Memo alternatieve inzameling centrum versie 2.0

De alternatieve inzameling van afval in het centrum Inleiding De gemeente Amsterdam wil zo veel mogelijk gebruik maken van het efficiënte ondergrondse afvalinzamelingssysteem (OAIS) met ondergrondse containers. In delen van het Centrum is dit echter niet mogelijk. Er is beperkte ruimte onder én boven de grond voor ondergrondse containers. En de inzameling met zware voertuigen is niet overal mogelijk vanwege de gewichtsbeperkingen bij kades en bruggen. Het Centrum is daarom het enige gebied waar de inzameling van afval nog met vuilniszakken gaat. Dat is niet meer wenselijk, gezien de doelen ‘schone straat’ en ‘maximale afvalscheiding’, maar ook voor de belasting van onze medewerkers. Daarnaast besloot de gemeenteraad al in 2018 te stoppen met de zakkeninzameling. Daarom zijn alternatieve inzamelsystemen voor het centrumgebied onderzocht. Deze zijn in detail uitgewerkt in het onderzoeksrapport van Royal Haskoning DHV (RHDHV). Daarnaast zijn in het Centrum de afgelopen jaren meerdere pilots gedaan. In het Wallengebied, in de Passeerdersgrachtbuurt, in de 9 straatjes en op de Nieuwendijk. De uitkomsten van het onderzoeksrapport en de pilots vormen samen de bouwstenen voor de ontwikkelrichting van een alternatief inzamelsysteem voor fijn huishoudelijk afval in het Centrum.

De opzet van dit memo Allereerst volgt een schets van het toekomstbeeld, waarbij we de doelen en de beperkingen in beeld krijgen. We vatten de inzamelsystemen kort samen. We wegen deze af tegen de doelen, rekening houdend met de beperkingen en de uitkomsten van de pilots. We eindigen met de conclusies en het advies te kiezen voor een inzamelsysteem, met een aantal aanvullende adviezen.

1. Wallengebied Ophalen van zakken restafval met minikraakperswagens met overslag op water zonder scheiding.. 2. Passeerdersgrachtbuurt | Leidsegracht-Noord | 9 straatjes Op afspraak ophalen van rest afval met lichte elektrische voertuigen, met overslag op water, met scheiden van rest, papier, glas en gfe/t 3. Nieuwendijk (start zomer 2024) Nieuwe manier van inzamelen zonder afval op straat met langere loopafstanden. Bewoners en ondernemers buiten het reinigingsrecht gebruiken ondergrondse containers. Ondernemers buiten het reinigingsrecht gebruiken rolcontainers.

Pagina 1 van 10

De alternatieve inzameling van afval in het centrum Het toekomstbeeld De straten in Amsterdam zijn schoon, vrij van afval en zwerfafval. We zamelen daarom het afval in het centrum niet meer in met vuilniszakken. Waar de faciliteiten het toestaan, scheiden inwoners zo veel mogelijk afval. Zo dragen we bij aan recycling en hergebruik. Doel: Schone straat We willen een schone straat. Afvalzakken op straat past niet in dit beeld. Het maakt het straatbeeld rommelig, er komt ongedierte op af en het veroorzaakt zwerfafval en geuroverlast. Doel: Afval scheiden We willen maximaal bijdragen aan het scheiden van afval, recycling en hergebruik1 van grondstoffen. Momenteel scoort de gemeente Amsterdam inclusief nascheiding gemiddeld een scheidingspercentage van 24,8%. Er moet een flinke stap worden genomen naar het doel van 50% recycling in 2030. Of dit percentage in het centrum haalbaar is, is nog niet duidelijk. Wel is duidelijk dat het beter moet. Beperking: Gebrek aan ruimte Deze doelen realiseren we niet zomaar. Hier moeten we de inzamelstructuur op aanpassen. Het meest gewenste systeem - ondergrondse containers voor de afvalinzameling – lukt niet overal door de beperkte ondergrondse en bovengrondse ruimte. Om recycling mogelijk te maken, moet er plek zijn voor inzamelvoorzieningen voor iedere afvalsoort. Dat is in het centrum ingewikkeld.

We streven naar vooruitgang, maar het scheiden van de vijf afvalsoorten (Restafval, papier, glas, gfe/t en textiel) is in de praktijk een grote uitdaging. Beperking: Geen capaciteit voor grote voertuigen in het gebied De gewichtsbeperkingen die de druk op de kaders en bruggen moeten verminderen, beperken ook de keuzes. Brengpunten vormen een (deel van de) oplossing, maar ondergrondse containers vergen – naast openbare ruimte – grote voertuigen voor de inzameling. En dat is niet overal mogelijk vanwege de gewichtsbeperkingen. De uitdaging We houden vast aan het doel ‘een schone straat’ en de daarbij horende keuze ‘geen afvalzakken los op straat’. Daar wijken we niet van af. We dragen maximaal bij aan het doel ‘afval scheiden’ en houden rekening met de beperkte ruimte en de gewichtsbeperkingen. We zoeken naar een alternatief inzamelsysteem dat hieraan voldoet.

1

Https://www.benchmarkafval.nl/tools/vangrecycletool/

Pagina 2 van 10

De alternatieve inzameling van afval in het centrum De alternatieve inzamelsystemen RHDHV heeft drie alternatieve inzamelsystemen voor het centrum geanalyseerd. Altijd is het uitgangspunt dat inwoners hun afval in eerste instantie naar een ondergrondse container brengen. Dit kan niet overal. Voor die huishoudens waar dit niet kan (zelfs niet met een langere loopafstand), is een alternatief inzamelsysteem nodig. Op de volgende pagina’s staan de inzamelsystemen verder uitgelegd.

Aansluitingen centrum 57.200 Gebruik maken van OC 29.100 (51%) Oplossing nodig voor 28.100 (48%)

Inzamelsysteem 3 valt direct af Dit alternatieve inzamelsysteem gaat uit van inzameling met vuilniszakken. Dit past niet bij het doel ‘schone straat’. Daarnaast besloot de gemeenteraad al in 2018 te stoppen met de zakkeninzameling. Kiezen uit 2 overgebleven alternatieve inzamelsystemen We vatten beide systemen samen. Vervolgens zetten we ze af tegen de doelen en de beperkingen, waar we conclusies aan verbinden. Focus ligt op fijn huishoudelijk afval In de analyse van RHDHV is gekeken naar fijn huishoudelijk afval, in combinatie met grofvuil en bedrijfsafval. Voor grofvuil en bedrijfsafval worden aparte strategieën geschreven. De alternatieve inzamelsystemen moeten – in de toekomst - bij elkaar passen. Zo ontstaat een integrale aanpak voor het inzamelen van afval in het centrum passend bij het toekomstbeeld. Daarom gaan we telkens uit van hetzelfde hoofddoel: een schone straat. De focus ligt NU op fijn huishoudelijk afval. We zorgen ervoor dat STRAKS ook bedrijfsafval en grofvuil erbij passen. LATER voegen we steeds meer afvalstromen toe.

Pagina 3 van 10

De alternatieve inzameling van afval in het centrum Alternatief inzamelsysteem 1: Afval op afspraak met LEV Inwoners brengen waar mogelijk hun afval naar ondergrondse containers, bij voorkeur binnen 150 meter loopafstand en maximaal tot 250 meter. Als dat niet kan, maken ze een afspraak om hun afval aan huis op te laten halen. De inzameling gaat met licht elektrisch vervoer (LEV). Het afval wordt gescheiden ingezameld. Een volle LEV gaat naar een overslag punt in de binnenstad waar de lading – gescheiden - in een schuit wordt overgeslagen. De schuit vaart vervolgens naar de verwerking.

Impact op de doelen & uitdagingen Dit inzamelsysteem levert een schone straat op, want het afval wordt aan de voordeur ingezameld. Ook heeft het inzamelsysteem een positief effect op het scheiden van afval: GFT, OPK, Glas, Textiel en Restafval worden immers gescheiden ingezameld. In de gebieden met de gewichtsbeperkingen komen alleen nog LEV’s. Impact op de organisatie In dit inzamelsysteem zijn 193 fte nodig, 6 voertuigen om ondergrondse containers te legen (4 voor rest en 2 voor gescheiden stromen) en 105 LEV’s. Impact op de kosten Naast de eenmalige projectkosten zijn de jaarlijkse kosten naar verwachting 18 miljoen euro. Dit zijn operationele kosten en jaarlasten. Omgerekend is dit 315 euro per aansluiting (in het centrum) en 577 euro ter ton afval. Impact op de inwoners Kun je naar een ondergrondse container, dan kun je op elk gewenst moment je afval kwijt. Inwoners die niet naar een container kunnen moeten een afspraak maken. De service lijkt hoog, maar het betekent planning en thuis zijn voor de afspraak2. Voor Grof is dit prima, dit komt immers niet vaak voor. Voor huishoudelijk afval is mogelijk wekelijks een afspraak nodig. Het moet inwoners duidelijk zijn op welke dagen en tijden een afspraak kan worden gemaakt en hoe vaak dit kan. Wat ze mogen aanbieden en hoe ze dit – gescheiden - doen. De inzameling moet perfect gaan. Afspraak is afspraak.

2 Voor ondernemers betekent dit ook er medewerkers aanwezig moeten zijn op de afspraak om het afval aan de

inzamelploeg te kunnen overhandigen.

Pagina 4 van 10

De alternatieve inzameling van afval in het centrum Alternatief inzamelsysteem 2 Afval brengen naar schuiten en op afspraak met LEV Inwoners brengen waar mogelijk hun afval naar ondergrondse containers, bij voorkeur binnen 150 meter loopafstand en maximaal tot 250 meter, Als dat niet kan brengen ze afval naar brengpunten op het water. Hier liggen schuiten klaar met perscontainers voor restafval en papier. Inwoners zonder brengpunt binnen 250 meter hebben de mogelijkheid om een ophaalafspraak te maken. Een ophaalafspraak kan voor de stromen GFT, OPK, Glas, Textiel en Restafval.

Impact op de doelen & uitdagingen Dit inzamelsysteem levert een schone straat op, want het afval wordt gebracht naar een brengpunt of aan de voordeur ingezameld. Ook kan dit systeem een (licht) positief effect op het scheiden van afval. Bij het brengen wordt OPK in ieder geval gescheiden. Bij het ophalen kan ook GFT, Glas en Textiel gescheiden worden aangeboden. In de gebieden met de gewichtsbeperkingen wordt ingezameld met LEV’s

De cijfers (2030) Brengpunten 35 15 Aansluitingen OC* 51% 51% Brengpunt water 25% 11% Ophalen op afspraak 24% 38% *Gepland, cijfers afhankelijk van de aantallen die echt geplaatst kunnen worden.

Keuzes maken In eerste instantie kan alleen OPK gescheiden gebracht worden. Later kan dit uitgebreid worden met glas. Voor GFT en Textiel zetten we in op preventie. Voor textiel ook op hergebruik.

Impact op de organisatie In dit inzamelsysteem zijn, net als in systeem 1, in totaal 6 voertuigen om Brengpunten 35 15 ondergrondse containers te legen (4 voor rest en 2 voor gescheiden stromen). Fte 103 154 Het aantal fte en LEV’s en het aantal afvaarten hangt af van het aantal LEV 54 83 brengpunten. Hoewel we rekenen met 15 (variant B) of 35 (variant A) Afvaarten 1.167 2.759 brengpunten, wordt het daadwerkelijke aantal in de uitvoering bepaald. Brengpunten op het water is nieuw voor Afval & Grondstoffen. Dit betekent dat medewerkers goede instructies moeten krijgen. En aangepaste planningen, andere vormen van administratie en nieuwe procedures. Daarnaast is een backup plan noodzakelijk om het afval op te kunnen halen indien de brengpunten op het water en/of afval op afspraak niet operationeel (kunnen) zijn. Bijvoorbeeld door ervoor te zorgen dat brengpunten ook vanaf het land middels vrachtwagens te legen zijn.

Pagina 5 van 10

De alternatieve inzameling van afval in het centrum

Figuur 1: impressie van brengpunt op water

Bij het ontwerpen en realiseren van brengpunten zullen we goed moeten kijken hoe dit op een goede manier in te passen is in de kwetsbare kademuren van Amsterdam en binnen UNESCO Werelderfgoed en de bijbehorende bufferzone. Zowel technisch als hoe het er uit ziet Hiervoor zoeken we het gesprek met erfgoedinstanties.

Figuur 2: legen van brengpunt vanaf water

Bij het ontwerpen en realiseren van brengpunten zullen we goed moeten kijken hoe dit op een goede manier in te passen is in de kwetsbare kademuren van Amsterdam en binnen UNESCO Werelderfgoed en de bijbehorende bufferzone. Zowel technisch als hoe het er uit ziet Hiervoor zoeken we het gesprek met erfgoedinstanties. Impact op de kosten Naast de eenmalige projectkosten liggen de jaarlijkse kosten naar verwachting tussen de 14,3 en 16,9 miljoen euro. Dit zijn operationele kosten en jaarlasten. Omgerekend is dit tussen de 246 en 296 euro per aansluiting (in het centrum) en tussen de 444 en 534 euro ter ton afval.

Pagina 6 van 10

De alternatieve inzameling van afval in het centrum Impact op de inwoners Kun je naar een ondergrondse container of naar een brengpunt dan kun je op elk gewenst moment je afval kwijt. Inwoners die niet naar een container of brengpunt kunnen binnen 250 meter, kunnen een ophaalafspraak maken. Ophalen betekent beter afval scheiden. Deze bijdrage aan het milieu vinden veel mensen belangrijk. De inzameling moet perfect gaan. Afspraak is afspraak. Ook moeten brengpunten goed vindbaar, bereikbaar, veilig en gebruiksvriendelijk zijn.

Pagina 7 van 10

De alternatieve inzameling van afval in het centrum Adviezen Het brengen van afval naar ondergrondse containers is in alle gevallen het uitgangspunt. Waar dit niet kan is een ander systeem nodig. Er zijn twee alternatieve inzamelsysteem: 1) Afval op afspraak met LEV, 2) Afval brengen naar schuiten en op afspraak met LEV. In de onderstaande tabel brengen we de verschillen in beeld.

Impact op

Alternatief inzamelsysteem 1 Afval op afspraak met LEV

Doel afval scheiden

OPK, Glas, GFT, Textiel

Alternatief inzamelsysteem 2 Afval brengen naar schuiten en op afspraak met LEV OPK, Glas, GFT, Textiel

Kosten € per jaar Per aansluiting | ton

19 miljoen 332 | 599

14,3 tot 16,9 miljoen 246-296 | 444-534

Flexibiliteit

Schalen is een uitdaging

Goed te schalen

Fte’s

190

100-150

LEV’s

109

55-85

Inwoner

Alleen ophalen, goed plannen, thuis zijn voor afspraak

Meer keuzes: mix van brengen en laten ophalen

Advies: Kies voor ‘Afval brengen naar schuiten en op afspraak met LEV’ Hoewel dit alternatief inzamelsysteem in eerste instantie een kleinere bijdrage levert aan het doel ‘afval scheiden’ is dit straks en later gefaseerd uit te breiden. Het geadviseerde inzamelsysteem is goedkoper omdat er minder LEV’s en medewerkers nodig zijn. Het systeem is flexibel op- en af te schalen. Voor inwoners is het systeem flexibeler omdat zij altijd zelf kunnen brengen en dus is het aanbieden van afval beter af te stemmen op de eigen wensen en behoeften.

Pagina 8 van 10

De alternatieve inzameling van afval in het centrum Advies: Gebruik zoveel mogelijk ondergrondse containers daar waar het kan en verruim de loopafstanden van 150 naar 250 meter of verder. Ondergrondse containers zijn de standaard in Amsterdam en deze willen we zoveel als mogelijk plaatsen. In combinatie met het verruimen van de loopafstanden van 150 naar 250 meter kunnen we circa 1/3 van het centrum toch bedienen op deze manier. Advies: Test brengpunten op het water In het rapport is alternatief inzamelsysteem 2 uitgewerkt in een scenario met 15 brengpunten en met 35 brengpunten op het water Dit geeft een goede indicatie van de kosten en de te verwachten inzet bij verschillende aantallen brengpunten. Bij de implementatie blijkt hoeveel plekken in welke fase gerealiseerd kunnen worden. We gebruiken het Wallengebied om brengpunten op het water te testen. Voor het realiseren van de brengpunten, locaties en daarmee het uiteindelijke aantal, is de toestemming van het stadsdeel en/of de gemeenteraad noodzakelijk. Denk in Nu, Straks en Later Een alternatief inzamelsysteem kiezen voor de aansluitingen in het centrum is ingrijpend. We adviseren te denken in de fasering Nu, Straks en Later. Kies NU de ontwikkelrichting voor de komende jaren voor het alternatieve inzamelsysteem.

Start met het plaatsen van ondergrondse containers daar waar het kan in combinatie met het verruimen van de loopafstanden. Start met een proef van 2 jaar (2025-2026) om de brengpunten op het water te testen in een gebied van voldoende omvang (maximaal 10.000 aansluitingen - bijvoorbeeld het Wallengebied). Dit is een mooi vervolg op de huidige pilots. Voor de gebieden waar dan nog zakken worden ingezameld plaatsen we tijdelijk bovengrondse containers indien mogelijk en/of houden we voorlopig vast aan de zakkeninzameling. Breidt het alternatieve systeem STRAKS - na het leren van de lessen - uit naar het hele centrum. Afval op Afspraak wordt dan het sluitstuk van de alternatieve inzameling en wordt alleen gebruikt als ondergrondse containers en brengpunten niet mogelijk zijn. Integreer Grofvuil en Bedrijfsafval in het centrum met het alternatief inzamelsysteem voor huishoudelijk afval. Beide strategieën lenen zich hier goed voor. Voeg LATER steeds meer gescheiden stromen toe zoals glas, textiel en GFT, om zo steeds beter bij te dragen aan het doel ‘afval scheiden’.

Pagina 9 van 10

De alternatieve inzameling van afval in het centrum

Pagina 10 van 10