemeente speelt. Dit alles noopte de bestuurscommissie tot het advies om de sociale huurvoorraad en woningzoekenden van Weesp en Driemond vanaf 2023 als één te beschouwen en aldus de voorrangsregeling -een uitwerking van een afspraak uit het Bestuurlijk Akkoord- iets te verbreden om haar te ontdoen van het oneerlijke en onbedoelde neveneffect voor Driemond. Dit advies is afgelopen september door de BC uitgevaardigd en maakt deel uit van het gevraagde advies over de wijziging van de Huisvestingsverordening.

Het college vatte dit advies als volgt samen: “Stadsgebied Weesp vraagt of de sociale voorraad in Driemond en in Weesp vanaf 2023 als één voorraad kan worden gezien waarop zowel Driemonders als Weespers voorrang krijgen. Concreet betekent dit dat zowel Driemonders als Weespers op 60% van de vrijkomende woningvoorraad in Driemond en in Weesp voorrang krijgen.” Hieruit blijkt dat de door de bestuurscommissie geadviseerde oplossing helder is overgekomen. Uit het antwoord op dit verzoek blijkt evenwel dat de hierboven beschreven beweegredenen van de BC juist zeer matig doorgedrongen zijn bij het gemeentebestuur. Dit ondanks een zeer uitvoerige en inhoudsdichte behandeling tijdens twee bestuurscommissievergaderingen.

3. De rammelende reactie Inhoudelijke analyse van het antwoord van het college: een ‘nee’ onderbouwd zonder de essentie te raken, gissend naar de beweegredenen voor het advies Hoe eensgezind de bestuurscommissie ook was in haar oordeel dat de hierboven geschetste ongelijkheid en huisvestingsproblematiek opgelost kan worden door het gelijktrekken van het woonruimteverdeelbeleid in het stadsgebied, het college ging er niet in mee. Hadden wij als bestuurscommissie enkele cruciale argumenten over het hoofd gezien? Kon de toelichting op deze weigering ons overtuigen dat onze oplossing misschien toch niet zo logisch was? Kort samengevat: nee, de reactie sloeg in onze optiek op meerdere vlakken de plank op teleurstellende wijze mis. Onze beweegredenen bleken niet geland en onze kennis van de lokale situatie bleek niet gehoord. Hieronder een analyse van wat er wel stond.

Het college stelt dat een coherent beleid binnen het stadsgebied op vlak van woonruimteverdeling zou leiden tot “ongelijke uitkomsten voor andere Amsterdammers”. Wij zeggen: de omstandigheden zijn dermate ongelijk, dat ongelijke uitkomsten juist zeer gerechtvaardigd zijn. Andere Amsterdammers zitten immers niet met Weesp in één stadsgebied, zij wonen niet in een dorp dat voor veel voorzieningen gericht is op Weesp, zij wonen vaak überhaupt niet in een losliggende kern, zij hebben geen inschrijving bij WoningNet Gooi en Vechtstreek, voor hen is wonen in Weesp niet al jaren een alternatief op wonen in hun gemeenschap. Het gaat om ongelijke uitkomsten bij ongelijke omstandigheden. Het volgende argument van het college is dat deze oplossing ertoe zou leiden dat Amsterdam zich niet aan de toezegging uit het Bestuurlijk Akkoord houdt dat de positie van Weesper woningzoekenden er niet op achteruit mag gaan. Ook dit vinden wij op z’n best een zeer zwak argument. Ten eerste: Driemond kent toevallig eenzelfde percentage sociale huurwoningen als Weesp, dus als Driemonders en hun sociale voorraad meegenomen worden in de voorrangsregeling, blijft de compenserende werking intact. Ten tweede: de bestuurscommissie heeft het belang van het gelijkheidsbeginsel laten primeren boven het theoretische effect van een geringe vermindering van de woningkansen.

Ten derde: de huidige vertegenwoordiging van Weesp vraagt hier zelf om, dus als de toezegging door deze noodzakelijke stap al ‘geschonden’ zou worden, dan ligt dat niet aan het gemeentebestuur. En ten vierde: het Bestuurlijk Akkoord is opgesteld voordat duidelijk was dat Driemond samen met Weesp een bestuurlijke entiteit ging vormen. Daardoor resulteert de toezegging in kwestie ongelukkigerwijze in een aanzienlijke benadeling van de Driemonders. Aanpassing van de uitwerking van de toezegging, met als doel de belangen van Driemond te vertegenwoordigen, acht de bestuurscommissie daarom democratisch het enige logische en bestuurlijk het enige verantwoordelijke om te doen. Ook staat in het antwoord: “[Driemonders] hoeven dus ook niet gecompenseerd te worden voor de situatie zoals deze voor de fusie was”. Onze repliek: voor de fusie werd de huisvestingssituatie door veel Driemonders ook al als schrijnend ervaren en door het bestuurlijk samengaan met Weesp verslechtert deze verder. Driemonders hoeven dus niet gecompenseerd te worden voor de situatie zoals die was, maar voor de situatie zoals die nu is geworden en vanaf januari zal zijn. Het zou uitermate wrang zijn als de stap uit Zuidoost naar Weesp, die Driemonders in groten getale steunden vanuit het idee dat dat hun meer afzonderlijke dorpsgeluid beter hoorbaar zou maken, zou leiden tot nog meer woonproblematiek.

Overigens gaat het college er hier dus volledig aan voorbij dat Driemonders ingeschreven kunnen staan bij WoningNet Gooi en Vechtstreek. Kort daarop schrijft het college “Bovendien nemen de kansen van Driemonders ten opzichte van andere Amsterdammers om in het stadsgebied Weesp aan een woning te komen onevenredig en onaanvaardbaar toe”. Nee, de kansen zijn juist onaanvaardbaar afgenomen, en wel na het samengaan met Weesp, dat is het punt. Zie verder de vier tegenargumenten over de ‘ongelijke uitkomsten’. In dezelfde alinea staat te lezen dat het Bestuurlijk Akkoord niet voor Driemond geldt. Exact, dat de uitwerking van de woonafspraak uit het Bestuurlijk Akkoord niet voor Driemond geldt, is juist het probleem. Vervolgens lezen we “Omdat Driemond al zo lang deel uitmaakt, is bovendien slecht uitlegbaar waarom inwoners van andere voormalige gemeentes die bij Amsterdam zijn gekomen geen kernvoorrang krijgen”. Allereerst zijn Watergraafsmeer, Sloten, Buiksloot, Nieuwendam, Schellingwoude en Ransdorp al meer dan een eeuw onderdeel van Amsterdam. Veel belangrijker is echter: deze (voormalige) dorpen zijn niet samen met Weesp, waar een compenserende voorrangsregeling geldt, één stadsgebied gaan vormen, om één van de ‘ongelijke omstandigheden’ te noemen. De bestuurscommissie ziet dit dan ook als een valse equivalentie van formaat.

Tot slot deelt het college mede dat Driemonders nog gebruik mogen maken van de stadsdeelvoorrang van Zuidoost voor nieuwbouwcomplexen. Dit sluit niet aan op de behoefte van Driemonders en de bestuurlijke realiteit.

De onderbouwing voor het afwijzen van het advies ontbeert dus allerlei relevante informatie zoals omschreven in de situatieschets hierboven. Dit stelt de bestuurscommissie teleur. Daar komt bij dat wij dit als een lokale kwestie zien en volgens de Verordening op het stadsgebied zeggenschap hebben over de eigen leef- en woonomgeving. In het kader van de nabijheid van bestuur, waardoor op wijkniveau afwijkingen mogelijk horen te zijn, frappeert het ons dat een unaniem en doorwrocht advies, waar wij legio steekhoudende argumenten voor hebben en dat wij erg veel belang toedichten, zo gemakkelijk terzijde wordt geschoven. Wij voelen ons niet goed gehoord en lichten ons advies daarom toe bij de raadscommissie Woningbouw en Volkshuisvesting.

4. De bestuurscommissie verzoekt De bestuurscommissie verzoekt de gemeenteraad het deeladvies om de sociale huurvoorraad van Weesp en Driemond per ingang van 2023 als één voorraad te zien waar Weesper en Driemonder woningzoekenden voorrang op krijgen, over te nemen door deze oplossing per motie of amendement toe te voegen aan de voorgestelde wijziging van de Huisvestingsverordening 2023.

Opzet tekst toelichting raadscommissie -

Namens de bestuurscommissie van het stadsgebied Weesp spreek ik u toe met een verzoek aan de gemeenteraad: Voorkom dat er twee totaal verschillende realiteiten voor sociale huurders ontstaan in stadsgebied Weesp Voorkom een onnodige ongelijkheid tussen Driemonders en Weespers die acht jaar lang stand zal houden En laat Driemondse sociale huurders niet het slachtoffer worden van een ongelukkige en door niemand zo bedoelde volgorde van gemaakte afspraken Wat achtergrond: Het valt Driemonders al langere tijd zwaar tot erg zwaar om een sociale huurwoning in het eigen dorp te vinden Dit zet de dorpsgemeenschap onder druk: het lukt een deel van de dorpelingen echt niet om op tijd een geschikte woning in het eigen dorp te vinden Het meest aanvaardbare alternatief voor Driemonders is wonen in Weesp, waar veel Driemonders toch al vaak komen voor voorzieningen als de huisarts, apotheek, boodschappen, kapper, tandarts, middelbare school, et cetera Dit was niet anders toen Weesp nog een zelfstandige gemeente was Sinds maart hoort Weesp bij Amsterdam en vormt het samen met Driemond een stadsgebied Daar hebben de Driemonders bewust voor gekozen Nu kent Weesp momenteel een overgangsregeling en per 1 januari een voorrangsregeling ter compensatie voor de langere wachttijd in Amsterdam Daardoor is het voor Driemonders juist na de bestuurlijke eenwording bijna ondoenlijk geworden om een sociale

huurwoning in Weesp te bemachtigen (geen voorrang, hebben niks meer aan inschrijving WoningNet Gooi en Vechtstreek) Dit ervaren Driemonders als erg wrang En dit bedreigt de eenheid en de eenwording binnen het stadsgebied Want het stadsgebied kent nu twee vergaand verschillende realiteiten in het woonruimteverdeelbeleid De voorrangsregeling in Weesp is een uitwerking van de afspraak over woonruimteverdeling uit het Bestuurlijk Akkoord tussen de gemeenten Weesp en Amsterdam Dit Akkoord is van een eerder moment dan de beslissing om Driemond van Zuidoost over te laten stappen naar Weesp

-

Bij de uitwerking van de afspraak over sociale huurkansen, is dus helemaal geen rekening gehouden met Driemond De bestuurscommissie van het stadsgebied Weesp ziet dit als een zeer ongelukkige samenloop van omstandigheden met een onwenselijke en onrechtvaardige uitwerking In het kader van nabijheid van bestuur en onze zeggenschap over de lokale leef- en woonomgeving heeft de BC hier unaniem een oplossing voor geadviseerd als deel van het gevraagde advies over de wijziging Huisvestingsverordening 2023: Beschouw de sociale voorraad en de woningzoekenden van Weesp en Driemond als één, met dezelfde rechten in beide kernen Uit het antwoord van het college bleek echter dat onze beweegredenen voor dit deeladvies niet geland zijn bij het gemeentebestuur Daarom verzoekt de bestuurscommissie de gemeenteraad het deeladvies om de sociale huurvoorraad van Weesp en Driemond per ingang van 2023 als één voorraad te zien waar Weesper en Driemonder woningzoekenden voorrang op krijgen, via motie of amendement deel te laten uitmaken van de wijziging Huisvestingsverordening 2023

Bijlage Advies bestuurscommissie: “De overgangsregeling woonruimteverdeling is integraal verwerkt. De Weespers worden bovendien kosteloos ingeschreven in WoningNet Amsterdam. In de realiteit blijkt er een neveneffect op te treden dat verband houdt met de afspraken in het kader van de bestuurlijke fusie: ongelijkheid van Driemonders binnen het stadsgebied Weesp. Er wordt een drempel opgeworpen voor Driemondse woningzoekenden die naar Weesp willen verhuizen, terwijl Driemonders ook niet op kernvoorrang kunnen rekenen binnen Driemond. De bestuurscommissie stadsgebied Weesp pleit voor het gelijktrekken van het beleid op het vlak van woningverdeling binnen het stadsgebied, waardoor Driemonders kans blijven houden op een woning in Weesp, en kans krijgen op een woning in hun eigen dorp. De bestuurscommissie stadsgebied Weesp geeft de voorkeur aan de volgende oplossing: dat de sociale huurvoorraad van Weesp en Driemond vanaf 2023 als één sociale huurvoorraad wordt aangemerkt en dat ook de woningzoekenden van Weesp en Driemond vanaf 2023 als één worden gezien.” Samenvatting college: “Stadsgebied Weesp vraagt of de sociale voorraad in Driemond en in Weesp vanaf 2023 als één voorraad kan worden gezien waarop zowel Driemonders als Weespers voorrang krijgen.

Concreet betekent dit dat zowel Driemonders als Weespers op 60% van de vrijkomende woningvoorraad in Driemond en in Weesp voorrang krijgen.” Reactie college: “Het college begrijpt dat het bestuur van het stadsgebied er voorkeur aan geeft om alle ingezetenen gelijk te behandelen. Deze gelijke behandeling zou in dit geval echter resulteren in ongelijke uitkomsten voor andere Amsterdammers, waarbij Amsterdam zich bovendien niet houdt aan de toezegging in het Bestuursakkoord dat de positie van Weesper woningzoekenden er niet op achteruit mag gaan. Weespers krijgen na de fusie voorrang op 60% van het sociale aanbod in Weesp omdat zij gemiddeld een lagere inschrijfduur in WoningNet hebben dan de meeste Amsterdammers. Omdat Driemond al sinds 1987 deel uitmaakt van de gemeente Amsterdam, hoeven de mensen in Driemond niet gecompenseerd te worden voor hun inschrijftijd. Toen Weesp voor de fusie nog deel uitmaakte van WoningNet Gooi & Vechtstreek, maakten Driemonders, net als andere Amsterdammers, nagenoeg geen kans op het sociale aanbod in Weesp. Zij hoeven dus ook niet gecompenseerd te worden voor de situatie zoals deze voor de fusie was.

Omdat elke gemeente maar bij maximaal 50% van de verleende huisvestingsvergunningen voorrang mag geven aan mensen die binding hebben met de eigen gemeente of de regio, is het college terughoudend met het toepassen van regelingen waarbij inwoners voorrang krijgen op grond van binding. De voorrang voor Weespers op woningen in Weesp komt voort uit afspraken die zijn gemaakt in het Bestuursakkoord over de fusie. Deze afspraken hebben geen betrekking op Driemond. Indien Driemonders ook voorrang krijgen op de woningen in Weesp, wordt de afspraak uit het Bestuursakkoord niet nagekomen. Driemonders zullen concurreren met Weespers, waardoor de kansen van Weespers erop achteruitgaan. Bovendien nemen de kansen van Driemonders ten opzichte van andere Amsterdammers om in het stadsgebied Weesp aan een woning te komen onevenredig en onaanvaardbaar toe (ook al gaat het maar om een relatief kleine groep woningzoekenden). Omdat Driemond al zo lang deel uitmaakt, is bovendien slecht uitlegbaar waarom inwoners van andere voormalige gemeentes die bij Amsterdam zijn gekomen geen kernvoorrang krijgen.

Toen het bestuursakkoord voor de fusie werd opgesteld, was nog niet duidelijk dat Weesp en Driemond samen een stadsgebied zouden gaan vormen. Voorheen hoorde Driemond bij stadsdeel Zuidoost. Elk stadsdeel in Amsterdam kan complexen voordragen voor de stadsdeelvoorrang voor nieuwbouwcomplexen. Bij deze complexen wordt er bij eerste oplevering voor 25% voorrang gegeven aan mensen uit het stadsdeel. Stadsgebied Weesp kan echter de eerste acht jaar na de fusie geen complexen aandragen, omdat gedurende die periode alle nieuwbouwwoningen in Weesp al met voorrang naar Weespers gaan. Dit betekent dat Driemonders als enige in Amsterdam geen gebruik kunnen maken van de stadsdeelvoorrang. Het college compenseert Driemonders hiervoor door ze hun voorrang op nieuwbouwcomplexen die worden opgeleverd in Zuidoost te laten behouden.”