Insprekerstekst A.M. Sullot

23 november 2021 Geachte leden van de FED-commissie, De reflectiefase heeft als doel om te luisteren naar de verschillende zorgen en behoeften van een brede groep belanghebbenden (raadinformatiebrief van 9 november 2021). Deze tussenfase is ingelast vanwege de aanhoudende kritiek o.a. op het gehouden draagvlakonderzoek. De wijzigingen van de aanvankelijke zoekgebieden naar de huidige voorkeursgebieden windenergie zijn gedaan op basis van een belangenafweging conform het nationaal afwegingskader van de Regionale Energiestrategie (RES). Van dit nationale afwegingskader is een van de componenten het bestuurlijk en het maatschappelijk draagvlak. (uit de spoedvoordracht aan het College van 6 maart 2021) De legitimiteit van de keuze voor de huidige voorkeursgebieden is dus in het geding als het aspect draagvlak niet in orde is. Niet alleen in Amsterdam is draagvlak een issue. Tweede Kamerleden hebben in maart 2021 aangegeven dat zij graag de brede samenleving willen betrekken bij klimaatmaatregelen. Onderzoekers van de TU Delft en de Universiteit Utrecht hebben daarom een klimaatraadpleging ontwikkeld via Participatieve Waarde Evaluatie. In maart adviseerden meer dan 10.000 Nederlanders onze regering over dit onderwerp. De klimaatraadpleging laat zien dat ongeveer 25% van de Nederlanders een zeer uitgesproken mening heeft over klimaatbeleid.

Dit zijn de sterke tegenstanders die extra klimaatbeleid afzweren en de sterke voorstanders die vinden dat klimaatbeleid niet ambitieus genoeg kan zijn. Vier voorwaarden zijn erg belangrijk om ervoor te zorgen dat de brede middengroep van ongeveer 75% van de Nederlanders ambitieuzer klimaatbeleid steunt.

1. Klimaatmaatregelen die de persoonlijke levenssfeer van burgers direct raken zijn pas acceptabel als andere maatregelen zichtbaar maximaal zijn toegepast en de overheid een streng beleid voert tegen grote vervuilende sectoren 2. Bescherm lage inkomens en voorkom dat de kloof tussen arm en rijk groter wordt 3. De vervuiler moet betalen 4. De baten van een maatregel moeten hoger zijn dan de kosten en er mag geen beter alternatief zijn Persoonlijke levenssfeer: De acceptatie van klimaatmaatregelen die de persoonlijke levenssfeer van burgers direct raken – zoals het bouwen van windmolens op land – zal hoger zijn als duidelijk zichtbaar is dat de overheid er alles aan gedaan heeft om maatregelen te nemen die niet of nauwelijks worden ervaren als een directe aantasting van de persoonlijke levenssfeer (o.a. bouwen van windmolens op zee, stimuleren van isolatie van woningen, stimuleren zonnepanelen op daken). Zichtbaarheid is hierbij erg belangrijk. Daken die vol liggen met zonnepanelen werken beter dan een plan om dit in de toekomst te realiseren. De middengroep vindt het daarbij belangrijk dat de overheid een streng beleid voert tegen grote vervuilende sectoren bijvoorbeeld via een verhoging van de vliegbelasting of een aanscherping van de CO2 heffing voor de industrie.

Burgers hebben het gevoel dat sectoren als de industrie en de luchtvaart door goede politieke contacten nauwelijks effect ondervinden van klimaatbeleid. Als burgers ervaren dat de overheid een streng beleid voert tegen sectoren die in hun ogen vervuilend zijn, dan zullen zij sneller geneigd zijn om maatregelen te accepteren die volgens hen direct op hun eigen bord terecht komen.

De vier genoemde voorwaarden zouden logisch gesproken de kern van de Reflectiefase moeten zijn : ad 1 Vergelijking tussen de business case Wind op Zee versus Wind op land in stedelijk gebied. Locaties van windturbines moeten niet afhankelijk zijn van gekozen RES regio’s maar van het aantal gehinderden en vanuit een echte regionale blik. ad 2 Er is een gezondheidskloof tussen arm en rijk. Evalueer vanuit dat perspectief het gegeven dat de windturbines met hun nadelen voor de leefomgeving zoals het er nu naar uitziet vooral terecht komen in ontwikkelwijken van Amsterdam in Noord en Zuidoost. Het verkleinen van gezondheidsongelijkheid moet een overweging zijn. ad 3 In dit perspectief zou een brede discussie over het energiegebruik van datacenter en het beleid moeten worden gehouden ad 4 Bij de kosten / baten analyse moeten gezondheid en natuur/landschap en biodiversiteit meewegen aan de batenkant (en schade aan de kosten kant). Er mag geen beter alternatief zijn: in de Provinciale Omgevingsvisie Noord-Holland /Nota Nieuwe Energie wordt gepleit voor een adaptieve energiemix: Technologieën op het gebied van duurzame energie zijn voortdurend in ontwikkeling. Denk bijvoorbeeld aan de enorme snelheid waarmee windparken op zee zich ontwikkelen. Dat vraagt om een adaptieve strategie die ruimte laat om te variëren in de duurzame-energiemix.

Bovendien brengen deze nieuwe technologieën nieuwe gezondheids- en veiligheidsaspecten met zich mee. Conclusie moet zijn dat klimaatoplossingen onderling vergeleken moeten worden om te komen tot de beste oplossing bijv. door een breed duurzaamheidsafwegingskader, waarin ook nut en noodzaak is opgenomen. Het gaat hierbij om de legitimatie van de gemaakte keuzes. Toetsing van een windturbine oplossing aan de 4 voorwaarden uit het Delftse onderzoek moet plaatsvinden, ook in het kader van draagvlak. Maar nee, In plaats daarvan kreeg de stedelijke KBG (om een voorbeeld te noemen), te horen dat zij input kunnen leveren wat betreft het afwegingskader, maar dat het niet de bedoeling is dat er een gewicht aan de componenten wordt toegekend. In dit verband wil ik nog de volgende motie noemen. Motie #83 van de leden Timman en Heinhuis inzake helder afwegingskader en gezondheidstoets. Bestuurlijke reactie: Het college zorgt ervoor dat er een helder afwegingskader wordt voorgelegd aan de raad dat laat zien welke belangen doorslaggevend zijn bij het vaststellen van een locatie voor windturbines. Mijn verzoek is de Reflectiefase opnieuw in te richten als hierboven aangegeven. A.M. Sullot