Manifest-Besteedbaar-Inkomen.pdf

Onder de streep verdrinken mensen Een pleidooi voor toetsen op besteedbaar inkomen

Twee keer te hoog = veel te laag De NVVK bracht in hun jaarverslag de alarmerende boodschap dat opvallend veel mensen met een hoger inkomen aankloppen voor schulphulpverlening.1 Door de toegenomen inflatie en energiekosten komen mensen met een modaal of bovenmodaal inkomen onder de streep niet uit. Voor de NoordAs is dit geen nieuw bericht. Marijke ontving zelf geen enkele hulp toen ze enkele jaren geleden door het plotselinge overlijden van haar man een inkomensval maakte, terwijl haar kosten gelijk bleven. Haar bruto inkomen bleef echter ruim boven de norm die de gemeente hanteert voor inkomensondersteunende regelingen, waardoor ze geen ondersteuning kreeg van de gemeente. Familie en vrienden hielpen haar met boodschappen en uiteindelijk kwam ze bij de Voedselbank terecht. De enige instantie die wél onder de streep kijkt en toetst op besteedbaar inkomen. Ook Myra kwam door wisselende uitbetaling van haar werkgever in de financiële problemen, terwijl haar brutoinkomen ruim boven de gestelde norm uitkwam. Ze belandde hierdoor in een inkomensval. Ook zij kwam niet in aanmerking voor de minimaregelingen van de gemeente, waardoor haar kinderen zonder laptop of fiets naar school gingen.

Wat is het probleem? De gemeente Amsterdam toetst op bruto-inkomen vanuit het principe “Keep it simple”.2 Bij de toekenning van de Stadspas (groene stip) en 15 minimaregelingen wordt het fiscaal jaarinkomen als uitgangspunt genomen. Gelukkig lijkt het erop dat de gemeente de normen steeds ruimer neemt. Mensen met een te hoog inkomen en schulden komen nu ook in aanmerking voor de Pak je Kansregelingen. En kinderen van ouders met een te hoog bruto-inkomen kunnen ook ondersteuning krijgen.3

1 Jaarverslag NVVK 2022| jaarverslag.nvvk.nl/2022/inflatie 2 Presentatie bij Bijeenkomst Bereik Voorzieningen, Gemeente Amsterdam, 23 maart 2023

3 Wat is een laag inkomen? www.amsterdam.nl/werk-inkomen/hulp-bij-laag-inkomen/laag-inkomen-weinigvermogen/#h6bf6a096-32f6-4f01-b7f6-9c773a60f901

Voor veel mensen werkt de toets op bruto inkomen voldoende. Er is dus geen reden om daarmee te stoppen. Voor een steeds groter wordende groep werkt deze route niet. Een hoog bruto inkomen kan resulteren in een laag besteedbaar inkomen als er een hoog en onvermijdbaar lastenpakket is. In de beschrijving van de methoden van het SCP & NIBUD wordt benadrukt hoe belangrijk het is om uitgaven mee te wegen. Inmiddels is er bij de gemeente Amsterdam een route bijgekomen, op voorspraak van de NoordAs: nieuwe klanten van de Voedselbank krijgen automatisch een Stadspas (met groene stip) en toegang tot de 15 minimaregelingen. Een mooie stap voorwaarts, maar wat ons betreft ontoereikend. Het al te laat als het besteedbaar inkomen pas bekeken wordt als mensen hun voedsel niet meer kunnen betalen!

Oplossing: toets aan de voorkant op besteedbaar inkomen De oplossing is eenvoudig en kostenefficient: voeg aan de voorkant een toetsingsroute toe voor mensen die aangeven dat ze door onvermijdbare hoge kosten niet rond kunnen komen. Het uitgangspunt hierbij is: mensen kloppen niet voor niets aan om hulp. Als mensen die stap al hebben gezet en actief aangeven dat ze hun hoofd niet boven water kunnen houden, dan bied je ze een alternatieve route aan (ipv niets). Keep it simple & warm. Door met regelmaat te toetsen op besteedbaar inkomen weet je ook of bewoners recht houden op de voorzieningen, vergelijkbaar met de herintake van de Voedselbank. Preventief. Stel het besteedbaar inkomen vroeg vast, met een ruimere norm dan de Voedselbank hanteert. Hiermee kan voorkomen worden dat mensen pas getoetst worden op het moment dat het water ze aan de lippen staat. Zo kan er eerder ondersteuning worden geboden, en niet pas als er schulden zijn ontstaan. Eenvoudig: Een vergelijkbare route wordt al toegepast door de Voedselbank, inclusief toetsingskader en benodigde ICT. BuurtTeammedewerkers zijn al getraind in deze toetsing, dus dat vergt weinig extra training voor de uitvoering. De BuurtTeams gebruiken deze toetsing al voor de aanvragen bij de Voedselbank. Een aanvraag duurt minder dan een uur voor een getrainde BuurtTeammedewerker.

Kostenefficiënt: aangezien deze route een aanvulling is op de bruto inkomenroute is, hoeft niet iedereen met geldproblemen getoetst te worden op inkomen en uitgaven. Dat geldt voor een kleine minderheid (naar schatting 10%). Door deze mensen vroegtijdig te toetsen, voorkom je dat mensen door de ondergrens zakken en schulden maken wat een meervoud aan maatschappelijke kosten met zich meebrengt. Eerlijk: uiteindelijk geeft een toets die uitgaven meeneemt een eerlijker beeld van armoede in de stad. In onderstaande tabel (bijlage 1) worden drie reële

Onze oproep • Laat mensen als Myra en Marijke niet zwemmen, maar voeg een toets op besteedbaar inkomen toe als mensen om hulp vragen; •

Laat de al getrainde BuurtTeammedewerkers de toets op besteedbaar inkomen uitvoeren;

•

Richt een meldpunt in waar het Buurtteam verslag doet van aanvragen van de situaties van een te hoog bruto inkomen maar laag besteedbaar inkomen;

• Communiceer deze route actief en prominent via de BuurtTeams en op de website van Pak je Kans, zodat mensen daar actief op kunnen handelen. huishoudbegrotingen met elkaar vergeleken. Degene met het hoogste bruto inkomen heeft door onvermijdbaar hoge vaste lasten en doordat ze geen recht hebben op toeslagen en gemeentelijke regelingen een significant lager besteedbaar inkomen dan de twee anderen waarvoor dat niet geldt.

Praktische uitwerking Als iemand niet het hoofd boven water kan houden en bij het BuurtTeam aanklopt voor ondersteuning wordt er in de basis gecheckt of de inwoner geregistreerd staat in Nederland en wat zijn fiscaal jaarinkomen is. Als bruto inkomen te hoog is, dan stopt de route of wordt doorverwezen naar niet- gemeentelijke instanties (Stichting Leergeld, Voedselbank, Sina, FBNA) die een andere toetsing hanteren. Dit is zoals het nu werkt. Zoals wij het ons voorstellen in de Besteedbaar Inkomen Route wordt er een melding gemaakt dat deze persoon niet geholpen kan worden op basis van bruto inkomen. Daarna wordt er gekeken naar het besteedbaar inkomen, waar het netto inkomen in mindering wordt gebracht met de vaste en variabele lasten. De vaste laten moeten onverkort overgenomen worden en voor de variabele lasten kan gebruik gemaakt worden van de referentiebedragen die de Voedselbank en het Nibud hanteren.

Als mensen onder de ondergrens uitkomen, komen mensen in aanmerking voor de gemeentelijke voorzieningen. Wat is de ondergrens? De norm die het SCP hanteert is bijvoorbeeld het niet- veel-maar-toereikend criterium. De scp-armoedegrens is in belangrijke mate gebaseerd op minimumvoorbeeldbegrotingen van het Nibud en kent twee niveaus. Het basisbehoeftenbudget omvat de minimale uitgaven aan onvermijdbare, basale zaken zoals voedsel, kleding, en wonen, en enkele andere moeilijk te vermijden posten. Het niet-veel-maar-toereikendbudget is iets ruimer en houdt ook rekening met de minimale kosten van ontspanning en sociale participatie. Dit bedrag wordt door het SCP voor 2023 geschat op €1533 voor een alleenstaande.4 Wij stellen voor om het niet-veel-maartoereikendbudget te hanteren. Onze oproep is dus: zet het besteedbaar inkomen vol in de schijnwerpers. Zet het op de website van het BuurtTeam en Pak je Kans. Eventueel met een invulformulier op de websiten a la Voedselbank Nederland. Meer weten of doorpraten? Huub Waalewijn 06 10 98 85 50 www.denoordas.nl

4 Op dit moment is de schatting het enige dat bekend is over het nietveelmaartoereikendbudget voor 2023. Het CBS en

SCP werken momenteel samen aan een nieuwe armoedegrens, die waarschijnlijk 2 in het tweede kwartaal van 2024 bekend wordt gemaakt. (uit het document “Op weg naar een nieuwe armoedegrens” uit juni 2023 van Nibud, CBS en SCP.

Bijlage 1: Drie alleenstaanden vergeleken op Bruto & Besteedbaar Inkomen (2021) Alleenstaande A Bruto Jaarinkomen

Alleenstaande B 26455

Inkomen per mnd

Bruto Jaarinkomen

Alleenstaande C 18949

Inkomen per mnd

Bruto Jaarinkomen

16012

Inkomen per mnd

AOW

1218

AOW

1218

AOW

1218

Bedrijfspens. 1

379

Bedrijfspensioen

145

BijzBijst schuldsan

185

Bedrijfspen. 2

276

Huurtoeslag

225

Huurtoeslag

220

Verhuur parkeerplek

47

Zorgtoeslag

107

Zorgtoeslag

107

Zorgtoeslag

50

Pak je Kans

100

CAK bijz bijstand

220

Totaal netto pmnd

1970

Totaal netto pmnd

1795

Totaal netto pmnd

1950

Vaste lasten

1499

Vaste lasten

1014

Vaste Lasten

1000

47

Besteedbaar inkomen

780

Besteedbaar inkomen

950

Huur

720

Huur

545

Huur

540

Parkeerplek

47

Parkeerplek

Energie

90

Energie

100

Energie

120

Zorgverzekering

162

Zorgverzekering

160

Zorgverzekering

160

Eigen risico zorg

38

Eigen risico zorg

38

Eigen risico zorg

38,5

Gemeentel. lasten

40

Gemeentel. lasten

30

Gemeentel. lasten

35

Waterschapsbel.

16

Waterschapsbel.

15

Waterschapsbel.

16,23

Waternet

11

Waternet

11

Waternet

11

Verzekeringen

30

Verzekeringen

25

Verzekeringen

25

TV/internet/tel.

75

TV/internet/tel.

75

TV/internet/tel.

40

OV + Aanvull OV

30

OV + Aanvull OV

15

OV + Aanvull OV

15

Schuldsanering

150

Besteedbaar inkomen

Vaste lasten

Totaal

1499

0

1014

Parkeerplek

0

1000

Bijlage 2 Visualisatie