Jaarrapportage Schooltuinen en Natuureducatie 2022-2023.pdf

Natuureducatie

Bevlogen jaren Het jaarrond schooltuinprogramma 2022 en voorjaar 2023 en de cijfers van Natuureducatie schooljaar 2022 - 2023 van Team Schooltuinen en Natuureducatie Wij verrijken het Amsterdamse onderwijs met inspirerende natuureducatie waarin plezier, beleving en zelf doen centraal staan

Schooltuin (14x) Broekhuijsen

Natuurtuin

Schaap

Park/bos(je)

Roos

Kinderboerderij Ridderbos Nijkamp Stads boerderij

Stadsboerderij

Boerderij educatie Stads boerderij

Natuur mediatheek

Blijdestijn

Osdorp

Toorop

Rijksmuseum

Vink

Kalff

Natuureducatie locaties in Amsterdam

Wagner

Aemstel

Gaasperdam

Jaarrond Schooltuinprogramma Schooltuinen

De Amsterdamse schooltuinen bieden een dynamische vorm van natuureducatie aan. Het gaat niet alleen om planten en oogsten, maar ook om een brede interactie met de natuur. Naast tuinieren en plantengroei ontdekken kinderen gezonde lokale voeding. Door ervaringsgericht leren krijgen ze inzicht in ecologie, duurzaamheid en gezond eten. Kringlopen, duurzame energie, natuurlijke verbindingen en klimaat: het zijn allemaal onderwerpen die aan bod komen. Het schooltuinprogramma draait op 13 schooltuincomplexen in Amsterdam en op 1 locatie bij het Rijksmuseum. Leerlingen (groep 6/7) nemen in een jaar deel aan 25 lessen van 1,5 uur op de schooltuinen. Hierdoor beleven zij alle seizoenen. Ook scholen voor speciaal (basis) onderwijs doen mee aan het Schooltuinprogramma. Leerlingen van Visio zijn slechtziend of blind. Zij kwamen in 2023 voor het eerst tuinieren op de Osdorp Schooltuin.

Samenwerking met Het Rijksmuseum

Ter ere van het 100-jarig bestaan van de schooltuinen in 2020 bundelen het Rijksmuseum, de Teekenschool en de chef-kok van Rijks sinds die tijd hun krachten. Deze unieke samenwerking biedt een verrijkend programma waar kunst, cultuur en natuur samenkomen. Na de Dalton IKC zeven zeeën in 2022 heeft nu ook de Shri Lakshmi basisschool in 2023 met veel plezier getuinierd in de Rijksmuseumtuinen, in samenwerking met de Teekenschool. Educatief medewerkers van de schooltuinen krijgen bijscholing om creatieve en artistieke opdrachten te integreren in hun lessen. Volgend jaar het lustrum jaar!

Amsterdamse schooltuinmodel op de Floriade

In 2022 creëerde het Schooltuinenteam op de Floriade in Almere een schooltuin die het Amsterdamse schooltuinmodel en een groene visie presenteerde. Studenten volgden workshops in lijn met het thema “Growing Green Cities”. We inspireren veel bezoekers uit binnen- en buitenland. Met twee klassen, één uit Almere en één uit Amsterdam, werd er getuinierd in een schooltuin op Utopia, een deel van het Floriadeterrein. De buitenlessen deelden de erfenis van 100 jaar schooltuinen en wekten interesse van diverse Nederlandse organisaties. Dit was goed voor een “bronzen award” in de categorie “Tuin- en Landschapsontwerp”. Deze ervaring leidde tot nieuwe samenwerkingen en verzoeken om informatie over ons schooltuinprogramma. Het doel is bereikt: anderen inspireren om aan het schooltuinprogramma deel te nemen en kinderen te onderwijzen over voedsel en natuur. En Stad & Natuur Almere gaat in 2024 beginnen met het schooltuinprogramma volgens het Amsterdams Model!

Bereik Schooltuinprogramma 2022 en 2023

79% in 2022 84,7% in 2023 van alle scholen in het (speciaal)basisonderwijs.

Aantal deelnemende leerlingen (groep 6/7)

6567 in 2022

6531 in 2023

Waardering Schooltuinprogramma Educatief medewerkers voorjaar 2023

8,2 Educatief medewerkers voor- en najaar 2022

8,4 Jaarrond Schooltuinprogramma voorjaar 2023

8,6 Jaarrond Schooltuinprogramma voor- en najaar 2022

8,5 Natuurpaden op de schooltuinen groep 1 t/m 4 in het schooljaar 2022-2023 Waardering natuurpaden

8,4 Bereik aantal leerlingen

1.789

Natuureducatie voor groep 1 t/m 8 schooljaar 2022 - 2023 Digitale NME-gids Amsterdam Totaal aantal inschrijvingen van natuuractiviteiten

1505 Aantal scholen

227 Aantal leerlingen

23.390 Buitenlessen Waardering

8,5 Totaal aantal leerlingen

19.672 Boerderijeducatie Waardering

9,2 Totaal aantal leerlingen

3.190

Natuureducatie voor groep 1 t/m 8 schooljaar 2022 - 2023 Natuurmediatheek Amsterdam Basisscholen konden in 2023 opnieuw kosteloos gebruik maken van de transportservice van het ANMEC. Dit was wederom een groot succes; in totaal hebben in schooljaar 2022-2023, 142 scholen en twee schooltuinen 1535 items geleend. Dit betekent een enorme stijging ten opzichte van het schooljaar ervoor (1092 items aan 95 scholen).

Aantal geleend lesmateriaal

1.535 Aantal scholen

142 Natuureducatie in samenwerking met meer dan 50 partners Netwerkbijeenkomsten

Voor de partners uit onze NME-gids website hebben we in 2023 twee keer een netwerkbijeenkomst georganiseerd. Deze succesvolle meetings zijn gericht op ontmoeting, uitwisseling, deskundigheidsbevordering en inspiratie. Op het programma stonden intervisie, brainstormsessies, workshops en lesdemonstraties op groene leslocaties van de Amsterdamse Hortus en Stadsboerderij Osdorp.

Kwaliteitsborging

Voor de kwaliteit van de natuureducatielessen maken we gebruik van screening, lesbeschrijvingen, lesobservaties en doorlopende evaluaties. Dit doen wij grotendeels in samenwerking met ANMEC (Amsterdams Natuur- en Milieu centrum).

Team Schooltuinen & Natuureducatie

2022 61 medewerkers 1 uitzendkracht 5 stagiaires 66 vrijwilligers 10 medewerkers met participatiebanen

82% in 2022

Professionele leergemeenschap

Ook deelden wij onze lessen met schooltuinondersteuners uit het hele land. In samenwerking met de Alliantie Schooltuinen waren ze welkom bij verwerkingslessen en onderzoekend leren les met bestuivers.

Zowel in 2022 als in 2023 boden we een divers opleidingsplan aan de medewerkers van de Schooltuinen. Het opleidingsplan bevat verschillende thema’s vanuit pedagogisch handelen, zoals klassenmanagement, didactiek op de tuin, preventie van probleemgedrag en reflectie. De bijscholing wordt daarbij gekoppeld aan de thema’s uit ons curriculum: biodiversiteit, duurzaamheid, gezondheid & voeding en onderzoekend leren. Het opleidingsplan pedagogisch handelen voor educatief medewerker en hovenier beslaat in totaal vier jaar. Intervisie maakt hier deel vanuit. We worden hierin begeleid door het ABC (Advies- en Begeleidings Centrum voor het onderwijs). Daarnaast volgen hoveniers vaste trainingen zoals bosmaaien en kettingzagen en BHV. De educatief medewerkers volgen EHBO trainingen. Speciaal voor de hoveniers was er in 2022 een workshop waarin maquettes werden gemaakt - ter inspiratie voor de Natuurpaden op de schooltuinen. Verder besteden we aandacht aan stemgebruik en is er een mogelijkheid tot verdieping op thema’s zoals de biodiversiteit in de bodem en het onderwijsprogramma. Vanaf 2022 nieuw: dit jaar geen HEI-dag maar een WIJ-dag! Een dag van en voor medewerkers. Zij bepalen welke kennis en expertise gedeeld wordt en op welke thema’s externe input wenselijk is. Op deze dag is er ruimte gegeven aan enthousiaste medewerkers die hun kunst en kunde deelden.

83% in 2023 (BO, SBO en VSO)

Gebiedsgericht

Verschillende lokale en stadsbrede initiatieven dragen bij aan een groeiende rol voor de Schooltuinen en Natuureducatie. De betrokkenheid bij diverse activiteiten en evenementen is constant in ontwikkeling. Intussen streven we naar inclusieve en toegankelijke educatie voor alle kinderen. Een rijke verscheidenheid aan samenwerkingen en activiteiten op de schooltuinen draagt ook bij aan betrokkenheid en buurtbinding. Nieuw dit jaar: • • • •

Groenroute Geuzenveld: Schooltuinen nemen deel aan de Groenroute om bewoners kennis te laten maken met groene oases in de buurt. Wandelroute Westerpark: De toegankelijkheid wordt bevorderd door een wandelroute op Roos Schooltuin. Ouderen: Ouderenclubje op Gaasperdamtuin biedt wekelijkse activiteiten. Bloei & Groei: Dames van Bloei & Groei tuinieren wekelijks in ‘Healing Gardens’, waar zelfontwikkeling, gemeenschapsgevoel in de natuur centraal staan. Naast de Gaasperdam Schooltuin en Osdorp Schooltuin is sinds 2023 Bloei & Groei ook actief op de Roos Schooltuin.

Ontwikkelingen Ruimte in roosters

Afgelopen jaar hebben we een aantal (educatief) medewerkers ruimte gegeven in het rooster om mee te denken over inhoudelijke thema’s. Denk bijvoorbeeld aan de kwaliteit van het onderwijsprogramma schooltuinen (KOS) en hoe we gaan toewerken naar een gezonde bodem. Nieuwe medewerkers bieden we een inwerkprogramma aan. Ze krijgen daarbij de ruimte in hun rooster om mee te kunnen kijken met lessen van ervaren krachten.

Werkgroep kwaliteit Onderwijs Schooltuinen (KOS)

In 2023 heeft de werkgroep KOS gewerkt aan de ontwikkeling van nieuwe leermiddelen. Het resultaat hiervan is een schooltuinlogboek voor leerlingen en een leskist voor educatief medewerkers. Het logboek voor leerlingen vervangt het bestaande schooltuinwerkboekje en moedigt creativiteit aan met ruimte om te tekenen, verhalen te schrijven en van alles in te plakken. Eind 2023 is de eerste versie van het schooltuinlogboek gereed voor gebruik. In 2024 zal voor een deel met de nieuwe leermiddelen worden gewerkt. Dit wordt een overgangsjaar waarin waar collega’s de nieuwe leermiddelen kunnen testen, maar ook nog gebruik kunnen maken van het oude lesmateriaal.

De gezonde bodem werkgroep

Vanuit het team is een gezonde bodem werkgroep (bestaande uit educatief medewerkers, hoveniers, tuintechnisch coördinator en een coördinator) opgericht die werkt aan het verduurzamen van het schooltuinieren. We denken na over hoe de bodem zijn voedende rol kan vervullen voor nu en in de toekomst. Daarnaast zet de werkgroep zich in om bodemkennis te delen onder collega’s én onder onze doelgroep: de leerlingen. De groep focust op een breed gedragen visie tot bodem herstellende tuinieren. Speerpunten in de werkgroep zijn bodemvruchtbaarheid en biodiversiteit in de bodem behouden en verbeteren.

Gezonde Bodem & Educatie Inspiratiedag

De Amsterdamse Schooltuinen en Natuuronderwijs streven naar een overgang tot bodemherstellend tuinieren en bijbehorend onderwijs. We willen graag samenwerken met andere professionals in het land die betrokken zijn bij schooltuinwerk. Als kick-off om deze ambitie kracht bij te zetten, organiseerden we op 11 oktober een Gezonde Bodem & Educatie Inspiratiedag. Een goed bezochte dag waarop 125 vakgenoten van de gemeenten

Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Almere, Nijmegen en Elst bijeenkwamen om inspiratie op te doen, kennis te delen en te verdiepen, ervaringen te delen en relaties op te bouwen. Het programma bood een inspirerende mix van lezingen en praktische workshops. Ervaren deskundigen in ons vakgebied verleenden hieraan hun medewerking.

Voorbereiding tijdelijke schooltuin Strandeiland

Om het schooltuinprogramma voor elke leerling in Amsterdam toegankelijk te houden, moet de capaciteit van de schooltuinen vergroot worden. De stad groeit, en door de hele stad heen moet voldoende spreiding van het schooltuinaanbod zijn. Daarom is een nieuw schooltuincomplex rond IJburg noodzakelijk. Voor de middellange termijn ontwikkelen we daarom een tijdelijke locatie op Strandeiland voor de jaren 2025 t/m 2035. Het gaat om een tijdelijk buurt/sportpark waar ruimte is gereserveerd voor schooltuinen, sportvoorzieningen en kunst & cultuur. Naast de kindertuinen en kleinere opstallen zoals een kas, komt er een hoofdgebouw, inclusief leslokaal. Dit leslokaal zullen we delen met Sport & Bos om kosten te besparen. Maar door functies te mengen hopen we ook dat het nieuwe buurtpark een levendige uitstraling zal krijgen. In 2023 zijn we druk bezig geweest met de voorbereidingen. Het Schooltuinprogramma zal naar verwachting in januari 2026 op IJburg van start gaan.