Jaarverslag Leerplicht 2024-2025.pdf
Tekst van het document
Jaarverslag Leerplicht 2024-2025 Bouwen aan gelijke kansen in het onderwijs
2
Inhoud Inleiding
4
Amsterdam in cijfers
5
Leerplicht en Kwalificatieplicht
6
Schoolloopbaan
7
Thuiszitters
11
Relatief verzuim
17
Vrijstellingen
22
Handhaving
23
Bijlage: Analyse thuiszitters
24
3
Inleiding In dit jaarverslag Leerplicht treft u een overzicht van de cijfers over schoolverzuim, thuiszitters en afgegeven vrijstellingen in het schooljaar 20242025. Deze cijfers vergelijken we met voorgaande schooljaren om meerjarige trends zichtbaar te maken. Waar mogelijk proberen we deze trends ook te verklaren. De cijfers laten zien waar wij in ons beleid op kunnen bijsturen. Dit doen we door samenwerkingsafspraken te maken met het onderwijs en onze partners in de stad, door trainings- en scholingstrajecten voor alle leerplichtambtenaren aan te bieden en door continue te reflecteren op onze manier van werken. Op die manier kunnen we de kwaliteit van ons werk verder verbeteren en daarmee de dienstverlening aan de Amsterdammer.
Met het recht op onderwijs als uitgangspunt staat het perspectief van het kind of de jongere altijd centraal. Iedere situatie is anders en vraagt veel flexibiliteit, expertise en inlevingsvermogen van iedereen die hierbij betrokken is. Denk daarbij aan leerplichtambtenaren, scholen, ouders en samen werkingspartners. Het werk van Leerplicht richt zich niet alleen op toezicht en handhaving, maar ook op begeleiding, advies en coördinatie van passende ondersteuning. Zo zorgen we er met elkaar voor dat zoveel mogelijk kinderen en jongeren gelijke kansen krijgen om zich optimaal te ontwikkelen. We wensen u veel leesplezier. Leerplicht gemeente Amsterdam
Het jaarverslag biedt ook informatie over de Amsterdamse populatie leer- en kwalificatieplichtigen. We leggen ook uit wat de leerplichttaak precies inhoudt. Om de veelzijdigheid van het werk van Leerplicht verder te belichten, zijn enkele interviews opgenomen. Deze verhalen geven een mooi beeld van de verschillende initiatieven die Leerplicht neemt om schoolverzuim aan te pakken en om te bouwen aan gelijke kansen in het onderwijs. We willen daarmee bereiken dat alle jongeren in Amsterdam optimaal gebruik kunnen maken van hun recht op onderwijs.
4
Amsterdam in cijfers Inwoners Amsterdam (1 oktober 2024)
9.086
935.100
102.518
bovenleerplichtigen leer- of kwalificatie (18+) plichtigen (18–)
Amsterdammers
18– Van de 102.518 leer- of kwalificatie plichtige Amsterdammers zijn er 4.706 (5%) in behandeling bij Leerplicht
18+ Van de 9.086 bovenleerplichtige Amsterdammers zijn er 678 (7%) in behandeling bij Leerplicht
Aantal scholen in Amsterdam
Amsterdamse leerlingen Totaal
Primair Onderwijs en Speciaal Basisonderwijs
231
Speciaal Onderwijs en Voortgezet Speciaal Onderwijs
33
Voortgezet Onderwijs
88
Middelbaar Beroepsonderwijs*
49
Particulier Onderwijs
14
Primair Onderwijs en Speciaal Basisonderwijs
*MBO-vestigingen
5
Totaal
Waarvan buiten Amsterdam op school
51.823
2.201
Speciaal Onderwijs en Voortgezet Speciaal Onderwijs
2.692
281
Voortgezet Onderwijs
40.390
1.774
Middelbaar Beroepsonderwijs
11.804
3.199
Particulier Onderwijs
1.652
577
Leerplicht en Kwalificatieplicht Wat is Leerplicht precies? Welke soorten van verzuim kennen we? Hoe werken wij in Amsterdam? Alle kinderen in de leeftijd van 5 tot 16 jaar moeten verplicht naar school. Zij zijn volgens de Leerplicht wet leerplichtig. Jongeren tussen de 16 en 18 jaar die nog geen startkwalificatie hebben (dit is een diploma havo, vwo of mbo op niveau 2 of hoger) zijn kwalificatieplichtig. De kwalificatieplicht is ook opgenomen in de Leerplichtwet. De kwalifi catieplicht geldt niet voor jongeren die praktijk onderwijs gevolgd hebben, en geldt ook niet voor de uitstroomprofielen dagbesteding of arbeidsmarkt gericht in het voortgezet speciaal onderwijs.
Wat doet de leerplichtambtenaar? Leerplichtambtenaren voeren interventies uit om schoolverzuim, thuiszitten en voortijdig schoolverlaten te voorkomen en te verminderen. Ze werken samen met scholen en ketenpartners om het schoolverzuim tegen te gaan. De leerplichtambtenaar is aanwezig op school om leerlingen eerder in beeld te krijgen bij verzuim. Zo kan er sneller worden ondersteund en ingegrepen als dat nodig is. De leerplichtambtenaar adviseert betrokkenen bij (dreigend) schoolverzuim, signaleert vroegtijdig en handelt alert op mogelijke risico’s. De leerplichtambtenaar werkt methodisch
volgens de Methodisch aanpak schoolverzuim (MAS) en de Amsterdamse Maatwerkmethode (AMM). Adviseren, regisseren en signaleren behoren daarbij tot de belangrijkste taken van de leerplichtambtenaar.
MAS De methodische aanpak schoolverzuim (MAS) is ontwikkeld door Halt, het Openbaar Ministerie, de Raad voor de Kinderbescherming, de VNG en beroepsvereniging Ingrado met als doel (langdurig) schoolverzuim effectief te voorkomen en aan te pakken door een gestructureerde en samenhangende werkwijze aan te bieden. Dit wordt bereikt door het inzetten van een gezamenlijke aanpak van verschillende betrokkenen, zoals scholen, jeugdzorg en gemeenten. Bij verzuim richten de leerplichtambtenaren zich primair op preventie en vrijwillige (jeugd)hulp. Waar nodig kan ook straf rechtelijk ingegrepen worden door het opmaken van een proces-verbaal.
Amsterdamse Maatwerkmethode De AMM is een gemeenschappelijke werkwijze in het sociaal domein. Er wordt samengewerkt door
6
het buurtteam, de dienst Werk, Participatie en Inkomen (WPI), het Ouder- en Kindteam (OKT) en leerplicht. Daarbij worden de krachten gebundeld en wordt gezocht naar maatwerkoplossingen die passen bij de individuele behoeften en mogelijkheden van de Amsterdamse kinderen.
Samengevat De leerplichtambtenaren vervullen een belangrijke rol als spil in het veld door voortdurend te schakelen tussen hun advies-, regie- en signalerende rollen, afhankelijk van wat nodig is. Deze rollen zijn circulair en vullen elkaar aan om verzuim- en onderwijs problemen effectief aan te pakken. De leerplicht ambtenaren bewaken het proces, werken transparant en methodisch, en zetten als dat nodig is hun discre tionaire bevoegdheden in. De gemeente Amsterdam streeft naar hoogwaardige dienstverlening en gelijke kansen voor ieder kind. Dit vraagt soms om maatwerkoplossingen. Door in te spelen op individuele behoeften werken zij aan gelijke kansen voor iedereen.
Schoolloopbaan Schoolloopbaan van de jonge Amsterdammer
Leerplichtambtenaar
Halt
De leerplichtambtenaar is de expert in het leerrecht van het kind en geeft informatie, adviseert, bemiddelt, schakelt en handhaaft.
Openbaar Ministerie
Gemeente Amsterdam Jongerenpunt
Gemeente Amsterdam Leerplicht
Primair Onderwijs
5 Ouders/verzorgers
HBO/WO
Ouders en/of verzorgers zorgen dat hun kind is ingeschreven op een school en naar school gaat. Het kind is vanaf 12 jaar medeverantwoordelijk voor zijn schoolgang.
Leeftijd 18–
12
Bij verzuim komt de school in actie. Scholen zijn wettelijk verplicht om ongeoorloofd verzuim van 16 uur of meer te melden bij Leerplicht via DUO. De leerplichtambtenaar ontvangt deze melding en onderneemt actie. Daarnaast kunnen scholen ook eerder melding maken ongeoorloofd verzuim, zodat de leerplichtambtenaar preventief kan worden ingezet en verdere toename van het verzuim kan worden voorkomen.
Arbeidsmarkt
Doorstuderen
Voortgezet Onderwijs
18
23 Middelbaar beroepsonderwijs
Ketenpartners
Leeftijd 18+
Zo nodig is er ondersteuning van diverse ketenpartners; samenwerkingsverband, JGZ, en OKT. De leerplichtambtenaar heeft de regie en schakelt tussen de ketenpartners om tot een passende oplossing te komen voor het kind.
In Amsterdam wordt ongeoorloofd verzuim van jongeren van 18 jaar en ouder verplicht na 28 dagen gemeld bij Leerplicht. Daarnaast hanteert de stad een risicogerichte aanpak om vroegtijdig in te grijpen en schooluitval te voorkomen, met als doel jongeren te ondersteunen bij het behalen van hun diploma.
7
Het verhaal van Kim Hoogendijk (afdelingsmanager leerplicht) Alweer bijna 2 jaar is Kim Hoogendijk afdelingsmanager bij de afdeling Leerplicht. Het was voor haar een heel bewuste keuze om die stap te maken. Want juist vanuit leerplicht kun je voor heel veel kinderen en jongeren het verschil maken door ze te helpen bij het werken aan hun toekomst. Dat is in deze tijd een forse opgave. En ook het schooljaar 2024/2025 gaf de afdeling leerplicht alles om daar aan bij te dragen. Kim vertelt graag meer over de belangrijkste observaties en mijlpalen in dat jaar.
8
Over Kim
“Als afdeling staan we voor enorme uitdagingen. De wereld om ons heen verandert in een razend tempo, en als afdeling willen we daarin meegroeien om onze schoolgaande jeugd daadwerkelijk te kunnen bieden wat ze nodig hebben. Om dat goed te doen, was het nodig om onze missie en visie te herzien. Want waartoe zijn we als afdeling leerplicht op aarde? We hebben daar met heel veel verschillende partijen gesprekken over gevoerd. Onder andere met de schoolbesturen en schooldirecties, en met de Samenwerkingsverbanden. We vroegen ze wat ze de komende jaren van ons nodig hebben.”
Hier zijn wij als leerplicht van “Wij staan als afdeling primair voor het fundamentele recht op onderwijs voor ieder kind. We hebben het daarbij niet primair over leerplicht, maar over leerrecht. Als je dan kijkt naar het onderwerp verzuim – een grote bedreiging voor dat leerrecht – dan is signaleren, adviseren en regisseren een belangrijke taak van ons. Hoe eerder wij in beeld zijn, hoe beter. En dus is het belangrijk dat we veel meer dan voorheen nog op de scholen aanwezig zijn. Op die manier kunnen we samen met de jongeren en met de school kijken wat er nodig is.”
Herziening leerplichtwet “We zien dat het ministerie van OCW landelijk, samen met partners zoals gemeenten, Ingrado en andere betrokken partijen, verkent hoe een preventieve aanpak van schoolverzuim beter kan worden geborgd
in wet- en regelgeving. Daar zijn we in Amsterdam enthousiast over en werken hier actief aan mee, onder andere in samenwerking met andere grote gemeenten. Wij vinden het vooral belangrijk dat het leerrecht sterker wordt verankerd en dat er een nieuwe visie komt op leerplicht, met een herziening van de Leerplichtwet die beter aansluit bij de huidige praktijk. Het Openbaar Ministerie heeft recent aangegeven terughoudender te zijn met strafrechtelijke hand having in bepaalde leerplichtzaken, omdat het strafrecht niet altijd het juiste instrument is om complexe onderwijs- en zorgvraagstukken op te lossen. Dit onderstreept de noodzaak van een verschuiving naar een meer preventieve en ondersteunende aanpak. Als afdeling leerplicht zullen we daarom nog nadruk kelijker inzetten op preventie. Ook de komende jaren blijven we, waar mogelijk, maatwerk leveren om schoolverzuim en uitval zoveel mogelijk te voorkomen.”
Kim Hoogendijk is sinds twee jaar afdelingsmanager Leerplicht. Daarvoor werkte zij jarenlang in het zorgdomein, waar zij brede ervaring opdeed op het snijvlak van zorg, veiligheid en publieke gezondheid. Eerder was Kim onder andere werkzaam als sociaal psychiatrisch verpleegkundige bij de afdeling vangnet van de GGD Amsterdam. In deze rol werkte ze voor het meldpunt Zorg & Overlast in Nieuw-West, waar zij dagelijks te maken had met mensen met complexe problematiek. Vervolgens vervulde zij de rol van teammanager geïntegreerde voorzieningen Zuidoost bij de GGD Amsterdam. In deze functie gaf zij leiding aan een voorziening waarin medische behandeling, zorg en begeleiding voor mensen met ernstige verslavingsproblematiek samenkomen. Denk daarbij aan een locatie waar onder strikt medisch toezicht methadon en voor een kleine, zorgvuldig geselecteerde groep medische heroïne worden verstrekt, gecombineerd met psychosociale begeleiding en maatschappelijke ondersteuning. Het doel van deze geïntegreerde aanpak is stabilisatie, gezondheidswinst en het beperken van schade en overlast. Tijdens de coronapandemie nam Kim binnen de GGD de rol op zich van adjunct hoofd corona. Zij was verantwoordelijk voor de uitvoering van grootschalig testbeleid, bron- en contactonderzoek, vaccinaties en de corona-belteams, inclusief de personele op- en afschaling en de locatiestrategie.
Tendensen in schooljaar 2024/2025 “We hebben helaas moeten constateren dat het aantal thuiszitters toeneemt. Ook landelijk zien we die ontwikkeling. Het is deels te wijten aan de toename van psychische problematiek onder jongeren. En ook de wachtlijsten voor passende hulp daarbij groeien. Dus zullen we nog breder moeten gaan kijken
9
“Dat was een enorme operatie,” zegt zij daar zelf over. “Maar ook een leerzame tijd, waarin we grenzen opzochten en waarin bleek hoeveel er mogelijk is als mensen samen de schouders eronder zetten.”
naar wat wel kan, ook als school of zorg niet lukt of mogelijk is ! We zien dat het aantal vrijstellingen op grond van geloofsovertuiging toeneemt. En de overheid controleert thuisonderwijs niet, we weten dus niet of deze kinderen daadwerkelijk thuisonderwijs krijgen. We kunnen dus ook niet toetsen of die van goede kwaliteit is, en we weten ook niet of het goed gaat met deze kinderen. We zien ook vrijstelling op basis van ziekte of psychische aandoeningen toenemen. Het is dus van groot belang dat de leerplichtwet herzien wordt!”
Alleenstaande minderjarige asielzoekers “Bijzondere doelgroepen in de stad rechtvaardigen soms een aparte, eigen aanpak. Om die reden zijn we gestart met de inzet van leerplichtambtenaren specifiek gericht op internationale schakelklassen, en specifiek gericht op minderjarige, alleenstaande asielzoekers. Deze doelgroep is kwetsbaar als je het hebt over leerrecht, en daarom is extra inzet nodig. Deze jongeren zijn hier zonder ouders, vaak
getraumatiseerd, en dan is onderwijs misschien niet het eerste waar je aan denkt. Maar in Nederland is onderwijs wel cruciaal voor de rest van jouw leven!”
Pilot mbo “Vorig schooljaar zijn we gestart met een pilot gericht op het mbo, en sinds schooljaar 2024-2025 is er een apart mbo-leerplichtteam operationeel. Wij hebben intussen gemerkt dat het werken met de mbo-ers specifieke competenties vraagt van onze leerplichtambtenaren en ook dat het stakeholdersveld compleet anders is dan op PO en VO. We willen natuurlijk dat ook deze groep jongeren straks met een startkwalificatie hun opleiding verlaat. En daarom is ook op het mbo onze aanwezigheid ontzettend belangrijk,
Capaciteitsprobleem Leerplicht “Dit heeft het afgelopen jaar binnen onze afdeling voor de nodige uitdagingen gezorgd. We hebben de afgelopen jaren keihard gewerkt om daar verandering
10
in te brengen. We hebben veel nieuwe collega’s ingewerkt. Ik ben blij te kunnen melden dat er voor iedere school nu weer een vast aanspreekpunt is. Elkaar opzoeken en elkaar ontmoeten zijn echt belangrijk. Teams groeien door elkaar te zien en nauw samen te werken. Onze aanwezigheid op scholen is daarbij noodzakelijk. Alleen dan horen we uit de eerste hand wat onze jongeren daadwerkelijk nodig hebben.”
Vol vertrouwen verder “Na een onrustige periode is de rust op de afdeling Leerplicht aan het weerkeren. We hebben meer capaciteit en ons MT is weer volledig bemenst. We hebben een goed team, en gaan vol vertrouwen met elkaar verder bouwen aan onze opgave. We blijven werken volgens onze visie en we blijven het gesprek voeren met elkaar. Vooral dan kunnen wij de komende jaren als leerplicht het verschil blijven maken.”
Thuiszitters We hebben het in Amsterdam over een thuiszitter wanneer een kind of jongere, die leer- of kwalificatieplichtig is: • Langer dan vier weken geen schoolinschrijving heeft. We noemen dit thuiszitter zonder schoolinschrijving (Absoluut Verzuim). • Wel een schoolinschrijving heeft, maar langer dan vier weken geen onderwijs volgt, zonder dat daar een geldige reden voor is (ongeoorloofd verzuim) of als daar wel een geldige reden voor is (geoorloofd verzuim). We noemen dit thuiszitter met schoolinschrijving (Langdurig Relatief Verzuim). Deze definitie is een hulpmiddel om zicht op zoveel mogelijk thuiszitters te houden. Voor de thuiszitters met schoolinschrijving is Leerplicht afhankelijk van het onderwijs. In Amsterdam geldt de afspraak dat scholen zowel de wettelijke verplichte ongeoorloofde, alsook de geoorloofde thuiszitters met schoolinschrijving melden bij Leerplicht.
Thuiszitters Aantal 1.200 1.000 800 600
1.046
Wat valt op? Aantal t.o.v. doelgroep (%) 1.183 1,5% 1.063 1,3% 1,0%
0,9%
0,8%
0,8%
867
874
0,2%
0,2%
0,2%
179
189
206
2022-2023
2023-2024
2024-2025
977
0
0,7% 0,5%
400 200
1,1%
0,3%
• Het aantal thuiszitters is toegenomen met 120 leerlingen. • Thuiszitters zonder schoolinschrijving (13 t/m 17 jaar) hebben het grootste aandeel in deze stijging, met een toename van 96 thuiszitters. • Thuiszitters met schoolinschrijving voortgezet onderwijs, volgt met een stijging van 25 thuis zitters.
0,1% –0,1%
Thuiszitters met schoolinschrijving (LRV) Thuiszitters zonder schoolinschrijving (AV) Thuiszitters zonder schoolinschrijving (AV) t.o.v. doelgroep Thuiszitters met schoolinschrijving (LRV) t.o.v. doelgroep
Aantal thuiszitters met en zonder schoolinschrijving
Tussen 4 weken en 3 maanden
Langer dan 3 maanden
Totaal
Zonder schoolinschrijving 5 t/m 12 jaar
202
211
413
Zonder schoolinschrijving 13 t/m 17 jaar
272
292
564
Met schoolinschrijving primair onderwijs
6
31
37
Met schoolinschrijving speciaal onderwijs
2
23
25
Met schoolinschrijving voortgezet onderwijs
33
103
136
Met schoolinschrijving MBO
2
5
7
Met schoolinschrijving particulier onderwijs
1
0
1
Totaal
518
665
1.183
11
Deze diagrammen tonen de status van de thuiszitters zonder schoolinschrijving op de peildatum van 1 oktober, na het schooljaar waarin zij als thuiszitter werden gemeld. Wat opvalt is dat 28% van de groep van het schooljaar 2024-2025 op 1 oktober 2025 nog steeds thuis zat. Dit is meer dan de groep van het schooljaar 2023-2024. Toen zat op 1 oktober 2024 26% van de groep nog thuis.
Thuiszitters zonder schoolinschrijving 2023-2024: status op 1 oktober 2024 14; 2%
160; 18%
10; 1%
229; 26%
116; 13% 355; 41%
Deze diagrammen tonen de status van de thuiszitters met schoolinschrijving op de peildatum van 1 oktober, na het schooljaar waarin zij als thuiszitter werden gemeld. Wat opvalt is dat 60% van de groep van het schooljaar 2024-2025 op 1 oktober 2024 nog steeds thuis zat. Dit is meer dan de groep van het schooljaar 2023-2024, toen zat op 1 oktober 2023 50% van de groep nog thuis.
Thuiszitters zonder schoolinschrijving 2024-2025: status op 1 oktober 2025
Thuiszitter zonder inschrijving (AV) Thuiszitter met inschrijving (LRV) Overdracht doorstroompunt (18 jaar geworden) Naar school Overig (o.a. verhuisd) Vrijstelling
Thuiszitters met schoolinschrijving 2023-2024: status op 1 oktober 2024 7; 4%
95; 50%
Thuiszitters met schoolinschrijving 2024-2025: status op 1 oktober 2025
12
1; 0%
69; 34% 123; 60%
6; 3% 6; 3%
Naar school Overig (o.a. verhuisd) Vrijstelling
377; 39%
7; 3%
76; 40%
149; 15%
166; 17%
3; 2% 2; 1% Thuiszitter zonder inschrijving (AV) Thuiszitter met inschrijving (LRV) Overdracht doorstroompunt Naar school Overig (o.a. verhuisd) Vrijstelling
275: 28%
Thuiszitter zonder inschrijving (AV) Thuiszitter met inschrijving (LRV) Overdracht doorstroompunt (18 jaar geworden)
Thuiszitter zonder inschrijving (AV) Thuiszitter met inschrijving (LRV) Overdracht doorstroompunt Naar school Overig (o.a. verhuisd) Vrijstelling
Analyse Thuiszitters Voor dit jaarverslag hebben we een analyse uitge voerd op alle thuiszittersdossiers van het schooljaar 2024-2025. De bron voor deze analyse is, net als de overige informatie in het jaarverslag, gebaseerd op de data in het interne leerplichtregistratiesysteem. Hoewel we geprobeerd hebben zoveel mogelijk factoren in beeld te brengen, zijn we afhankelijk van wat er feitelijk wordt vastgelegd in dit systeem. Ook privacy-technische redenen spelen hierbij een rol. Hierdoor bevatte een aantal dossiers onvoldoende informatie om mee te nemen in de analyse. Toch geeft deze analyse ons belangrijke informatie over thuiszitten in Amsterdam. We hebben het volgende in kaart gebracht: • De oorzaken van het thuiszitten: Er zijn meerdere oorzaken per casus mogelijk. Dit is zo volledig mogelijk in beeld gebracht. • De tussenstand van het dossier na 3 maanden: Wat was de stand van zaken na 3 maanden vanaf de melding van het thuiszitten? • De afsluiting van het dossier: Om welke reden is de casus afgesloten? • De ontwikkelplek: Als de thuiszitterscasus aan het einde van het schooljaar 2024-2025 niet is afgesloten, of als de jongere 18 wordt: heeft de thuiszitter dan wel een andere ontwikkelplek? U treft de analyse onderaan in dit jaarverslag vanaf bladzijde 24.
13
Het verhaal van Mohamed Bakas en Soumaya Ezzafzafi, ISK Leerplichtambtenaren Aanpak alleenstaande minderjarige vluchtelingen (AMV’s) AMV’s en andere leerlingen in de Internationale Schakelklassen (ISK’s) vormen een bijzonder kwetsbare groep binnen het Amsterdamse onderwijs. Om deze jongeren beter te onder steunen, is binnen Leerplicht Amsterdam in schooljaar 20242025 een pilot gestart met twee leerplichtambtenaren die zich specifiek richten op AMV’s: Mohamed en Soumaya. Zij gingen met veel passie aan de slag maar kwamen ook de nodige hobbels tegen. Het pilotjaar verschafte hun veel inzichten over wat werkt en wat niet werkt voor deze bijzondere doelgroep. Er valt nog een wereld te winnen om deze jongeren daadwerkelijk te kunnen helpen, vinden zij. Lees hier hun verhaal.
14
Even voorstellen Mohamed heeft een brede ervaring in het onderwijs veld. Hij was onder meer ooit directeur van basisschool Al Wafa, die hij vanaf het prille begin meehielp opbouwen. Officieel is Mohamed al lang met pensioen, maar zijn kennis zet hij graag in voor groepen in de samenleving die wat extra ondersteuning het hardst nodig hebben. Mohamed: “Soumaya en ik zijn dit traject aan het begin van dit schooljaar met veel passie gestart. Zijn er op dit moment successen te melden? Ja en nee. Er wordt op alle niveaus veel gepraat over wat deze specifieke doelgroep echt nodig heeft. We hebben het afgelopen jaar voor individuele jongeren echt wat kunnen betekenen maar daarmee zijn we er nog niet. De groep waar we het hier over hebben, kampt met een veelheid aan problemen die we van tevoren niet allemaal hebben voorzien. Het gaat vaak om problemen die deels bepaald zijn door hun culturele achtergrond. Willen we deze groep succesvol kunnen begeleiden, dan is allereerst voor de zeer specifieke individuele omstandigheden nog meer aandacht nodig.”
Taalbeheersing Mohamed: “20 jaar geleden kreeg ik als schooldirecteur geregeld kinderen in de klas die het Nederlands niet machtig waren. Die kregen dan een zeer intensief traject aangeboden om de Nederlandse taal goed te leren. Daarna stroomden ze door naar het reguliere onderwijs. Die aanpak werkte. Ik zag kinderen opbloeien. De meesten maakten ook hun school af. De AMV’s die wij nu begeleiden, moeten maandenlang elke dag naar school en volgen goeddeels het reguliere lesprogramma. Wij zien dat er minder oog is voor intensieve taalbeheersing dan vroeger het geval was. Jammer, vinden wij. Als je in een nieuw land een toekomst op wilt bouwen, is een goede taalbeheersing een eerste vereiste.”
Rol van leerplicht Mohamed: “Voor veel van deze jongeren is het een schok om te ontdekken dat ze in Nederland naar school moeten, en dat dit dus betekent dat ze niet of nauwelijks kunnen werken. Terwijl ze hier kwamen om geld te verdienen! Wanneer de asielprocedure is opgestart, en je dus bekend bent bij officiële instanties, dan ben je leerplichtig! De AMC-locatie waar een jongeren verblijft, is op dat moment zijn thuishaven. En wanneer je meer dan 16 uur ongeoorloofd verzuimt, kom je bij ons terecht. Vanaf dat moment gaan wij aan de slag met deze jongens – ja, het zijn vrijwel altijd jongens. Er volgt dan een gesprek met de jongere. Vaak in aanwezigheid van een tolk, en dat maakt een open gesprek best moeilijk. De jongeren kennen jou niet, je moet proberen hun vertrouwen zien te winnen, en ze laten zien dat je er bent om ze te helpen.” Soumaya: “We vertellen ze dat je hier naar school moet, en dat dit nodig is om aan je toekomst te werken. Ze zijn verbaasd dat dit een recht dan wel een plicht is. In veel thuislanden is dat op een heel andere manier geregeld, of niet geregeld. En soms is iets heel simpels als geen vervoer hebben, een reden voor verzuim. Fietsen? Ja, dat zou een goedkope oplossing zijn, althans, dat denken wij dan. Maar veel van deze jongeren kunnen helemaal niet fietsen. Je kunt ze echt niet op de fiets door het gevaarlijke Amsterdamse stadsverkeer sturen.
Het is alles bij elkaar een taai vraagstuk, we zijn immers als leerplichtambtenaar geen hulpverleners, al
15
Soumaya zat als kleuter al bij meester Mohamed op school. Tijdens haar hbo-opleiding liep zij stage bij leerplicht, bij het onderwerp internationale schakel klassen. En daar is zij na haar studie gebleven. Zij is intussen 3 jaar werkzaam voor leerplicht.
proberen we in alle gevallen al onze ketenpartners in te schakelen. De jongeren om wie het gaat, zijn vaak lastig te bereiken. Ze komen ook niet opdagen op afspraken bij de zorgloketten. En dus betekent dit, dat wij naar ze toe moeten. En dat kost tijd. De opvanglocaties voor deze groep bevinden zich vaak in uithoeken van de stad.”
Echt contact maken Mohamed: “Dat blijft moeilijk. Het is lastig om een persoonlijk gesprek te voeren via een tolk. En veel van deze jongeren geven gewenste antwoorden om maar van een lastige situatie af te zijn. Vervolgens handelen zij er dan niet naar. Je kunt het ze niet eens kwalijk nemen, veel van deze jongeren hebben ernstige mentale klachten, ze staan op overleven. En ook hier moet je je realiseren dat in hun land van herkomst nooit hulp werd geboden, ze begrijpen eenvoudigweg niet dat het in Nederland zo werkt. Begrijpelijk, ze hebben een totaal ander referentiekader. Als je eenmaal hun vertrouwen weet
te winnen, komt vaak het echte verhaal. Een verhaal van slapeloosheid en stress, omdat ze de mensen die ze achterlieten, teleurstellen. Ze verdienen geen bakken met geld, ze kunnen niets naar huis sturen.” Soumaya: “We moeten dus heel goed nadenken over hoe we deze groep daadwerkelijk kunnen helpen. Ze zijn hier primair gekomen om geld te verdienen. Dus zou je daar in ons systeem de ruimte voor moeten creëren: een mogelijkheid bieden om te gaan werken en daarnaast op de werkvloer een vak te leren of een opleiding te volgen. Ik probeer altijd samen met de jongeren die ik onder mijn hoede heb, naar een oplossing te zoeken. Ik vind het belangrijk dat zij zinvolle dagbesteding hebben, dat zij zich op enige manier kunnen ontwikkelen. Maar het is lastig om voor deze jongeren een passende oplossing te vinden. Naar het mbo kunnen ze niet, want hun taalbeheersing is daarvoor onvoldoende. Ze leven in het hier en nu. Van dag tot dag. Met verder weinig perspectief.”
Onzekere toekomst Mohamed: “De situatie is daarnaast voor niet alle AMV-ers hetzelfde. Syrische jongeren hebben bijvoorbeeld al te horen gekregen, dat ze hier niet kunnen blijven. Wij proberen ze intussen op school te houden, en dat is vrijwel onbegonnen werk. Want juist voor deze specifieke groep is er geen enkel perspectief meer op een betere toekomst. Een extra struikelblok daarbij is dat deze jongeren geen
ouders hebben. Ze zijn minderjarig, ze zijn hier alleen gekomen. Hun ouders in hun thuisland investeerden in ze, leenden geld om ze en kans te bieden op een beter leven. Velen zijn getraumatiseerd na een lange en gevaarlijke reis hier naar toe. Deze jongeren zijn gebaat bij intensieve begeleiding en bij maatwerk. En dat is lastig te organiseren. Veel COA’s hebben beperkte capaciteit hiervoor – al kennen we uit de praktijk hele goede voorbeelden van COAmedewerkers die alles op alles zetten om deze jongeren te helpen.” Soumaya: “We kennen wel locaties waar mensen werken die echt persoonlijk betrokken zijn. En juist die maken het verschil. Bij kleinschalige opvanglocaties zien we ook vaak dat er minder verzuimmeldingen zijn dan op grote locaties. En dat is vaak echt te danken aan duidelijke huisregels, aan meer persoonlijke aandacht en begeleiding. Daar draait het om.”
Wat wel kan werken Mohamed: “De persoonlijke aandacht voor iedere AMV-er. Eigenlijk zou op iedere opvanglocatie iemand moeten zitten, die jongeren helpt met hele basale dagelijkse dingen. Hulp bij het aanvragen van een OV-kaart bijvoorbeeld. Wat voor ons als Nederlanders vanzelfsprekend is, is het voor deze jongeren echt niet. Vervoer van en naar school zou een oplossing zijn. Veel opvanglocaties zitten op plekken die met het OV lastig te bereiken zijn. Nog meer maatwerk per jongere binnen de ISK zou ook helpen denk ik.
16
Nog meer op hun specifieke wensen toegesneden. Ze hebben de eerste periode vooral veel baat bij intensief taalonderwijs. Geef ze daarnaast iets praktisch te doen. Een combinatie van school en geld verdienen/werken lijkt een goede optie.” Soumaya: “Tijdens de pilot hebben we heel veel geleerd, het heeft ons veel inzichten gegeven waar we iets mee moeten, want we zijn er nog niet. We zullen de aanbevelingen van een jaar oud bij moeten stellen. En wij moeten in onze rol blijven investeren in ons netwerk, in samenwerking, want ook dat kan echt op veel fronten nog beter.”
Naar een waardevolle toekomst Mohamed: “Genoeg dilemma’s dus, na deze pilot. Maar wij geven deze groep niet op. Het is mij gelukt om met een aantal van deze jongeren daadwerkelijk een band op te bouwen. En op die manier kunnen we toch een beetje het verschil maken. Deze jongeren verdienen onze steun – want ook deze jongeren hebben hun talenten. Met de juiste begeleiding kunnen het hele waardevolle en actieve burgers worden, die we als samenleving hard nodig hebben.”
Relatief verzuim Relatief verzuim treedt op wanneer leer- of kwalificatieplichtige kinderen of jongeren wel ingeschreven staan op een school, maar zonder geldige reden de school of instelling niet bezoeken tijdens onderwijstijd. Ook herhaald te laat komen valt hieronder. Volgens artikel 21 van de Leerplichtwet zijn scholen verplicht om relatief verzuim te melden aan de leerplichtambtenaar. Relatief verzuim in cijfers Wat valt op? 18– Het aantal jongeren in de leeftijdsgroep 18- dat relatief verzuimde, is in het schooljaar 2024/2025 gestegen ten opzichte van voorgaande school jaren. Dit vraagt om extra aandacht voor vroeg signalering en preventie binnen het primair en voortgezet onderwijs, in samenwerking met ouders en ketenpartners.
Relatief verzuim 18–
3.500 3.000
Aantal
Relatief verzuim 18+ Aantal t.o.v. doelgroep (%)
3.191
3.177
3.256
2.500
25%
3.000
15%
1.500
10%
1.000 3,1%
3,1%
3,2%
2022-2023
2023-2024
2024-2025
0
18+ Het aantal jongeren in de leeftijdsgroep 18+ dat relatief verzuimde, is in het schooljaar 2024/2025 afgenomen. Scholen spreken eerst zelf met de student en schakelen de leerplichtambtenaar pas in bij vier opeenvolgende weken van ongeoorloofd verzuim of wanneer er sprake is van risico op uitval. Deze werkwijze beïnvloedt de cijfers, omdat verzuim binnen het mbo vaak al wordt opgepakt voordat een melding bij leerplicht nodig is.
3.500
20%
2.000
500
30%
Relatief verzuimers 18– Relatief verzuimers 18– t.o.v. doelgroep
17
Aantal
Aantal t.o.v. doelgroep (%)
25%
2.500
20%
2.000 1.500 1.000
5%
500
0%
0
30%
15%
12,7% 9,0% 1.184 839
7,9% 720
10% 5% 0%
2022-2023
2023-2024
Relatief verzuimers 18+ Relatief verzuimers 18+ t.o.v. doelgroep
2024-2025
Relatief verzuim 18– per schoolsoort, 2024-2025 1.600
Aantal
Aantal t.o.v. doelgroep (%)
1.400
1.517
30% 1.467 28,6% 25%
1.200 1.000
20%
800
15%
600 400 200
35%
10%
5,5% 131 0,3%
0
Primair Onderwijs
3,8%
5%
141
0%
Speciaal Onderwijs
Voortgezet Onderwijs
Middelbaar Beroepsonderwijs
Relatief verzuim 18+ per schoolsoort, 2024-2025 1.600
Aantal t.o.v. doelgroep (%)
Aantal
1.400
10,7%
1.200
8%
800
6%
600
711
400
4% 2%
200 1
1,0%
Speciaal Onderwijs
8
0,9%
Voortgezet Onderwijs
0% Middelbaar Beroepsonderwijs
Herhaald relatief verzuim 50% 40%
Wat valt op? Het schoolverzuim onder jongeren tot 18 jaar verschilt per onderwijssoort. In het primair onderwijs bedraagt het verzuim 0,3%, terwijl het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) een verzuimpercentage van 28,6% kent. Ook onder 18+ jongeren blijft het verzuim op het mbo aanzienlijk. In het schooljaar 2025/2026 start leerplicht met een gespecialiseerd mboteam. Dit team richt zich op het analyseren van achterliggende problematiek, het versterken van de samenwerking met ketenpartners en het verbeteren van processen en afspraken. De inzet van dit team is gericht op het verminderen van verzuim binnen het mbo.
30%
Aantal 39,4% 37,8%
34,1%
33,6%
29,3%
30,0%
2023-2024
2024-2025
20% 10% 0% 2022-2023
Herhaald relatief verzuim 18– Herhaald relatief verzuim 18+
Herhaald relatief verzuim
stabiele leeromgeving. Hoe sneller een probleem wordt aangepakt, hoe kleiner de kans dat het verzuim zich ontwikkelt tot een langdurig of structureel probleem.
Herhaalde begeleiding
Wat valt op?
Herhaalde begeleiding vindt plaats wanneer een eerdere interventie van de leerplichtambtenaar bij een verzuimmelding niet het gewenste resultaat opleverde. Als een kind opnieuw wordt gemeld bij leerplicht, wordt een nieuw begeleidingstraject gestart. Dit kan leiden tot intensievere ondersteuning en, wanneer dat nodig is, aanvullende maatregelen om het verzuim aan te pakken.
Het aantal herhaalde verzuimmeldingen bij jongeren onder de 18 jaar is afgenomen ten opzichte van voorgaande schooljaren. In het schooljaar 2024-2025 zijn er minder herhaalde meldingen geregistreerd dan in eerdere jaren. Bij jongeren van 18 jaar en ouder is het aantal herhaalde verzuimmeldingen in het schooljaar 2024-2025 toegenomen ten opzichte van het voorgaande schooljaar.
12% 10%
1.000
0
14%
Relatief verzuim 18- en 18+ per schoolsoort
Eenmalige begeleiding Eenmalige begeleiding richt zich op het snel en effectief oplossen van verzuim. Dit voorkomt dat problemen escaleren en draagt bij aan een
18
Het verhaal van Erik Hospers en Jamila Ouled Radi (MBO-leerplichtambtenaar & Jongerenadviseur) In het schooljaar 2025-2026 is leerplicht Amsterdam gestart met een apart mbo-team, na een pilot die in schooljaar 2024-2025 liep. Het doel van dit team is om het hoge verzuim in het mbo terug te dringen door zich te specialiseren in de achterliggende problematiek. Naast deze specialisatie investeert het mboteam intensief in de samenwerking met de collega’s van het Jongerenpunt van de gemeente Amsterdam. Het doel is om elke Amsterdamse jongere die verzuimt en dreigt uit te vallen in beeld te houden en de juiste hulp te bieden. Erik en Jamila vertellen er graag meer over.
19
Even voorstellen Erik: “Ik ben sinds 2022 werkzaam als leerplicht ambtenaar. Daarvoor had ik heel uiteenlopende banen in de hulpverlening. Dat zie je terug in hoe ik mijn rol als leerplichtambtenaar invul. Ik zie mezelf niet in de eerste plaats als handhaver, maar als begeleider van een jongere. Strafrechtelijke acties neem ik liever niet, mijn doel is om ervoor te zorgen dat een jongere de juiste hulp krijgt. Meteen na mijn aantreden als leerplichtambtenaar werd ik al bij het mbo betrokken. Voor mij een doelgroep waar ik veel affiniteit mee heb. Ik werk graag met jongeren in deze leeftijd. Werken voor het mbo is echt anders dan voor het po of vo. In de meeste gevallen heb je met jongeren zelf te maken, en vaak veel minder met hun ouders. Ze zijn immers minimaal 16 als ze een opleiding op mbo-niveau gaan volgen. Pubers zijn leuk, ze hebben een bepaalde dynamiek. Het is een uitdaging om bij iedere jongere de juiste toon te vinden. Dat doe ik met nadruk met alle ketenpartners waar wij vanuit leerplicht mee samenwerken – want aan de oplossing van een hulpvraag van een jongere werk je in de regel met elkaar. Dat doe je nooit alleen.” Jamila: “Ik werk sinds 2003 voor de afdeling WPI als klantbegeleider en sinds 2009 werk ik als jongeren adviseur met jongeren. Sinds ongeveer 5 jaar nu doe ik dat in de rol van jongerenadviseur op de scholen.
Ik ben het aanspreekpunt voor 5 mbo opleidingen in Amsterdam West/Nieuw-West, waaronder 3 plus scholen. Dit zijn scholen waar leerlingen worden opgevangen met een grote ondersteuningsvraag. Ik ben gemiddeld een dag per week op de scholen zelf om de jongeren waar nodig bij te staan. Ik voer gesprekken met jongeren die uitvallen. We hebben 1 maal per week leerplichtoverleg. We bespreken dan de verzuimgevallen en andere bijzondere gevallen. Ook Erik sluit daar meestal bij aan. We hebben een nauwe samenwerking, we komen elkaar geregeld tegen.”
Luisteren naar onze jongeren Jamila: “Met jongeren die uitvallen, is meestal het nodige aan de hand. Vooral de plusstudenten hebben vaak een flinke voorgeschiedenis. Te veel problemen op uiteenlopende leefgebieden kunnen er voor zorgen dat een jongere uitvalt. 3 dagen naar school en 2 dagen stage lopen lukt dan echt niet. Voor zulke gevallen probeer ik een alternatief te bieden. En daar heb ik vaak Erik voor nodig.” Erik: “Omdat we met de leerplichtwet te maken hebben, moet ik dan toestemming geven voor een interventie. Allereerst wil ik een jongere dan het gevoel geven dat hij of zij serieus genomen wordt. En we zien natuurlijk best af en toe dat een jongere misschien met een baan beter af is dan met een opleiding. Dat kunnen we onder bepaalde voor waarden toestaan. Daarbij proberen we te kijken naar wat een jongere echt helpt. Iets opleggen werkt bijvoorbeeld in de regel niet. Slecht voor de motivatie, is onze ervaring.”
Uitval binnen het mbo Erik: “Sinds mijn start bij de afdeling leerplicht lijkt dit toe te nemen. Ik vind het lastig om te benoemen waar dat allemaal aan zou kunnen liggen.” Jamila: “Ik zie veel plusjongeren die op vorige voscholen vaak ook al een verzuimgeschiedenis hadden. Waardoor? Vaak door een verkeerde studiekeuze, denk ik. Jongeren kiezen vaak voor een vak waarmee in hun beleving goed te verdienen valt. Tot voor kort was het bijvoorbeeld heel lucratief om als ZZP’er in
20
de zorg aan de slag te gaan. Dus kozen veel jongeren dat, zonder de passie voor het vak te hebben.” Erik: “Ze hebben bij hun keuze vaak geen idee wat ze te wachten staat. Als je voor techniek kiest, denk je met je handen te kunnen gaan werken. Maar vooral in je eerste studiejaar moet je heel veel algemene vakken volgen en valt er nog niet zoveel met je handen te werken! Ik probeer jongeren vaak voor te houden dat ze zich echt op enige manier moeten ontwikkelen, en dat daar soms dus ook algemene vakken bij horen. Nut en noodzaak zien ze niet altijd. Ze vinden het soms moeilijk om verder vooruit te kijken.”
Motivatie Erik: “Dat is onze uitdaging. Ervoor zorgen dat je toch ergens de motivatie van een jongere kunt aanwakkeren. Bij jongeren onder de 18 wil het strafrechtelijk kader nog wel eens een stok achter de deur zijn. En dan probeer je goede afspraken met ze te maken. Heel veel jongeren binnen onze doelgroep zitten op kickboksen. Ik probeer ze dan voor te houden dat je ook daar veel discipline en doorzettingsvermogen voor moet hebben. Zo probeer je bij iedereen binnen te komen, al lukt dat niet altijd.” Jamila: “Ergens weten ze natuurlijk best waarom ze een opleiding moeten volgen. Sancties voor verzuim zijn er echter weinig, vooral als je ouder bent dan 18. Behalve wanneer je stage loopt. Wanneer je je daar niet aan de afspraken houdt, ben je je plek kwijt. Tja, en dat heeft verregaande consequenties.”
De helpende hand Erik: “Voor veel jongeren zijn wij een helpende hand, voor sommigen zelfs een laatste strohalm. Veel jongeren hebben het ook niet gemakkelijk. Ik zie veel jongeren met forse problemen thuis. Samen met ons netwerk proberen wij de beste oplossing voor een jongere te vinden. Werk onder bepaalde voorwaarden, bijvoorbeeld. Werk kan op die manier gezien worden als vervangend onderwijs.” Jamila: “In de periode dat een jongere een alternatief traject loopt, houd ik altijd de vinger aan de pols. Ik blijf ze altijd met enige regelmaat benaderen om te horen of het goed gaat. Soms ook bel ik een werkgever, om te horen of de bewuste jongere daar inderdaad nog komt. Zo doen we dus van alles om ze niet kwijt te raken. Het fijne is, dat het uiteindelijk met een groot aantal jongeren gewoon goed komt. Recent onderzoek heeft nog laten zien dat veel jongeren uiteindelijk hun plek vinden. Het lukt velen dus gelukkig wel om zich verder te ontwikkelen.”
groep te worden. Dat heeft even tijd nodig, dat staat niet van de ene op de andere dag. En dat is ook niet erg.” Jamila: “Voor mij veranderde er niet zoveel, mijn werk als jongerenadviseur deed ik al 5 jaar. We maken nu nog officieel deel uit van het Jongerenpunt, naast onze rol bij het Mbo-team. Het zou wellicht nog beter werkbaar zijn als dat een apart team zou zijn.”
Trots op Erik: “Ik ga blij naar huis als ik daadwerkelijk iets voor een jongere heb kunnen betekenen. Dat hij of zij zich gezien voelt. Dan hebben wij met elkaar iets goed gedaan. Goed om met elkaar maatwerk te kunnen leveren waar nodig. En de waardering die je daar met grote regelmaat voor krijgt, is hartverwarmend. Daar doen we het voor.”
Mbo-team Erik: “Het verschil met de vroegere werkwijze? Ik denk dat we sneller kunnen schakelen dan voorheen. Zoveel is er verder niet veranderd, denk ik. De grootste wijziging is waarschijnlijk de samenstelling van ons team. Onze naaste collega’s waar we het mee doen nu, komen uit verschillende windrichtingen en hadden daar vaak hun eigen aanpak. Daar hebben we aan moeten wennen. Maar we bouwen volop aan dit nieuwe team en zijn al hard bezig om een hechte
21
Vrijstellingen Kinderen die leer- of kwalificatieplichtig zijn, moeten volgens de leerplichtwet op een school ingeschreven staan en deze school ook daadwerkelijk bezoeken. Toch zijn er situaties waarin een kind of jongere niet naar school kan. De Leerplichtwet biedt in dergelijke gevallen de mogelijkheid om vrijstelling van de inschrijvings plicht te verlenen. Vrijstellingen kunnen worden verleend op basis van verschillende redenen, zoals: Artikel 5 onder a Het kind of de jongere is om lichamelijke of psychische redenen niet in staat om naar school te gaan. Artikel 5 onder b De ouders hebben bedenkingen over de richting van het onderwijs op alle binnen een redelijke afstand van de woning gelegen scholen. Artikel 5 onder c Het kind of de jongere staat ingeschreven op een school in het buitenland en bezoekt deze school regelmatig. Artikel 15 Een kwalificatieplichtige jongere krijgt op een andere manier voldoende onderwijs, bijvoorbeeld bij een interne vakopleiding. Artikel 3a Wanneer een leerplichtige 14-jarige een alternatieve onderwijsvorm of leertraject volgt en hiermee voldoet aan de specifieke voorwaarden.
Artikel 3b Een leerplichtige jongere kan de reguliere inschrijving voor het laatste schooljaar vervangen door een inschrijving als mbo- of vavo-student, als voldaan wordt aan specifieke voorwaarden.
Wat valt op?
Artikel 15 Het aantal vrijstellingen op grond van artikel 15 is afgenomen. In het schooljaar 2025-2026 wordt het werkproces rondom artikel 15 van de Leerplichtwet geactualiseerd. Dit is gericht op een nauwkeurige registratie en het voorkomen van onterechte toekenning van de status thuiszitter.
Artikel 5 sub a Het aantal vrijstellingen op grond van artikel 5 sub a is toegenomen ten opzichte van voorgaande jaren.
Vrijstellingen per schooljaar
Artikel 5 sub b Het aantal vrijstellingen op grond van artikel 5 sub b is toegenomen ten opzichte van voorgaande jaren.
1.200
1.400
1.000
Aantal
514
569
574
800
Artikel 5 sub c Het aantal vrijstellingen op grond van artikel 5 sub c is toegenomen. In het schooljaar 2025-2026 wordt een onderzoek gestart om deze ontwikkeling te analyseren. De uitkomsten van dit onderzoek worden opgenomen in het jaarverslag 2025-2026.
600 400
54
553
84
533
575
125
92
2022-2023
2023-2024
78 2024-2025
200 0
Artikel 5 sub a Artikel 5 sub b
22
53
Artikel 5 sub c Artikel 15
Handhaving Wij richten ons op het vergroten van schoolaanwezigheid.
Wanneer een kind of jongere ondanks gesprekken en acties blijft verzuimen, kan de leerplichtambtenaar in het uiterste geval een proces-verbaal opmaken. De leerplichtambtenaar onderzoekt het verzuim en kan bij (ernstig) verwijtbaar, herhaald of luxe verzuim (zoals ongeoorloofd verzuim rondom schoolvakanties) overgaan tot het opmaken van een proces-verbaal of een doorverwijzing naar Halt. Halt bespreekt het verzuim met de jongere en legt een passende maatregel op, met als doel het schoolverzuim te stoppen. Een proces-verbaal wordt alleen opgemaakt wanneer de drie alternatieve routes van de Methodische Aanpak Schoolverzuim (MAS) – vrijwillige jeugdhulp, een Halt-straf of civielrechtelijke dwang – niet wenselijk, haalbaar of succesvol zijn afgerond. Dit gebeurt uitsluitend bij aanhoudend verzuim en duidelijke verwijtbaarheid.
Het proces-verbaal bevat een beschrijving van de feiten, de bevindingen van de leerplichtambtenaar en de verklaring van de verdachte, conform artikel 22 van de Leerplichtwet. De leerplichtambtenaar stuurt het proces-verbaal naar het Openbaar Ministerie, dat vervolgens beoordeelt of vervolging wegens ongeoorloofd schoolverzuim noodzakelijk is.
Processen Verbaal en Halt
140
Aantal 127
120 100 88
80
Wat valt op • De grootste daling is zichtbaar bij processen-verbaal van 16-uur wettelijk verzuim. • Het aantal processen-verbaal luxe-verzuim zijn ook afgenomen. Dit zien wij terug in de meldingen van luxe verzuim. • De meldingen zijn afgenomen van 509 meldingen in schooljaar 2023-2024 naar 441 meldingen in schooljaar 2024-2025.
60
52
40 20 0
20
26
22 13
16 uurs verzuim halt 2022-2023
23
78
71
4
16 uurs verzuim pv 2023-2024
luxe verzuim
1
1
absoluut verzuim
2024-2025
Bijlage: Analyse thuiszitters
24
Bijlage: Analyse thuiszitters Analyse Thuiszitters Voor dit jaarverslag hebben we een analyse uitge voerd op alle thuiszittersdossiers van het schooljaar 2024-2025. De bron voor deze analyse is, net als de overige informatie in het jaarverslag, gebaseerd op de data in het interne leerplichtregistratiesysteem. Hoewel we geprobeerd hebben zoveel mogelijk factoren in beeld te brengen, zijn we afhankelijk van wat er feitelijk wordt vastgelegd in dit systeem. Ook privacy technische redenen spelen hierbij een rol. Hierdoor bevatte een aantal dossiers onvoldoende informatie voor de analyse. Daarnaast is het ingewikkeld om de soms complexe en op elkaar ingrijpende oorzaken van thuiszitten kwantitatief zichtbaar te maken. Toch geeft deze analyse ons belangrijke inzichten over thuiszitten in Amsterdam. We hebben het volgende geanalyseerd: • De oorzaken van het thuiszitten: Er zijn meerdere oorzaken per dossier mogelijk, dit is zo volledig mogelijk in beeld gebracht. De geregistreerde oorzaken zijn een inschatting van de leerplicht ambtenaar, op basis van de informatie die hij/ zij heeft. Leerplichtambtenaren zijn immers geen behandelaren of artsen. • De tussenstand van het dossier na 3 maanden: Wat was de stand van zaken na 3 maanden vanaf de melding van thuiszitten? • De afsluiting van het dossier: Wat is de reden dat de casus is afgesloten?
• De ontwikkelplek: Als het dossier aan het einde van het schooljaar 2024-2025 nog niet is afgesloten, of als de jongere 18 wordt: heeft de thuiszitter dan wel een ontwikkelplek zoals bijvoorbeeld zorg of werk? Er zijn in totaal 1183 dossiers gescreend. Uit de screening bleek achteraf dat 89 dossiers ten onrechte geregistreerd waren als thuiszitters en er 273 thuis zittersdossiers enkel administratieve redenen speelden. Het betreft kinderen die naar Amsterdam verhuizen waarbij de inschrijving op school admini stratief verwerkt moet worden. Of kinderen die Amsterdam verlaten en niet gelijk worden uitge schreven uit de gemeentelijke basisadministratie. Deze 362 dossiers (31% van het totaal) worden daarom niet meegenomen in de analyse. Deze dossiers worden hierboven wel meegeteld zodat er vergeleken kan worden met vorige jaren. De groep kinderen die naar Amsterdam is verhuisd en waarvan wij weten dat zij mogelijk nieuwkomersonderwijs nodig hebben nemen we wel mee in de analyse. Naast een brede analyse van de thuiszitters met- en zonder schoolinschrijving zoomen we in op een aantal doelgroepen. Deze doelgroepen vallen op qua aantal thuiszitters en hebben te maken met een mogelijk kwetsbaar overstapmoment. Bijvoorbeeld de over stap naar de basisschool of een vervolgopleiding.
25
Onderstaande visualisaties gaan dan ook over de resterende 821 thuiszitters. We schetsen een beeld van alle thuiszittende kinderen en jongeren en zoomen vervolgens in op de specifieke groepen: • Thuiszittende kinderen en jongeren met school inschrijving • Thuiszittende kinderen en jongeren zonder schoolinschrijving • Kinderen en jongeren die thuiszitten vanwege psychische belemmeringen • 5-6 jarige kinderen die thuiszitten • 16-17 jarige jongeren die thuiszitten • Kinderen en jongeren die (mogelijk) nieuwkomers onderwijs nodig hebben • De ontwikkelplek van thuiszittende jongeren 18+ die worden overdragen aan het jongerenpunt
Aantal thuiszitters
onrechte/ 362 Ten administratie
1.183 Geanalyseerd 821 69%
31%
Overzicht thuiszittersanalyse schooljaar 2024-2025
Top 10 oorzaken van thuiszitten*
Aantal keer genoteerd
% thuiszitters
Afsluiting en ontwikkelplek thuiszitten
In dit overzicht schetsen we een beeld van alle 821 geanalyseerde thuiszittersdossiers. Psychische belemmeringen, de (mogelijke) behoefte aan nieuwkomersonderwijs en de overstap naar een andere school/opleiding waren de belangrijkste oorzaken. 159 (19%) casussen kon binnen 3 maanden worden afgesloten, daarnaast ontvingen 164 (20%) kinderen en jongeren jeugdhulp. Aan het eind van het schooljaar 2024-2025 waren 560 (68%) thuiszitterscasussen afgesloten, 329 (40%) kinderen en jongeren gingen weer naar school. Van de nietafgesloten casussen hadden 132 (16%) van de kinderen en jongeren een bekende ontwikkelplek. Zij ontvingen jeugdhulp, een alternatieve vorm van onderwijs of waren aan het werk.
Psychische belemmeringen
198
24%
Ingeschreven op onderwijs
329
40%
Nieuwkomersonderwijs nodig
138
17%
18 jaar geworden/jongerenpunt
159
19%
Uitgeschreven uit gemeente Amsterdam
47
6%
Ingeschreven op duaal traject (onderwijs-zorg)
13
2%
Vrijstelling toegekend
12
1%
Totaal afgesloten
560
68%
Ontwikkelplek Jeugdhulp
51
6%
Ontwikkelplek alternatief onderwijs
45
5%
Ontwikkelplek KDC
25
3%
Overstapper
111
14%
Thuissituatie
91
11%
Neurodivergentie
85
10%
Andere leer- en ontwikkelroute
68
8%
Geen motivatie
66
8%
Verkeerde studiekeuze
45
5%
Sociale Veiligheidssituatie
43
5%
Vrijstelling verlopen
41
5%
*O mdat er meerdere oorzaken per dossier mogelijk zijn, is het aantal gevonden oorzaken hoger dan het aantal thuiszitters. Hierdoor komt het aantal oorzaken, als percentage afgezet tegen het aantal thuiszitters nooit op 100%.
Situatie na 3 maanden thuiszitten
Aantal dossiers
% thuiszitters
Ontvangt Jeugdhulp
164
20%
Opgelost na 3 maanden
159
19%
Onvoldoende informatie aanwezig
146
18%
Wachtlijst onderwijs
90
11%
Onderzoek/gesprekken over passende plek
86
10%
Toeleiding naar/Aan het werk
57
7%
Alternatieve vorm onderwijs
54
7%
Aanvraag vrijstelling loopt
27
3%
Wachtlijst jeugdhulp
24
3%
Overig
14
2%
Totaal
821
100%
26
Aantal dossiers
% thuiszitters
Ontwikkelplek Werk
11
1%
Totaal afgesloten en ontwikkelplek
692
84%
Onvoldoende informatie
67
8%
Geen ontwikkelplek
62
8%
Totaal
821
100%
Thuiszitters met schoolinschrijving schooljaar 2024-2025
Oorzaken van thuiszitten
Aantal keer genoteerd
% thuiszitters
Afsluiting en ontwikkelplek thuiszitters
In het schooljaar 2024-2025 waren er 206 thuiszitters met schoolinschrijving die we geanalyseerd hebben. Voor het overgrote deel betreffen dit inschrijvingen in het primair, voortgezet en (voortgezet) speciaal onderwijs. Psychische belemmeringen zoals angst, trauma of depressie werd bij 146 (71%) thuiszitters als oorzaak genoemd, vaak in combinatie met oorzaken in de thuissituatie, neurodivergentie en sociale veiligheid. 81 (39%) dossiers waren eind 2024-2025 afgesloten, waarvan 68 (33%) leerlingen weer geheel of gedeeltelijk zijn teruggeleid naar school. Van de 125 thuiszitters die ook aan het einde van het schooljaar nog thuiszaten, ontvingen er 34 (17%) een vorm van jeugdhulp en 32 (16%) ontving een alternatieve vorm van onderwijs. Van 57 kinderen was er geen ontwikkelplek of was er onvoldoende informatie bekend.
Psychische belemmeringen
146
71%
Ingeschreven op Onderwijs
68
33%
Thuissituatie
55
27%
7
3%
Neurodivergentie
52
25%
Uitgeschreven uit gemeente Amsterdam
(sociale) Veiligheidssituatie
30
15%
Gedrag op school
20
10%
Conflict ouder/leerling en school
11
5%
Aantal dossiers
% thuiszitters
18 jaar geworden/jongerenpunt
6
3%
Totaal afgesloten
81
39%
Ontwikkelplek Jeugdhulp
34
17%
Ontwikkelplek Alternatief Onderwijs
32
16%
Lichamelijke (i.c.m. psychische) belemmeringen
14
4%
2
1%
Verwijderd van school
6
3%
Totaal afgesloten en ontwikkelplek
149
72%
Overig
15
7%
Geen ontwikkelplek
35
17%
Totaal
349
Onvoldoende informatie
22
11%
Totaal
206
100%
Ontwikkelplek Overig
Situatie na 3 maanden thuiszitten Ontvangt Jeugdhulp
Aantal dossiers
% thuiszitters 84
41%
Onderzoek/proces passende plek
47
23%
Onvoldoende informatie aanwezig
30
15%
Aangepast onderwijsprogramma / thuisonderwijs
18
9%
Wachtlijst hulp
6
3%
Wachtlijst onderwijs
6
3%
Opgelost binnen 3 maanden
5
2%
Overig
10
5%
Totaal
206
100%
27
Thuiszitters zonder schoolinschrijving schooljaar 2024-2025
Oorzaken van thuiszitten
Aantal keer genoteerd
% thuiszitters
In het schooljaar 2024-2025 waren er 615 thuiszitters zonder schoolinschrijving die we geanalyseerd hebben. Er waren 138 kinderen en jongeren die naar Amsterdam zijn verhuisd die (mogelijk) nieuwkomersonderwijs nodig hadden. Deze groep is verder apart geanalyseerd, zie bladzijde 32. De belangrijkste oorzaken van thuiszitten waren verder overstappen naar een andere school of opleiding, gebrek aan motivatie, de behoefte aan een andere leer- en ontwikkelroute (voor jonge kinderen) en psychische belemmeringen. 154 (25%) van deze dossiers kon binnen 3 maanden worden opgelost en uiteindelijk waren 479 (78%) dossiers afgesloten aan het einde van het schooljaar 20242025. 274 (45%) kinderen en jongeren had weer een schoolinschrijving, terwijl 153 (25%) werd overgedragen aan het jongerenpunt. Bij de nietafgesloten dossiers (136) hadden 75 (12%) een bekende ontwikkelplek.
Nieuwkomersonderwijs nodig
138
22%
Opgelost binnen 3 maanden
154
25%
Overstapper
108
18%
Onvoldoende informatie aanwezig
100
16%
Wacht op (instroommoment) onderwijs
84
14%
Ontvangt Zorg/Jeugdhulp
80
13%
Toeleiding/Aan het werk
47
8%
Alternatief onderwijs
34
6%
Aanvraag vrijstelling loopt
26
4%
Onderzoek/gesprek passende plek
19
3%
Motivatie
75
12%
Andere leer- en ontwikkelroute
67
11%
Psychische belemmeringen
67
11%
Verkeerde studiekeuze
44
7%
Vrijstelling verlopen
41
7%
Verhuizing/vertrek i.c.m. andere oorzaken
41
7%
Situatie na 3 maanden thuiszitten
Aantal dossiers
% thuiszitters
Thuissituatie
40
7%
Wachtlijst hulp
18
3%
Neurodivergentie
33
5%
Overig
53
9%
Lichamelijke (i.c.m. psychische) belemmeringen
33
5%
Totaal
615
100%
(onterecht) verwijderd/geweigerd door school
24
4%
Afsluiting en ontwikkelplek thuiszitters
Onbekend
14
2%
Overig
42
7%
Totaal
767
% thuiszitters
Ingeschreven op onderwijs
274
45%
18 jaar geworden/jongerenpunt
153
25%
Uitgeschreven uit gemeente Amsterdam
40
7%
Vrijstelling toegekend
12
2%
Totaal afgesloten
479
78%
Ontwikkelplek jeugdhulp
29
5%
Ontwikkelplek KDC
24
4%
Ontwikkelplek alternatief onderwijs
13
2%
Ontwikkelplek werk
28
Aantal dossiers
9
1%
Totaal afgesloten en ontwikkelplek
554
90%
Onvoldoende informatie
45
7%
Geen ontwikkelplek
16
3%
Totaal
615
100%
Thuiszitters met psychische belemmeringen 2024-2025
Overige oorzaken van thuiszitten
Aantal keer genoteerd
% thuiszitters
Afsluiting en ontwikkelplek thuiszitters
In het schooljaar 2024-2025 waren er 198 kinderen en jongeren die (mede) vanwege psychische belemmeringen zoals angst, depressie of trauma thuis zaten. Regelmatig was dit in combinatie met oorzaken in de thuissituatie, neurodivergentie of de (sociale) veiligheidssituatie op school of in de wijk. Na 3 maanden thuiszitten was er voor 84 (42%) van de kinderen jeugdhulp ingezet. Aan het einde van het schooljaar 2024-2025 waren 93 casussen gesloten en gingen 60 kinderen en jongeren inmiddels weer naar school. Van de niet-afgesloten casussen hadden 60 kinderen en jongeren een ontwikkelplek.
Aantal dossiers
% thuiszitters
Thuissituatie
49
25%
Ingeschreven op onderwijs
60
30%
Neurodivergentie
45
23%
18 jaar geworden/jongerenpunt
29
15%
(sociale) veiligheid
20
10%
Overig
4
2%
Overig
8
4%
Totaal afgesloten
93
47%
Gedrag op school
6
3%
Ontwikkelplek jeugdhulp
33
17%
Geen motivatie
6
3%
Ontwikkelplek alternatief onderwijs
17
9%
Ontwikkelplek niet/bovenschoolse voorziening
7
4%
Ontwikkelplek Overig
3
2%
Totaal afgesloten en ontwikkelplek
153
77%
Geen ontwikkelplek
26
13%
Verslavingsproblematiek
6
3%
Verhuizing/vertrek i.c.m. andere oorzaken
6
3%
Totaal
146
Situatie na 3 maanden thuiszitten
Aantal dossiers
% thuiszitters
Ontvangt Jeugdhulp
84
42%
Onvoldoende informatie aanwezig
34
17%
School/SWV onderzoekt passend aanbod
25
13%
Overig
20
10%
Alternatief onderwijs
19
10%
Accepteert geen hulp
10
5%
Wachtlijst voor Jeugdhulp
6
3%
198
100%
Totaal
29
Onvoldoende informatie
19
10%
Totaal
198
100%
Thuiszitters 5-6 jarigen schooljaar 2024-2025
Oorzaken van thuiszitten
Aantal keer genoteerd
% thuiszitters
In het schooljaar 2024-2025 waren er 100 5- en 6-jarige thuiszitters (leeftijd gemeten op het moment van start thuiszitten) die we geanalyseerd hebben. Veruit de belangrijkste oorzaak van thuiszitten in deze groep is de behoefte aan een andere leer- of ontwikkelroute wegens een ontwikkelingsachterstand, gedrag op school of de behoefte aan intensieve zorg/ begeleiding. Dit speelt bij 65 thuiszitters. Aan het eind van het schooljaar 2024-2025 waren er 45 dossiers afgesloten waarbij de meeste kinderen naar PO, S(B) O, of een onderwijs-zorg traject gaan. 55 dossiers waren nog niet afgesloten. Van deze 55 hadden 33 kinderen een ontwikkelplek, 22 kinderen hadden geen (bekende) ontwikkelplek.
Andere leer- en ontwikkelroute nodig
65
65%
Neurodivergentie
15
15%
Thuissituatie
12
12%
Lichamelijke (i.c.m. psychische) belemmeringen
8
Verhuisd/vertrokken i.c.m. andere oorzaak
Afsluiting en ontwikkelplek thuiszitten
Aantal dossiers
% thuiszitters
Ingeschreven op S(B)O
13
13%
Ingeschreven op PO
12
12%
Ingeschreven op duaal traject (onderwijs-zorg)
8
8%
8%
Uitgeschreven uit gemeente Amsterdam
6
6%
8
8%
Vrijstelling toegekend
6
6%
Totaal afgesloten
45
45%
Conflict ouder/leerling en school
7
7%
Ontwikkelplek KDC
17
17%
Overstapper
7
7%
Ontwikkelplek Jeugdhulp
13
13%
Overig
4
4%
Ontwikkelplek Overig
3
3%
Totaal
126
Totaal afgesloten en ontwikkelplek
78
78%
Onvoldoende informatie
15
15%
Situatie na 3 maanden thuiszitten
Aantal dossiers
% thuiszitters
Ontvangt Jeugdhulp
21
21%
Wachtlijst hulp
13
13%
Gaat naar KDC
12
12%
Wachtlijst (instroom) onderwijs
12
12%
Opgelost binnen 3 maanden
10
10%
Aanvraag vrijstelling loopt
9
9%
Onderzoek/gesprek passende plek
8
8%
Onvoldoende informatie aanwezig
7
7%
Overig
8
8%
Totaal
100
100%
30
Geen ontwikkelplek Totaal
7
7%
100
100%
Thuiszitters 16-17 jarigen We hebben 364 dossiers geanalyseerd van 16- en 17 jarige thuiszitters. De belangrijkste oorzaken luiden het overstappen naar een andere school/ opleiding, een gebrek aan motivatie, psychische belemmeringen en het maken van een verkeerde studiekeuze. Daarnaast waren er 60 jongeren die (mogelijk) nieuwkomersonderwijs nodig hadden. 313 dossiers waren eind schooljaar 2024-2025 afgesloten. 157 (43%) van de jongeren werden 18 jaar en werden overgedragen aan het jongerenpunt, 140 (38%) ging weer naar school. Bij de 51 dossiers die niet waren afgesloten, hadden 28 jongeren een ontwikkelplek.
Oorzaken van thuiszitten
Aantal keer genoteerd
% thuiszitters
Overstapper
77
21%
18 jaar geworden/jongerenpunt
157
43%
Geen motivatie
71
20%
Ingeschreven op onderwijs
140
38%
Uitgeschreven uit gemeente Amsterdam
14
4%
Overig
2
1%
Totaal afgesloten
313
86%
Tijdelijk aanbod jeugdhulp
12
3%
Aan het werk
9
2%
Alternatieve vorm onderwijs
7
2%
Totaal afgesloten en ontwikkelplek
341
94%
Onvoldoende informatie
13
4%
Psychische belemmeringen
68
19%
Nieuwkomersonderwijs
60
16%
Verkeerde studiekeuze
45
12%
Thuissituatie
28
8%
Lichamelijke (i.c.m. psychische) belemmeringen
21
6%
Verhuizing/vertrek i.c.m. andere oorzaken
19
5%
(onterecht) uitschrijving of geweigerd
15
4%
Neurodivergentie
9
2%
Onbekend
5
1%
Overig
39
11%
Totaal
457
Situatie na 3 maanden thuiszitten Onvoldoende informatie aanwezig
Aantal dossiers
% thuiszitters 84
23%
Opgelost binnen 3 maanden
69
19%
Wachtlijst (instroom) onderwijs
57
16%
Toeleiding naar/Aan het werk
57
16%
Ontvangt Jeugdhulp
39
11%
Alternatieve vorm onderwijs
26
7%
Onderzoek/gesprek passende plek
21
6%
Overig
11
3%
Totaal
364
100%
31
Afsluiting en ontwikkelplek thuiszitten
Aantal dossiers
% thuiszitters
Geen ontwikkelplek
10
3%
Totaal
364
100%
Thuiszitters die (mogelijk) nieuwkomersonderwijs nodig hebben
Ontwikkelplek voor thuiszitters 18+
Van de 138 kinderen en jongeren die (mogelijk) nieuwkomersonderwijs nodig hadden, was bij te weinig dossiers sprake van aanvullende oorzaken van thuiszitten of een ontwikkelplek. Dit aantal is, vanwege privacy, te laag om verder te analyseren. Wel zien we dat bij 71% van deze kinderen en jongeren het dossier binnen 3 maanden kon worden afgesloten. 70% gaat naar school, en 17% verlaat de gemeente Amsterdam weer. Situatie na 3 maanden thuiszitten