Jongeren niet in beeld 2020.pdf

Gemeente Amsterdam Onderzoek, Informatie en Statistiek

Jongeren niet in beeld

Jongeren niet in beeld- 2020 Factsheet | mei 2022 Dit rapport beschrijft de situatie van 16- tot en met 26-jarige Amsterdammer die op een bepaald moment niet werken en geen onderwijs volgen. In veel literatuur wordt deze groep aangeduid als NEET (Not in Employment, Education or Training). Een deel van de NEET populatie vanaf 18 jaar ontvangt een uitkering (werkloosheid, arbeidsongeschiktheid of bijstand) en is hierdoor in beeld bij de gemeente of het UWV. Jongeren die geen werk hebben, geen opleiding volgen en ook geen uitkering ontvangen worden buiten beeld genoemd. Deze jongeren staan wel ingeschreven in de Basisregistratie Personen (BRP).

De situatie van de NEET groep en jongeren die buiten beeld zijn is in kaart gebracht per december 2020. Eerder onderzoek door OIS beschreef de situatie in december 20171. De benodigde data is beschikbaar tot en met december 2020, dit is dan ook als peildatum aangehouden. Het doel van dit onderzoek is in kaart te brengen welke groepen jongeren bovengemiddeld vaak buiten beeld raken. De rapportage geeft meer inzicht in de omvang van de groep die mogelijk hulp nodig heeft of extra kwetsbaar is door te focussen op de duur (in maanden) van de buiten beeld status. Naast het totaal aantal jongeren zonder werk of opleiding wordt er gekeken naar verschillen tussen groepen. Daarbij wordt er naast demografische kenmerken ook gekeken naar het onderwijs- en werkverleden. In december 2020 waren er 16.400 jongeren met de NEET status (11,8%) en 11.820 jongeren buiten beeld (8,5%). Van de groep buiten beeld heeft 45% deze status reeds langer dan 6 maanden. Dit laat zien dat buiten beeld raken vaak niet van korte duur is. Vooral jongeren met een kind die samenwonen met hun partner zijn vaak langere tijd buiten beeld. Van deze groep zijn de jongeren die buiten beeld raken dit in 78% van de gevallen langer dan 6 maanden. Ook jongeren zonder startkwalificatie of waarvan het onbekend is of zij een startkwalificatie hebben blijven vaker lang buiten beeld.

Aan de andere kant is te zien dat jongeren zonder migratieachtergrond vaak relatief kort buiten beeld zijn. Groepen die gemiddeld langer buiten beeld blijven zijn, zijn ook groepen die in eerste instantie vaker buiten beeld raken. Ten opzichte van de meting met peildatum december 2017 is het aandeel NEET en buiten beeld jongeren afgenomen. In 2017 had 14,6% van de jongeren de NEET status en was 11,2% buiten beeld. Het aandeel jongeren dat langdurig buiten beeld is, is sinds 2017 wel gelijk gebleven. De groepen die geïdentificeerd zijn als vaker buiten beeld waren dit in 2017 ook, alhoewel de verschillen kleiner zijn geworden. Naast verschil tussen groepen met verschillende persoonskenmerken is ook tussen verschillende opleidingsniveaus duidelijk verschil te zien in het aandeel buiten beeld, alhoewel de verschillen kleiner zijn dan tussen groepen met verschillende persoonskenmerken. Jongeren met een MBO niveau 1 of niveau 2 diploma zijn vaker buiten beeld (10%). Ook van de jongeren met een PRO of VSO opleiding is 10% buiten beeld. 1 OIS (2020): Jongeren niet in beeld 2017.

1

Gemeente Amsterdam Onderzoek, Informatie en Statistiek

Jongeren niet in beeld

Verder had 33% van de jongeren buiten beeld in 2020 nog een baan. Opvallend is dat van deze groep slechts 11% gebruik heeft gemaakt van de WW tussen het hebben van een baan en de buiten beeld status.

Afbakening NEET jongeren Om zicht te krijgen op de Amsterdamse jongeren die niet werken en geen onderwijs volgen heeft OIS met behulp van CBS microdata bestanden van de Basisregistratie Personen gecombineerd met CBS gegevens over de sociaaleconomische categorie van personen. In deze laatste bron wordt op basis van inkomensbronnen aangegeven of een persoon werkt, onderwijs volgt en/of een uitkering ontvangt in een bepaalde maand. Daarbij zijn de volgende selecties gemaakt:  Amsterdamse jongeren: alle jongeren in de leeftijd 16 t/m 26 jaar die in december 2020 in het basisregister personen stonden ingeschreven in Amsterdam.  Minus onderwijsvolgende jongeren: jongeren die in december 2020 geregistreerd stonden in het voortgezet onderwijs (vo), middelbaar beroepsonderwijs (mbo), hoger beroepsonderwijs (hbo) of wetenschappelijk onderwijs (wo).  Minus werkende jongeren: jongeren die in december 2020 een baan in loondienst hadden, directeur-grootaandeelhouder waren of een zelfstandige onderneming hadden voor minimaal 1 uur per week2. Afbakening jongeren buiten beeld Op basis van de eerdergenoemde data worden jongeren buiten beeld als volgt samengesteld:  NEET jongeren minus jongeren met een uitkering: jongeren die een bijstandsuitkering, werkloosheidsuitkering of arbeidsongeschiktheidsuitkering ontvingen in december 2020.

2 In dit onderzoek wordt niet gekeken naar de economische zelfstandigheid van jongeren. De focus ligt op of jongeren

wel/niet in beeld zijn. Jongeren met een baan van 1 uur per week zijn in beeld, maar niet per se economisch zelfstandig.

2

Gemeente Amsterdam Onderzoek, Informatie en Statistiek

Jongeren niet in beeld

16.400 NEET jongeren in Amsterdam (11,8%), waarvan 11.820 buiten beeld (8,5%) Er woonden in december 2020 138.430 jongeren in de leeftijdscategorie 16 t/m 26 jaar in Amsterdam. Van deze groep waren er op dat moment 122.020 jongeren aan het werk of volgden onderwijs. Daarnaast waren er 16.400 jongeren zonder werk of onderwijs (NEET). Dit betreft 11,8% van alle Amsterdamse jongeren. Bij de meting van 2017 was dit nog 14,6%. Van de groep zonder werk of onderwijs ontvangen 4.580 jongeren een uitkering (werkloosheids-, arbeidsongeschiktheids- of bijstandsuitkering). De overige 11.820 jongeren zonder werk of onderwijs ontvangen geen uitkering (72,1%). Dit is de groep die in deze rapportage buiten beeld wordt genoemd en komt neer op 8,5% van alle jongeren in deze leeftijdsgroep. Bij de meting in 2017 was dit 11,2%. Figuur 1. Jongeren (16 t/m 26 jaar) naar onderwijs, werk en ontvangen van uitkering, december 2020

bron: CBS, bewerking OIS

3

Gemeente Amsterdam Onderzoek, Informatie en Statistiek

Jongeren niet in beeld

45% van de jongeren die buiten beeld zijn hebben deze status reeds langer dan 6 maanden Voor bijna de helft van de jongeren met een NEET of buiten beeld status geldt dat ze deze status reeds meer dan 6 maanden hebben. Voor zowel NEET als buiten beeld jongeren gaat het om 45%. Dit betekent dat er in december 2020 5.330 jongeren al ten minste zes maanden aaneengesloten buiten beeld waren. Voor 3.470 jongeren geldt zelfs dat ze minstens 12 maanden aaneengesloten geen werk, onderwijs of uitkering hadden. Dit is 2,5% van alle Amsterdamse jongeren in de leeftijdscategorie 16 t/m 26 jaar. Figuur 2 laat voor de jongeren die in december 2020 NEET of buiten beeld waren zien welk deel korter dan 6 maanden, 6 tot 12 maanden en 12 maanden of langer buiten beeld was. In tegenstelling tot het totale aandeel jongeren met de buiten beeld status, is het aandeel jongeren dat langdurig buiten beeld is gelijk gebleven sinds 2017. Toen ging het om 45%. Figuur 2. Verdeling jongeren (16 t/m 26 jaar) met NEET (n=16.400) of buiten beeld (n=11.820) status naar duur van de status, december 2020 (procenten)

bron: CBS, bewerking OIS

Jongeren met een kind en jongeren die recent zijn geïmmigreerd zijn vaker buiten beeld Zoals eerder beschreven is 8,5% van de Amsterdamse jongeren buiten beeld. Logischerwijs verschilt dit aandeel tussen verschillende groepen jongeren (figuur 3). Jongeren van wie het onbekend is of zij een startkwalificatie hebben zijn vaak buiten beeld (5.270 jongeren, 37,5%). Dit zijn voornamelijk jongeren die buiten Nederland zijn opgegroeid en buiten Nederland onderwijs hebben gevolgd. Van deze groep is het opleidingsniveau vaak onbekend. Dit betreft vooral jongeren die de afgelopen 5 jaar naar Nederland zijn gekomen, bijvoorbeeld voor studie of werk of als statushouder. Ook jongeren zonder startkwalificatie zijn bovengemiddeld vaak buiten beeld (11,1%).

4

Gemeente Amsterdam Onderzoek, Informatie en Statistiek

Jongeren niet in beeld

Figuur 3. Aandeel jongeren (16 t/m 26 jaar) buiten beeld naar achtergrondkenmerken, december 2020 (procenten)

bron: CBS, bewerking OIS

Opvallend is dat jongeren die zijn geïmmigreerd vanuit west-EU (15,7%), oost-EU (16,9%) of Amerika, Azië, Oceanië en overige delen van Europa (17,5%) vaker geen werk, opleiding of uitkering hebben. Dit is deels te verklaren doordat deze jongeren vaker op latere leeftijd en voor kortere tijd (bijvoorbeeld voor werk of een studie) naar Nederland komen. Wanneer een persoon teruggaan naar het land van herkomst kan de persoon nog ingeschreven staan in Nederland. Op dat moment wordt iemand meegeteld als zijnde buiten beeld, aangezien de persoon geen onderwijsinschrijving, baan of uitkering meer heeft in Nederland maar wel nog ingeschreven staat. Ook jongeren die zich in de afgelopen 2 jaar in Nederland hebben gevestigd zijn vaak buiten beeld (24,9%). Per definitie is deze groep natuurlijk relatief minder vaak langer dan 6 maanden buiten beeld. Pas wanneer jongeren meer dan 10 jaar in Nederland woonachtig zijn is het aandeel buiten beeld (7,2%) onder het stedelijk gemiddelde3.

3 De indeling naar migratieachtergrond die wordt aangehouden in dit rapport is in lijn met de standaardindeling van

het CBS (https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/statistische-trends/2022/nieuwe-indeling-bevolking-naar-herkomst). Migratieachtergrond wordt bepaald op basis van het geboorteland van de persoon in kwestie.

5

Gemeente Amsterdam Onderzoek, Informatie en Statistiek

Jongeren niet in beeld

Figuur 4 laat zien welk deel van de jongeren in de afgelopen 5 jaar onderwijs heeft gevolgd, uitgesplitst naar migratieachtergrond. Hierin is te zien dat jongeren met een migratieachtergrond minder vaak onderwijs hebben gevolgd in Nederland. Voor deze jongeren is het mogelijk lastiger om van de buiten beeld status terug naar het onderwijs te gaan. Figuur 4. Aandeel jongeren (16 t/m 26 jaar) dat de afgelopen 5 jaar geen onderwijs heeft gevolgd in Nederland naar migratieachtergrond, december 2020 (procenten)

bron: CBS, bewerking OIS

Ongeveer een kwart (25,3%) van de jongeren met een kind die samenwonen met een partner is buiten beeld, het gaat om 400 jongeren. Dit is bovengemiddeld, maar met name bovengemiddeld veel van deze jongeren zijn langdurig buiten beeld (19,6%). Hierin speelt mogelijk mee dat deze groep in hun levensonderhoud kan worden gesteund door de partner. Alleenstaande ouders zijn aanzienlijk minder vaak buiten beeld (7,6%). Over de gehele groep gekeken is er weinig verschil tussen mannen en vrouwen. Mannen zijn iets vaker buiten beeld dan vrouwen (9,5% t.o.v. 7,7%). Daarentegen zijn er enkele opvallende groepen waar vrouwen aanzienlijk vaker buiten beeld zijn. Het grootste verschil zit bij jongeren met een kind die samenwonen met een partner. In deze groep is 11% van de mannen buiten beeld en 30% van de vrouwen. Bij personen met een migratieachtergrond is dit verschil nog duidelijker aanwezig. Ook alleenstaande ouders die buiten beeld zijn, zijn voornamelijk vrouwen. Verder geldt dat vrouwen waarvan de startkwalificatie onbekend is vaker buiten beeld zijn dan mannen met een onbekende startkwalificatie (42% t.o.v. 32%). Ook vrouwen die minder dan 2 jaar in Nederland wonen zijn vaker buiten beeld dan voor de vergelijkbare groep mannen (26% t.o.v. 24%). De groepen die in figuur 3 naar voren komen als bovengemiddeld vaak buiten beeld zijn dezelfde groepen die in 2017 werden geïdentificeerd.

Een verschil tussen de 2017 en de 2020 meting is dat de verschillen tussen groepen kleiner zijn. Dit is mede te verklaren doordat het aandeel jongeren buiten beeld is afgenomen voor de gehele groep wat gemiddeld het sterkste doorwerkt in groepen die het vaakst buiten beeld zijn. Met name voor de groep jongeren die zich in de afgelopen 2 jaar in Nederland hebben gevestigd is het aandeel buiten beeld gedaald. Dit was in 2017 nog 41,6% en is in 2020 afgenomen tot 24,9%. Bij de paren met kind en jongeren waarvan het onbekend is of zij een startkwalificatie hebben is de afname kleiner: respectievelijk van 28,9% en 46,2% naar 25,3% en 37,5%.

6

Gemeente Amsterdam Onderzoek, Informatie en Statistiek

Jongeren niet in beeld

Met name jongeren met een partner en een kind lang buiten beeld Net als voor de totale groep jongeren buiten beeld is er ook gekeken naar de duur van de buiten beeld status per subgroep. Van alle jongeren buiten beeld is 45% langer dan 6 maanden buiten beeld. In Figuur 5 is te zien dat er een aantal groepen zijn die beduidend vaker meer dan 6 maanden buiten beeld zijn:  Jongeren zonder startkwalificatie of waarvan het onbekend is of zij een startkwalificatie hebben.  Migranten die 2 tot 10 jaar in Nederland woonachtig zijn  Jongeren met een partner en een kind. Dit zijn ook de groepen die bovengemiddeld vaak de buiten beeld status hebben (Figuur 3). Figuur 5. Duur van de buiten beeld status van jongeren (16 t/m 26 jaar) naar achtergrondkenmerken, december 2020 (procenten) Amsterdams gemiddelde langdurig buitenbeeld (45%)

bron: CBS, bewerking OIS

7

Gemeente Amsterdam Onderzoek, Informatie en Statistiek

Jongeren niet in beeld

MBO niveau 1 en 2, VSO en PRO leerlingen raken het vaakst buiten beeld (10%) De buiten beeld status komt niet onder alle opleidingsniveaus even vaak voor. Buiten beeld komt het meeste voor onder jongeren met een MBO niveau 1 of 2 diploma en jongeren die voortgezet speciaal onderwijs of praktijkonderwijs hebben gevolgd. Voor deze groepen geldt dat 10% van de jongeren buiten beeld is. Ook hebben deze groepen relatief vaak meer dan 6 maanden de buiten beeld status. Een uitsplitsing van de verschillende niveaus op het voortgezet onderwijs laat zien dat met name leerlingen met een vmbo basisberoepsopleiding buiten beeld raken (8,9%). Voor de andere leerwegen op het vmbo ligt dit aandeel al aanzienlijk lager (5,3% voor vmbo theoretisch en 6,1% voor vmbo kaderberoeps). Gemiddeld genomen raakt van alle leerlingen met als hoogst afgeronde opleiding het voorgezet onderwijs 4,7% buiten beeld. Havo leerlingen liggen ongeveer op dit gemiddelde (4,5%) en voor vwo leerlingen ligt dit aandeel aanzienlijk lager (3,4%). Een belangrijke factor hierin is het feit dat havo en vwo leerlingen over het algemeen langer doorstuderen en dus per definitie in beeld blijven. Een verdere uitsplitsing naar de verschillende sectoren op het MBO laat zien dat hier voor de verschillende niveaus geen onderscheid is in het aandeel jongeren buiten beeld4. Figuur 6.

Aandeel jongeren (16 t/m 26 jaar) buiten beeld uitgesplitst naar hoogst afgeronde opleidingsniveau, december 2020 (procenten)

bron: CBS, bewerking OIS

4 De volgende sectoren worden onderscheiden: economie, landbouw, techniek, zorg en welzijn, combinatie van

sectoren

8

Gemeente Amsterdam Onderzoek, Informatie en Statistiek

Jongeren niet in beeld

Na het behalen van een opleiding bestaat de mogelijkheid om door te studeren op een hoger niveau. In figuur 7 wordt voor de vier MBO niveaus gekeken naar het hoogst gevolgde opleidingsniveau, gegeven het hoogst behaalde opleidingsniveau, en wat het effect hiervan is op het aandeel jongeren dat buiten beeld raakt5. Leerlingen die na het behalen van hun MBO diploma op een hoger niveau door hebben gestudeerd zonder deze opleiding af te ronden raken niet noodzakelijkerwijs minder vaak buiten beeld. Voor MBO niveau 2 leerlingen is pas een duidelijke afname waarneembaar wanneer zij een MBO niveau 4 opleiding hebben gevolgd. Voor MBO niveau 3 leerlingen is er geen verschil wanneer de jongere ook begonnen is aan een MBO 4 opleiding. Het volgen van een HBO-opleiding heeft wel een positief effect voor MBO niveau 4 leerlingen op het aandeel dat buiten beeld raakt. Figuur 7. Aandeel jongeren (16 t/m 26 jaar) buiten beeld per hoogst afgeronde opleidingsniveau naar hoogst gevolgde opleidingsniveau (excl. jongeren die nog ingeschreven staan in het onderwijs), december 2020 (procenten)

bron: CBS, bewerking OIS

5 Er is gekeken naar jongeren die als hoogst gevolgde opleidingsniveau een hoger niveau hebben dan het hoogst

afgeronde niveau. Leerlingen die in 2020 ingeschreven staan in het onderwijs zijn uitgesloten, omdat deze nog studeren er daardoor per definitie niet buiten beeld kunnen zijn. De percentages die in figuur 6 worden weergeven zijn dientengevolge hoger dan de percentages in figuur 5, waarin het aandeel t.o.v. de gehele populatie wordt meegenomen. Voorbeeld: voor leerlingen met een MBO 4 diploma is gekeken wat het effect

9

Gemeente Amsterdam Onderzoek, Informatie en Statistiek

Jongeren niet in beeld

54% van de jongeren buiten beeld heeft werkervaring in de afgelopen 5 jaar, waarvan 33% in 2020 Van de jongeren die buiten beeld zijn heeft 46% niet gewerkt in de afgelopen 5 jaar. Voor alle jongeren in de leeftijdscategorie 16 t/m 26 is dit slechts 12%. Hier staat tegenover dat ook 33% van de buiten beeld groep (3.870 jongeren) op een moment in 2020 een baan heeft gehad, maar deze niet meer had op het peilmoment in december. De 3.870 jongeren in de buiten beeld groep die in 2020 hebben gewerkt deden dit vooral in de sectoren horeca (990 jongeren), verhuur en overige zakelijke dienstverlening. (940 jongeren) en handel (720 jongeren). Een uitsplitsing naar opleidingsniveau laat zien dat de genoemde verhoudingen voor de verschillende opleidingsniveaus vergelijkbaar zijn. Opvallend is dat slechts 11,6% van de jongeren in deze groep (450 jongeren) in 2020 gebruik heeft gemaakt van een WW-uitkering. Figuur 8. Verdeling van het meest recente jaar waarin jongeren (16 t/m 26 jaar) en jongeren buiten beeld een baan hadden, december 2020

bron: CBS, bewerking OIS

De werkervaring bestaat voornamelijk bestaat uit kleine banen. Dit blijkt wanneer er gekeken wordt naar het aantal gewerkte uren per week. Ondanks dat jongeren vaak minder uren per week maken, is dit bij jongeren buiten beeld nog duidelijker zichtbaar. Jongeren buiten beeld hadden in 47% van de gevallen een baan van minder dan 12 uur per week. Voor alle Amsterdamse jongeren ligt dit op 37%.

10

Gemeente Amsterdam Onderzoek, Informatie en Statistiek

Jongeren niet in beeld

Jongeren in Centrum en Nieuw-West zijn vaker buitenbeeld en blijven ook vaker langdurig buiten beeld In de stadsdelen Centrum en Nieuw-West ligt het aandeel jongeren dat buiten beeld is het hoogst. Van alle jongeren in de leeftijdscategorie 16 t/m 26 jaar is in deze stadsdelen respectievelijk 11% en 10% buiten beeld. In de overige stadsdelen ligt het aandeel jongeren buiten beeld tussen 7% of 8%. Er is echter veel afwijking tussen wijken binnen de verschillende stadsdelen. In Centrum is het aandeel buiten beeld het hoogst in Grachtengordel-Zuid, Grachtengordel-West en Haarlemmerbuurt. In Nieuw-West gaat het om Luktemeer/Ookmeer en Overtoomse Veld. Ook in de stadsdelen die onder gemiddeld scoren zijn wijken met een bovengemiddeld aandeel jongeren buiten beeld. In Zuid zijn dit Buitenveldert, Prinses Irenebuurt, Apollobuurt en Willemspark. In Oost gaat het om Weesperbuurt/Plantage en Weesperzijde. Figuur 9. Aandeel jongeren (16 t/m 26 jaar) buiten beeld als aandeel van het aantal jongeren per wijk (alleen bewoonde gebieden zijn weergeven), december 2020

bron: CBS, bewerking OIS

11

Gemeente Amsterdam Onderzoek, Informatie en Statistiek

Jongeren niet in beeld

Naast het aandeel jongeren buiten beeld per wijk is er ook gekeken naar het aandeel hiervan dat langdurig (meer dan 6 maanden) buiten beeld blijft. Bij langdurig buiten beeld zijn is er minder verschil tussen de wijken, al komen ook nu de wijken naar voren die in figuur 9 naar voren kwamen als wijken met veel jongeren buiten beeld. In deze wijken zijn jongeren dus vaker buiten beeld en blijven zij dit bovendien relatief vaak langdurig. Figuur 10. Aandeel jongeren (16 t/m 26 jaar) meer dan 6 maanden buiten beeld als aandeel van het aantal jongeren buiten beeld per wijk (alleen bewoonde gebieden zijn weergeven), december 2020

bron: CBS, bewerking OIS

Colofon Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS) Weesperstraat 113-117 1018 VN Amsterdam Telefoon: 020 251 0333 data.amsterdam.nl Sjors Verhaar Marleen RIjksen

s.verhaar@amsterdam.nl m.rijksen@amsterdam.nl

12