IV passend wonen in Mokum.pdf

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van n.v.t. Nummer Directie Van Datum Portefeuille Agendapunt

N.v.t. N.v.t. Aslami 2 februari 2023 Volkshuisvesting N.v.t.

Onderwerp Instemmen met het initiatiefvoorstel “Passend wonen in Mokum” van het lid Aslami.

De gemeenteraad van Amsterdam besluit 1 In te stemmen met genoemd initiatiefvoorstel 2 het college van burgemeester en wethouders te verzoeken: 1. Met corporaties in gesprek te gaan over kansen voor doorstroom in de bestaande voorraad. En hiertoe: o De mogelijkheden om geclusterd wonen in de bestaande voorraad uit te breiden te bespreken. o Te bespreken met corporaties om erop in te zetten geen sociale doorstroomwoningen, zoals grote corporatiewoningen en beganegrondwoningen, te verkopen. o Te bespreken hoe corporaties krapwonende gezinnen door kunnen laten stromen naar familiewoningen. o Te bekijken hoe corporaties ouderenwoningen kunnen toevoegen wanneer zij woningencomplexen optoppen. o Te bespreken of corporaties liften kunnen toevoegen wanneer zij woningcomplexen renoveren. 2. Met corporaties in gesprek te gaan over het opzetten van een voorlichtingscampagne 3. De hulp in te schakelen van etnische zelforganisaties en religieuze instellingen om de regelingen beter bekend te maken onder Amsterdammers met een migratieachtergrond. 4. Samen met corporaties en Stichting !Woon het oprichten van een centraal doorstroomloket, wat maatwerk kan leveren aan de aanvrager en tevens aan de

Gemeente Amsterdam

Datun Pagina 2 van 6

doelgroep een niet-digitaal alternatief biedt, te onderzoeken. 5. In samenspraak met corporaties te onderzoeken in hoeverre de Van Groot Naar Beter -regeling voor de doelgroep aantrekkelijker gemaakt kan worden door het verhogen van de verhuispremie en het garanderen van vaste woonlasten. 6. Amsterdammers die in aanmerking komen voor Van Groot Naar Beter meer ruimte te geven in de regels van het aanmeldingsproces.

Wettelijke grondslag artikel 147a, lid 1 van de Gemeentewet

Initiatiefvoorstel De woningmarkt en haar gevolgen De woningmarkt in Nederland maar vooral in Amsterdam zit op slot. De vraag naar (betaalbare) woningen is groter dan het aanbod. De wachtlijst voor sociale huurwoningen is momenteel ruim 13 jaar.1 Het aandeel middel dure woningen is beperkt.2 Tegelijkertijd rijzen de prijzen in de vrije huursector de pan uit.3 Het beperkte woningaanbod in Amsterdam en de hoge woning- en huurprijzen hebben maatschappelijk onwenselijk gevolgen, zoals een groeiende groep huishoudens die in huurarmoede leeft en families en middeninkomens die de stad verlaten. Een ander groeiend probleem dat is ontstaan in de Amsterdamse woningmarkt is het feit dat bepaalde doelgroepen niet (meer) wonen in de woningen die passen bij hun levensomstandigheden. Gemeentelijk beleid Een van de oplossingen om de woningmarkt af te koelen is om veel te bouwen. De gemeente Amsterdam heeft de afgelopen jaren recordaantallen woningen gebouwd.4 Dit is belangrijk om aan de vraag te voldoen. Desalniettemin is het bouwen van extra woningen een druppel op een gloeiende plaat. De krapte is namelijk toegenomen en niet afgenomen. Ook in het huidige coalitieakkoord staan grote bouwambities van 7.500 woningen per jaar.

Door de oorlog in Oekraïne en de bijgevolge prijsstijgingen van en gebrek aan grondstoffen, en het tekort aan personeel in de bouwsector staan deze ambitie onder grote druk.5

1

Jaarbericht 2022 van de Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties (AFWC)

2

Wonen in Amsterdam 2021 Woningmarkt van de Gemeente Amsterdam en de Amsterdamse Federatie Woningcorporaties

3

Ibid

4

https://www.nul20.nl/dossiers/woningproductie-amsterdam-feiten-en-cijfers https://www.bouwendnederland.nl/actueel/onderwerpen-a-z/oekraine-crisis

5

Gemeente Amsterdam

Datun Pagina 3 van 6

Een andere oplossing is het reguleren van de woningmarkt. De gemeenteraad in Amsterdam heeft het afgelopen jaar voorgesteld en ingestemd om regelgeving zoals opkoopbescherming, zelfbewoningsplicht en antispeculatiebeding in te voeren om de woningmarkt te reguleren. Doorstroom van ouderen Voor D66 Amsterdam is naast bouwen en reguleren doorstroom een belangrijke bouwsteen. Doorstroom brengt namelijk een verhuisketen op gang. Mensen vinden woningen die passen bij hun situatie en levensfase, waardoor extra woningen vrijkomen. Door ouderen te huisvesten in woningen en woonvormen die aantrekkelijk zijn voor hen, komt er een verhuisketen op gang.6 Door het vergroten van het aanbod woningen, die voor ouderen aantrekkelijk zijn, kan een oudere met een grote corporatiewoning verhuizen naar een meer geschikte en passende woning, waardoor een familie die te krap woont naar de grote corporatiewoning kan verhuizen. De krapwonende familie laat ook weer een woning achter, waar vervolgens een jong stel naar toe kan verhuizen. Zij laten op hun buurt een studio achter, geschikt voor jongeren, etc. Zo schuift iedereen een plekje op naar een passende woning.

Uit intern onderzoek van corporaties blijkt dat er in Amsterdam 50.000 grote corporatiewoningen zijn waarvan ruim de helft wordt bewoond door huishoudens die niet tot de doelgroep gezinnen behoren.7 Grote corporatiewoningen zijn woningen met vier of meer kamers. Deze huishoudens bestaan vooral uit ouderen. Deze ouderen zijn ooit hun grote corporatiewoning ingetrokken met hun kinderen die inmiddels zijn vertrokken. Het aantal ouderen in grote corporatiewoningen zal de aankomende jaren sterk groeien. Amsterdam vergrijst namelijk. Onze stad telt op dit moment ongeveer 116.000 Amsterdammers ouder dan 65 jaar.8 In 2040 zal dit aantal toenemen tot 188.000 inwoners.9 Sommige van de ouderen in grote corporatiewoningen zijn comfortabel in hun huis. Voor anderen is de woning niet meer passend of comfortabel: de woning is te groot, te koud of ongeschikt voor hun fysieke mogelijkheden. In het ergste geval is het een combinatie van deze elementen waardoor het leef- en woongenot van deze ouderen ondermaats is. Hetzelfde interne onderzoek van corporaties laat zien dat ongeveer een derde van de ouderen bereid is te verhuizen naar een passende woning. Om ouderen in een niet-passende woning te helpen aan een passende woning heeft de gemeente Amsterdam de verhuisregelingen van ‘Van Groot naar Beter’ (VGNB) en ‘Van Hoog Naar Laag’ (VHNL). VGNB is bedoeld voor mensen die een te groot huis bewonen.

Dit zijn doorgaans mensen van wie de kinderen uit huis zijn. Via deze regeling kunnen zij verhuizen naar een passende woning die voldoet aan hun wensen. De VHNL geeft ouderen de kans om van een verdieping te verhuizen

6

Platform 31 ‘Doorstroming stimuleren van ouderen op de woningmarkt’ 2021

7

Intern onderzoek woningbouwcorporaties

8

https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboard-bevolking/regionaal/inwoners Bevolkingsprognose Noord-Holland 2021-2050

9

Gemeente Amsterdam

Datun Pagina 4 van 6

naar een benedenwoning of een woning die met een lift toegankelijk is. Zodoende hoeven ouderen die slecht ter been zijn geen steile trappen op en af en verruilen zij een voor hen minder geschikte woning tegen een passende benedenwoning. De resultaten van deze gemeentelijke regelingen laat echter te wensen over: in 2020 maakten 102 ouderen gebruik van VGNB en 92 van VHNL; in 2021 maakten 111 ouderen gebruik van VGNB en 106 van VHNL.10 Volgens D66 Amsterdam vallen de resultaten tegen door een aantal factoren. Allereerst is er sprake van een algehele krapte op de woningmarkt. Ten tweede heeft de communicatie en informatievoorziening rondom de regelingen onvoldoende effect. Ten derde ontzorgt de gemeente en corporaties de ouderen bij het proces en de verhuizing onvoldoende. Tot slot zijn de voorwaarden om te voldoen aan de criteria voor de regelingen te rigide. D66 Amsterdam stelt daarom voor om de huidige regelingen te optimaliseren via een aantal aanpassingen, toevoegingen en verbeteringen. Door het verbeteren van de verhuisregelingen en de gemeentelijke slagkracht hierop aan te wenden maken Amsterdammers een grotere kans op een passende woning en komen er extra huizen vrij op de woningmarkt.

Door doorstroom te prioriteren kan de gemeente samen met de corporaties onder andere 25.000 grote corporatiewoningen, dit is meer dan 10% van het totale corporatiebezit in Amsterdam, potentieel vrijmaken voor gezinnen die te krap wonen of gezinnen die op de wachtlijst staan. Meer ouderen verhuizen naar een passende woning en er komen meer grote corporatiewoningen vrij. Maatregelen D66 stelt het college voor om: 1.

Met corporaties in gesprek te gaan over kansen voor doorstroom in de bestaande voorraad. En hiertoe: o De mogelijkheden om geclusterd wonen in de bestaande voorraad uit te breiden te bespreken. o Te bespreken met corporaties om erop in te zetten geen sociale doorstroomwoningen, zoals grote corporatiewoningen en beganegrondwoningen, te verkopen. o Te bespreken hoe corporaties krapwonende gezinnen door kunnen laten stromen naar familiewoningen. o Te bekijken hoe corporaties ouderenwoningen kunnen toevoegen wanneer zij woningencomplexen optoppen. o Te bespreken of corporaties liften kunnen toevoegen wanneer zij woningcomplexen renoveren.

Naast nieuwbouw biedt de bestaande voorraad kansen om ouderen passend en comfortabel te laten wonen. Door bijvoorbeeld liften te bouwen hoeven minder ouderen gebruik te maken van

10

https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/11466772/1/09012f97806cb2a7

Gemeente Amsterdam

Datun Pagina 5 van 6

VHNL en worden meer kleinere woningen aantrekkelijk voor ouderen om naar toe te verhuizen. Daarnaast kan optoppen oplossingen bieden voor het toevoegen van woningen voor ouderen. Neem in deze gesprekken ook de Amsterdamse intentieverklaring geclusterd wonen voor ouderen en de nationale prestatieafspraken mee.11 12 2. Met corporaties in gesprek te gaan over het opzetten van een voorlichtingscampagne. Een voorlichtingscampagne kan meer mensen inlichten over de optie om van ‘Groot naar Beter’ en ‘Hoog naar Laag’ te verhuizen. Vertaal de campagnes in het Arabisch, Marokkaans en Turks. Zorg ook dat de boodschap begrijpelijk is voor laaggeletterden bijvoorbeeld door het maken van video’s en het inzetten van het maatschappelijk middenveld. Zo kunnen we senioren met een migratieachtergrond en laaggeletterde senioren bereiken. 3. De hulp in te schakelen van etnische zelforganisaties en religieuze instellingen om de regelingen beter bekend te maken onder Amsterdammers met een migratieachtergrond. De hulp van etnische zelforganisaties en religieuze instellingen is onmisbaar. Veel groot- en hoogwoners zijn mensen met een migratieachtergrond. Het lukt de gemeente amper om in contact te komen met deze doelgroep. De communicatie met deze doelgroep vergt een andere aanpak, hiervoor is bijvoorbeeld een vertrouwensband een vereiste.

Daarom moeten we de hulp inschakelen van organisaties die dichtbij deze ouderen staan en die met hen een vertrouwensband hebben. Voornamelijk etnische zelforganisaties en religieuze instellingen weten wat er bij deze doelgroep speelt en welke mensen geïnteresseerd zouden zijn in de regelingen. 4. Samen met corporaties en Stichting !Woon het oprichten van een centraal doorstroomloket, wat maatwerk kan leveren aan de aanvrager en tevens aan de doelgroep een niet-digitaal alternatief biedt, te onderzoeken. Via één loket kan maatwerk worden geleverd. De bestaande initiatieven kunnen hiermee worden samengevoegd en verbeterd. De verhuisregels kennen een aantal eisen waar de aanmelder aan moet voldoen. Daarnaast moet worden gekeken naar de huidige regels. De eisen om in aanmerking te komen voor VGNB zijn momenteel te rigide opgesteld. Als een huis achterlaten niet precies binnen het afgesproken kader past wordt een groot- of hoogwoner onmiddellijk afgewezen, ondanks dat deze persoon niet passend of geschikt woont. Zo zijn er strikte regels zoals een minimale oppervlakte en kamergrootte voor grootwoners. Lever hier maatwerk. Er zijn zat mensen in grote huizen bereid om te verhuizen, maar omdat er ooit een muurtje is gesloopt komen zij nu niet meer in aanmerking. Daarnaast zijn er ouderen die liever verhuizen naar een andere gemeente dan Amsterdam.

Sommige ouderen willen in de buurt bij hun kinderen wonen. Het is nu een moeilijke taak om te verhuizen naar een gemeente buiten de stad. Spoor corporaties aan om samen te werken met andere gemeentes om ouderen te helpen met het verhuizen naar een plek buiten Amsterdam. Het doorstroomloket kan tevens een broodnodig alternatief traject aanbieden dat niet alleen maar digitaal loopt. Dit is belangrijk want het proces van VGNB en VHNL is ontzettend gedigitaliseerd. 11

https://www.amsterdam.nl/bestuur-organisatie/organisatie/ruimte-economie/wonen/ouderenhuisvesting/

12

https://open.overheid.nl/repository/ronl-5876ce9d61deab2b6cf83e37649fd936548d6843/1/pdf/nationale-prestatieafspraken-

woningcorporaties.pdf

Gemeente Amsterdam

Datun Pagina 6 van 6

Een op de vijf Amsterdammers kan niet mee in de digitalisering, onder de ouderen is deze groep zelfs groter. Zij hebben lage of geen digitale vaardigheden om dit proces zelfstandig te doorlopen. Bied hen een alternatief aan zodat ook zij het traject kunnen doorlopen. 5. In samenspraak met corporaties te onderzoeken in hoeverre de Van Groot Naar Beterregeling voor de doelgroep aantrekkelijker gemaakt kan worden door het verhogen van de verhuispremie en het garanderen van vaste woonlasten. Momenteel bedraagt de verhuispremie voor VGNB maximaal 6.200 euro. Het is doelmatiger om mensen die te groot wonen een financiële beloning te geven als ze verhuizen, dan extra grote woningen bij te bouwen. Bovendien is het aannemelijk dat met de financiële realiteit van het moment, de huidige verhuispremie ontoereikend is voor de doelgroep. Een hogere verhuispremie, naar bijvoorbeeld 10.000 euro kan meer mensen uit de doelgroep verleiden om gebruik te maken van de regeling. Een andere mogelijkheid kan zijn om de regels voor deelname aan de regeling te versoepelen, bijvoorbeeld ten aanzien van het aantal vierkante meters. Een veel gehoorde obstakel om gebruik te maken van VGNV is dat de huren omhoog gaan bij een verhuizing naar een kleiner huis. Kleine huishoudens in een grote corporatiewoning wonen daar vaak al decennia. Hun huren zijn laag.

Men is bang bij een verhuizing een hogere huur te moeten betalen. Neem deze angst weg. Misschien gaat de kale huurprijs omhoog, maar blijven hun maandelijkse woonlasten, door bijvoorbeeld dalende energiekosten door betere isolatie, gelijk. Een onderzoek in samenspraak met de woningbouwcorporaties hoe zij vaste woonlasten kunnen garanderen, kan de doelgroep laten inzien dat de verhuisregeling een aantrekkelijke keuze is. 6. Amsterdammers die in aanmerking komen voor Van Groot Naar Beter meer ruimte te geven in de regels van het aanmeldingsproces. Een grote woning achterlaten moet gestimuleerd worden. Vooral ouderen wonen te groot. Geef hen meer ruimte in de regels van het aanmeldingsproces van de verhuisregelingen. Als ouderen via VGNB of VHNL interesse hebben in een nieuwe woning moeten zij, bijvoorbeeld, volgens de regels de dag erop al het papierwerk (digitaal) inleveren. Ook moeten ouderen binnen enkele dagen na interesse in een woning op WoningNet de woning al bezichtigen. Kom je niet opdagen? Dan is je plek weg. Dit is veel te rigide. Geef de doelgroep flexibiliteit en kijk hoe het doorstroomloket, ouderen die gebruik willen maken van VGNB of VHNL, begeleiding kan geven om de aanmelding en bezichtiging te doorlopen en om het traject te doen laten slagen.