Jaarverslag Leerplicht 2023-2024.pdf

Jaarverslag Leerplicht 2023-2024 Van Leerplicht naar Leerrecht

2

Inhoud Inleiding

4

Amsterdam in cijfers

5

Leerplicht en Kwalificatieplicht

6

Schoolloopbaan

7

Thuiszitters

11

Relatief verzuim

16

Vrijstellingen

20

Handhaving

22

Bijlage

23

3

Inleiding In het jaarverslag Leerplicht treft u een overzicht van de cijfers over schoolverzuim, thuiszitters en afgegeven vrijstellingen in schooljaar 2023-2024. Deze cijfers vergelijken we met vorige schooljaren zodat meerjarige trends zichtbaar worden. Waar mogelijk proberen we deze trends ook te verklaren. De cijfers laten zien waar wij in ons beleid op kunnen bijsturen. Dit doen we door het maken van samenwerkingsafspraken met het onderwijs en onze partners in de stad, training- en scholingstrajecten voor alle leerplichtambtenaren en continue reflectie op onze werkwijzen. Zo kunnen we de kwaliteit van ons werk verder verbeteren – en daarmee de dienstverlening aan de Amsterdammer. Het jaarverslag biedt ook informatie over de Amsterdamse populatie leer- en kwalificatieplichtigen en wat de Leerplichttaak precies inhoudt. Om de veelzijdigheid van het werk van Leerplicht verder toe te lichten zijn er drie interviews opgenomen in het

jaarverslag. De interviews geven een mooi beeld van de complexe praktijk, de benodigde samenwerking en de onderscheidende waarde van Leerplicht om schoolverzuim op te pakken en te voorkomen. Om als Leerplicht het verschil te maken, staat het perspectief van het kind of de jongere centraal. Iedere situatie is anders. Het vraagt veel flexibiliteit, expertise en inlevingsvermogen van onze leerplicht­ ambtenaren. Het Leerplichtwerk behelst veel meer dan waarschuwen en handhaven. We denken kritisch mee, we adviseren aan alle betrokken partijen, en we pakken de regie als dat nodig is. Met als doel dat zoveel mogelijk kinderen en jongeren gebruik kunnen maken van het recht op onderwijs. We wensen u veel leesplezier. Leerplicht gemeente Amsterdam

4

Amsterdam in cijfers Inwoners Amsterdam

9.293

931.591

103.160

bovenleerplichtigen leer- of kwalificatie­ (18+) plichtigen (18–)

Amsterdammers

18– Van de 103.160 leer- of kwalificatie­ plichtige Amsterdammers zijn er 4.590 (4%) in behandeling bij Leerplicht

18+ Van de 9.293 bovenleerplichtige Amsterdammers zijn er 766 (8%) in behandeling bij Leerplicht

Aantal scholen in Amsterdam

Amsterdamse leerlingen Totaal

Primair Onderwijs en Speciaal Basisonderwijs

238

Speciaal Onderwijs en Voortgezet Speciaal Onderwijs

32

Voortgezet Onderwijs

88

Middelbaar Beroepsonderwijs*

43

Particulier Onderwijs

14

Primair Onderwijs en Speciaal Basisonderwijs

*MBO-vestigingen

5

Totaal

Waarvan buiten Amsterdam op school

52.665

1.832

Speciaal Onderwijs en Voortgezet Speciaal Onderwijs

1.342

391

Voortgezet Onderwijs

40.637

1.435

Middelbaar Beroepsonderwijs*

5.922

1.377

Particulier Onderwijs

1.765

657

Leerplicht en Kwalificatieplicht Wat is Leerplicht precies? Welke soorten van verzuim kennen we? Hoe werken wij in Amsterdam? Lees hier in vogelvlucht hoe het zit. Alle kinderen in de leeftijd van 5 tot 16 jaar moeten verplicht naar school. Zij zijn volgens de Leerplicht­ wet leerplichtig. Jongeren tussen de 16 en 18 jaar die nog geen startkwalificatie hebben (dat is een diploma havo, vwo of mbo op niveau 2 of hoger), zijn kwalificatieplichtig. De kwalificatieplicht is ook opgenomen in de Leerplichtwet. De kwalificatie­ plicht geldt niet voor jongeren die praktijk­onderwijs gevolgd hebben. Het geldt ook niet voor de uitstroom­profielen dagbesteding of arbeidsmarkt­ gericht in het voortgezet speciaal onderwijs.

Wat doet de leerplichtambtenaar? Leerplichtambtenaren voeren interventies uit om schoolverzuim, thuiszitten en voortijdig schoolverlaten te voorkomen en te verminderen. Ze werken samen met scholen en ketenpartners om het school­

verzuim tegen te gaan. De leerplichtambtenaar werkt methodisch volgens de Methodisch aanpak schoolverzuim (MAS) en de Amsterdamse Maatwerk­ methode (AMM). Dit doet hij of zij door te adviseren, te regisseren en te signaleren.

MAS De methodische aanpak schoolverzuim (MAS) is ontwikkeld door Halt, het Openbaar Ministerie, de Raad voor de Kinderbescherming, de VNG en Ingrado. Het doel hiervan is (langdurig) schoolverzuim effectief te voorkomen en aan te pakken door een gestructureerde en samen­hangende werkwijze aan te bieden. Bij verzuim richten de leerplichtambtenaren zich primair op preventie en vrijwillige (jeugd)hulp, maar kunnen zo nodig ook strafrechtelijk ingrijpen door het opmaken van een proces verbaal.

6

Amsterdamse Maatwerkmethode De AMM is een gemeenschappelijke werkwijze in het sociaal domein. Er wordt samengewerkt door het buurtteam, de gemeentelijke afdeling Werk, Participatie en Inkomen (WPI), het Ouder- en Kind Team (OKT) en leerplicht. De krachten worden gebundeld om maatwerkoplossingen te vinden die passen bij de individuele behoefte en mogelijkheden van een kind.

Schoolloopbaan Schoolloopbaan van de jonge Amsterdammer

Leerplichtambtenaar

Halt

De leerplichtambtenaar is de expert in het leerrecht van het kind en geeft informatie, adviseert, bemiddelt, schakelt en handhaaft.

Openbaar Ministerie

Gemeente Amsterdam Jongerenpunt

Gemeente Amsterdam Leerplicht

Primair Onderwijs

5 Ouders/verzorgers

HBO/WO

Ouders en/of verzorgers zorgen dat hun kind is ingeschreven op een school en naar school gaat. Het kind is vanaf 12 jaar medeverantwoordelijk voor zijn schoolgang.

Leeftijd 18–

12

Bij verzuim komt de school in actie. Scholen zijn wettelijk verplicht om ongeoorloofd verzuim van 16 uur of meer te melden bij Leerplicht via DUO. De leerplichtambtenaar ontvangt deze melding en onderneemt actie. Daarnaast kunnen scholen ook eerder melding maken ongeoorloofd verzuim, zodat de leerplichtambtenaar preventief kan worden ingezet en verdere toename van het verzuim kan worden voorkomen.

Arbeidsmarkt

Doorstuderen

Voortgezet Onderwijs

18

23 Middelbaar beroepsonderwijs

Ketenpartners

Leeftijd 18+

Zo nodig is er ondersteuning van diverse ketenpartners; samenwerkingsverband, JGZ, en OKT. De leerplicht­ambtenaar heeft de regie en schakelt tussen de ketenpartners om tot een passende oplossing te komen voor het kind.

In Amsterdam wordt ongeoorloofd verzuim van jongeren van 18 jaar en ouder verplicht na 28 dagen gemeld bij Leerplicht. Daarnaast hanteert de stad een risicogerichte aanpak om vroegtijdig in te grijpen en schooluitval te voorkomen, met als doel jongeren te ondersteunen bij het behalen van hun diploma.

7

Het verhaal van Jeannette Ririassa (leerplicht­ ambtenaar), June van Thiel (Zorgcoördinator IVKO) en Marleen van der Wolde (afdelingsleider IVKO) Ongeveer anderhalf jaar geleden kwam het Samenwerkings­ verband Amsterdam met een leerlijn rond het thema school­ aanwezigheid. June en Marleen deden hier – vanuit het IVKO – als een van de eersten in Amsterdam aan mee. Sindsdien ligt de focus voor de school vooral op aanwezigheid, en pas daarna op bestrijding van schoolverzuim. Al werkende weg geeft de school hier verder vorm aan met als doel een succesvolle schoolloopbaan voor al hun leerlingen. De school kan daarbij te allen tijde gebruik maken van de expertise van Jeannette, sinds juni 2024 hun vaste leerplichtambtenaar. Marleen, June en Jeannette vertellen hier­ onder meer over die samenwerking.

8

Even kennismaken

Het probleem?

Geoorloofd versus ongeoorloofd verzuim

Marleen: “We hadden als school al langere tijd een vrij hoog verzuimcijfer – al was er vooral sprake van geoorloofd verzuim. Maar dat vroeg dus om actie. Voor alles wil ik daarbij zeggen dat geen enkele interventie snel resultaat levert. Iedere aanpak vraagt om een investering. Je moet je cijfers goed bijhouden, en op basis daarvan een analyse maken. Vervolgens moet je daar de juiste interventies bij zoeken, die werken voor jouw leerlingen. Aandacht is daarbij een zeer belangrijke factor. Alles wat je aandacht geeft, groeit toch?”

Marleen: “Ongeoorloofd verzuim komt – zoals al gezegd – hier op school niet zo heel veel voor. Wij hebben vooral te maken met geoorloofd verzuim. In de regel mankeren kinderen dan ook echt iets. Hoe dit komt? Misschien wel door de hoge werkdruk op deze school. Een volle schooldag per week besteden wij aan de kunstvakken. Dat betekent dus dat de andere stof in vier dagen behandeld moet worden. Dat legt een druk op onze leerlingen, en dat realiseren wij ons. Tja, en in een enkel geval nemen ouders het niet zo nauw met schoolaanwezigheid. Sommige leerlingen zijn echt verwendicapt, zoals wij dat wel noemen.”

Leerlijn June: “In de leerlijn ligt veel nadruk op het bouwen aan een gemeenschap waarin iedereen gezien wordt. Dat komt in ieder gesprek dat je voert aan de orde. We zijn op dit moment verder aan het bouwen aan ons aanwezigheidsbeleid. Drie thema’s vormen daar de basis van: • We benadrukken het belang van aanwezigheid. Het leren van en met elkaar is een sociale aan­ gelegenheid. • Ben je er niet, dan hebben anderen daar last van. Je houdt simpelweg de boel op. • We proberen kinderen op school alles mee te geven wat ze nodig hebben voor hun latere leven, en wat ze weerbaar maakt voor later. Het gaat niet alleen om kennis uit boeken.”

Maak het zichtbaar in school! June: “Die nieuwe richting zijn Marleen en ik, samen met de collega’s, zichtbaar aan het maken binnen school. Het is duidelijk dat wij iets moeten, dus bedenken wij interventies aan de hand van de cijfers die we hebben. We willen vooral ook veel conse­ quenter zijn richting onze leerlingen – ze laten voelen dat aanwezigheid echt heel belangrijk is! Dus voeren we vaker het gesprek over aanwezigheid, met leer­ lingen en hun ouders. We staan iedere ochtend aan de deur om iedereen te begroeten. Na de eerste bel gaat de deur dicht. Dat maakt leerlingen ervan bewust dat te laat komen in de les ook valt onder het kopje verzuim.”

9

Jeannette: “Ik ben nog niet zo heel lang leerplicht­ ambtenaar. Ik deed ooit een opleiding voor maat­ schappelijk werk en heb daarna langere tijd voor de Raad voor de Kinderbescherming gewerkt, in Rotterdam en in Haarlem. Vervolgens werkte ik een tijd bij de Blijf Groep in het team Tijdelijk Huisverbod. Ondanks de impact van het huiselijk geweld op alle gezinsleden heb ik juist daar geleerd dat een crisis ook een opening naar nieuwe kansen kan betekenen. Schoolverzuim kan een signaal zijn van problemen in de thuissituatie. Door mijn werkervaring met kindermishandeling en huiselijk geweld, kan ik als leerplichtambtenaar beter inschatten of er inderdaad problemen in de thuissituatie zijn. Dit helpt dan om te bepalen welke hulp het beste ingezet kan worden. Ik ben in deze rol nog volop aan het leren – recent heb ik mijn basisdiploma leerplichtambtenaar behaald. Ik heb intussen 5 PO scholen en 6 VO scholen onder mijn hoede, waarvan IVKO er een is.” June: “Ik ben nu een paar jaar aan het IVKO verbonden als ondersteunings- en zorgcoördinator. Schoolverzuim hoort onder meer bij dat takenpakket. Een tijdje geleden was ik aanwezig bij een INSA-conferentie (International Network School Attendance) waar een paar heel interessante lezingen werden gegeven. Dat wekte mijn interesse.

In die tijd startte het Samenwerkingsverband met een leerlijn schoolaanwezigheid, en dat was voor ons als school de aanleiding om dit traject in te gaan.” Marleen: “Ik ben al langere tijd aan het IVKO verbonden en ben afdelingsleider hier op school. Een beperkt aantal uren sta ik ook nog voor de klas. Samen met June maak ik deel uit van het schoolaanwezigheidsteam. June en ik volgden samen de leerlijn, en dragen onze opgedane kennis over aan onze collega’s hier op school. We zijn eigenlijk zo’n beetje de pioniers in de stad, op dit gebied. Wij volgden vorig jaar de leerlijn samen met twee vso-scholen. Aan de nieuwe leerlijn doen nu 14 scholen mee, staat mij bij.”

Ondersteuning vanuit leerplicht Jeannette: “Het is vanuit mijn rol heel prettig om te merken dat IVKO vol inzet op aanwezigheid, en ook preventieve gesprekken voert met de leerlingen. Er is een aanwezigheidscoördinator, en dat is een luxe, dat is op lang niet alle scholen het geval. Ik word graag op tijd betrokken. Hoe eerder we een verzuimende leerling kunnen helpen hoe beter. En doordat IVKO een goed beeld heeft van de aanwezigheid van leerlingen, kunnen we sneller handelen. Met de nieuwe richting die de school gekozen heeft, gaat het een stuk beter met de aanwezigheid, denken we. Ik heb nu drie leerlingen onder mijn hoede waarvoor Marleen en June mij hebben ingeschakeld. Drie leerlingen is voor een school van deze omvang echt niet veel. Reden tot optimisme dus, over deze aanpak.” Daarnaast ben ik voor de school altijd beschikbaar voor advies en ondersteuning als er zorgen zijn over de aanwezigheid van een leerling.

Een aanrader voor andere scholen? Marleen: “Ik zeg voorzichtig ja. Onze bevindingen met deze aanpak zijn voorzichtig positief. We werken

nog niet zo heel lang op deze manier – we waren immers een van de eerste scholen die meededen aan de leerlijn? Echte aandacht voor een leerling, dat werkt gewoon. En consequent zijn in je handelen. Het gebeurde in het verleden nog te vaak dat we niets deden met verzuim. Leerlingen grijpen in zo’n geval hun kans. Ze zien nu dat hun afwezigheid wordt opgemerkt door ons, en dat er oog voor is.” June: “Onze wijze les richting andere scholen zou dus eigenlijk zijn: geef aanwezigheid continu de aandacht, geef jouw leerlingen alle aandacht, ga met ze in gesprek en wees consequent. Kijk naar wat een kind werkelijk nodig heeft – verzuim is immers vaak een signaal dat er iets anders aan de hand is. Gebruik je gezond verstand, en gebruik jouw creativiteit. Op dit moment signaleren we in ieder geval een stuk sneller dan vroeger het geval was.”

Meer goede adviezen? Marleen: “Ja, zo hebben wij binnen onze school een trajectklas/huiskamerklas waar dreigende uitvallers een plek kunnen krijgen. Een veilige en vertrouwde plek binnen school. Op die manier kunnen we

10

voorkomen dat een kind afglijdt en thuiszitter wordt. Ook het aantal thuiszitters binnen onze school is de afgelopen tijd fors omlaaggegaan. En ach, daar is ie weer, de persoonlijke zorg en aandacht. Ik sta soms nog voor de klas. Aan iemand die een tijdje afwezig was, besteed ik dan extra aandacht. Ik vraag hoe het gaat. Ik vertel dan dat ik blij ben dat hij of zij er weer is. Zo weten alle leerlingen dat ze gezien worden.” June: “Het is ook belangrijk dat je al je collega’s meeneemt in de stappen die je zet. Als een aanpak breed gedragen is, werkt het ook beter in de praktijk.” Jeannette: “Voor mij is dit als leerplichtambtenaar een heel leerzaam traject! Aan de hand van de ervaringen kan ik op mijn beurt goede tips en adviezen geven aan mijn andere scholen!”

Thuiszitters We spreken over een thuiszitter wanneer een kind of jongere, die leer- of kwalificatieplichtig is: • Langer dan vier weken geen schoolinschrijving heeft (thuiszitter zonder schoolinschrijving (Absoluut Verzuim)). • Wel een schoolinschrijving heeft, maar langer dan vier weken geen onderwijs volgt, zonder dat daar een geldige reden voor is (ongeoorloofd verzuim) of als daar wel een geldige reden voor is (geoorloofd verzuim) (thuiszitter met schoolinschrijving (Langdurig Relatief Verzuim).

Thuiszitters 1.200

Aantal

Aantal t.o.v. doelgroep (%) 1.046

1.000 800 600

1.063

1,5% 1,3% 1,1%

833 0,8%

0,8%

0,9%

867

874

0,7%

0,2%

0,2%

132

179

189

2021-2022

2022-2023

2023-2024

0,7%

400

701

200

0,1%

0

In dit jaarverslag kiezen we voor een nieuwe weer­ gave van de groep thuiszitters. We behandelen alle jongeren die langer dan vier weken thuiszitten, met of zonder schoolinschrijving, als thuiszitter. Zo is in een oogopslag te zien hoeveel kinderen en jongeren in totaal thuiszaten. Onderstaande cijfers zijn daarom niet rechtstreeks te vergelijken met de cijfers uit vorige jaarverslagen. Om toch de ontwikkeling van het aantal thuiszitters over de laatste jaren te laten zien, hebben we de nieuwe weergave toegepast op de cijfers van eerdere jaren. In de bijlage van dit jaarverslag treft u meer informatie over de oude en nieuwe weergave van thuiszitters.

Wat valt op? • Het aantal thuiszitters is in absolute zin gestegen. • Van het totaal aantal thuiszitters met school­ inschrijving is 56% (105 van de 189) geoorloofd verzuim.

0,5% 0,3% 0,1% –0,1%

Thuiszitters met schoolinschrijving (LRV) Thuiszitters zonder schoolinschrijving (AV) Thuiszitters zonder schoolinschrijving (AV) t.o.v. doelgroep Thuiszitters met schoolinschrijving (LRV) t.o.v. doelgroep

Aantal thuiszitters met en zonder schoolinschrijving

Tussen 4 weken en 3 maanden

Langer dan 3 maanden

Totaal

Zonder schoolinschrijving 5 t/m 12 jaar

242

164

406

Zonder schoolinschrijving 13 t/m 17 jaar

198

270

468

Met schoolinschrijving primair onderwijs

15

34

49

Met schoolinschrijving speciaal onderwijs

2

18

20

Met schoolinschrijving voortgezet onderwijs

31

80

111

Met schoolinschrijving MBO

4

3

7

Met schoolinschrijving particulier onderwijs

0

2

2

Totaal

492

571

1063

11

Deze diagrammen tonen de status van de thuiszitters zonder schoolinschrijving op de peildatum van 1 oktober, na het schooljaar waarin zij als thuiszitter werden gemeld. Wat opvalt is dat 24% van de groep van het schooljaar 2023-2024 op 1 oktober 2024 nog steeds thuis zat. Dit is meer dan de groep van het schooljaar 2022-2023, toen zat op 1 oktober 2023 15% van de groep nog thuis.

Thuiszitters zonder schoolinschrijving 2022-2023: status op 1 oktober 2023 18; 2%

14; 2%

128; 15% 250; 29% 105; 12%

Thuiszitter zonder inschrijving (AV) Thuiszitter met inschrijving (LRV) Overdracht doorstroompunt (18 jaar geworden) Naar school Overig (o.a. verhuisd) Vrijstelling

366; 42%

Deze diagrammen tonen de status van de thuiszitters met schoolinschrijving op de peildatum van 1 oktober, na het schooljaar waarin zij als thuiszitter werden gemeld. Wat opvalt is dat 50% van de groep van het schooljaar 2023-2024 op 1 oktober 2024 nog steeds thuis zat. Dit is meer dan de groep van het schooljaar 2022-2023, toen zat op 1 oktober 2023 30% van de groep nog thuis.

Thuiszitters zonder schoolinschrijving 2023-2024: status op 1 oktober 2024

Thuiszitters met schoolinschrijving 2022-2023: status op 1 oktober 2023 4; 2% 26; 15%

54; 30% 92; 51%

Thuiszitter zonder inschrijving (AV) Thuiszitter met inschrijving (LRV) Overdracht doorstroompunt Naar school Overig (o.a. verhuisd) Vrijstelling

3; 2%

187; 21%

108; 12%

355; 41%

Naar school Overig (o.a. verhuisd) Vrijstelling

Thuiszitters met schoolinschrijving 2023-2024: status op 1 oktober 2024 11; 6% 2; 1%

94; 50%

78; 41%

3; 2%

12

210: 24%

Thuiszitter zonder inschrijving (AV) Thuiszitter met inschrijving (LRV) Overdracht doorstroompunt (18 jaar geworden)

Thuiszitter zonder inschrijving (AV) Thuiszitter met inschrijving (LRV) Overdracht doorstroompunt Naar school Overig (o.a. verhuisd) Vrijstelling

Het verhaal van Renata van der Molen (senior leerplichtambtenaar) Thuiszitters. Kinderen zitten in de regel langdurig thuis om heel uiteenlopende redenen, het verschilt van geval tot geval. In Amsterdam hebben we veel thuiszittende kinderen en jongeren en dat vinden we niet aanvaardbaar. Voor de leerplichtwet is er sprake van thuiszitten als een leerling vier weken of meer aaneengesloten niet op school is geweest en/of geen onderwijs heeft gevolgd. Maar een kind heeft – ook als het thuiszit – recht op een passende vorm van onderwijs. Te allen tijde. Maar hoe leidt je dat in goede banen? Renata van der Molen vertelt.

13

Even kennismaken Renata: “Ik ben senior leerplichtambtenaar voor de stadsdelen Noord, Centrum en Zuid. En net zoals alle andere senioren heb ik enkele specifieke aandachtsgebieden onder mijn hoede, in mijn geval is dat onder meer het dossier thuiszitters. Vanuit mijn rol probeer ik betrokken collega-leerplichtambtenaren te helpen bij het zoeken naar een oplossing. Ik motiveer collega’s, ik houd toezicht op de voortgang, en ik betrek externe partijen als zij hulp kunnen bieden.”

met de juiste mensen om tafel, maar de voortgang verloopt stroef. Vanuit leer­plicht proberen we vervolgens in ons netwerk mensen in te schakelen die voor een doorbraak kunnen zorgen.”

Casussen

Thuiszitter van 8 jaar “Dit kind zat op een moment al voor het tweede leerjaar thuis door zeer ingewikkelde problematiek. Vele vormen van hulpverlening waren hierbij betrokken – maar er was geen gedeelde visie op wat nodig was. Het kind kreeg een tijdelijke ontheffing van de leerplichtwet op grond van lichamelijke en psychische klachten. Naar school gaan is dan geen optie meer – maar misschien wel andere vormen van opvang, bijvoorbeeld dagbesteding. Op een bepaald moment was het kind wel toe aan onderwijs – gelukkig gebeurt dat ook met enige regelmaat. Maar dan zijn er vervolgens lange wacht­ lijsten voor een voorziening die zo’n kind echt nodig heeft.”

Ingewikkelde thuissituatie “Er kwam een kind uit het PO op mijn pad dat op een moment de overstap moest maken naar het VO. Met de moeder in het gezin is het nodige aan de hand. Zij staat meer dan eens een mogelijke oplossing in de weg – en daardoor komen we maar niet tot een concreet plan om het kind verder te helpen. Met veel geduld probeer ik de moeder uit te leggen dat mijn bemiddeling niet vrijblijvend is. Haar kind heeft immers recht op onder­wijs. Ik zit op een moment

Kind met ernstige ziekte “Wanneer een kind ernstig ziek is en gedeeltelijk of helemaal niet naar school kan, geldt ook dan het recht op onderwijs. Scholen kunnen dan een aangepaste vorm van onderwijs vaak mogelijk maken. Online bijvoorbeeld, of via een traject van de Adviseurs Passend Onderwijs Zieke leerlingen (APOZ). Bij zieke kinderen merken we dat ouders vaak zeer gemotiveerd zijn om toch een vorm van onderwijs voor hun kind te regelen. Dat maakt de zoektocht

Handhaver of verbinder? “Tegen ingewikkelde vraagstukken op gebied van thuiszitten kijken we tegenwoordig heel anders aan dan vroeger. Veel minder vanuit de rol als handhaver. In veel gevallen heeft verbaliseren geen enkele zin. Verzuim is meestal een belangrijke indicator dat er iets met een kind en/of een gezin aan de hand is. Soms ligt het probleem ook bij de school – een school is niet altijd bij machte om een kind of een jongere een passende plek te bieden. We proberen daarom als leerplichtambtenaar steeds meer de rol van verbinder te pakken, de juiste vragen te stellen.”

14

naar het vinden van een juiste oplossing een stuk makkelijker. Er is vaak wel iets te bedenken. En ook in een ziekenhuis is er vaak een vorm van onderwijs heel goed mogelijk. Een jeugdarts kan daarbij adviseren over de belastbaarheid van een kind.”

De zoektocht naar een oplossing “In alle gevallen probeer je de dialoog tussen alle betrokken partijen gaande te houden. Je moet blijven communiceren met elkaar. Je probeert realistische perspectieven te formuleren. Ouders zijn vaak bereid om mee te denken als ze ervaren dat hun mening ertoe doet – dat ze over een bepaalde situatie iets te zeggen hebben. Ik laat ze dan duidelijk merken dat dingen ze niet zomaar opgelegd worden. Op die manier probeer je tot een duurzaam plan te komen dat voor iedereen aanvaardbaar is.”

Naar betere resultaten “In vrijwel alle gevallen is tijd onze grootste vijand – althans, het gebrek eraan. Vaak is meer tijd nodig dan voorhanden is, om een goed beeld van een ontstane situatie te krijgen. Soms kun je in korte tijd niet de stappen zetten die je zou willen zetten – vaak moet je omwille van de zorgvuldigheid vertragen en dingen nogmaals kritisch bezien. Procedures zijn daarbij in veel gevallen niet te vermijden – maar zijn geen doel op zich. Ze moeten dienend zijn. Meer speling voor de leerplichtambtenaar buiten alle regels om zou daarbij soms net het verschil kunnen maken. Intussen doen we ervaring op met een nieuwe

aanpak die ons daarbij een belangrijk hulpmiddel in handen geeft (Casus voor Casusaanpak). De kracht ervan? Eigenlijk heel simpel. Meer tijd om aan te sluiten bij het kind en het gezin, samen zoeken naar een oplossing. Het geeft alle betrokkenen het gevoel gehoord en gezien te worden. En daar geloof ik in!”

Samenwerkingsverband Passend Onderwijs “Het gezamenlijk optrekken met het Samenwerkings­ verband heeft daarbij wat mij betreft grote meer­ waarde. Ze kunnen erg goed luisteren, en zijn erg goed in het analyseren van vraagstukken. Ze gaan daarnaast zeer outreachend te werk, ze blijven niet achter hun bureau zitten, en dat bied je als professional echt meer mogelijkheden.”

Professionals toerusten op hun taak “Ja, ook dat is beslist een deel van de oplossing. Neem collega’s nog beter mee in allerlei ontwikke­ lingen. Maak tijd vrij voor kennisdeling en voor casuïstiek­­besprekingen, daar leren we allemaal van. Thuiszitten is in vrijwel alle gevallen een schrijnend probleem – voor alle betrokken partijen. We mogen nooit uit het oog verliezen dat een kind recht heeft op onderwijs – daar doen we het allemaal voor. En zoals al gezegd: goede registratie en communicatie staan aan de basis van de oplossing van een vraagstuk. Daar moeten we op blijven hameren – bij onszelf, bij onze ketenpartners – bij alle betrokken scholen.”

15

Relatief verzuim Er is sprake van relatief verzuim wanneer leer- of kwalificatieplichtige kinderen of jongeren ingeschreven staan op school, maar tijdens onderwijs­tijd verzuimen. Ook veelvuldig te laat komen rekenen we hiertoe. Scholen zijn op grond van artikel 21 van de Leerplicht­wet verplicht relatief verzuim te melden. Relatief verzuim in cijfers Wat valt op 18– Het aantal jongeren dat relatief verzuimde in de leeftijdsgroep 18– is de afgelopen jaren nagenoeg gelijk gebleven ten opzichte van de doelgroep. 18+ Het aantal jongeren dat relatief verzuimde in de leeftijdsgroep 18+ is afgenomen in vergelijking met voorgaande jaren. Deze afname komt deels doordat er sinds twee jaar op een andere manier gemeld wordt. In plaats van te melden bij 16 uur verzuim in 4 weken, gaat de school eerst zelf in gesprek met de student en schakelt de leerplichtambtenaar in bij vier weken verzuim of eerder als dat gezien het risico op bijvoorbeeld uitval, nodig is. Omdat de Leerplichtwet vanaf 18 jaar niet meer van kracht is, geldt er ook geen wettelijke verplichting om bij 16 uur verzuim te melden.

Relatief verzuim 18–

3.500

Aantal

Relatief verzuim 18+ Aantal t.o.v. doelgroep (%)

3.000 2.500

3.178

3.192

3.177

25% 20%

2.000

15%

1.500

10%

1.000 500

30%

3,1%

3,1%

3,1%

2021-2022

2022-2023

2023-2024

0

Relatief verzuimers 18– Relatief verzuimers 18– t.o.v. doelgroep

16

3500 3000

Aantal

Aantal t.o.v. doelgroep (%) 25,0%

25%

2500 2000

500

0%

0

15%

12,7%

1000

5%

20%

2.397

1500

30%

9,0%

10%

839

5%

1.184

0% 2021-2022

2022-2023

Relatief verzuimers 18+ Relatief verzuimers 18+ t.o.v. doelgroep

2023-2024

Wat valt op

Relatief verzuim 18– per schoolsoort, 2023-2024 1.600

Aantal

Aantal t.o.v. doelgroep (%)

1.400

1.477

1.200

29,7%

30%

1.405

1.000 800

400

0

140 0,3%

3,7%

30%

2

0,1% 0%

Primair Speciaal Voortgezet Middelbaar Particulier Onderwijs Onderwijs Onderwijs Beroeps- Onderwijs onderwijs

Relatief verzuim 18+ per schoolsoort, 2023-2024 1.600

Aantal t.o.v. doelgroep (%)

Aantal

11,9%

1.400

12%

1.200

10%

1.000

8%

800

4%

2,5% 1,3%

200 0

6%

823

600 400

14%

3

13

Speciaal Onderwijs

Voortgezet Onderwijs

2% 2 Middelbaar Beroepsonderwijs

0%

0%

Herhaald relatief verzuim

Aantal 56,1%

50%

20%

5%

153

60%

40%

10%

5,9%

Het aantal jongeren (18-) dat verzuimde in het MBO, is relatief hoger (29,7%) dan bij de andere schoolsoorten (PO, SO, VO, Particulier Onderwijs). Dit is hetzelfde beeld als vorige schooljaren.

25%

15%

600

200

35%

Herhaald relatief verzuim

40,6%

40,3% 38,3%

34,7% 29,4%

20%

We spreken van herhaald relatief verzuim wanneer een eerdere interventie van de leerplicht­ambte­ naar bij een verzuimmelding niet voldoende effect had. Het kind wordt opnieuw gemeld bij leerplicht. Het kind krijgt vervolgens opnieuw begeleiding, waarbij naar mogelijke verdere stappen en ondersteuning wordt gekeken. Eenmalige begeleiding biedt meerdere voordelen voor de jeugdige, omdat het gericht is op het snel en effectief aanpakken van verzuim. Dit voor­komt dat problemen groter worden en zorgt voor een stabiele leeromgeving. Hoe eerder een probleem wordt opgelost, hoe kleiner de kans dat het verzuim zich ontwikkelt tot een structureel probleem. Een herhaald relatief verzuim is vaak een teken dat eerdere trajecten onvoldoende werkten of dat onderliggende problemen onvoldoende werden aangepakt.

Particulier Onderwijs

17

10% 0% 2021-2022

2022-2023

2023-2024

Herhaald relatief verzuim 18– Herhaald relatief verzuim 18+

Wat valt op Er is vooral veel herhaald relatief verzuim in het MBO (18+ en 18-). Deze is wel afgenomen ten opzichte van voorgaande schooljaren.

Het verhaal van Nesrine Ohammouch (leerplichtambtenaar met taakaccent mbo) en Prajna Gouwerok (Manager LEC) Het LEC (Loopbaan Expertise Centrum): intussen beschikken alle Mbo-colleges in Amsterdam over zo’n centrum. De naam zegt het al: studenten kunnen er terecht met vragen over hun studieloopbaan. Maar de ondersteuning is veel breder. Op het LEC helpen medewerkers de studenten met antwoorden op vragen over vrijwel alle leefgebieden. Ook wanneer er uitval dreigt en de leerplichtambtenaar in beeld komt, kan het LEC uitkomst bieden. Om die reden weten leerplichtambtenaar en LEC elkaar al langere tijd te vinden en hebben ze meerwaarde voor elkaar. Nesrine en Prajna vertellen meer over die samenwerking.

18

Even kennismaken Nesrine: “Ik ben nu ongeveer drie jaar werkzaam als leerplichtambtenaar. Mijn eerste leerplichtervaring deed ik op bij de gemeente Amstelveen, en met die ervaring solliciteerde ik bij de gemeente Amsterdam. Ik heb de afgelopen paar jaar verschillende scholen onder mijn hoede gehad, zowel PO, VO als mbo. Prajna: “Ik ben al langere tijd aan het ROC van Amsterdam verbonden en maak deel uit van het Mbo Jeugdteam, op de Fraijlemaborg in Amsterdam Zuidoost. Ik ben daar nu manager van het LEC, maar ik begon ooit als student­begeleider en adviseur. Ik hielp studenten op heel veel verschillende leefgebieden. Mijn achtergrond als adviseur helpt mij enorm bij complexe vragen van studenten. We hebben binnen het LEC goed in kaart wat er allemaal mogelijk is, en waar we aanvullende hulp of expertise kunnen krijgen om een jongere verder te helpen.”

Zichbaarheid voor alles Nesrine: “Ik ben sinds dit jaar als mbo leerplicht­ ambtenaar aan stadsdeel Zuidoost gekoppeld, samen met collega Mark. Je kon je zelf voor de pilot mbo aanmelden, en dat deden we dus. We hebben allebei veel affiniteit met deze doelgroep. Veel studenten zijn 18 jaar of ouder – maar meestal nog niet in het bezit van een startkwalificatie, als ze bij ons terecht komen. Het LEC is zichtbaar aanwezig op de opleidingen – en dat willen wij als leerplichtambtenaar ook zijn – ook bij ons kunnen studenten met hun specifieke vragen terecht. Om die reden ben ik nu meestal donderdag fysiek aanwezig op de opleiding. Ik ben er dan vaak samen met de zorgcoördinatoren van de opleiding en de jongerenadviseur van het Jongerenpunt gemeente Amsterdam. Zowel Mark als ik hebben specifieke

opleidingen die onder onze verantwoordelijkheid vallen. Collega Mark doet er drie, en ik de rest van de school.”

Schakelen met LEC Nesrine: “Onze samenwerking begint ieder studiejaar met een startgesprek, waarin we wederzijdse wensen en verwachtingen uitspreken. Tussentijds evalueren we die samenwerking geregeld. Waar nodig schuif ik binnen de opleiding aan bij de ZAT-overleggen (Zorg Advies Team). Bij veelvuldig verzuim stuur ik een brief aan de student, met een oproep voor mijn spreekuur. Twee keer per jaar organiseren we bij de instroom van nieuwe studenten een presentatie over wat leerplicht voor de individuele student kan betekenen. We leggen daarbij de nadruk op ondersteuning bij de studieloopbaan. Op die manier probeer ik het gezicht van Leerplicht te zijn binnen de opleidingen.” Prajna: “De vragen die wij als LEC van de studenten krijgen, gaan over veel meer dingen dan alleen studieadvies. De naam LEC dekt daarom eigenlijk niet de lading! Studenten komen voor van alles bij ons: “Ik heb geen huis. Ik kan de letters op het bord niet lezen. Ik heb geen laptop.” Met het Mbo Jeugdteam proberen we op iedere vraag een antwoord te vinden. We werken onder meer samen met Per Mens, we hebben hele korte lijnen met externe hulpverlening en dat geldt voor meer partijen. En wanneer een student op zoek gaat naar werk, kunnen wij snel schakelen met het Jongerenpunt.”

19

Iedere student in beeld Prajna: “Daar streven we echt naar, om iedere student te kennen en te volgen in zijn of haar ontwikkeling. Vroeger verdwenen er nog wel eens studenten van de radar. Dat proberen we tegenwoordig voor te zijn. Zomaar uitschrijven uit een opleiding? Dat doen we niet meer, we checken eerst of een jongere wel de juiste begeleiding heeft richting iets anders. Onder meer door onze samenwerking met leerplicht hebben we jongeren beter in beeld. We proberen andersom nog zichtbaarder te worden voor onze jongeren zelf. We willen nog meer jongeren bereiken!”

Er is meer mogelijk dan je denkt! Nesrine: “Ook dat proberen we onze jongeren mee te geven. Nog niet lang geleden kregen we een student op ons spreekuur, die niet meer wilde studeren. Hij had hele concrete plannen om een eigen bedrijf te gaan starten. Ik heb hem naar een cursus voor startende ondernemers kunnen verwijzen, en daar heeft hij echt wat aan gehad. Dat is dus allemaal mogelijk! We proberen met onze samenwerking over grenzen heen te kijken, maatwerk te leveren voor iedereen die dat nodig heeft.” Prajna: “En in tussentijd blijven wij kritisch naar ons eigen handelen kijken en naar onze samenwerking. Die proberen we continu te verbeteren, we leren van en met elkaar. We bekijken met elkaar wat wel of niet werkt met het uiteindelijke doel om geen student uit beeld te verliezen – daar gaat het ons uiteindelijk om.”

Vrijstellingen Kinderen die leer- of kwalificatieplichtig zijn, moeten op een school inge­ schreven staan en deze school ook bezoeken. Toch kunnen er belang­rijke redenen zijn waarom een kind of jongere niet naar school kan. Volgens de leerplichtwet kunnen kinderen en jongeren om verschillende redenen worden vrijgesteld van inschrijvingsplicht: Artikel 5 sub a Het kind of de jongere is om lichamelijke of psychische redenen niet in staat om naar school te gaan. Artikel 5 sub b De ouders hebben bedenkingen over de richting van het onderwijs op alle binnen redelijke afstand van de woning gelegen scholen. Artikel 5 sub c Het kind of de jongere staat ingeschreven op een school in het buitenland en bezoekt deze school regelmatig.

Artikel 3b Een leerplichtige jongere kan de reguliere inschrijving voor het laatste schooljaar vervangen door een inschrijving als mbo- of vavo-student, als hij of zij voldoet aan de specifieke voorwaarden.

Vrijstellingen per schooljaar 1.400

Aantal

1.200 1.000

Wat valt op • Het aantal vrijstellingen op grond van artikel 5 sub a is toegenomen. • Het aantal vrijstellingen op grond van artikel 5 sub b en artikel 5 sub c is stabiel gebleven. • Het aantal vrijstellingen op grond van artikel 15 is afgenomen.

800 600

200

54

20

53

68 553 440 83 2021-2022 Artikel 5 sub a Artikel 5 sub b

Artikel 3a Wanneer een leerplichtige 14-jarige een alternatieve onderwijsvorm of leertraject volgt en hiermee voldoet aan de specifieke voorwaarden.

569

497

400

0

Artikel 15 Een kwalificatieplichtige jongere krijgt op een andere manier voldoende onderwijs, bijvoorbeeld bij een interne vakopleiding.

514

125 2022-2023 Artikel 5 sub c Artikel 15

533

92 2023-2024

Artikel 5 sub a Een vrijstelling van inschrijving om lichamelijke of psychische redenen wordt meestal voor een schooljaar verleend. De jeugdarts kan, afhankelijk van de situatie, een langere of algehele vrijstelling adviseren. Een tijdelijke vrijstelling kan worden herhaald als het kind aan het einde van het schooljaar nog niet in staat is terug te keren naar school. In onderstaande grafiek wordt weergegeven hoeveel kinderen voor het eerst, herhaald of volledig vrij­ gesteld werden van leerplicht.

Wat valt op Alle soorten afgegeven 5 sub a vrijstellingen (algehele, herhaalde en nieuwe vrijstellingen) zijn toegenomen ten opzichte van voorgaande schooljaren.

Vrijstelling Artikel 5 sub a 600

Aantal 123

500 98

110

231

238

168

166

172

2021-2022

2022-2023

2023-2024

400 300

274

200 100 0

Herhaalde vrijstelling

Algehele vrijstelling Nieuwe vrijstelling

21

Handhaving Wij richten ons op het voorkomen van verzuim.

Als een kind of jongere ondanks gesprekken en acties blijft verzuimen, kan de leerplichtambtenaar in het uiterste geval een proces-verbaal opmaken. De leerplichtambtenaar onderzoekt het verzuim. Bij verwijtbaar ernstig, herhaald of luxe verzuim (ongeoorloofd verzuim rondom de schoolvakanties) kan de leerplichtambtenaar in het uiterste geval overgaan tot strafrechtelijke handhaving door een proces-verbaal op te maken of doorverwijzen naar Halt. Halt bespreekt het verzuim met de jongere en legt een passende maatregel op met als doel om schoolverzuim te stoppen. Een proces-verbaal wordt alleen ingezet wanneer de drie alternatieve routes van de MAS (vrijwillige jeugdhulp, Halt-straf of civielrechtelijke dwang) niet wenselijk, haalbaar of niet succesvol zijn afgerond en/of aanhoudend verzuim en verwijtbaarheid worden geconstateerd.

Het proces verbaal bevat een beschrijving van de feiten, de bevindingen van de leerplichtambtenaar en de verklaring van de verdachte (conform artikel 22 van de Leerplichtwet). De leerplichtambtenaar stuurt het proces-verbaal naar het Openbaar Ministerie, dat beoordeelt of vervolging wegens ongeoorloofd schoolverzuim zal plaatsvinden. Het OM beoordeelt of de verdachte wordt vervolgd wegens ongeoorloofd schoolverzuim.

Processen Verbaal en Halt

140

Aantal 127

120 116 107

100

88

80

71

60

Wat valt op • Het aantal processen-verbaal voor luxe verzuim en relatief verzuim is afgenomen ten opzichte van vorig schooljaar. • Het aantal processen-verbaal voor absoluut verzuim is stabiel gebleven.

40 20 0

26

20

26 2

16 uurs verzuim halt 2021-2022

22

78

16 uurs verzuim pv 2022-2023

luxe verzuim

0

1

absoluut verzuim

2023-2024

Bijlage Aantal thuiszitters volgens oude weergave Schooljaar

2021-2022

2022-2023

2023-2024

Aantal thuiszitters

149

222

224

Technische achtergrond De oude weergave liet het aantal thuiszitters zien waarvoor de leerplichtambtenaar een zogenaamde ‘thuiszittersregel’ in het systeem had aangemaakt. Dit werd gedaan voor alle thuiszitters met een school­inschrijving (langdurig relatief verzuim) en voor een gedeelte van de thuiszitters zonder schoolinschrijving (absoluut verzuim). Leerplicht had de volledige groep absoluut verzuimers wel altijd in beeld. In het jaarverslag 2022-2023 rapporteerde Leerplicht hierover in het aparte hoofdstuk Absoluut Verzuim. Omdat er voor een deel van de absoluut verzuimers wel een thuiszittersregel is aangemaakt, kwamen deze jongeren terug in zowel de cijfers over thuiszitten als de cijfers over absoluut verzuim. Hoewel alle thuiszitters in het jaarverslag werden weergegeven, was er dus sprake van overlap. De nieuwe weergave geeft een eenduidiger beeld van de totale groep thuiszitters.

23

Colofon Afdeling Onderwijs Team Leerplicht Gemeente Amsterdam Tekstverhalen en redactie: Communicatie Leerplicht, Gemeente Amsterdam Cijfers: Afdeling Onderwijs Amsterdam Vormgeving: Vorm de Stad Maart 2025

Contact Website: amsterdam.nl/leerplicht Telefoon: 020 251 8010 E-mail: leerplicht@amsterdam.nl Postadres: Afdeling Onderwijs Leerplicht Postbus 1840 1000BV Amsterdam

24