Koersdocument Amsterdam maakt ruimte - def.pdf

Nu al aan de slag in de praktijk

Ruimte voor nieuwe inzichten

Ondertussen zorgen we ervoor dat we vooral ook ‘gewoon gaan doen’. Samen hebben we een grote denk- en doekracht om aan de slag te gaan. Veel inwoners en ondernemers zijn nu al bezig om opgaven aan te pakken en te ontdekken hoe we binnen onze ecologische en sociale grenzen en de uitvoerbaarheidsgrens kunnen komen. Dit hebben we keihard nodig. Een transitie als deze kan niemand van ons alleen. Waar draagvlak en enthousiasme is, wakkeren we die energie aan en bouwen we een netwerk op waarin we elkaar helpen, van elkaar kunnen leren en samen nieuwe dingen kunnen proberen, door op lokaal niveau de bestaande regels en beleidseisen los te laten. Door te experimenteren zien we welke interventies werken en of er ruimere regels nodig zijn.

Een dergelijke aanpak heeft tijd nodig. Er moet ruimte zijn voor andere opvattingen en nieuwe ideeën. Dit betekent ook dat we nu nog niet kunnen zeggen wat de volgende stap is. De conclusies van de gesprekken vatten we samen om vervolgens te bepalen wat dit betekent voor de koers. Zo krijgt onze gewenste toekomst gaandeweg steeds beter vorm.

Amsterdam maakt ruimte | 53

Wat doen we al?

Aanpak stadshartfile Samen met bewoners en ondernemers langs de route Blauwbrug, Amstel, Rokin, Damrak inventariseren we maatregelen die de stadshartfile kunnen oplossen. Deze zorgt op drukke momenten voor overlast, uitstoot en irritatie. In de drukke periode april en mei is direct een aantal tijdelijke maatregelen ingezet om de drukte te verminderen. Hierbij is met name gekeken naar maatregelen die de instroom voorkomen, zoals alternatieve verwijzing. Bij te grote drukte werd de route tijdelijk afgesloten. Later dit jaar volgt een reeks definitieve maatregelen om de file structureel te verminderen.

Vergroening plein Jacob Geelstraat In Nieuw-West hebben we het plein bij de Jacob Geelstraat vergroend. Het ontwerp is tot stand gekomen na participatie met bewoners en de aangrenzende scholen. Vanuit de gedachte van de circulaire stad – een stad waar waardevolle grondstoffen en materialen hergebruikt worden – zijn de betontegels en klinkers hergebruikt in keermuurtjes en banken. In de muren worden kieren en gaten gelaten als schuilplaatsen voor insecten. Een inspirerend voorbeeld voor andere locaties.

Pilot knip Weesperstraat In juni en juli 2023 was de Weesperstraat zes weken lang afgesloten voor autoverkeer, om voorrang te geven aan ander gebruik. We onderzochten wat dit betekent voor het verkeer en gebruikers van de straat en de omgeving. Tijdens de pilot is feedback verzameld bij diverse stakeholders waaronder bewoners en bedrijven (logistiek, taxi en touringcar) om inzicht te krijgen in de ervaringen met en meningen over deze afsluiting. Eind 2023 volgt de evaluatie van de pilot, waarbij we kijken naar de effecten op straat en de ervaringen van belanghebbenden.

Parkeervergunningen medisch personeel tijdens corona Tijdens de coronacrisis stonden veel zekerheden op losse schroeven. Naast de ellende die dat met zich meebracht, gaf dit ook het inzicht dat dingen kunnen veranderen. Omdat de drukte in de stad beperkt was, konden we medisch personeel een parkeervergunning geven. Dit is een voorbeeld van hoe we de sociale grens kunnen bewaken.

Ov-kaartjes voor minima en kinderkaartjes De Vervoerregio Amsterdam stelt gratis ov-kaartjes beschikbaar voor mensen met een laag inkomen in de regio Amsterdam. Dit vergroot de mobiliteit van mensen die dat ook echt nodig hebben. Dit gebeurt zonder inkomens­ toets, om het aanvragen laagdrempelig te houden. Dat hiervan misbruik kan worden gemaakt, is een ingecalculeerd risico. We gaan ervan uit dat de doelgroep wordt bereikt. Naast kaartjes voor minima stelt de gemeente ook kaartjes beschikbaar voor kinderen.

Van der Helstplein tijdelijk autovrij Van 30 mei tot en met 11 juli was het Van der Helstplein in De Pijp (Zuid) autovrij. Voetgangers en fietsers kregen alle ruimte. Auto’s, snoren bromfietsen en motoren konden er niet komen. De tijdelijke afsluiting was een wens van bewoners en ondernemers rond het plein. Uit de tijdelijke maatregel moet blijken of het mogelijk is om het Van der Helstplein autovrij te maken.

Hittestress Brasapark Jarenlang liep de A9 dwars door Zuidoost. De weg vormde een barrière tussen Gaasperdam in het zuiden en de wijken van de Bijlmer in het noorden. Daarnaast hield de vier kilometer lange strook asfalt veel warmte vast en zorgde die vooral ’s avonds voor hittestress in de omringende buurten. Door de ondertunneling van de A9 is Gaasperdam weer verbonden met de rest van Zuidoost en is er een verkoelende verbinding ontstaan die loopt van het Mandelapark tot aan het Gaasperpark. In de komende jaren zal het Brasapark verder worden ingericht en vergroend.

Amsterdam maakt ruimte | 55

STRAKS

Verandering heeft tijd nodig. Het belangrijkste is dat we aan de slag gaan en daarbij leren wat goed werkt en wat minder goed werkt. Ook nu zijn we daar al mee bezig. We pakken kansen waar dat kan en willen daarbij ook kleine mogelijkheden benutten. Uiteindelijk tellen vele kleine stappen samen op.

Jacob Geelstraat Vergroening van het plein bij de Jacob Geelstraat, waarbij materialen zijn hergebruikt.

Amsterdam maakt ruimte | 57

Een gezonde, ontspannen en veilige stad is er niet van de ene op de andere dag. Samen met bewoners, ondernemers en kennis­instellingen gaan we op zoek naar wat werkt. We zetten al stappen met fietsstraten, vervoer over water, klein elektrisch vervoer, deelmobiliteit en meer verkeersveiligheid. Met het verminderen van het aantal parkeerplaatsen op straat creëren we meer ruimte en met het elektrificeren van auto’s, vrachtauto’s en scooters ademen we steeds schonere lucht in. We willen echter meer doen door te oefenen met een andere focus. Hierbij verkennen we hoe we los kunnen komen van de bestaande normen.

Onze nieuwe focus

Ruimte voor andere keuzes

Onze nieuwe focus is het bewaken van de sociale en ecologische grenzen en uitvoerbaarheidsgrenzen. Ook richten we ons op mobiliteit die mensen op prettige wijze met elkaar verbindt. Bovenal bewaken we dat de stad bereikbaar blijft voor mensen met een fysieke beperking of minder mobiliteitsopties, zonder ecologische grenzen te overschrijden. Daarom wordt onze aanpak minder gericht op mogelijk­ heden voor mensen die al heel mobiel zijn of snel van A naar B willen reizen. Dit kan betekenen dat je in de spits wat langer moet wachten of met de auto langer staat te wachten voor rood licht, of dat je pakketje niet dezelfde dag aan de deur bezorgd kan worden. We willen minder drukte in een groeiende stad. Dat is nodig, want nu al vallen mensen buiten de boot, terwijl in onze keuzes de ecologische grenzen nog lang niet altijd centraal staan.

We willen aan de slag met een aanpak die meer oog heeft voor de brede welvaart. Een dergelijke aanpak kost tijd, al was het maar omdat de term ‘brede welvaart’ verschillend kan worden geïnterpreteerd en kan worden doorgevoerd. Onze aanpak gaat daarom uit van een lerend traject: het toetsen van bestaande en nieuwe projecten en bestaand en nieuw beleid aan de nieuwe uitgangspunten. Hierbij kijken we hoe deze uitgangspunten doorwerken in de praktijk en wat we eventueel moeten aanpassen. Uiteraard is op de verschillende keuzes en besluiten die worden genomen ook gewoon inspraak mogelijk, zodat de koers kan worden bewaakt en waar nodig kan worden bijgestuurd.

Haarlemmerplein Andere inrichting en bebouwing op het Haarlemmerplein, waardoor uitstraling en gebruik is verbeterd.

Foto’s: Thomas Schlijper

Amsterdam maakt ruimte | 59

Wat doen we al? Aanpassing van de Vegastraat in Noord Samen met de buurt is bekeken of het afsluiten van een brug kansen oplevert voor een autovrije straat. Door gebruik te maken van een technische aanleiding (staat van de brug) kan er winst worden geboekt voor de hele buurt op het gebied van ruimte.

Spoorpark Amstel III Spoorpark Amstel III (Oost) is een groene loper langs het spoor van Amsterdam naar Utrecht. Het ontwerp is gemaakt op basis van ideeën uit de buurt. Er zijn tafeltennistafels, een basketbalveld, een voetbalveldje, een jeu-de-boulesbaan en fitnesstoestellen. Daarnaast gaan we het fietspad langs het spoor in Amstel III doortrekken naar Amsterdam UMC. Straks is het mogelijk zonder omweg van station Bijlmer Arena naar Amsterdam UMC te fietsen of te wandelen.

What if lab Wat doe je met een brug waarvan je het autoverkeer hebt geweerd? Onder de titel What if lab gaven het programmabureau Bruggen en Kademuren en de Dutch Design Foundation drie stadsmakers de opdracht om hier samen met bewoners en ondernemers hun kennis en creativiteit op los te laten. Dit heeft drie concepten voor hergewaardeerde bruggen opgeleverd die in wisselende samenstelling te combineren zijn: de huiskamer, verhalen en modulair zitten en spelen. Zo ontstaan er op de afgesloten (delen van) bruggen verrassende nieuwe plekken om elkaar te ontmoeten, om uit te rusten, om te spelen of om de stad en haar verhalen te ontdekken. Met luie stoelen, podia voor expressie, lantaarns, planten en zogenaamde verhalenkaders. De participatie heeft ook concrete voorstellen vanuit de stad zelf opgeleverd, zoals reliëf in het wegdek om e-bikes af te remmen, de optie van een podium en ideeën voor vergroening.

Picknickbanken Buikslotermeerplein in Noord In het winkelcentrum zijn op het pleintje bij Blokker en Hema picknickbanken neergezet door ondernemers. Een simpele maatregel met mooi effect: meteen zitten er mensen, en heeft dit pleintje een verblijfsfunctie gekregen.

Van Heenvlietlaan: veel winst met een klein project De Van Heenvlietlaan was een brede asfaltweg waar hard werd gereden. Ook doorsneed deze weg de parken­strook die van oost naar west door Buitenveldert loopt. Hier hebben we met één project meerdere doelen kunnen behalen: vergroening, verkeersveiligheid en een prettigere plek voor mens en dier. Daarbij heeft een klein stukje straat veel effect, omdat het de parken aan beide zijden van de weg met elkaar verbindt en dus groter maakt.

Amsterdam maakt ruimte | 61

Wat doen we al?

Banne Hopper De Banne Hopper is een kleinschalig vervoermiddel dat minder mobiele bewoners van de Banne de mogelijkheid geeft om zelfstandig boodschappen te blijven doen. Sinds 2016 rijdt dit elektrische wagentje rond. De gemeente Amsterdam subsidieert het project.

Afval anders ophalen In een groot deel van stadsdeel Centrum halen we de vuilniszakken nog met vuilniswagens van straat op. Dit zorgt voor zwerfafval, extra druk op kades en bruggen, en CO2-uitstoot. Waar dat kan plaatsen we ondergrondse afvalcontainers. Het kan echter niet overal, bijvoorbeeld omdat bruggen en kades niet sterk genoeg zijn voor de wagens die de containers legen. Of doordat er te weinig ruimte is op straat of onder de grond. Op deze locaties zoeken we naar andere manieren om het afval op te halen. In een deel van het Wallen- en Nieuwmarktgebied doen we daarom een proef met het ophalen van afval met kleine vuilniswagens en elektrische bakfietsen. Het afval vervoeren we per elektrische boot naar de afvalverwerker in het Westelijk Havengebied.

Fietsstimulering in Amsterdam In een stad als Amsterdam is de fiets een ontzettend handig vervoermiddel. Voor bepaalde groepen in de stad is dit vanzelfsprekend. Helaas is niet iedereen in staat te fietsen. Soms omdat mensen het niet kunnen, soms omdat ze het niet willen, maar soms ook omdat ze het niet kunnen betalen. Amsterdam zet er samen met verschillende partners op in om iedereen de kans te geven te kunnen fietsen. Zo stellen we fietsen ter beschikking aan bewoners van Zuidoost met een afstand tot de arbeidsmarkt die een baan hebben gevonden. Dit willen we uitbreiden naar Noord en Nieuw-West. Ook bieden we fietslessen voor vluchtelingen en kinderen, is er subsidie voor buurtinitiatieven die met de fiets te maken hebben en hebben we e-bikes ter beschikking gesteld aan bewoners van sociale huurwoningen van Centrum­eiland op IJburg. Volgend jaar willen we vanuit het fiets­depot onge­veer zesduizend fietsen ter beschikking stellen. Allemaal vanuit de gedachte dat de fiets zorgt voor meer kansen en betere gezondheid.

Pilots transport over water Over transport over water wordt veel gesproken. Dit is juist een onderwerp waarin het doen centraal moet staan. We gaan pas zien wat de voordelen zijn als we die in de praktijk ondervinden. Minder belasting van de kades, minder uitstoot, veiligere straten en op termijn wellicht goedkopere bevoorrading. Om die reden werken we aan de pilot bevoorrading Nieuwmarkt, in samenwerking met ondernemers en stadsdeel Centrum. In het project Havenstraat (Zuid) sturen we op het verminderen van voertuigkilometers en wordt gekeken in hoeverre transport over water een geschikte optie is voor bouwlogistiek ten behoeve van de toekomstige nieuwbouw.

Amsterdam maakt ruimte | 63

Waarmee gaan we aan de slag?

Verbonden buurt We willen gaan oefenen met de nieuwe koers. Met de verbonden buurt gaan we de uitgangspunten van dit koersdocument in de praktijk brengen. In buurtlabs verkennen we met bewoners, ondernemers en bezoekers mogelijke aanpassingen in de buurt die passen binnen de ecologische grens, de sociale grens en de uitvoerbaarheidsgrens. We behalen zichtbaar resultaat door de opgaven te bespreken en tegelijkertijd stappen te zetten in de uitvoering. Dit leidt tot meer zichtbaarheid en een efficiëntere aanpak met minder kosten. Minder kosten maken we ook door het parkeren naar de parkeerstroken te verplaatsen en door stoepen niet te verbreden voor het parkeren van fietsen scooters en LEV’s (lichte elektrische voertuigen, zoals de Birò). In plaats daarvan gebruiken we de (auto)parkeervakken hiervoor en werken we zoveel mogelijk circulair. Tot slot leren we in de praktijk welke oplossingen in de openbare ruimte goed of minder goed werken.

Schoolstraten Een schoolstraat is een straat bij een school waar gemotoriseerd verkeer tijdens in- en uitgaan niet is toegestaan. Dit vergroot de veiligheid en zorgt ervoor dat kinderen makkelijker met de fiets of lopend naar school komen. Aan het begin en einde van de schooldag wordt de straat een half uur afgesloten met een uitneembare paal. Op deze manier is er meer ruimte voor kinderen om veilig de school in- en uit te gaan. Fietsers, voetgangers, nood- en hulpdiensten houden toegang. We bekijken waar we dit vaker kunnen doen en of er permanente oplossingen zijn, waarbij de ruimte ook door de buurt gebruikt kan worden.

30 km/u in de stad Met de invoering van 30 km/u op een groot deel van het gemeentelijk wegennet zetten we een grote stap in het veiliger en gezonder maken van de stad. We zetten alle wegen in één keer om zonder overal tot herinrichting over te gaan. Dit is zowel vanuit duurzaamheid als financiën een logische stap.

Amsterdam maakt ruimte | 65

Waarmee gaan we aan de slag?

Verkeersveiligheid en inclusiviteit Sloterweg We sluiten een deel van de Sloterweg af om de veiligheid van fietsers en voetgangers te verbeteren. Op termijn gaan we er met ‘intelligente toegang’ voor zorgen dat bestemmingsverkeer er wel kan komen. Hierbij gaan we digitaal ontheffingen verlenen, zodat de verlening gratis kan. Amsterdam wil een inclusieve gemeente zijn. Daarom blijft het mogelijk voor digitaal minder vaardige bewoners of onder­nemers om naar het stadsloket te gaan en daar geholpen te worden met de aanvraag van een digitale ontheffing.

20-30 pilot We gaan op twee locaties een pilot doen met verschillende snelheden op het fietspad en de rijbaan. Doordat er steeds snellere voertuigen op het fietspad rijden, voelen veel mensen zich onveilig. Door de rijbaan aan te wijzen als plek waar 30 km/u geldt en het fietspad voor 20 km/u, willen we kijken wat er gebeurt. Het gebruik van de rijbaan is vrijwillig.

Voorbereiding verkenning ruimte maken Vondelpark In de Omgevingsvisie 2050 is een beeld neergezet van Amsterdam als metropool met een menselijke maat. Een meerkernige stad, waarin de openbare ruimte een veilige en prettige plek is om te zijn. Mobiliteit is daar een integraal onderdeel van. Lopen, fietsen en openbaar vervoer zijn dragers van de personenmobiliteit. Ook voor de auto is er plek in de stad, onder andere voor nooden hulpdiensten, logistiek of mensen die minder goed ter been zijn. Wel is de ruimte voor de auto kleiner dan nu. Er zijn minder parkeerplaatsen in de openbare ruimte en zo min mogelijk doorgaande routes binnen de stad. Deze plannen worden nu in stappen verder uitgewerkt. Concreet is in beeld gebracht hoe we het doorgaand verkeer in de stad kunnen verminderen met behulp van zogenoemde

filters in het netwerk. Hiermee verminderen we het doorgaande verkeer fors, maar kunnen specifieke doelgroepen nog wel door het filter rijden. Deze maatregelen dragen niet alleen bij aan meer ruimte voor andere functies in de openbare ruimte, maar ook aan meer ruimte voor lopen, fietsen en openbaar vervoer. In algemene zin beperkt dit het autogebruik van, naar en in de stad. Onderzocht wordt of de komende jaren een eerste stap gezet kan worden. Uit de eerste onderzoeken blijkt dat ruimte maken rondom het Vondelpark een kansrijke maatregel is vanwege de winst voor de leefbaarheid, de verkeersveiligheid en de vervoerwijzen voetganger, fiets en ov. Voordat het zover is, moet er nog veel worden uitgezocht. Verschillende partijen hebben zorgen geuit over de effecten van deze maatregelen op onder andere de A10, de bereikbaarheid voor doelgroepen, taxi, touringcar en logistiek en de effecten op andere gemeenten. Deze effecten bespreken we graag met de verschillende partijen.

Amsterdam maakt ruimte | 67

LATER De verbonden stad

Openbare ruimte voor iedereen De openbare ruimte is (weer) een centrale plek voor alle Amsterdammers. Hier ontmoeten we elkaar, gaan we veilig en zonder stress van A naar B, of lopen we gewoon een rondje. We nemen de tijd om van de stad te genieten. We ademen schone lucht in en kunnen op normaal volume een praatje maken op straat, zonder voortdurend op onze hoede te hoeven zijn voor voortrazend verkeer. Natuurlijk zijn er nog wel klachten. Er is nog steeds overlast, maar de scherpe randen zijn ervan af. Niemand zit thuis omdat ze niet over straat durven.

De stad van later is een stad in balans. Onze ecologische impact in de stad en op de rest van de wereld is fors verminderd. We zijn een sociaal rechtvaardige stad, waar iedereen kan meedoen. We doen de investeringen die nodig zijn en voorkomen kapitaalvernietiging. Zo brengen we onszelf binnen de grenzen van de driehoek en hebben we weer ruimte om gezond te leven, van de stad te genieten en onszelf te ontplooien binnen onze eigen houdbare ecologische voetafdruk.

Betrouwbare mobiliteit De stad geeft de ruimte aan verbindingen van A naar B, aan verbinding tussen mensen en de verbinding voor ondernemers en hun goederen. Mobiliteit staat veel meer ten dienste van de menselijke behoefte aan contact en beweging. Betrouwbaarheid is belangrijker geworden dan snelheid. Doorstroming en voertuigverliesuren zijn niet meer bepalend voor de inrichting van de stad.

Ecologisch veilig en sociaal rechtvaardig In de stad van later doen we weer de dingen die nodig en goed voor ons zijn. Ook dingen die we nu soms spannend vinden, zoals oversteken op straat met een blindengeleidehond, en in je eentje op de fiets naar school gaan. Langzaam maar zeker maakt het soms lastige zoeken weer plaats voor stabiliteit, waarin we verzekerd zijn van een ecologisch veilige en sociaal rechtvaardige stad.

Waar zullen we ruimte voor maken?

TAXI

Amsterdam maakt ruimte | 69

Jan Pieter Heijestraat Impressie van een andere inrichting.

Foto: Google Streetview

Illustratie: Jurian Voets

Amsterdam maakt ruimte | 71

Nieuwezijds Voorburgwal Herinrichting met meer ruimte voor voetgangers, fietsers en groen.

Foto’s: Thomas Schlijper

Amsterdam maakt ruimte | 73

Uitgave: Gemeente Amsterdam, 3 oktober 2023

Tekstredactie: De Zoele Haven

Vormgeving: LassooyDesign

Fotografie: Fotobank Amsterdam, Ruimte & Duurzaamheid, Verkeer & Openbare Ruimte, Thomas Schlijper