Jaarverslag 2024 - Duisenberg rapportage toekomstbestendige woningvoorraad

Gemeente Amsterdam

Jaarverslag 2024 Methode Duisenberg Commissie FKD Onderwerp: Toekomstbestendige woningvoorraad (doel 1.4.2)

Rapport ter bespreking in Commissievergadering FKD 3 juli 2025

Rapporteurs: Carla Kabamba Geert Noordzij

|1

Inhoud INTRO Methode Duisenberg en rol van de raad Context ‘Toekomstbestendige woningvoorraad’ VRAGEN DUISENBERG 1. Wat is de beschikbaarheid en kwaliteit van de informatie? 2. Wat is het beeld van het beleidsterrein op hoofdlijnen/ welke ontwikkelingen zijn er geweest in 2022? 3. Welke doelen zijn vooropgesteld, welke behaald in 2022? 4. Welke activiteiten zijn uitgevoerd in 2022? 5. Wat heeft het gekost? 6. Wat is het oordeel over de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid? 7. Welke conclusies en aanbevelingen heeft de commissie aan de wethouder/ college/ raad? BIJLAGEN |2

INTRO -

Methode Duisenberg Context toekomstbestendige woningvoorraad

METHODE DUISENBERG Aanbeveling uit 2016

Aanbevelingen aan de gemeenteraad van Amsterdam, 7 maart 2016, uit de Enquête financiële functie Amsterdam 2002-2014

De rapporteurs van de methode Duisenberg van de raadscommissie FKD worden ondersteund door onderzoekers van Policy Research Corporation.

|4

METHODE EN WERKWIJZE Methode Duisenberg

◼ Opdracht: beoordelen van de begroting

en de verantwoording namens de gemeenteraad. ◼ Werkwijze: hierbij mag alles worden betrokken: lokale rekenkamers, beleidsdoorlichtingen, benchmarks, wetenschappelijke rapporten, andere externe rapportages, EU/OECD rapporten etc. ◼ Uitkomst: technische conclusies, op basis hiervan kan het politieke debat op inhoud gevoerd worden. ◼ Doelstelling methode: een betere invulling van de kaderstellende en controlerende rol van de gemeenteraad

|5

METHODE EN WERKWIJZE Vragen over doeltreffendheid en doelmatigheid vormen de kern van het Duisenberg onderzoek Doeltreffendheid Effectiviteit (Vraag 3)

Doelstelling Streefwaarden indicatoren

Doelmatigheid Efficiëntie

Activiteiten (Vraag 4)

Middelen (Vraag 5)

Resultaten Realisaties indicatoren

Keuze Onderwerp Methode Duisenberg Vertrekpunt onderzoek: Thema ‘kansengelijkheid’ onder programma Bouwen, Wonen en Duurzaamheid (p. 29)

In hoeverre zijn de gemeentelijke interventies om energiearmoede tegen te gaan doeltreffend en doelmatig?

|7

Scope afbakening onderzoek: Woningkwaliteit en energiearmoede - Wanneer huishoudens meer dan 10% van hun inkomen kwijt zijn aan energielasten wordt er gesproken van energiearmoede. Energiearmoede treft vooral de laagste inkomens: 90% van de mensen in energiearmoede heeft een inkomen onder de huurtoeslaggrens (2021). - Energiearmoede blijft onverminderd actueel: in het coalitieakkoord Amsterdams Akkoord 2022-2026 (p. 41) wordt gesteld dat de coalitie ‘extra in[zet] op het bestrijden van energiearmoede door energielasten van mensen met lage inkomens te verlagen.’ - Uitgangspunt is ‘ongelijk [investeren] voor gelijke kansen en voor een duurzame toekomst voor ons allemaal’ (p. 8) - Een belangrijk vehikel is een isolatie-offensief en er wordt samengewerkt met het Rijk en andere partners als woningbouwcorporaties. - Vanuit het jaarverslag kan de koppeling worden gemaakt met Doelstelling 1.4.2 Een toekomstbestendige woningvoorraad (duurzaam, basiskwaliteit en veilig) en de drie daarbij horende activiteiten uit de doelenboom. |8

Vraag 1 Wat is de beschikbaarheid en kwaliteit van de informatie?

Chronologisch overzicht belangrijkste beleidsdocumenten en monitoring 2023

2025

2024 P&C

sep 23: Begroting 2024

2026 mei 24: Voorjaarsnota 2024

apr 25: Jaarverslag 2024

okt-23: Isolatieoffensief – Uitvoeringsplan 2024-2026

Woningkwaliteit

mrt 25: Voortgangsrapportage Isolatieoffensief 2024 sep 24: Evaluatie gezamenlijke aanpak vocht en schimmel mrt 25: Resultaten handhaving wonen 2024

Handhaving jul 24: Jaarverslag VTH 2023

| 10

Antwoord vraag 1: Wat is de beschikbaarheid en de kwaliteit van de informatie voor de raad -

Op het eerste gezicht is er voldoende informatie beschikbaar over de ondernomen activiteiten ten aanzien van energiearmoedebestrijding, zij het gefragmenteerd.

-

De uitvoeringsagenda en de voortgangsrapportage van het isolatieoffensief geven een beter beeld van de gemeentelijke inspanningen ten aanzien van energiearmoede dan de kpi’s (activiteiten) in het jaarverslag.

-

Het effect van inspanningen is echter moeilijk te begrijpen zonder bijkomende duiding (zie ook verder in dit rapport) -

Doelgroepen en projecten lopen door elkaar in aanpak.

-

Begrippen in jaarverslag zijn onduidelijk: bvb. ‘ondersteunde adressen’ en ‘adressen waar maatregelen zijn genomen’.

-

Streefwaardes in begroting en implementatie activiteiten isolatieoffensief zijn onvoldoende op elkaar afgestemd en lopen daardoor ver uit elkaar.

-

De gemeente stuurt vooral op output gerelateerd aan de dienstverlening (bvb. aantallen uitgedeelde vouchers) en minder op het effect ervan: de outcome (duurzamere woningen)

-

Binnen doelgroepen is geen onderscheid te maken van de effecten van maatregelen op stadsdelen of wijken, terwijl dit voorheen wel gebeurde (bijv. Energiearmoede in Amsterdam, 2021).

-

Uit de documenten blijkt vooral een blik naar voren (wat gaan we doen?) en minder een kritische blik | 11 op de ondernomen activiteiten en de effecten van interventies.

Vraag 2 Wat is het beeld van het beleidsterrein op hoofdlijnen/ welke ontwikkelingen zijn er geweest in 2024?

Beleid woningkwaliteit en energiearmoede: ongelijk investeren voor gelijke kansen Coalitieakkoord 2022 - 2026

Jaarverslag 2024

In onze aanpak zetten we extra in op het bestrijden van energiearmoede door energielasten van mensen met lage inkomens te verlagen. Iedereen moet immers mee kunnen doen en klimaatbeleid moet juist ten goede komen aan mensen met een smallere beurs door verlaging van de woonlasten.

Voortgangsrapportage Isolatieoffensief 2025 - Met Energiebespaarservice zijn in 2024 minder mensen geholpen dan verwacht. - In 2024 maken minder mensen gebruik van Energiecoaching dan in 2022 en 2023.

-

Beleid gericht op verduurzaming, armoedebestrijding/kansengelijkheid te combineren In 2024 worden minder mensen bereikt met armoedebestrijdingsinterventies dan verwacht, andere inzet ophanden

Ongelijk investeren voor gelijke kansen

Bron: Isolatieoffensief uitvoeringsplan, p. 10

De ambitie om ongelijk te investeren voor gelijke kansen krijgt t.a.v. energiearmoede vorm in het Uitvoeringsplan Isolatieoffensief (p. 10) ◼ “De gemeente wil het isolatieoffensief vooral richten op de bewoners die ondersteuning bij verduurzaming het hardst kunnen gebruiken. De opgave is tweeledig: – Daar waar een grote isolatieopgave is in buurten met veel slecht geïsoleerde woningen en een zeer hoge warmtevraag – Daar waar de inzet bewoners in kwetsbare situaties kan helpen, zoals bewoners in energie-armoede” ◼

| 14

Vraag 3 Welke doelen zijn vooropgesteld en behaald in 2024?

Doelstelling: streefwaarden en realisaties

Jaarverslag 2024, p. 44

3 activiteiten met bijhorende indicatoren en streefwaardes zijn hieraan gekoppeld (zie volgende sheets) en worden samen behandeld in dit hoofdstuk: - 1.4.2.1 We houden toezicht op en handhaven de wettelijke minimumkwaliteit. - 1.4.2.2 We ondersteunen bewoners en eigenaren bij het verduurzamen van woningen. - 1.4.2.3 We verstrekken omgevingsvergunningen en zien toe dat bedrijven en burgers voldoen aan actuele wet en regelgeving op het gebied van veiligheid, bouwveiligheid en infrastructuur. | 16

Klimaatmonitor biedt inzicht in ontwikkeling energielabels ◼

Door de Duisenberg onderzoekers is m.b.v. de Klimaatmonitor onderstaande data verzameld om de evolutie van de energielabels beter te begrijpen:

Hier kan de daling van het aantal slechte labels worden afgeleid als benoemd in het Jaarverslag: 750 minder in 2024 t.o.v. 2023, een daling van 1,6%. Er blijven daarmee in 2024 nog meer dan 45.000 woningen met slechte labels gerapporteerd in Amsterdam. ◼ De stijging van de goede labels kan hier ook worden afgelezen, deze wordt niet vermeld in het jaarverslag. Er zijn meer dan 3.000 woningen met goede labels bijgekomen, dit heeft wellicht vooral te maken met nieuwbouwwoningen. ◼

| 17

Duisenberg evaluatie van doel 1.4.2 Formulering doelstelling (duurzaam, basiskwaliteit en veilig): zou explicieter mogen benoemd wat daarmee bedoeld wordt. Uit navraag blijkt dat er een toetsing mee bedoeld wordt op wettelijke normen uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). ◼ Eerste indicator (daling slechte, stijging goede) – Begroting en peilwaarde zijn niet ingevuld. – Niet duidelijk hoe werd gemeten. Uit navraag blijkt dat de gemeente zich baseert op gegevens van klimaatmonitor.databank.nl. – Op basis van deze klimaatmonitor zou zowel daling slechte als stijging goede energielabels als separate indicatoren kunnen worden meegenomen, bovendien is informatie per wijk beschikbaar en kan nog fijnmaziger worden gewerkt – Uit navraag bij de gemeente blijkt dat er geen direct causaal verband is tussen inspanningen gemeente en verbetering labels: “Bij een groot deel van de inzet van het isolatieoffensief is er niet een direct verband met een labelwijziging.”. Dit is begrijpelijk, maar het zou goed zijn dit expliciet mee te geven. Inspanningen van de gemeente zijn gericht op het incentiveren van eigenaars op het verbeteren van woningen, middels wortel en stok (zie verder). – Mag ambitieuzer: streefwaarde welke stijging en daling wordt vooropgesteld ◼ Tweede indicator (verbeterde woningen na interventie) – Niet duidelijk wat hier wordt gemeten.

Nagevraagd bij de gemeente, blijkt om dezelfde indicator te gaan als bij activiteit 1.4.2.1 handhaving gebruikt (zie verder). Wellicht hier minder zinvol, want gaat slechts over klein stukje van het spectrum en geen reflectie van | 18 doelstelling op zich. ◼

Activiteiten en middelen 1.4.2.1

Jaarverslag 2024, p. 45

| 19

Duisenberg evaluatie van Activiteit 1.4.2.1 Handhaving Beschrijving activiteit (toezicht en handhaving) mag explicieter worden gekoppeld aan de referentienorm Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Het gaat hier om de spreekwoordelijke ‘stok’ als incentive. ◼ Geformuleerde indicatoren zijn onvoldoende duidelijk: – Eerste indicator: blijkt uit navraag te gaan om inspectie door Team Woningverbetering – Tweede indicator: blijkt uit navraag te gaan om het aandeel van de trajecten uit de eerste indicator die binnen het jaar zijn afgerond ◼ Omdat de aantallen vrij laag lijken voor de Amsterdamse woningvoorraad (bijna 500 000 woningen), is nagevraagd hoe dit zich verhoudt tot de vele malen hogere meldingen over bvb. schimmelproblematiek. Uit de beantwoording blijkt dat het afhandelen van meldingen over woningkwaliteit een basistaak van de stadsdelen is. Het gros van de handhaving blijft daarmee onder de radar bij de indicatoren in begroting en jaarverslag. → Een vollediger beeld is wenselijk. Bij de aanpak van deze problematiek zijn (terecht) verschillende partijen betrokken, maar er moet transparantie zijn over de inspanningen en resultaten bij alle partijen.

Uit navraag bij de gemeente in het kader van dit Duisenberg onderzoek werd verwezen naar de rapportering van VTH en !WOON over schimmelproblematiek, maar ook in die rapportages vinden we niet terug hoe de meldingen bij Stadsdelen en corporaties zijn afgehandeld (hebben ze geleid tot verbetering?) en of de meest kwetsbare doelgroepen de weg naar de meldpunten vinden. De gemeente wijst weliswaar op een stijging van het aantal meldingen, maar dit zegt niets over de achtergrond van de persoon | 20 die de melding maakt. ◼

Activiteiten en middelen 1.4.2.2

Jaarverslag 2024, p. 46

| 21

Duisenberg evaluatie 1.4.2.2 Ondersteuning ◼

◼

◼

◼

◼

Beschrijving activiteit: ‘ondersteuning’ is een breed begrip. Uit navraag blijkt dat het expliciet 1-op-1 gekoppeld is aan de inspanningen van het Isolatieoffensief. Dit kan dan beter zo benoemd worden. Ook past het bij de activiteit om onderscheid te maken naar het uitgangspunt van het isolatieoffensief (p. 7) : ‘Ongelijk investeren voor gelijke kansen is het leidende principe’. Het gaat hier om de spreekwoordelijke wortel als incentive. Eerste indicator: niet duidelijk wat wordt bedoeld. Uit navraag blijkt het vooral te gaan over adressen waar een contact- of adviesmoment mee gebeurd is (zie tabel op volgende sheet). De term ‘ondersteuning’ is onduidelijk en schept verkeerde verwachtingen. Tweede indicator: ook niet duidelijk wat wordt bedoeld. Uit navraag blijkt het over meer tastbare maatregelen te gaan, waar vouchers / subsidies en dergelijke zijn bedeeld (zie tabel op volgende sheet, die normaliter niet voor raadsleden ter beschikking is, en waarin veel afgeronde getallen staan die eerder schattingen dan metingen lijken). Het blijkt echter niet mogelijk om te beoordelen in hoeverre de zwakkere doelgroepen beter bereikt zijn: het blijkt niet mogelijk een uitsplitising te maken, bijvoorbeeld naar stadsdelen.

Of de doelstelling is gerealiseerd (ongelijke middelen voor gelijke kansen) is dus niet te beoordelen – Ook is niet duidelijk of de vouchers door de bewoners effectief zijn ingezet – Ook in voortgangsrapportage Isolatieoffensief wordt dit niet uitgeklaard (alleen aantal vernieuwde koelkasten in 2022 en 2023 aangegeven) Lijkt zinvol om beter te monitoren, bvb. via aangesloten leveranciers witgoedregeling (Coolblue en dergelijke) op leveradres / postcode kunnen rapporteren, via webterminal Stadspas opvolgen hoe vouchers worden ingezet, …

| 22

Aantal ondersteunde adressen

Aantal adressen waar maatregelen zijn genomen

Energiebespaarservice

3500

!WOON

1800

Buurtteams

140

Vouchers

9252

Witgoed

1000

Subsidieregeling energiearmoede

1280

Infobijeenkomst vve's

90

Cursus vve

1680

Netwerkbijeenkomst vve

100

Adviezen vve

1580

Hbo vve

1710

Activatie vve

50

Rentekorting vve Pilot energieverbruik vve

1300 1880

VHF Zuidoost Eb egw advies

200

EISA Energielabel part verhuurder

600

Initiatiefrecht !WOON

3400

Aantal bez mob loket

484

Totaal

11.914

18.132

Begroting 2024

7500

8250

Bron: Beantwoording vragen Duisenberg, mail d.d. 2 juni 2025, p. 9. Noot: deze tabel hoort thuis in de voortgangsrapportage

| 23

Activiteiten en middelen 1.4.2.3

Jaarverslag 2024, p. 46 | 24

Duisenberg evaluatie 1.4.2.3 Omgevingsvergunningen Uit de omschrijving van de activiteit (verstrekken omgevingsvergunningen) blijkt geen direct verband met de doelstelling, eerder indirect – Uit navraag bij de gemeente in het kader van dit onderzoek lijkt dit bevestigd te worden: “Aanvragen worden getoetst aan de eisen voor veiligheid van een bouwwerk, plus aan de wettelijke eisen van duurzaamheid, energieprestatie en (bouw)technische eisen. In het Besluit Bouwwerken Leefomgeving (Bbl) zijn deze eisen opgenomen. Alleen aanvragen die voldoen aan het Bbl worden verleend.” – Ook in de feitencheck van het concept rapport werd dit bevestigd “Met enkel het verlenen van een omgevingsvergunning kan (juridisch) nooit het doel om woningen te verduurzamen bereikt worden”. →Deze activiteit hoeft niet behouden te worden onder doelstelling 1.4.2 ◼ Noot: de stijging van het aantal woningen met een goed energielabel (cfr. Indicatoren doelstelling 1.4.2 en Klimaatmonitor, sheet 17) heeft vooral te maken met het opleveren van nieuwbouwwoningen. De daling van de slechte labels wordt meer getriggerd door de gemeentelijke inspanningen wortel (isolatieoffensief) en stok (handhaving). ◼

| 25

Antwoord vraag 3: Welke doelstellingen werden vooropgesteld en behaald in 2024? De vooropgestelde kpi’s uit de doelenboom worden grotendeels behaald, maar de betekenis ervan is niet te interpreteren zonder bijkomende duiding. - Begrippen in indicatoren zijn voor de lezer niet helder (1.4.2.2). Het verschil tussen ‘ondersteunde adressen’ en ‘adressen waar maatregelen zijn genomen’ wordt nergens expliciet gemaakt. Het onderscheid wordt enkel duidelijk uit een tabel die in het kader van dit Duisenberg onderzoek werd gedeeld, maar niet openbaar beschikbaar is. - Dezelfde indicator wordt in het doel en in de activiteit benoemd (1.4.2 en 1.4.2.1). De waarde ‘verbeterde woningen na gemeentelijke interventie’ hoort vooral bij 1.4.2.1 activiteit en niet bij doel 1.4.2 - Het streven om ongelijk te investeren voor gelijke kansen wordt nergens opgevolgd, er is geen rapportering naar inzet per stadsdeel bijvoorbeeld. - Causale verband tussen activiteiten en doelen is niet helder (1.4.2 en 1.4.2.3). De wijze waarop een toekomstbestendige woningvoorraad bijvoorbeeld volgt uit het aantal ingediende aanvragen omgevingsvergunning is niet aangetoond, en blijkt eerder indirect. - Resultaat toont slechts deels de benoemde indicator (1.4.2 indicator 1).

In de indicator 1.4.2 wordt verwezen naar een daling van slechte en een stijging van de goede energielabels, terwijl slechts wordt gerapporteerd over de daling van de slechte. - Het doel om energielabels te verbeteren (afname slechte, toename goede) is goed meetbaar met data uit Klimaatmonitor en leent zich om inzicht te geven op wijkniveau.

Vraag 4 & 5 Welke activiteiten zijn uitgevoerd in 2024 en welke middelen daaraan besteed?

Activiteiten en middelen In het kader van dit Duisenberg onderzoek is de focus gelegd op de activiteiten die bijdragen aan Doelstelling 1.4.2 • Activiteit 1.4.2.1 Toezicht en handhaving: de figuurlijke stok • Activiteit 1.2.2.2 Ondersteuning: de figuurlijke wortel

• Activiteit 1.4.2.3 Omgevingsvergunningen wordt in dit hoofdstuk niet verder onderzocht, omdat de relevantie in vorig hoofdstuk te indirect is bevonden. Er gaan veel middelen om in de omgevingsvergunningen, maar het effect op de hier onderzochte doelstelling is eerder indirect.

Activiteiten en middelen 1.4.2.1 Toezicht en handhaving (1/3) • Uit de Begroting en Jaarverslag is zeer beperkt zicht op de inspanningen en bijhorende Lasten • Begroting 2024: er lijkt geen concrete verwijzing naar lasten voor deze activiteit • Ook in het Jaarverslag geen informatie over deze activiteit terug te vinden

• Uit het document Resultaten Handhaving Wonen (Bijlage bij Raadsinformatiebrief Resultaten handhaving Wonen 2024, zie 3 sheets in bijlage) blijkt dat er sinds 2017 een programmatische aanpak Woningkwaliteit bestaat. Er wordt ingezet op een “vriendelijke aanpak”. In 2024 zijn er 589 meldingen over Woningkwaliteit geregistreerd bij Stadsdelen, en daarop volgend zijn 210 buitendienstonderzoeken gebeurd (noot: dit zijn de ‘inspecties’ door directie Wonen in het jaarverslag benoemd bij activiteit 1.4.2.1), waarbij 50 keer een last onder dwangsom is opgelegd en 2 keer een bestuurlijke boete is opgelegd (uit navraag blijkt dat deze 2 boetes samen net geen €50.000 opleverden). | 29

Activiteiten en middelen 1.4.2.1 Toezicht en handhaving (2/3) Uit navraag bij de gemeente in het kader van dit Duisenberg onderzoek is volgende bijkomende informatie verzameld: • Het afhandelen van meldingen over woningkwaliteit is een basistaak van de Stadsdelen (VTH), in beginsel worden de meldingen (waaronder de eerder genoemde 589 m.b.t. woningkwaliteit) door hen opgepakt. • Alleen in specifieke situaties, zoals bij lastig te handhaven problemen, of wanneer meldingen te lang blijven liggen, worden ze doorgestuurd naar de directie Wonen. Team Woningverbetering van Directie Wonen staat in voor de 210 inspecties in 2024, deze zijn deels ook op eigen initiatief geïniteerd door projectmatig toezicht. • Team Woningkwaliteit van Directie Wonen heeft daarnaast ook 80 nieuwe adressen met vocht- en schimmelklachten in behandeling genomen, waarvan er 53 in 2024 zijn verholpen. • Uit de evaluatie schimmelaanpak blijkt dat er tussen november 2023 en januari 2025 ruim 15.000 meldingen waren binnengekomen. Deze zijn in eerste instantie ontvangen en opgepakt door de woningcorporaties. Enkel wanneer de bewoner de gemeente inschakelt omdat de woningcorporatie de melding onvoldoende afhandelt, wordt een inspectie uitgevoerd. Het gros van de meldingen op het vlak van schimmel en woningkwaliteit worden NIET door de Directie Wonen opgepakt, maar door de Stadsdelen en de corporaties.

Als er enkel over de trajecten die WEL bij Directie Wonen wordt behandeld wordt gerapporteerd, blijft het grootste deel onder de radar voor raadsleden in jaarverslag en begroting. | 30

Activiteiten en middelen 1.4.2.1 Toezicht en handhaving (3/3) Uit navraag bij de gemeente in het kader van dit Duisenberg onderzoek is volgende bijkomende informatie bekomen over de benutte middelen: Specifiek in relatie tot de indicator van de circa 200 geïnspecteerde adressen zijn de volgende middelen aangewend: ◼ Woningverbetering (BE 5760027). Totaalbudget: € 2.244.909 • Van dit bedrag is € 871.646 ingezet voor personele kosten van het team Woningverbetering. Dit team bestaat uit 6 toezichthouders, 2 juristen, 2 projecthandhavers, 2 projectmedewerkers. • De overige middelen binnen dit budget zijn bestemd voor de uitvoering van het project PSV (Project Sanering Verkeerslawaai) en team woonwagens. Woningkwaliteit (BE 77668000). Totaalbudget: € 419.000 Deze middelen zijn ingezet voor het verbeteren van de woningkwaliteit en het versterken van kennis en vaardigheden binnen en buiten de organisatie. De besteding is als volgt: • € 256.000 is overgeheveld naar het budget Data & Onderzoek (5760019) ten behoeve van de ontwikkeling van een kwaliteitsmonitor woningvoorraad (moet inzicht geven in energielabel op adresniveau en eigendomssituatie). • € 89.492 is ingezet voor de uitwerking van een funderingsstrategie, het organiseren van in- en externe trainingen over vocht- en schimmelproblematiek (bijv.

voor toezichthouders, !WOON en de Energiebespaarservice), inkoop van satellietdata en voor het beheer van dataproducten en uitvoering van funderingsonderzoek. • € 73.286 is gebruikt voor publieksgerichte voorlichtingscampagnes . ◼

Team Woningverbetering bestaat uit 12 medewerkers, die samen 210 inspectiedossiers oppakten in 2024. Het is niet duidelijk of de meldingen die zijn behandeld door corporaties en Stadsdelen positief zijn afgehandeld, en welke middelen daarvoor nodig waren. | 31

Activiteiten en middelen 1.4.2.2 Ondersteuning / Isolatie-offensief Uit de Begroting en Jaarverslag is over 2024 inspanningen beperkte informatie beschikbaar: • In de begroting staat • € 17,2 miljoen in de lasten voor de aanpak energie-armoede (blz. 54) • € 7,0 miljoen voor de uitvoering van het isolatieoffensief om de bestaande woningvoorraad duurzaam en toekomstbestendig te maken •

In het jaarverslag 2024 staat bij Lasten • Op het Isolatieoffensief was€ 16,2 miljoen begroot* in Programma onderdeel 1.4 en is € 13,2 miljoen besteed. Doordat de Witgoedregeling voor stadspashouders en de Energiebespaarservice meer voorbereidingstijd vergden dan oorspronkelijk gepland in de begroting, zijn de uitgaven lager uitgevallen. De niet bestede middelen worden doorgeschoven naar 2025 * Uit najaarsnota 2024

| 32

Detail lasten isolatie-offensief in Progr. 1.4 volgens Jaarverslag 2024 (VJN 2025) Volgend detail is in het kader van dit Duisenberg onderzoek aangeleverd over de uitgaven in 2024.

De term energie-armoede wordt in de verschillende stukken zowel gebruikt voor 1. een specifieke doelgroep, 2. een financieringsbron SPUK of 3. een aanpak (project). Dit zorgt voor verwarring omdat er geen 1-op-1 relatie is tussen deze 3. In deze tabel blijkt het bij navraag te gaan om de financieringsbron, en niet de doelgroep of projectaanpak.

Deze 13,2 komt overeen met de totale lasten isolatieoffensief als benoemd in het jaarverslag, 90% van het isolatieoffensief wordt in 2024 binnen Programma 1.4 verwerkt. | 33

Activiteiten en middelen 1.4.2.2 Ondersteuning / Isolatie-offensief • Over het isolatie-offensief is in het Uitvoeringsplan (van 2023) en de Voortgangsrapportage (voorjaar 2025) meer informatie terug te vinden (zie volgende sheets), maar daarom niet eenvoudig te interpreteren • Gezien het isolatie-offensief over meerdere jaren doorwerkt, is het logisch dat er gaandeweg budgetverschuivingen zijn doorgevoerd • Daarnaast is de gebruikte terminologie (projectkosten / uitvoeringskosten / subsidies) niet eenduidig te interpreteren zonder bijkomende toelichting • De gemeente erkent dit zelf. Hieronder een quote uit de beantwoording van vragen in het kader van dit Duisenberg onderzoek: “Het Uitvoeringsplan is in oktober 2023 gepubliceerd. De begroting van het Uitvoeringsplan is vervolgens in de volgende P&C momenten ingevoerd (najaarsnota 2023 en de voorjaarsnota 2024). Daarna is de begroting van het isolatieoffensief geüpdatet in de volgende P&C momenten, namelijk de begroting 2025 en najaarsnota 2024 geweest. Tussentijds is de raad geïnformeerd over de doorgevoerde wijzigingen in raadsbrieven. Er wordt erkend dat het complex is om de inzet van het isolatieoffensief in zijn volledigheid uit de gemeentelijke begrotingsstukken te halen. Daarom is in de Voorgangsrapportage 2025 een uitgebreid hoofdstuk over de begroting opgenomen.

Daarin is expliciet gemaakt wat onder programmaonderdeel 1.4 valt en wat de wijzigingen zijn t.o.v. het Uitvoeringsplan uit 2023.” | 34

Initieel ongeveer 30 miljoen uitgaven voorzien voor Isolatie offensief in 2024 Op basis van informatie uit het Isolatieoffensief – Het uitvoeringsplan 2024-2026 (2023) is onderstaande tabel door de onderzoekers opgesteld in het kader van dit Duisenberg onderzoek.

De zwakste doelgroepen werd het grootste deel van het budget toegekend voor 2024, in lijn met het beleid om ongelijk te investeren voor gelijke kansen

| 35

Interpretatie budgetten in het uitvoeringsplan isolatie-offensief • De benoemde doelgroepen zijn deels overlappend: bewoners in energie-armoede kunnen zowel eigenaar als huurder zijn bijvoorbeeld • Het grootste deel van het budget was voorzien voor de doelgroep in Energiearmoede (€ 10,7 miljoen) • Met de woningcorporaties waren in 2023 nog geen afspraken gemaakt, in de Begroting 2024 is onder 3.1.6 Duurzaamheid en Milieubeheer wel terug te vinden dat gestreefd wordt om in 2028 alle woningen met label E, F en G verbeterd te hebben • Het onderscheid tussen de types kosten dient uit navraag als volgt te worden geïnterpreteerd:` • Projectkosten zijn uitbestede diensten • Uitvoeringskosten zijn kosten voor personele inzet (zowel eigen mensen als inhuur extern en intern) • Subsidies: subsidies voor het nemen van maatregelen • De herkomst van de middelen is divers; zie volgende sheet

| 36

Het isolatie-offensief was in het uitvoeringsplan over de gehele periode voor ca. 1/3 gemeentelijk gedekt 28% Dekking Gemeente over de hele periode : 42 900 000

72%

Dekking overige (Rijk, Provincies, Europa) over de hele periode : 108 100 000

Bron: Isolatieoffensief uitvoeringsplan, p. 35-36.

| 37

Uit voortangsrapportage Isolatie offensief 2025 blijkt een verschuiving tussen doelgroepen Door de gemeente is onderstaande tabel aangeleverd bij navraag tijdens dit Duisenberg onderzoek. Het is een aanvulling op tabel 2 uit de voortgangsrapportage isolatieoffensief:

Hier blijkt een verschuiving van Energie armoede (was 10 miljoen) richting VVE * (was 3 miljoen)

* Uit navraag blijkt dat in 2024 voor VVE’s € 3,3 miljoen is besteed aan rentekorting. Dit zou niet opgenomen zijn als “subsidies” omdat het via een contract met het Warmtefonds is uitgevoerd.

Dit is hetzelfde bedrag als totaal op sheet 33, dus waarvan 13,2 miljoen in Programma 1.4 valt

Uit voortgangsrapportage niet duidelijk waarom aan doelgroep Energie armoede minder uitgegeven wordt in 2024

| 39

Wel worden bepaalde mutaties toegelicht in voortgangsrapportage over de totale periode

Over de totale periode wordt ongeveer € 20k meer begroot dan initieel voorzien, vooral omdat er extra Rijksmiddelen voor Nieuw-West en EISA zijn aangetrokken | 40

Bron: Voortgangsrapportage Uitvoeringsoffensief, p. 20.

Antwoord vraag 4 & 5 - Goed begrijpen en juist interpreteren van de financiële paragrafen in Begroting en Jaarverslag is zonder bijkomende toelichting en speurwerk onmogelijk. Zelfs na bijkomende informatie zijn er nog onduidelijkheden en inconsistenties.

- De activiteiten en middelen ingezet voor de spreekwoordelijke stok (handhaving) zijn moeilijk te beoordelen, want het grootste deel blijft onder de radar. De afhandeling van een 200-tal dossiers bij Directie Wonen vergt ca. € 2,7 miljoen, maar dit gaat slechts over een fractie van de meldingen. - De activiteiten en middelen voor de spreekwoordelijke wortel (isolatie-offensief) is erg complex. Voor 2024 is geëindigd met € 14,7 miljoen lasten, waarvan € 13,2miljoen binnen het Programma 1.4 vallen • Lasten worden over de gehele uitvoeringsperiode isolatieoffensief voor ca. 30% gefinancierd vanuit gemeentelijke middelen, ca. 70% vanuit het Rijk / Europa / provincie e.a. • Er zijn verschuivingen over de tijd gebeurd (bvb. Witgoed regeling zou voor Energie-armoede meer in 2025 en minder in 2024 gebeuren), overal blijft bij doelgroep energie-armoede minder budget dan oorspronkelijk voorzien • Er is geen uitsplitsing mogelijk naar stadsdelen, of enige andere manier om te kunnen beoordelen of er meer inspanningen gebeurd zijn bij de kwetsbaarste groepen. (dit werd nagevraagd, blijkt niet zo opgezet initieel en daarom zou nu elke factuur moeten worden uitgesplitst).

Vraag 6 en 7

Wat is het oordeel over de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid?

Welke conclusies en aanbevelingen aan de raad / wethouder?

Conclusie 1: Doeltreffendheid kan niet goed worden beoordeeld

Doeltreffe ndheid Effectivite it (Vraag 3) Doelstelling Streefwaarden indicatoren

Doelmatigheid Efficiëntie

Doordat vooral output en niet outcome wordt gemeten, is de doeltreffendheid van het beleid moeilijk vast te stellen. • Daar waar outcome (minder slechte energielabels woningen) wordt gerapporteerd, wordt geen koppeling met gemeentelijke inspanningen gemaakt. Het idee daarbij is dat de wortel en stok van de gemeente wel bijdragen om woningeigenaars op langere termijn te begeleiden naar verbetering van de woningen. Een daling slechte labels van 1.6% in 2024 beoordelen wij als onvoldoende , en zou moeten aanzetten tot bijsturing / versnelling. • De outputindicatoren over de gemeentelijke dienstverlening zijn niet altijd duidelijk, en geven geen volledig beeld: • Kpi’s op handhaving (stok) blijken bij navraag enkel te gaan over de inspecties door directie Wonen, en gaan voorbij aan inspanningen en resultaten door corporaties en stadsdelen. In de rapportages VTH en schimmelproblematiek wordt ook niet duidelijk in hoeverre de meldingen positief zijn afgehandeld, en of de meest kwetsbare doelgroepen de weg vinden. • Kpi’s op isolatieoffensief (wortel) zijn vanuit de financiële stukken niet duidelijk, maar ook in de voortgangsrapportage worden termen door elkaar gebruikt, en kan niet worden nagegaan in hoeverre de meest kwetsbare doelgroepen effectief meer ondersteund zijn. De goede intenties in de beleidsstukken en voortgangsrapportages om bvb.

gebiedsgericht te werken kunnen door de raad niet worden geëvalueerd, aangezien de terugblik in de rapportering hier niet op is voorzien (p. 41). • Kpi’s t.a.v. Omgevingsvergunningen worden als niet relevant beoordeeld t.a.v. gesteld doel (p. 25).

Activiteiten (Vraag 4)

Middelen (Vraag 5)

Resultaten Realisaties indicatoren

Conclusie 2: Doelmatigheid is weinig inzichtelijk

Doeltr effend heid Effecti viteit Doelstelling Streefwaarden indicatoren (Vraag 3) Doelmatigheid Efficiëntie Middelen

Activiteiten (Vraag 4)

(Vraag 5)

Resultaten Realisaties indicatoren

De raad heeft op basis van de beschikbare rapportages onvoldoende zicht op hoeveel en hoe de middelen worden ingezet bij de verschillende activiteiten. • Over de handhaving (de stok) is er in de begroting en het jaarverslag geen financiële informatie beschikbaar. De activiteiten van gemeente, stadsdelen en corporaties lopen door elkaar. Wel konden budgetten (deels) inzichtelijk worden gemaakt in het kader van dit onderzoek (p. 31). • Over het Isolatieoffensief (de wortel) is vooral in het uitvoeringsplan en de voortgangsrapportage informatie bekend. • Het blijft complexe materie: meerjarenprogramma met meerdere financieringsbronnen en projecten, een kluwen dat voor de onderzoekers nog niet helemaal ontward is (p. 35, 37 & 40). Dat bepaalde termen (bvb. energie-armoede) in verschillende context andere betekenissen heeft, helpt niet (p. 33). • Uit de cijfers blijkt dat aan de doelgroep in energiearmoede in 2024 minder wordt uitgegeven en over de gehele periode minder wordt begroot dan initieel voorzien (p. 40). In 2024 is daarentegen meer uitgegeven aan de doelgroep vve’s. In de voortgangsrapportage lezen we geen duidelijke toelichting waarom dit is. Dit lijkt voor ons haaks te staan op het voornemen om ongelijk te investeren voor gelijke kansen.

• Er is geen rapportage beschikbaar om dit streven te kunnen evalueren: er wordt weliswaar bijgehouden hoeveel vouchers verstrekt zijn, maar niet hoeveel geld in het kader van bvb. de witgoedregeling de meest kwetsbare doelgroepen heeft bereikt en wat ermee aangekocht is. • De voorziene piramidestructuur (met 50% van de middelen ingezet bij de 15 500 meest kwetsbare doelgroepen) is niet navolgbaar.

Aanbeveling 1: Geef meer aandacht aan outcome Verhoog de ambities over het verduurzamen van de woningen (outcome) • Hoewel de KPI over vermeerdering van goede energielabels wel wordt genoemd en relevante data hierover beschikbaar is in de Klimaatmonitor, ontbreekt rapportering over de resultaten in het jaarverslag. • Bij de KPI over de verlaging van slechte energielabels ontbreekt een (ambitieuze) doelstelling. Als de huidige daling (1,6%) wordt voortgezet, duurt het nog meer dan 50 jaar om de slechte energielabels uit te faseren. Leg de relatie met de output indicatoren beter uit (zowel voor de lezer van de financiële stukken als voor de gemeentelijke organisatie zelf: waarom doen we het?) • Handhaving: deze stok zou eigenaren moeten aanzetten tot verbetering van de woningkwaliteit. Hoewel er sprake is van meer meldingen (gemeentebreed) kunnen we op basis van de stukken nu niet vaststellen (1) of de meest kwetsbare groepen de weg naar de handhaving vinden en (2) in hoeverre de meldingen leiden tot verbeterde woningen / een hogere woonkwaliteit. • Isolatie-offensief: deze wortel zou eigenaren ook moeten overtuigen tot het verbeteren van de woningkwaliteit. Op dit moment kan die relatie niet worden hardgemaakt tussen gemeentelijk inspanningen en de verbetering van woningen.

• Met name voor wat betreft het ‘ongelijk investeren voor gelijke kansen’ dient de rapportering te worden verbeterd. De terugrapportering over de besteding van publieke middelen via partners als !WOON, maar ook via de uitgaven via de Stadspas kan gemakkelijk veel zinvolle informatie opleveren. Door na te gaan welke producten/diensten zijn aangeschaft en geleverd in welke wijken (bv. door leveranciers witgoedregeling), kan op wijkniveau inzichtelijk worden gemaakt hoe de inspanningen van de gemeente bijdragen aan de verduurzaming van woningen en het tegengaan van energiearmoede. • Gezien het grote aandeel corporatiewoningen in de stad kan de verbetering van deze woningen significant bijdragen aan tegengaan van energiearmoede. De Monitor Amsterdamse Aanpak Volkshuisvesting geeft een opmaat naar de rapportering hierover, maar toont geen ingezette middelen. • Rapportering is een middel om inspanningen te evalueren en zo nodig bij te sturen. De gemeente heeft de verbetering van woningen slechts deels in de hand (de verantwoordelijkheid voor het doorvoeren van verbeteringen ligt bij eigenaren/huurders), maar zij mag wel kritisch zijn op de juiste besteding van middelen en het behalen van doelen hieromtrent. Gebruik rapportage dus niet enkel om inspanningen te tonen (plan| en 45 do) maar ook als graadmeter voor de effectiviteit van inspanningen (check en act) en om bij te sturen.

Aanbeveling 2: Rapporteer duidelijker Verhelder en scherp de gebruikte terminologie aan • In de ondernomen activiteiten zijn termen onduidelijk, zoals ‘ondersteuning’ vs. ‘maatregelen’ (p. 22). • ‘Energiearmoede’ wordt gebruikt in verschillende contexten, om een doelgroep, een financieringsbron of een aanpak aan te duiden (onder meer p. 33). • Het verschil tussen termen als ‘projectkosten’, ‘uitvoeringskosten’ en ‘subsidies’ wordt niet toegelicht (p. 35-36). Verwijs naar detail in andere stukken waar nodig. De P&C-cyclus is logischerwijs qua vorm gebonden aan een beperkte omvang. Voor raadsleden komt informatie echter gefragmenteerd en op verschillende momenten binnen. Hierdoor is het moeilijk om door het bos de bomen te blijven zien. • Verwijs hierom in het jaarverslag niet alleen naar relevante beleidskaders, maar ook naar relevante rapportages (bvb. Voortgangsrapportage isolatieoffensief, Jaarverslag VTH of Resultaten Handhaving Wonen). • Verwijs (of integreer) ook naar rapportering door partners. Of een activiteit door de directie zelf wordt uitgevoerd, dan wel door Stadsdelen of andere partij wordt opgepakt, maakt voor een raadslid niet uit. Bij handhaving (de stok) zou zeker een aanvulling op zijn plaats zijn met inzicht in de afhandeling van meldingen. | 46

BIJLAGEN

| 47

Bijlage Resultaten Handhaving Wonen (1/3)

Bron: Resultaten handhaving 2024, blz 2.

| 48

Bijlage Resultaten Handhaving Wonen (2/3)

Bron: Resultaten handhaving 2024, blz 8 e.v.

| 49

Bijlage Resultaten Handhaving Wonen (3/3)

Bron: Resultaten handhaving 2024, blz 8 e.v.

| 50