Initiatiefvoorstel Bescherm de Amsterdamse bruine kroeg - gewijzigde versie

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van Datum vergadering Nummer Directie Van Datum Portefeuille Agendapunt

Nummer Directie Heinhuis 9 februari 2023 Gewijzigd op 29 september 2023 Economische Zaken Agendapunt

Onderwerp Instemmen met het initiatiefvoorstel ‘Bescherm de Amsterdamse kroeg’ van het lid Heinhuis (PvdA). De gemeenteraad van Amsterdam besluit 1 In te stemmen met genoemd initiatiefvoorstel 2 Het college van burgemeester en wethouders te verzoeken: 1. Beleid te ontwikkelen dat het beschermen van bruine kroegen mogelijk maakt; i. In samenwerking met externe experts een waarderingskader op te stellen voor bruine kroegen; ii. Op basis van het bovenstaande waarderingskader en de criteria, een inventarisatie te maken van bruine kroegen in de stad en hier de bestaande lijsten met Amsterdamse cafés bij te betrekken; iii. Mogelijkheden tot juridische bescherming te verkennen voor bijzondere Amsterdamse interieurs. 2. Bruine kroegen die nog niet als zodanig geregistreerd zijn aan te wijzen als gemeentelijk monument in samenwerking met erfgoedpartners; 3. De historische, sociale- en culturele waarde van bruine kroegen onder de aandacht te brengen bij Amsterdammers en stadsbezoekers; 4. Een traject te starten om bij Unesco een aanvraag in te dienen om bruine kroegen op te nemen in de lijst van immaterieel erfgoed; 5. Particuliere initiatieven gericht op het doen van investeringen in het behoud van de bruine kroeg te faciliteren. Wettelijke grondslag artikel 147a, lid 1 van de Gemeentewet Initiatiefvoorstel Bescherm de Amsterdamse bruine kroeg

Gemeente Amsterdam

Datun 9 februari 2023 Gewijzigd op 29 september 2023 Pagina 2 van 10 2023

‘Ik hou zo van een oude, Amsterdamse kroeg, die diepe bedstee in het veilig vaderhuis. Hier is het ’s winters warm en ’s zomers pluis. Hier krijg je vaak te veel en nooit genoeg.’ Het zijn prachtige en beroemde woorden van de Amsterdamse schrijver Simon Carmiggelt en de eerste regels van zijn gedicht met de titel ‘De Amsterdamse kroeg’. Ze geven volgens de indiener van dit voorstel op een nog altijd treffende manier weer waarom kroegen onderdeel zijn van de ziel van de stad. ‘Strijden voor de ziel van Amsterdam, omdat we zielsveel van onze stad houden.’ Dat is wat de Amsterdamse fractie van de Partij van de Arbeid de komende vier jaar beloofd heeft te doen. Of dat nu gaat om de inzet voor genoeg betaalbare woningen, het strijden voor gelijke kansen voor ieder kind of om het omarmen van belangrijke Amsterdamse kunst en cultuur, de PvdA wil dat Amsterdam het toegankelijke en diverse karakter dat haar zo aantrekkelijk maakt, weet te behouden. Amsterdam heeft een rijke geschiedenis waar veel historische gebouwen en monumenten bij horen. Onze cultuur zit in stenen, maar is ook opgeslagen in onze tradities, gebruiken en verhalen. Al deze vormen van erfgoed moeten worden beschermd, zeker nu de stad groeit en de toeristische monocultuur op sommige plekken de overhand heeft. We moeten tegengaan wat we niet willen, maar we moeten ook omarmen wat we wél willen.

En wat zou het Amsterdamse straatbeeld zijn zonder de bruine kroeg? Want meer nog dan een plek waar, zo omschreef Carmiggelt, ‘diepe onzin wordt gezegd’, zijn bruine kroegen een plek waar mensen samen komen. Een plek die ruimte biedt voor interactie en het opbouwen van vriendschap in de buurt, een plek waar men nog voor een paar euro een tosti en een colaatje kan bestellen. Dat sociale karakter en die verbinding horen bij Amsterdam. Helaas staat het bestaan van de bruine kroeg onder druk door de ‘verpoening’ van de stad, zoals dit door één van de kroegeigenaren treffend genoemd werd, en dreigen deze sociale plekken te verdwijnen. Het grote geld verdrukt ook hier de lokale onderneming, waardoor de angst ontstaat dat er straks alleen nog plaats is voor horeca gericht op maximale omzet en marges, in plaats van voor de kroegbaas die oog heeft voor zijn/haar gasten en die met zijn kleine onderneming onderdeel is van de ziel van onze stad. Dit initiatiefvoorstel heeft dan ook als doel om de Amsterdamse bruine kroeg, zoals we die sinds het begin van de 19e eeuw kennen, te beschermen zodat generaties na ons ook nog van dit soort plekken kunnen genieten.

De bruine kroeg al eeuwen belangrijk onderdeel van het Amsterdamse sociale leven De bruine kroeg is ontstaan aan het begin van de 19e eeuw, toen mensen hun woonkamer gingen inrichten als kleine cafés om wat (extra) inkomen te genereren. Het woord ‘bruin’ van ‘bruin café’ komt van de donkere, houten interieurs, voorheen vooral bruin gekleurd door de nicotinedampen. Toen er aan het eind van die eeuw een wet kwam die een dure vergunningplicht stelde voor het uitbaten van een huiskamercafé, nam het aantal drastisch af. In grote steden werden circa 500 vergunningen afgegeven voor zulke cafés. Voor grote gezinnen waren de woningen in Amsterdam klein. Het café om de hoek was een ‘huiskamer’ waar rustig de krant kon worden gelezen onder het genot van een drankje. In diezelfde eeuw was socialist Ferdinand Domela Nieuwenhuis een groot tegenstander van de kroeg, als een van de ‘5 K’s – de Kerk, de Koning, het Kapitaal, de Kazerne en de Kroeg’ waar hij tegen streed. Hij vond dat arbeiders teveel dronken en hij pleitte dan ook voor geheelonthouding. Anderzijds speelden cafés juist een grote rol bij de opkomst van de

Gemeente Amsterdam

Datun 9 februari 2023 Gewijzigd op 29 september 2023 Pagina 3 van 10 2023

arbeidersbeweging.1 Een deel van deze cafés is nog steeds onderdeel van het Amsterdamse straatbeeld, met ieder zijn eigen karakter en net als vroeger als een soort verlenging van de huiskamer.2 De bruine kroeg is verankerd in veel historische, culturele en literaire gebeurtenissen en uitingen. Uit recent onderzoek van Ons Amsterdam blijkt dat de oudste kroeg van Amsterdam, De Drie Fleschjes, stamt uit 1619, gevolgd door De Karpershoek (1641) en De Dokter (1706).3 In 1975 bracht Vader Abraham de single ‘Daar in dat kleine café aan de Haven’ uit, een lied waarin het bruine café wordt bezongen en welke momenteel gezien wordt als evergreen. Ook zanger André Hazes begon zijn carrière in een typisch Amsterdamse buurtkroeg, café de Krommerdt. Hij werkte hier als zingende barman, tot hij doorbrak met het nummer ‘Eenzame kerst’.

De videoclip van dit nummer is ook in die kroeg opgenomen, maar helaas is deze kroeg verdwenen.4 In het Amsterdams Historisch Museum (tegenwoordig Amsterdam Museum) werd een lange tijd een deel van het café-interieur van café ’t Mandje gereconstrueerd, inclusief de afgeknipte stropdassen aan het plafond, collages van foto’s en door klanten achtergelaten kattenbelletjes en visitekaartjes.5 Daarnaast speelde bruine kroegen ook een rol in bekende Nederlandse televisieseries, bijvoorbeeld Café Lowietje in de serie Baantjer of café ’t Schaep met de 5 Pooten in de gelijknamige serie. Ook onder schrijvers, kunstenaars en journalisten waren bruine cafés populair. De hier eerder genoemde journalist, schrijver en dichter Simon Carmiggelt beschreef de Amsterdamse bruine kroeg geregeld in zijn columns – het café was dan ook een van zijn favoriete werkplekken. Zorgen over het voortbestaan van de bruine kroeg als buurtkamer ‘De leefbaarheid van een samenleving is afleesbaar in de kwaliteit van haar kroegen’, besloot socioloog prof. dr. G.H. Jansen in 1976 zijn proefschrift, toen het typische van de Hollandse bruine kroeg wederom in gevaar kwam. Eind jaren ’60 werden er namelijk inrichtingseisen opgelegd waardoor vele karakteristieke kroegen hun deuren moesten sluiten of onderwerpen aan een rigoureuze verbouwing. En dat terwijl de kroeg van oudsher een belangrijke functie had.

’Kroegen zijn per slot van rekening heel functioneel. Men vergeet zo snel dat ze economisch, cultureel en politiek een hele belangrijke rol spelen’, aldus Jansen.6 De zorgen over het verdwijnen van de typische bruine kroeg zijn dus niet nieuw, maar ook anno 2023 staat het voortbestaan van de bruine kroeg onder druk. Op 1 oktober 2022 berichtte AT5 dat steeds meer bruine kroegen verdwijnen uit het Amsterdamse straatbeeld. De kroegen veranderen of sluiten de deuren, terwijl de kroeg van oudsher een belangrijke buurtfunctie heeft. Zoals Bea Smit-Servais van café Hermes in de Pijp beschrijft: ‘ik heb sleutel van demente mensen, van hun woning, dat als ze de weg kwijt zijn dat ze hun huissleutel komen halen.’7 Het laatste decennium is Amsterdam echter uitgegroeid tot een wereldstad die zich kan meten met grote metropolen. Wellicht goed voor de economie, maar daardoor is de stad ook drukker en duurder geworden. De stad in-

1 https://geschiedenis.nl/nieuws/artikel/3362/de-sociale-kwestie-in-nederland-1870-1918 2 https://ivdnt.org/actueel/woorden-van-de-week/woordbaak/wat-is-er-bruin-aan-een-bruin-cafe/ 3 https://onsamsterdam.nl/dit-is-de-oudste-kroeg-van-amsterdam 4 https://overamsterdam.nl/2014/09/17/andre-hazes-de-zingende-barman-van-cafe-de-krommerdt-in-de-witte-de-withstraat/ 5 https://hart.amsterdam/nl/collectie/object/amcollect/4970 6 https://denuk.nl/gerrit-jansen-een-leven-vol-van-serieus-feesten/ 7 https://www.at5.nl/artikelen/217061/het-laatste-rondje-steeds-meer-bruine-kroegen-verdwijnen-uit-de-stad

Gemeente Amsterdam

Datun 9 februari 2023 Gewijzigd op 29 september 2023 Pagina 4 van 10 2023

ternationaliseert, het toerisme groeit, huren schieten de lucht in en de monocultuur in Amsterdamse winkelgebieden neemt toe. De bruine kroeg op de hoek moet steeds vaker plaats maken voor de efficiënte en kapitaalkrachtige investeerder. Deze veelal onafhankelijke horecazaken, vaak familieondernemingen die van generatie op generatie worden overgegeven, komen steeds vaker in handen van ketens, lokale horecagroepen of private equity.8 Door deze veranderingen kunnen ankerpunten in de buurt verdwijnen, waardoor bewoners een verlies aan thuisgevoel kunnen ervaren.9 De stad wordt homogener en 'als je voluit mee zou gaan doen met de huidige economische ontwikkeling, dan zou je heel veel verliezen van wat je uniek maakt. Dan word je volledig inwisselbaar met elke andere grote stad', zei Jeroen Slot, hoofdonderzoeker van de dienst Onderzoek, Informatie en Statistiek van de gemeente Amsterdam, tegen AT5. 'Als je daar enige weerstand en iets van je oorspronkelijke identiteit in overeind houdt, dan kan heel veel van die identiteit overeind blijven. Misschien wel ten koste van iets van die groei, maar die discussie zou je ook moeten hebben', aldus Slot.10 De PvdA wil met dit initiatiefvoorstel een deel van die Amsterdamse identiteit, zijnde de bruine kroeg, behouden.

Data horecagelegenheden in Amsterdam (Onderzoek, Informatie & Statistiek Amsterdam) ‘Het aantal horecagelegenheden groeit met 3.723 in 2010 en met 4.705 in 2022, daarvan waren 663 respectievelijk 503 een café. Het aantal cafés daalt in absolute zin, maar relatief is deze daling nog veel groter: in 2010 was 18% van de horecagelegenheden in Amsterdam een café, in 2022 is dat nog maar 11%. Samengevat: terwijl het aantal horecagelegenheden in 2022 met 26% toenam ten opzichte van 2010, daalde het aantal cafés ook met 26%. Het aantal bruine cafés (wat dat ook moge zijn) is nog sterker gedaald.’

Amsterdammers in actie voor de bruine kroeg Dat het voortbestaan van de bruine kroeg leeft onder Amsterdammers blijkt steeds opnieuw. Toen café ’t Sluisje op de Nieuwendammerdijk op in 2016 Funda bleek te staan, kwam de buurt in actie. Zij zagen de laatste jaren veel kroegen verdwijnen uit hun buurt en juist café ’t Sluisje was volgens hen een begrip onder veel verschillende mensen in Noord. Een groep van 85 buurtbewoners zamelden daarom met een actie in totaal 900.000 euro in om het café over te nemen.11 Nog geen half jaar later was het rond: het café werd verkocht aan buurtbewoners en ook een nieuwe uitbater voor de kroeg werd gevonden.12 In januari 2021 startte een vriendengroep een crowdfundactie om noodlijdende bruine kroegen te steunen, want ‘zonder jullie is Amsterdam niet hetzelfde’.13 De actie leverde uiteindelijk bijna 30.000 euro op, waardoor er ruim 500 euro overgemaakt kon worden naar 50 Amsterdamse bruine kroegen.14

8 https://fd.nl/bedrijfsleven/1443514/kroeg-op-de-hoek-valt-vaker-in-handen-van-grote-ke-ten 9 Pinkster, F.M. (2016). Narratives of neighbourhood change and loss of belonging in an urban garden village. Social & Cultural Geography,

17(7), 871-891. 10 https://www.at5.nl/artikelen/199089/jaren-tien-wie-kan-zich-nog-veroorloven-een-amsterdammer-te-zijn 11 https://www.parool.nl/nieuws/buurt-wil-stamkroeg-t-sluisje-kopen 12 https://www.parool.nl/nieuws/cafe-t-sluisje-definitief-verkocht-aan-buurtbewoners 13 https://www.at5.nl/artikelen/206783/crowdfunding-voor-noodlijdende-bruine-kroegen-we-denken-aan-jullie 14 https://www.gofundme.com/f/steun-de-amsterdamse-buurtkroeg

Gemeente Amsterdam

Datun 9 februari 2023 Gewijzigd op 29 september 2023 Pagina 5 van 10 2023

Om de bruine kroeg de aandacht te geven die zij verdient, heeft een groep Amsterdammers op 1 oktober 2022 ‘De dag van de Bruine Kroeg’ in het leven geroepen. Waar veel nieuwe hippe cafés goed bekend zijn met het promoten van zichzelf door middel van websites, sociale media en blogs, is het tegenovergestelde vaak waar voor uitbaters van bruine kroegen. ‘Onze bedoeling is dat zoveel mogelijk Amsterdammers op die dag even een authentiek bruin café binnenwippen’, zeggen de drie initiatiefnemers.15 De tweede editie vindt plaats op 7 oktober 2023 en wordt ondersteund door Amsterdamse bedrijven als Kesbeke, FEBO en Wynand Fockink.16 Het beschermen van cafés is een wereldwijde trend Het beschermen van bepaalde winkels of horecazaken is iets dat op meerdere plekken in de wereld speelt. Zo heeft Barcelona een lijst van 220 winkels die beschermd worden als deel van het cultureel erfgoed van de stad. Hieraan voegde de stad in 2020 ook nog eens 11 zogenoemde ‘bodegas’ toe, omdat deze typisch Spaanse cafés volgens de gemeenteraad een belangrijke sociale invloed gehad hebben op hun omgeving. Daarnaast zijn ze van historisch belang omdat ze verband houden met de gebruiken en gewoonten van hun ‘barrio’, oftewel buurt, en omdat ze uniek zijn in hun soort.

Deze plekken moeten daarom onderdeel worden van het collectieve geheugen van Barcelona, zo vindt de raad.17 Eigenaar van Bodega Quimet in Barcelona: “I think it’s great that the city council is giving us this recognition because we’re part of the fabric of the barrio,” David Montero told the Observer. “If not, it will end up as just another Starbucks. It means that people can come here and eat traditional food such as anchovies, boquerones en vinagre or a plate of jamón. “We’ve never tried to be fashionable or to attract tourists. We’ve never wanted to lose the essence of being a bodega in and for the barrio.”

Ook in Engeland zijn soortgelijke trends zijn zichtbaar met betrekking tot het verdwijnen van deze historische ‘publieke huizen’. Vandaar dat een groot aantal pubs opgenomen is als monument. Zo worden de historische pubs beschermd en wordt erkend dat ze een essentieel onderdeel zijn van de gemeenschappelijke identiteit, hetgeen ook helpt het verhaal van het land te vertellen.18 Erfgoed minister Nigel Huddleston in juni 2022: “Our historic pubs are national institutions that have sat at the heart of local communities for generations, bringing people together and shining a light on our shared past. These listings recognise and celebrate the importance of the local pub to people across the country and will make sure their legacy endures for many years to come. ”

In 2018 werd door een van de lokale gemeenteraden in Sydney, de ‘Inner West Council’, een ‘Pub Protection Program’ geïnitieerd, waarbij historische pubs in het gebied werden herzien om ervoor te zorgen dat cafés met erfgoedbelang werden beschermd. Aanleiding van het programma was

15 https://www.telegraaf.nl/financieel/21706383/hoofdstad-krijgt-dag-van-bruine-kroeg 16 https://dagvandebruinekroeg.nl/ 17 https://www.theguardian.com/world/2020/nov/08/salud-barcelonas-tiny-local-bodegas-saved-for-posterity 18 https://historicengland.org.uk/research/current/discover-and-understand/urban-public-realm/the-english-pub/

Gemeente Amsterdam

Datun 9 februari 2023 Gewijzigd op 29 september 2023 Pagina 6 van 10 2023

dat verschillende iconische pubs in Inner West plaats maakten voor andere bedrijvigheid, waaronder het ombouwen van het historische Town Hall Hotel in Balmain tot een fitnessruimte en een massagesalon. Uit een intern onderzoek uitgevoerd door de Council bleek dat veel van de 66 pubs in de Inner West onvoldoende beschermd waren en kwetsbaar waren voor sluiting en verandering van gebruik.19 Naar aanleiding van het programma besloot de raad in oktober 2022 om erfgoedbescherming te bieden aan 27 lokale pubs om de "beroemde pubcultuur" van het gebied te beschermen en om te strijden tegen de mogelijke herontwikkeling van geliefde drinkgelegenheden.20 In Lissabon kunnen winkels of horecazaken die historisch en/of cultureel gezien belangrijk zijn voor de stad (en voldoen aan bepaalde criteria) aanspraak maken op ondersteuning vanuit de gemeente bij het betalen van de (vaak torenhoge) huur en voor kosten gerelateerd aan onderhoud en verduurzaming van hun pand.21 Een voorbeeld hiervan is The British Bar die stamt uit 1919.22 Ook dichterbij huis, in Antwerpen, is dit jaar veel aandacht geweest voor het behoud van bruine kroegen. Auteur en stadsgids Tanguy Ottomer startte in september 2022 een campagne, met daaraan gelinkt een poll voor Antwerpenaren om te stemmen op hun favoriete bruine kroeg. Ook hij ziet in zijn stad steeds meer authentieke zaken verdwijnen.

Zijn doel is tweeledig: aandacht vragen voor de bruine kroeg en deze kroegen in Antwerpen laten erkennen als beschermd erfgoed.23 Hij is momenteel in gesprek met lokale politici over zijn plan. Landelijke bescherming van interieurs nog niet in zicht Landelijk is er nog weinig beleid als het gaat over het beschermen van bepaalde winkels of horecazaken. Uiteraard is er wel veel aandacht voor erfgoed in het algemeen, waarbij delen van het interieur ook bescherming genieten. Onder de term interieur verstaat de Rijksdienst van Cultureel Erfgoed meestal de inwendige indeling en de vaste interieuronderdelen, ook wel het onroerende deel van een gebouwd monument. Echter is er de laatste jaren steeds meer aandacht voor interieurensembles: interieurs waarbij ook de bijbehorende (roerende) meubilering en inrichting bewaard gebleven zijn.24 De Erfgoedwet die in januari op 1 juli 2016 van kracht is gegaan, heeft onder meer betrekking op het beheer van de rijkscollectie (roerend) en de bescherming van de rijksmonumenten (onroerend). Naar aanleiding van het wetsvoorstel is speciaal aandacht gevraagd voor de instandhouding van interieurensembles. Er werd verzocht om een betere juridische bescherming van het interieur en het interieurensemble.

Hierin ging de minister om diverse redenen niet mee, dus op dit moment is er nationaal nog geen juridische bescherming voor roerende onderdelen van interieurs.25 Een combinatie van maatregelen voor het behoud van de Amsterdamse bruine kroeg

19 https://www.gml.com.au/news/sydneys-local-pubs-on-the-path-to-heritage-protection/ 20 https://www.smh.com.au/national/nsw/council-puts-27-hotels-on-heritage-list-to-protect-famous-pub-culture-20221024-p5bsd6.html 21 https://www.lojascomhistoria.pt/about 22 https://www.lojascomhistoria.pt/shops/british-bar 23 https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2022/09/16/antwerpse-stadsgids-tanguy-ottomer-wil-bruine-kroegen-als-besche/ 24 https://www.cultureelerfgoed.nl/onderwerpen/interieurs 25 https://www.cultureelerfgoed.nl/publicaties/publicaties/2018/01/01/theoretisch-kader-interieurensembles

Gemeente Amsterdam

Datun 9 februari 2023 Gewijzigd op 29 september 2023 Pagina 7 van 10 2023

In Amsterdam zijn verschillende vormen van erfgoed te vinden: werelderfgoed van Unesco, rijks-, provinciale en gemeentelijke monumenten, rijksbeschermde- en gemeentelijk beschermde stadsgezichten, rijksbeschermde- en gemeentelijk beschermde dorpsgezichten en immaterieel erfgoed. De enige vormen van erfgoed waar de gemeente zelf over gaat, zijn die van de gemeentelijke monumenten en stads- en dorpsgezichten. Voor gemeentelijke monumenten geldt dat de buitenkant van het pand en de aard- en nagelvaste interieuronderdelen behouden moet blijven. Denk hierbij in het geval van bruine kroegen aan eeuwenoude togen of authentieke houten wanden plafondafwerkingen. Voor wijzigingen aan de buitenkant van een gebouw of deze aard- en nagelvaste interieuronderdelen, moet altijd een vergunning worden aangevraagd. Naast het beschermen en behouden van gebouwen en plekken door het aanwijzen van monumenten op een monumentenlijst, zijn er ook andere maatregelen waarmee het behoud van bruine kroegen gestimuleerd kan worden. Het inzetten van een combinatie van maatregelen is volgens de fractie van de Partij van de Arbeid het meest effectief. Zoals ook in het coalitieakkoord wordt benadrukt, is het in veel gevallen noodzakelijk om zoveel mogelijk krachten te bundelen – denk aan bewoners en ondernemers, publiek en privaat.

Daarom is het belangrijk om het behoud van de bruine kroeg niet te zien als een verantwoordelijkheid die alleen de gemeente draagt, maar om hier als stad gezamenlijk in op te trekken. Daarom wil de fractie van de PvdA graag inzetten op het bijeenbrengen van private instellingen, Amsterdammers en andere partijen die willen investeren om bij te dragen aan het behoud van de bruine kroeg. Een goed voorbeeld hiervan is de samenwerking die plaatsvindt op de Zeedijk, waar onder andere café ’t Mandje verkocht is aan N.V. Zeedijk, een kleine organisatie die panden in de binnenstad opkoopt en opknapt en daarbij werkt op basis van duidelijke normen en waarden.26 Hierdoor wordt het geliefde karakter van de binnenstad beschermd, juist ook door de samenwerking tussen bewoners en ondernemers uit de buurt. De PvdA vindt het wenselijk om te onderzoeken of dit model gerepliceerd kan worden in andere delen van de stad. In november 2022 presenteerde wethouder Mbarki de visie Bezoekerseconomie 2035 met daarin voorstellen en maatregelen om de groei en overlast van toerisme in de stad aan te pakken en om de Amsterdam leefbaar te houden. De stad moet weer een plek worden voor Amsterdammers en bezoekers van Amsterdam komen vooral voor het unieke historische en culturele karakter van de stad.27 Centraal in deze visie staat dat Amsterdam geen product is om aan te verdienen.

Dat we ondernemers ondersteunen die zien dat succesvol ondernemen in de stad betekent dat je niet alleen geld verdient, maar ook waarde toevoegt voor de stad, de buurt en de bewoners. Dat ondernemers in hun bedrijfsvoering actief bijdragen aan het vergroten van de leefbaarheid, de winkeldiversiteit en buurtidentiteit. Deze verandering is met de Aanpak Binnenstad al in gang gezet. Daarbij wordt authentiek Amsterdams ondernemerschap gekoesterd en gesteund en moet er voor worden gezorgd dat dit niet verdrongen wordt. Het beschermen van de Amsterdamse bruine kroeg past volgens de fractie van de PvdA heel goed in deze visie. Input uit de stad

26 https://nvzeedijk.nl/2022/06/23/de-nieuwe-uitbaters-van-cafe-t-mandje/ 27 https://www.amsterdam.nl/bestuur-organisatie/college/wethouder/sofyan-mbarki/persberichten-nieuws-sofyan-mbarki/gemeente-

amsterdam-neemt-maatregelen/

Gemeente Amsterdam

Datun 9 februari 2023 Gewijzigd op 29 september 2023 Pagina 8 van 10 2023

Voor de totstandkoming van dit voorstel over het behoud van de bruine kroeg zijn tal van gesprekken gevoerd, waaronder met kroegeigenaren en -uitbaters, erfgoedorganisaties, maatschappelijke instellingen en vastgoedpartijen. Op basis hiervan, met het coalitieakkoord als leidraad, stelt de PvdA een viertal maatregelen voor. Een aspect dat veel naar voren kwam in de gesprekken is het overnamevraagstuk. Op het moment dat een bruine kroeg te koop staat, is er niet altijd direct een opvolger te vinden of kan de gewenste opvolger (die de ziel van de kroeg wil behouden) niet betalen wat kapitaalkrachtige investeerders kunnen neerleggen. Daarnaast kan een investeerder in veel gevallen, tenzij het een beschermde monumentale status heeft, het hele pand opnieuw inrichten naar eigen wens. De PvdA maakt zich zorgen over de gevolgen hiervan op lange termijn omdat bruine kroegen een belangrijke historische en sociale functie hebben die daarmee verloren lijkt te gaan. Om dat te voorkomen en Amsterdams ondernemerschap te stimuleren, doet de fractie van de PvdA een voorstel. Daarnaast is een belangrijk aspect gebleken dat Amsterdammers en bezoekers van de stad gewezen worden op het authentieke en culturele karakter van bruine kroegen. Om dit te bereiken doet de fractie van de PvdA ook een voorstel.

Het is de combinatie van verschillende voorstellen die er volgens de fractie aan bij zullen dragen dat de bruine kroegen, die zowel cultuurhistorisch, sociaal als economisch belangrijk zijn voor onze stad, niet uit het straatbeeld zullen verdwijnen. Zodat we niet alleen bestrijden wat we niet willen, maar juist ook beschermen wat we wél willen in onze stad. Zodat we zorgen dat de rake slotzin van Carmiggelts gedicht nog vele generaties herkenbaar zal zijn: ‘Ik hou zo van een oude, Amsterdamse kroeg en van het zwijgend met gedachten spelen. Alleen, het sluitingsuur, voor mij en velen, komt steeds te laat en altijd weer te vroeg.’ Voorstel 1) Beleid te ontwikkelen dat het beschermen van bruine kroegen mogelijk maakt Amsterdam kent veel kroegen die om verschillende redenen niet mogen verdwijnen. Echter is tot dusver nog nooit een inventarisatie gemaakt van deze bruine kroegen in ieder stadsdeel. Het is daarom van belang om in kaart te brengen welke bruine kroegen er (nog) zijn. Hierbij moet gekeken worden naar (cultuur)historische waarde, maar zeker ook naar de sociale waarde voor een buurt in een bepaald stadsdeel. Daarnaast moet natuurlijk het bruine karakter van een kroeg worden meegewogen worden in de inventarisatie.

Alhoewel hier natuurlijk geen precieze definitie voor is, gaat het om de sfeer en het interieur, bijvoorbeeld naamplaatjes van stamgasten op de bar, donker houten interieurs of gekookte eieren op het menu. Zo’n inventarisatie is onder andere nodig voor het monitoren van de trend van het voortbestaan van de bruine kroeg, voor het vaststellen van welke kroegen (nog) geen bescherming genieten vanuit een monumentale status en voor het betrekken van bruine kroegen bij het actieplan omtrent authentiek Amsterdams ondernemerschap. Voordat zo’n inventarisatie gemaakt kan worden, zijn drie verschillende stappen nodig. i.

In samenwerking met externe experts een waarderingskader op te stellen voor bruine kroegen; Het toekennen van waarde biedt de maatschappij een kader om de betekenis van een object of collectie te verkennen en te waarderen. Wanneer gewaardeerd gaat worden, is het belangrijk om

Gemeente Amsterdam

Datun 9 februari 2023 Gewijzigd op 29 september 2023 Pagina 9 van 10 2023

van te voren af te spreken op welke aspecten een weging wordt gemaakt. Alle partijen die bij het proces betrokken zijn weten dan waar ze aan toe zijn. Vooral wanneer zij inzicht willen geven in de culturele waarde van hun object is het waarderingskader me een goed en belangrijk hulpmiddel.28 De noodzaak om anderen inzicht te geven in de culturele waarde van een object ontstaat bijvoorbeeld in het geval een bruine kroeg tot erfgoed wordt bestempeld. Het is daarom van belang dat er een waarderingskader met een criteria set is op basis waarvan een lijst van bruine kroegen kan worden gemaakt. Op basis van het waarderingskader en de criteria kunnen de bruine kroegen worden beoordeeld en gewaardeerd. Hierbij kunnen belangrijke aspecten van een bruine kroeg worden getoetst, waaronder het interieur, onroerende goederen en immateriële zaken. i.

Op basis van het bovenstaande waarderingskader en de criteria, een inventarisatie te maken van bruine kroegen in de stad en hier de bestaande lijsten met Amsterdamse cafés bij te betrekken;

ii.

Mogelijkheden tot juridische bescherming te verkennen voor bijzondere Amsterdamse interieurs. De PvdA stelt tevens ook voor om te onderzoeken of het mogelijk is om, in afwachting van juridische bescherming voor interieurs vanuit het Rijk, op gemeentelijk niveau al een bescherming te ontwikkelen voor bijzondere interieurs in Amsterdamse gebouwen. En daarbij te bepalen wat ervoor nodig is om dergelijk beleid op te stellen, uit te voeren en te handhaven. Dit lijkt de PvdA wenselijk, omdat dan niet slechts aard- en nagelvaste interieuronderdelen worden beschermd, maar ook de rest van de bijzondere interieurs van karakteristieke plekken in de stad, waaronder de bruine kroeg. 2) Bruine kroegen die nog niet als zodanig geregistreerd zijn aan te wijzen als gemeentelijk monument in samenwerking met erfgoedpartners; De PvdA stelt voor dat de Amsterdamse kroegen die uit de toets van het waarderingskader komen en nog geen monumentale bescherming genieten, aangewezen worden als gemeentelijk monument. Dit zou in samenwerking kunnen met maatschappelijke partners, zoals Heemschut, die bijvoorbeeld een bijdrage kunnen leveren aan het aanvragen van de aanwijzingen. Zo wordt gezorgd dat in elk geval de “aard- en nagelvaste interieuronderdelen”, zoals hierboven beschreven, beschermd worden.

Hiermee voorkom je (nog) niet dat Perzische kleedjes, foto’s en posters aan de wand en andere loszittende interieuronderdelen beschermd worden, maar de ‘bruine’ sfeer wordt zo wel beschermd en het geeft ook de boodschap mee aan potentiële kopers dat de gemeente dit soort kroegen graag wil beschermen. Op het moment dat het gemeentelijk beleid omtrent het beschermen van interieurs (zoals voorgesteld onder punt 1.3) vastgesteld is, zullen ook de relevante delen van de interieurs van deze kroegen beschermd kunnen worden. 3) De historische, sociale- en culturele waarde van bruine kroegen onder de aandacht te brengen bij Amsterdammers en stadsbezoekers Bruine kroegen en hun ondernemers passen goed bij de visie Bezoekerseconomie 2035, waarin staat dat we als stad ‘ondernemers ondersteunen die in hun bedrijfsvoering actief bijdragen aan het vergroten van de leefbaarheid, de winkeldiversiteit en de buurtidentiteit’. Ook kunnen bruine kroegen een type toerist kan aantrekken dat geïnteresseerd is in de geschiedenis en cultuur van de

28 http://www.mobielerfgoed.nl/documenten/Een%20waardestellend%20kader%20voor%20het%20mobiel%20erfgoed.pdf

Gemeente Amsterdam

Datun 9 februari 2023 Gewijzigd op 29 september 2023 Pagina 10 van 10 2023

stad. Daarnaast sluit de geschiedenis en functie van de Amsterdamse bruine kroeg goed aan binnen Amsterdam 750, waar de ‘volksgeschiedenis’ en de geschiedenis van de ‘gewone’ Amsterdammer een centrale rol heeft gekregen. De PvdA stelt daarom voor dat er in het kader hiervan speciale aandacht komt voor bruine kroegen en dat de gemeenteraad van de uitvoering hiervan op de hoogte wordt gesteld. Bruine kroegen zouden een bepaalde status moeten kunnen krijgen, bijvoorbeeld een predicaat ‘Authentiek Amsterdams’, ‘Mokums trots’ of iets in die trant, met daaromheen een programma of structuur dat een rol speelt in het stimuleren van Amsterdammers en toeristen om deze plekken (nog meer) te omarmen. Vanuit het netwerk van bruine kroegen dat ontstaat bij zo’n programma of structuur, kan de gemeente een signalerende, verbindende en faciliterende rol spelen indien er sprake is van de verkoop van een bruine kroeg door de verkopende partij in contact te brengen met potentiële kopers die het behoud van de bruine kroeg ook hoog in het vaandel hebben staan. Het college stelt voor om te onderzoeken of een Unesco status mogelijk is voor bruine kroegen. De fractie van de PvdA staat positief tegenover dit voorstel en zou daar graag een uitvoering van zien. Eventueel kan hier worden opgetrokken met andere gemeentes die hier al mee bezig zijn, waaronder de gemeente Tilburg.

4) Particuliere initiatieven gericht op het doen van investeringen in het behoud van de bruine kroeg te faciliteren. Investeren in de stad kunnen we niet alleen. Gelukkig blijkt uit de grote publieke interesse in het onderwerp en de gesprekken die gevoerd zijn in het kader van dit voorstel met allerlei private partijen en Amsterdammers, dat er veel animo is om bij te dragen aan het behoud van de bruine kroeg. Daarom stelt de PvdA voor om deze partijen, samen met andere initiatieven die er al zijn in het kader van aandacht voor de bruine kroeg bijeen te brengen tijdens een ambtswoning gesprek. Hierbij valt te denken aan partijen als Stadsherstel, N.V. Zeedijk, Heineken, Horeca NL – Amsterdam, Heemschut, maar ook aan kroegeigenaren, vastgoedeigenaren, fondsen, particulieren met interesse en maatschappelijke initiatieven rondom dit thema.