Jaarverslag Leerplicht 2022-2023

Van Zuid naar Oost Daar begon ik als leerplichtambtenaar. Een interessant stadsdeel. Het heeft de hoogste dichtheid aan middelbare scholen in de stad - met veel uiteen­ lopende niveaus en heel verschillende populaties. Echt interessant. Zuid heeft ook een aantal MBO scholen. Daarna ben ik naar Oost gegaan, en daar kreeg ik een grote VO-school in mijn takenpakket. Ik had daarnaast ook een aantal basisscholen onder

Ingewikkelde casussen Artikel 5 sub B is voor ons vrij arbeidsintensief. Hierbij gaat het om vrijstelling van onderwijs op grond van levensovertuiging. Ouders doen een kennisgeving wanneer zij voor hun kind geen geschikt onderwijs kunnen vinden. Ja, best ingewikkeld, en ook actueel. In de afgelopen jaren is er twee keer een wets­ wijziging ingediend, maar van behandeling in de Tweede Kamer is het niet gekomen. In veel gevallen zit een kind thuis, en dan hebben wij er geen zicht op of ze daadwerkelijk onderwijs volgen. We hebben ook geen zicht op de ontwikkeling van het kind, al komen deze ouders soms wel bij de GGD. Ook zijn sommige ouders aangesloten bij een stichting voor thuisonderwijs. De wet brengt geen uitkomst in dergelijke gevallen. In Amsterdam hebben wij om die reden onze werkwijze aangescherpt. We zoeken contact met de ouders en vragen door op mogelijk alternatief onderwijs en op de bezwaren van de ouders. Sinds deze aanscherping spreken we veel meer ouders die een kennisgeving deden. We krijgen hierbij meer dan eens te horen dat ouders zich door ons gehoord voelen.

“Het leuke van het leerplichtwerk is dat het zo veelzijdig is. Je hebt met heel uiteenlopende onderwerpen te maken. Zo ben ik bijvoorbeeld lid van de werkgroep vrijstellingen en absoluut verzuim (Amsterdamse kinderen zonder school­ inschrijving). Het is een mooie afwisseling.” 31

Mijn rol als senior

“Als je ouders uitlegt wat je met zo’n onderwerp doet op school, hoe je daar met kinderen over praat, dan begrijpen mensen het. Wat is werkelijk het probleem? Zet daar op in, daarmee krijg je kinderen terug naar school!”

Ik ben in mijn rol als senior zowel praktisch als analytisch ingesteld en daarmee kan ik vaak de vertaalslag van theorie naar praktijk maken. Iedere leerplichtambtenaar is aan een senior gekoppeld, iemand die kan meedenken bij ingewikkelde casussen, vrijstellingen en verlofaanvragen. Als senior ben je ook vraagbaak en breng je nieuwe collega’s de kneepjes van het vak bij. Daarnaast hebben bij ons alle senioren een rol bij de verdere professionalisering van ons team. Dat is een belangrijk speerpunt, naast de wens om uniform te werken. In het veld pakken we signalen op en kijken of we daar iets mee kunnen. Wegblijven van school op paarse vrijdag bijvoorbeeld. Wij willen daar eenduidig in zijn als gemeente. Voorheen leverde dat soms ingewikkelde vragen op. Daarom hadden we dit jaar een telefoon­ lijn ingesteld waar scholen terecht konden met prangende vragen. We bleken ons voorwerk goed te hebben gedaan, want dit keer kregen we geen enkel telefoontje!

“Daarnaast hebben bij ons alle senioren een rol bij de verdere professionalisering van ons team. Dat is een belangrijk speerpunt, naast de wens om uniform te werken. In het veld pakken we signalen op en kijken of we daar iets mee kunnen.”

Samen voor aanwezigheid In het geval van de paarse vrijdag was er destijds veel commotie in mijn beleving door uitingen op social media. Als je ouders uitlegt wat je met zo’n onderwerp doet op school, hoe je daar met kinderen over praat, dan begrijpen mensen het. Wat is werkelijk het probleem? Zet daar op in, daarmee krijg je kinderen terug naar school! Bij ingewikkelde casussen probeer ik altijd naar het hele verhaal te kijken, zonder oordeel. Nee, ook ik ben niet die strenge leerplichtambtenaar geworden. Ik vraag altijd eerst aan een leerling of een ouder hoe het met hem of haar gaat. Een kind is meer dan zijn of haar verzuimoverzicht. Persoonlijke aandacht staat bij mij voorop. Daar ligt voor mij de ingang/sleutel tot het oplossen van het verzuim. En dat doe ik natuurlijk niet alleen. We doen het samen met alle betrokken professionals in de keten. Alleen samen krijgen we dit voor elkaar.

32

2.6 Handhaving

Leerplicht werkt intensief samen met het Openbaar Ministerie en de Raad voor de Kinderbescherming met als doel het leerrecht voor het kind en de jongere te waarborgen. In het schooljaar 2022-2023 werkt Leerplicht onder andere aan het opzetten van een werkinstructie en verbeterslag op de herstelverzoeken van de processen-verbaal, met als doel de kwaliteit van de processen-verbaal te verbeteren.

In deze paragraaf beschrijven we de ontwikkelingen en resultaten rondom de processen-verbaal en HALT-afdoeningen. Verzuim kan leiden tot handhaving door Leerplicht. Leerplicht kan een jongere verwijzen naar Bureau Halt. Dit gebeurt wanneer het verzuim aanhoudt en als er geen andere zorgen zijn rond de betreffende jongere. Bureau Halt bespreekt het spijbelgedrag met de jongere en bekijkt wat een passende straf is om het verzuim te stoppen. Als het om ernstig, herhaald verzuim gaat of om absoluut of luxe verzuim, kan een justitieel proces-verbaal worden opgemaakt tegen een jongere en/of de ouder.

Het volgen van onderwijs is essentieel voor de ontwikkeling van een kind en jongere voor het verwerven van een goede plek in de maatschappij. Structureel verzuim kan een voorbode zijn van (ernstige) gedragsproblemen en leidt niet zelden tot criminaliteit. Ook kan schoolverzuim de voorbode zijn van voortijdige schooluitval, waardoor jongeren het onderwijs verlaten zonder diploma en/of startkwalificatie voor de arbeidsmarkt. Werkloosheid of uitkeringsafhankelijkheid kunnen het gevolg zijn. Door onder andere. interventies als een proces-verbaal in te zetten, kan dit voorkomen worden.

Het aantal processen-verbaal dat is opgesteld in schooljaar 2022-2023 is 245. Het aantal absoluut verzuim en luxe verzuim processen-verbaal dat is opgesteld in schooljaar 2022-2023, is hoger dan het schooljaar daarvoor. Het aantal processen-verbaal dat voor relatief verzuim is opgesteld is lager dan het voorgaande schooljaar.

Tabel 13: Ontwikkeling leerplichtigen met proces-verbaal en afdoening Halt naar verzuimsoort 2018-2019

2019-2020

2020-2021

2021-2022

2022-2023

Toe-/afname

3.307

2.807

2.982

3.301

3.285

-0,5%

Halt

46

30

21

26

20

-23,1%

Proces-verbaal

180

86

81

111

89

-19,8%

5,4%

3,1%

2,7%

3,4%

2,7%

Verzuim

719

535

202

498

474

-4,8%

Proces-verbaal

155

152

31

130

132

1,5%

21,6%

28,4%

15,3%

26,1%

27,8%

896

554

520

900

1.077

7,1%

5

3

2

4

100,0%

0,1%

0,1%

0,1%

0,1%

Verzuim 16 uur

Verbaliseringspercentage Luxe

Verbaliseringspercentage Absoluut

Verzuim Proces-verbaal

Verbaliseringspercentage

33

Het verhaal van Mirjam Vonk, Officier van Justitie Openbaar Ministerie

“Om goed met elkaar af te stemmen, moet je met elkaar in dialoog blijven.”

“Ik ben, onder meer, Jeugdofficier van Justitie en ook portefeuillehouder ‘Leerplicht’. Ik fungeer parketbreed als vraagbaak voor mijn collega’s en doe dat samen met twee parketsecretarissen. Zij beoordelen de binnengekomen zaken en zorgen er onder meer voor dat ik goed voorbereid naar de zitting kan. Bij lastige zaken is er altijd overleg. Ook leerplichtambtenaren weten ons te vinden - en ook met hen denken wij geregeld bij ingewikkelde casussen mee. Zelf doe ik veel leerplichtzittingen. Het onderwerp ligt mij na aan het hart. Als het ons lukt om met elkaar het verzuim tijdig aan te pakken, dan kunnen we een hoop ellende voor zijn. Ik doe ook strafzittingen voor jeugdigen bij de kinderrechter. En ook daar zie ik hoeveel narigheid er in het leven van jonge mensen kan spelen, maar juist bij leerplichtzittingen komt dit wel heel sterk tot uiting!”

“We willen er in een zo vroeg mogelijk stadium bij zijn, om erger te voorkomen. Dat is eigenlijk de kern van ons werk”

Overleg “Om goed met elkaar af te stemmen, moet je met elkaar in dialoog blijven. Dat doen we bijvoorbeeld tijdens het kwartaaloverleg met Leerplicht Amsterdam. De Raad voor de Kinderbescherming is daar ook bij aanwezig. Belangrijke onderwerpen en eventuele knelpunten worden dan besproken. Binnen het OM heb ik ook veelvuldig contact met onze afdeling Beleid & Strategie. Met de collega’s aldaar én met de landelijk jeugdofficier spreken we over ingewikkelde en meer beleidsmatige (landelijke) kwesties.”

Preventie met Gezag “Een preventieve aanpak met als doel de voedingsbodem voor georganiseerde en ondermijnende (drugs)criminaliteit weg te nemen. Ook vanuit de Jeugdportefeuille wordt met vrijgekomen middelen geïnvesteerd in de aanpak van schoolverzuim. Een mooie stap! We zien namelijk dat de jongeren die zich bezighouden met bijvoorbeeld het ophalen van drugs uit de havens (de zogenaamde ‘uithalers’) veelvuldig verzuimen. We weten inmiddels ook dat verzuim een voorbode voor crimineel gedrag kan zijn. Daar moeten we dus zeer alert op zijn met elkaar en ook hier slaan we de handen ineen.”

Erger voorkomen “Dat is natuurlijk een belangrijke reden waarom wij met elkaar het werk moeten doen. Om niet alleen de overlast aan te pakken en de maatschappij te beschermen maar, met betrekking tot dit laatste, ook de jongeren zelf. Amsterdam maakt daarbij onder meer gebruik van de zogenaamde groepsaanpakken. Nieuw bij de groepsaanpak in de Diamantbuurt is dat daar inmiddels ook de leerplichtambtenaar aan tafel zit. Hopelijk lukt dit in de toekomst ook bij de andere aanpakken. Dat zie ik echt als winst. ”

Adequate werkwijze “In samenwerking met Leerplicht Amsterdam probeert het Openbaar Ministerie (OM) het verzuim van jongeren aan te pakken. Van verschillende kanten horen wij dat er behoorlijk wat verzuim speelt. Om die reden willen wij de aanpak daarom graag verder intensiveren. Daar zijn alle ketenpartners het over eens. We willen dit in een zo vroeg mogelijk stadium doen, om erger te voorkomen. Dat zie ik als een belangrijke taak.”

Werkgroep samenwerking Leerplicht en Jeugd&Veiligheid “J&V wil de samenwerking tussen Leerplicht en J&V versterken. Het OM gaat hierbij ook meedenken en in overleg bekijken welke thema’s en onderwerpen op de agenda moeten komen.”

35

De buurtrechter “Buurtrechtspraak in de wijk Venserpolder. Ik ben één van de twee officieren die daar, in het wijkcentrum aan de Albert Camuslaan 38, zittingen doen. Bijzonder is ook dat de buurtrechter daarbij preventieve gesprekken voert met de jongeren die verzuimen. Dit gebeurt op initiatief van de leerplichtambtenaar die hierbij ook aanwezig is. Naast ouders zijn eventuele hulpverleners ook van harte welkom. De rechter, iemand met een zeker gezag, kan uitleggen waarom schoolgang belangrijk is. Met elkaar wordt besproken wat de jongere nodig heeft om weer goed naar school te gaan. Deze gesprekken zijn succesvol gebleken. In de meeste gevallen is de schoolgang weer op gang gekomen en kon het opmaken van een proces-verbaal achterwege blijven.”

“Verzuim kan een voorbode voor crimineel gedrag zijn. Daar moeten we dus zeer alert op zijn met elkaar.” De Leerplichtdag: een samenwerking tussen Leerplicht en het OM “Een heel goed initiatief van Leerplicht Amsterdam in mei 2022. Het nieuwe proces-verbaal en de kwaliteit ervan stonden centraal. Alle ketenpartners waren hierbij aanwezig. Er was een mooi programma opgesteld en de leerplichtambtenaren konden niet alleen hun vragen kwijt maar konden ook deelnemen aan een aantal werkgroepen. De dag was mede bedoeld om de lijnen met elkaar nog korter te maken en de werkprocessen verder te verbeteren. Het was beslist een succes.”

“Ik ben een groot voorstander van tweesporenbeleid. Al is een gezin of een jongere niet vrijwillig meewerkt, moet je uiteindelijk een daad stellen en een proces verbaal geven.”

De opleiding voor nieuwe leerplichtambtenaren “Ook daar dragen we vanuit het OM, samen met de rechtbank, aan bij. Zowel de kantonrechter als de Officier van Justitie vertellen over hun rol bij de aanpak van verzuim en er wordt een zitting nagespeeld. Want wat gebeurt er nu eigenlijk tijdens die rechtszaak? Waar wordt, los van het proces-verbaal, rekening mee gehouden en wat is er nodig om tot een juiste beslissing te komen? Leerplichtambtenaren werken met de zogenaamde MAS methodiek. Eerst wordt gekeken of het verzuim met bijvoorbeeld vrijwillige hulpverlening kan worden teruggedrongen. Zelf ben ik een voorstander van het zogenaamde ‘tweesporenbeleid’ door niet te lang te wachten met het opmaken van een procesverbaal als het verzuim maar blijft doorgaan en de vrijwillige hulpverlening niet voldoende op gang komt. Te lang wachten kan er ook toe leiden dat de jongere op zitting nergens meer aan mee wil werken.”

Samen voor aanwezigheid “Met preventie als de sleutel. En met de nadruk op ‘samen’. We moeten het echt met elkaar doen. Dit begint met het melden door de scholen, de daaropvolgende bemoeienis van Leerplicht en het eindigt soms op zitting bij de kantonrechter en mij. Daarna gaat Jeugdbescherming er regelmatig mee verder als de jongere naast een straf ook een maatregel ‘Toezicht en begeleiding’ krijgt opgelegd. Ik probeer dan goed uit te leggen wat ze hieraan kunnen hebben, dat er veel hulpverlening mogelijk is voor minderjarigen en dat dit allemaal veel minder is als ze eenmaal volwassen zijn.”

Een passende straf “Leerplichtambtenaren zijn soms sceptisch over de straf die door de kantonrechter wordt opgelegd. Ik nodig leerplichtambtenaren daarom altijd uit om naar de zitting te komen en te kijken hoe het eraan toegaat. De eis van de Officier van Justitie en de straf van de kantonrechter zijn eigenlijk altijd op maat. Tijdens de zitting wordt er geprobeerd een gesprek met de jongere en ouders tot stand te brengen. We zoeken met nadruk de verbinding. Als dat laatste lukt en men begrijpt dat schoolgang echt belangrijk is, geeft dat veel voldoening.”

“Met preventie als de sleutel. En met nadruk: samen. Geen enkele ketenpartner kan dit vraagstuk in zijn eentje oplossen. Het begint met de school. Soms eindigt het bij mij ter zitting.”

36

2.7 Deurbezoeken

In het schooljaar 2022-2023 zijn 1.682 deurbezoeken aangevraagd door de leerplichtambtenaren. Dit is een daling van 2,7% (47) ten opzichte van het schooljaar 2021-2022. Hiervan zijn 1.006 bezoeken gerelateerd aan absoluut verzuimbegeleiding en 676 aan relatief verzuimbegeleiding.

In deze paragraaf beschrijven we de ontwikkelingen en resultaten rondom de deurbezoeken. Leerplicht heeft ieder kind en/of jongere in beeld. Leerplicht is onmisbaar bij het bewaken van het recht op onderwijs en de ontwikkeling van de jonge Amsterdammer. Het komt echter voor dat de leerplichtambtenaar geen contact krijgt met het kind en/of jongere en de ouders en dat de begeleiding dreigt te stagneren. De leerplichtambtenaar kan dan een deurbezoek aanvragen bij het team Ondersteuning en Assistentie van Leerplicht.

Bij 45,7% (769) van alle deurbezoeken is resultaat geboekt en heeft de leerplichtassistent een bewoner gesproken. Hiermee vergroten we de kans dat de leerplichtambtenaar in contact komt met de ouders/ verzorger met als uiteindelijke doel om het kind en de jongere verder te begeleiden. De leerplichtassistenten hebben van alle deurbezoeken in 54,3% (913) van de gevallen niemand thuis getroffen. Wanneer de leerplichtambtenaar hierna twijfels heeft over de rechtmatige inschrijving of verblijf op het adres, start de afdeling Dienstverlening een onderzoek naar de rechtmatigheid van de inschrijving in de Basis­ registratie Personen (BRP). Gedurende het schooljaar 2022-2023 zijn er vanuit Leerplicht 245 aanvragen gedaan voor het onderzoek naar rechtmatigheid van inschrijving (adres in onderzoek).

Deze deurbezoeken worden uitgevoerd door de leerplichtassistenten. De leerplichtassistenten handelen in opdracht en ter ondersteuning van de leerplichtambtenaar. De leerplichtassistenten brengen in koppels een deurbezoek aan de leerlingen en studenten en diens ouders om vast te stellen of de leerlingen en studenten en zijn/haar ouders op het bij Leerplicht bekende adres verblijven. In dat geval wordt vervolgens het contact met de leerplichtambtenaar hersteld.

Figuur 6: Aangevraagde deurbezoeken 2022-2023

Figuur 7: Resultaat deurbezoeken 2022- 2023

1.682

1.018

Aangevraagde deurbezoeken

Bewoners aangetroffen

Ja

1.006

Nee

676

AV

RV

37

474

544

295

369

AV

RV

3. Speerpunten Leerplicht zet in het schooljaar 2023-2024 in op de volgende speerpunten:

1. Verminderen absoluut verzuim en thuiszitters, door middel van: • Een verbeteraanpak waarin Leerplicht samenwerkt met de Samenwerkingsverbanden Passend Onderwijs, de GGD en de Ouder- en Kind Teams (OKT) om schoolaanwezigheid te bevorderen. • Doorontwikkeling en implementatie werkwijze absoluut verzuim. 2. Goede samenwerking met scholen en partners, door middel van: • Preventieve spreekuren op een aantal scholen. • Het structureel voeren van start- en eindgesprekken. • Een bereikbare en benaderbare leerplicht­organisatie. 3. Verzuim mbo, door middel van: • Jaarlijkse gesprekken met mbo-opleiding, waarbij aanpak verzuim een onderdeel is. • Intensievere samenwerking tussen mbo-instelling en Leerplicht bij bovenleerplichtige jongeren die ongeoorloofd verzuimen. • Specialisatie leerplichtambtenaar voor het mbo. • Fysieke aanwezigheid van jongerenadviseurs van het Jongerenpunt om jongeren die dreigen uit te vallen te begeleiden. 4. Bedrijfsvoering, door middel van: • Modernisering ERISA. • Herijking visie Leerplicht. • Aantrekken nieuwe medewerkers. • Normering taken leerplichtambtenaar.

38

4. Begrippenlijst Wettelijk ongeoorloofd verzuim We spreken van verzuim als een kind of jongere zonder startkwalificatie zonder geldige reden afwezig is.

Langdurig relatief verzuim Er is sprake van langdurig relatief verzuim als een kind of een jongere minimaal vier aaneengesloten schoolweken continu afwezig is. De scholen zijn verplicht om dit als Langdurig Relatief Verzuim te melden.

Leerplichtig Alle kinderen tussen 5 en 16 jaar die in Nederland wonen zijn leerplichtig.

Luxe verzuim Ongeoorloofd verzuim rondom de schoolvakanties.

Kwalificatieplichtig Een jongere tussen de 16 en 18 jaar die nog geen startkwalificatie heeft behaald, is kwalificatieplichtig.

Vrijstelling van Leerplicht In de Leerplichtwet is een aantal criteria opgenomen op grond waarvan vrijstelling van de leerplicht kan worden aangevraagd. Dit zijn:

Startkwalificatie Een startkwalificatie is een (minimaal) een diploma havo, vwo of mbo (minimaal niveau 2). Voortijdig schoolverlaten Voortijdig schoolverlaten is het verlaten van school zonder een startkwalificatie (havodiploma, vwo-diploma of diploma op mbo-niveau 2, 3 of 4). Het gaat om kinderen en jongeren tussen de 12 en 23 jaar.

n

Vrijstelling artikel 5 sub a: vrijstelling om lichamelijke of psychische redenen.

n

Vrijstelling artikel 5 sub b: vrijstelling op basis van bedenkingen tegen de richting van het onderwijs.

n

Vrijstelling artikel 5 sub c: vrijstelling op basis van een inschrijving op een school in het buitenland.

n

Vrijstelling artikel 15: vrijstelling wegens het volgen van ander onderwijs, bijvoorbeeld een bedrijfsopleiding of een speciale vakopleiding.

Bovenleerplichtig Alle jongeren tussen 18 en 23 jaar die in Nederland wonen en geen startkwalificatie hebben. Relatief verzuim Er is sprake van relatief verzuim als leer- of kwalificatie­ plichtige kinderen of jongeren ingeschreven staan op school, maar gedurende de schooltijd verzuimt. Ook veelvuldig te laat komen kan hiertoe worden gerekend. Scholen zijn op grond van artikel 21 van de Leerplichtwet verplicht om wettelijk verzuim te melden.

Recidive Een kind of jongere met meer dan één wettelijke verzuimmelding bij Leerplicht. RMC (Doorstroompunt) Wet- en regelgeving Met ingang van 1 januari 2002 is de Wet houdende regels over de Regionale Meld- en Coördinatiefunctie Voortijdige Schoolverlaten in werking getreden. In de wet is vastgelegd dat het bestrijden van voortijdig schoolverlaten een gezamenlijke taak is van de schoolbesturen en de gemeente. Sinds 1 januari 2002 zijn de schoolbesturen verplicht om voortijdig schoolverlaters te melden bij de gemeente.

Absoluut verzuim Er is sprake van absoluut verzuim als een kind of een jongere geen inschrijving heeft op een school en ook geen vrijstelling heeft. Nieuwkomers Nieuwkomers zijn vluchtelingen of immigranten die naar Nederland komen voor werk of hun partner.

39

Speciaal Onderwijs In het speciaal onderwijs krijgen kinderen meer aandacht en ondersteuning dan in het reguliere (gewone) onderwijs. Vanuit het speciaal onderwijs kunnen leerlingen soms instromen in het reguliere onderwijs of doorstromen naar een reguliere vervolgopleiding. Start en eindgesprekken Bij de start van het nieuwe schooljaar vindt op iedere school een startgesprek plaats. Tijdens dit gesprek worden duidelijke werkafspraken vastgesteld. Aan eind van het schooljaar worden deze afspraken geëvalueerd. De start- en eindgesprekken bevorderen de kwaliteit van het werk en optimaliseren de samenwerking tussen school en Leerplicht.

40

Colofon Afdeling Onderwijs Team Leerplicht Gemeente Amsterdam Tekstverhalen en redactie: Communicatie Leerplicht, Gemeente Amsterdam Cijfers: Afdeling Onderwijs Amsterdam Vormgeving: LassooyDesign BNO De beelden bij de verhalen zijn willekeurig gekozen.

Contact Website: amsterdam.nl/leerplicht Telefoon: 020 251 80 10 E-mail: leerplicht@amsterdam.nl Postadres: Afdeling Onderwijs - Leerplicht Postbus 1840 1000 BV Amsterdam

41

LAS24186