initiatiefvoorstel Bekend maakt Bemind 2 0

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 18 februari 2026 Nummer Van Datum Portefeuille Agendapunt

VN2026- 001537 De leden Garmy en Khan 9 oktober 2024 Inclusie en Antidiscriminatiebeleid 31

Onderwerp

Instemmen met het initiatiefvoorstel Bekend maakt Bemind 2.0 van de leden Garmy en Khan en kennisnemen van de bestuurlijke reactie De gemeenteraad van Amsterdam besluit

gezien het initiatiefvoorstel Bekend maakt Bemind 2.0 van de leden Khan en Garmy van 8 oktober 2024 en de bestuurlijke reactie van het college van 15 december 2025 op het initiatiefvoorstel; mede gezien de behandeling van het initiatiefvoorstel in de raadscommissie Financiën, Kunst en Diversiteit van 15 januari 2026; 1. in te stemmen met genoemd initiatiefvoorstel; 2. het college van burgemeester en wethouders te verzoeken: 1. structureel ontmoeting en dialoog op stadsdeelniveau te organiseren tussen (ogenschijnlijk) gepolariseerde groepen, met als doel verbinding te creëren gestoeld op gedeelde democratische normen en waarden; a. hierbij de stadsdelen in positie te brengen om zelf te bepalen om welke gepolariseerde groepen dit gaat én ze óók voldoende te stimuleren om zelf invulling te geven hoe en in welke vorm ze deze ontmoetingen willen organiseren; 2. er zorg voor te dragen dat deze initiatieven onderdeel zijn van een bredere, gezamenlijke aanpak die de hele stad ten goede komt. Wettelijke grondslag

artikel 147a, lid 1 van de Gemeentewet Initiatiefvoorstel

“Solidariteit is niet alleen maar iets wat de stad te bieden heeft. Het is ook wat de stad nodig heeft van haar bevolking.” Amsterdams Akkoord 2022-2026.

Op 11 oktober 2023 werd het initiatiefvoorstel "Bekend maakt Bemind" aangenomen in de gemeenteraad. Het voorstel kreeg veel aandacht door de verschrikkelijke gebeurtenissen in Israël en Gaza op en na 7 oktober 2023. In reactie op dit initiatief werden wij, Itay Garmy en Sheher Khan, uitgenodigd door verschillende scholen en opleidingen door heel Nederland om in gesprek te gaan met leerlingen en studenten over ons initiatief en de gebeurtenissen in Israël en Palestina. Uit deze gesprekken hebben wij gezien hoe belangrijk het is om ruimte te geven aan dialoog, zelfs wanneer het gaat om thema's die veel emoties oproepen. Wij hebben gemerkt hoe waardevol persoonlijke ontmoetingen kunnen zijn. Meerdere keren hoorden wij dat wij de eerste Jood of moslim waren die

mensen ooit hadden ontmoet. Door deze ontmoetingen en gesprekken kregen mensen de kans ons beter te leren kennen, maar ook elkaar, wat leidde tot meer begrip en empathie naar elkaar toe. De lessen die wij uit deze gesprekken en ontmoetingen hebben geleerd, zijn verwerkt in dit voorstel (zie pagina 10). Deze lessen kunnen dienen als inspiratie voor iedereen die zich inzet voor ontmoeting en dialoog. Ze bieden inzicht in hoe we verbinding kunnen maken met mensen die soms lijnrecht tegenover ons staan, en zijn gebaseerd op de ervaring die we hebben opgedaan in onze samenwerking. Een NederlandsIsraëlische, Joodse Amsterdammer en een islamitisch-Nederlandse, uitgesproken pro-Palestina activist, die hun eigen vooroordelen en angsten hebben overwonnen en het gemeenschappelijke hebben gevonden. Wij krijgen vaak de vraag: “waar zit jullie verbinding?”, “Hoe weten jullie elkaar te vinden?”. Voor ons zit dat in onze gedeelde democratische normen en waarden; mensenrechten, de vrijheid om te zijn wie je wil zijn en de nieuwsgierigheid naar de ander. Dit zijn normen en waarden die Nederland en Amsterdam voorop hebben staan en die wij als stad moeten uitdragen. Onze ervaringen hebben ons gemotiveerd om door te gaan en te onderzoeken hoe we ons initiatief verder kunnen ontwikkelen.

Ons doel is om ontmoetingen en gesprekken tussen verschillende mensen in de samenleving vaker en op een meer structurele basis te laten plaatsvinden. Vandaar de naam: ‘’Bekend maakt Bemind 2.0.’’. Zoals wij al aan gaven in ons eerder voorstel is de samenleving extreem gepolariseerd geraakt. Sinds oktober 2023 en de landelijke verkiezingen van 22 november 2023 zijn de maatschappelijke scheidslijnen ernstig verdiept. Soms lijkt het alsof we door bepaalde emoties compleet zijn vergeten hoe we met elkaar moeten communiceren. Het besef dat we samen in een stad leven en met elkaar moeten kunnen samenleven, lijkt bij sommigen ver weg. Mensen zijn soms zo eenzijdig gefocust op hun eigen standpunt, dat ze daardoor verbinding uit het oog verliezen. Terwijl verbinding precies datgene is dat nodig is om vooruit te komen in een samenleving. Eén van de oplossingen hiervoor is het bevorderen van structurele dialoog en ontmoetingen. Dit voorstel beoogt om dat verder te faciliteren. De afgelopen maanden zijn er op basis van onze motie stadsgesprekken gevoerd over de gebeurtenissen in Israël en Palestina. Deze stadsgesprekken werden als positief ervaren, maar zijn helaas weer gestopt omdat men vond dat de maatschappelijke spanningen wat verzacht waren en de gesprekken daarom niet meer nodig zijn.

Wij zijn echter van mening dat het juist waardevol is om deze gesprekken op structurele basis te blijven organiseren. Los van de vraag of de maatschappelijke verhoudingen daadwerkelijk minder op hoogspanning staan, merkten wij dat de sleutel tot de verbinding tussen ons beiden het feit was dat wij gesprekken voerden in zogeheten ‘vredestijd’. Dit komt overeen met wat in de literatuur staat over het faciliteren van ontmoetingen en verbinding: het kan pas effectief worden georganiseerd als de gesprekken ook plaatsvinden wanneer het in sociaal opzicht rustiger is. Dit voorkomt dat emoties hoog oplopen en zorgt ervoor dat mensen de kans krijgen hun emoties te delen en verschillende perspectieven van elkaar te begrijpen. Het tegengaan van polarisatie In elke samenleving kunnen er spanningen bestaan die worden verergerd door of juist ontstaan naar aanleiding van controversiële ontwikkelingen en gebeurtenissen. Denk bijvoorbeeld aan verkiezingsuitslagen, discussies over het koloniale verleden en Zwarte Piet, de uitbraak van oorlogen elders in de wereld of de corona pandemie die recent nog in Nederland heeft geleid tot protest, bedreigingen en hevige debatten. Men kan verwachten dat de kans op spanningen met name groot is in gebieden waar veel verschillende groepen mensen samenleven.

Dit komt in de eerste plaats omdat in deze gebieden de kans groter is dat ten minste één groep geraakt wordt of zich geraakt voelt door de betreffende gebeurtenis. Daarnaast bestaat er in diverse samenlevingen ook een grotere verscheidenheid aan identiteiten, culturen, achtergronden, en politieke voorkeuren die kunnen leiden tot potentieel botsende opvattingen over de gebeurtenis. Volgens het Analistennetwerk Nationale Veiligheid (ANV) zijn het juist vaak die structurele maatschappelijke scheidslijnen waarlangs spanningen ontstaan.1 Deze spanningen kunnen zich vertalen naar polarisatie

1 Themarapportage polarisatie, extremisme en terrorisme (2022), Analistennetwerk Nationale Veiligheid, pg. 15

rond specifieke onderwerpen.2 Als diverse stad die rijk is aan veel verschillende groepen mensen en hun verschillende kenmerken, is Amsterdam vatbaar voor het ontstaan van spanningen en polarisatie. Recente voorbeelden van hoe lokale, maar ook nationale of zelfs internationale gebeurtenissen in Amsterdam tot leven komen tot spanningen leiden, zijn bijvoorbeeld de Black Lives Matter3 beweging, de invoering van landelijke corona maatregelen4 en de mogelijke komst van een erotisch centrum5. Polarisatie hoeft niet direct onwenselijk of gevaarlijk te zijn. Zo kan het bijvoorbeeld nuttig zijn om botsende standpunten, scheidslijnen en conflicterende belangen helder te maken.6 Het ANV spreekt over gezonde polarisatie, wanneer groepen die voorheen gemarginaliseerd waren bewust ongemak creëren bij andere groepen om zo op te komen voor hun rechten.7 Polarisatie wordt daarentegen onwenselijk of zelfs bedreigend, wanneer er geen constructieve interactie of dialoog meer mogelijk is. In dit geval is er geen ruimte voor de mening van de ander, ontstaat er een negatieve beeldvorming en verhardt de opstelling jegens de andere groep. Deze wederzijdse afzondering en afkeer wordt nog eens versterkt door de online wereld die mensen middels algoritmen in eigen “filterbubbels” beweegt.

In een uiterste vorm kan polarisatie leiden tot buitensluiting, discriminatie, vervreemding of zelfs dienen als opmaat voor extremisme en terrorisme8 of sociale cohesie en het functioneren van de democratie aantasten.9 Het is goed om te beseffen dat polarisatie zich niet beperkt tot relaties tussen burgers onderling. Ook de relatie tussen burgers en overheid kan op spanning komen te staan. Dit kan de overheid onbedoeld verergeren wanneer zij de zorgen of bezwaren van mensen ten opzichte van overheidsmaatregelen niet serieus nemen of mensen met verschillende zorgen en bezwaren over één kam scheren.10 Huidig beleid Amsterdam sluit haar ogen niet voor deze risico's. Zo werken onder andere buurtmoeders, wijkagenten, jongerencoaches en rolmodellen dagelijks aan het verstevigen van sociale samenhang en veiligheidsgevoel in wijken. Zij verrichten onmisbaar werk in het versterken en behouden van het sociale weefsel in onze stad, zo blijkt ook uit recent onderzoek van Movisie naar dergelijke initiatieven.11 Naast deze doorlopende aanpak, zet Amsterdam incidenteel in op het zogenoemde "Draaiboek Vrede”. Deze aanpak is in 2004 opgesteld na de moord op Theo van Gogh en is nadien een aantal keren geactiveerd naar aanleiding van grote en mogelijk polariserende gebeurtenissen.

Het draaiboek heeft tot doel het risico op maatschappelijke spanningen en ordeverstoringen in de stad te voorkomen en te beperken. Dit wordt gedaan door, via onder andere de politie en straatcoaches, in kaart te brengen welke spanningen er in de stad leven en op basis hiervan gerichte acties op te zetten. Deze acties zijn niet op voorhand geformuleerd. Het is ten slotte lastig te voorspellen welke gebeurtenissen er kunnen plaatsvinden en welke acties het meest geschikt zijn om op basis hiervan te implementeren. Daarnaast wordt de flexibiliteit en mogelijkheid om in te spelen op nieuwe ontwikkelingen juist beperkt wanneer er op voorhand te veel wordt vastgelegd. Hoewel enkele acties herhaaldelijk zijn ingezet, zoals het periodiek samenbrengen van alle relevante gemeentelijke directies gedurende het draaiboek, worden acties geïnitieerd en vormgegeven op basis van wat er op dat moment nodig lijkt. Een recent voorbeeld van activatie van het draaiboek was na de uitbraak van de oorlog in Israël en Gaza. In deze periode is er onder andere voor gekozen om stadsgesprekken tussen Amsterdamse moslims, Joden, Palestijnse – en Israëlische Amsterdammers op te zetten, om de oorlog en de resulterende onderlinge spanningen in onze stad bespreekbaar te maken. Deze gesprekken zijn overwegend positief ontvangen door de deelnemers.

Veel deelnemers gaven aan dat ze door deze gesprekken in aanraking kwamen met perspectieven die ze niet kenden uit hun privéomgeving, wat bijdroeg aan een beter begrip en empathie 2 Wij houden de definitie van polarisatie aan zoals opgesteld door het ANV: “Polarisatie is de verscherping van tegenstellingen tussen

groepen in de samenleving die kan resulteren in spanningen tussen deze groepen en toename van de segregatie.” plaatsvond tijdens de corona maatregelen die groepen mensen verbood samen te komen, ontstond er maatschappelijke spanning en debat over het protest en het handelen van de Amsterdamse driehoek. 4 Nationale maatregelen zoals de avondklok leidde tot vele protesten op onder andere Museumplein. 5 De mogelijke komst van een erotisch centrum in Amsterdam leidde tot verschillende protestacties en gespannen inspreek- en informatieavonden. 6 handreiking-van-polarisatie-naar-verbinding.pdf, kis, pg. 4 7 Zie voetnoot 1, pg. 15-21 8 Zie voetnoot 1, pg.21 9 “Burgerperspectieven bericht 2 - 2022” (2022), Sociaal Cultureel Planbureau, pg. 67 3 De internationale Black Lives Matter beweging leidde tot een groot protest op de Dam. Gezien dit

10 Zie voetnoot 1

11 “Community based veiligheid, hoe bewonersinitiatieven bijdragen aan preventie” (2023), Movisie

voor elkaar. Uit de feedback bleek ook dat het samenbrengen van mensen uit verschillende achtergronden en gemeenschappen hielp om de dialoog open en constructief te houden, ondanks de complexiteit van de onderwerpen. Na meer dan 27 sessies zijn deze stadsgesprekken inmiddels verminderd, aangezien de intensiteit van de gesprekken is afgenomen, maar de reguliere inspanningen voor dialoog en verbinding in de stad blijven doorgaan. Deze worden bijvoorbeeld gefaciliteerd door de interreligieuze netwerken die in alle stadsdelen actief zijn. Stadsgesprekken Het is logisch dat het draaiboek en de hieruit voortvloeiende acties enkel ten tijde van zogeheten disruptieve gebeurtenissen worden ingezet. Opgelopen spanningen vragen tenslotte om toenemende inspanning om escalatie te voorkomen. Toch betogen de fracties van Volt en DENK dat één specifieke actie, namelijk initiatieven ten behoeve van dialoog en verbinding, een structurele plek verdienen in onze stad. Stadsgesprekken zijn georganiseerde bijeenkomsten waarin inwoners van Amsterdam met verschillende achtergronden samenkomen om gevoelige en actuele onderwerpen te bespreken. Deze gesprekken hebben als doel om wederzijds begrip en empathie te bevorderen door het delen van persoonlijke ervaringen en het zoeken naar gemeenschappelijke grond.

Dit is anders dan een burgerberaad, waarbij burgers samenkomen om beleidsvoorstellen te ontwikkelen en concrete aanbevelingen te doen aan de gemeente. Stadsgesprekken richten zich op dialoog en verbinding, zonder direct te streven naar beleidsverandering. Incidenteel vs. structureel Op dit moment zijn er al diverse initiatieven voor dialoog in de stad, zoals via buurtteams, buurthuizen, organisaties in de wijk en stadsdeelbesturen en jongerenwerkers, die op hun eigen manier stadsgesprekken organiseren. Deze gesprekken zijn vaak thematisch gericht en ontstaan meestal als reactie op specifieke problemen of gebeurtenissen, zoals de spanningen rondom de oorlog in Israël en Gaza. Hoewel deze initiatieven waardevol zijn, is het huidige aanbod niet structureel van aard. In de raad zijn eerder al moties aangenomen om de dialoog tussen verschillende bevolkingsgroepen te bevorderen. Ondanks deze inspanningen blijkt uit de praktijk dat de thematische en incidentele aard van deze gesprekken onvoldoende is om een blijvende impact te realiseren. Bovendien hebben ingrijpende gebeurtenissen in de afgelopen maanden de urgentie om te verbinden en elkaar te ontmoeten verder vergroot. Steeds meer mensen leven in hun eigen bubbel, en het probleem van polarisatie zal niet vanzelf verdwijnen. De gemeente moet daarom structureel hierop sturen.

Beslispunt 2.1. Structureel ontmoeting en dialoog te organiseren op stadsdeelniveau tussen ogenschijnlijk gepolariseerde groepen met als doel verbinding te creëren gestoeld op gedeelde democratische normen en waarden; Structureel inzetten op ontmoeting en dialoog Door structureel in te zetten op ontmoeting en dialoog, investeer je op de lange termijn in het tegengaan van polarisatie, wat juist ten tijde van activatie van het draaiboek haar vruchten afwerpt. Onderzoek toont namelijk aan dat dialoog en ontmoeting effectieve methoden zijn om escalatie van polarisatie te voorkomen, niet alleen wanneer er al sprake is van conflict, maar ook wanneer er enkel onderhuidse spanningen bestaan.12 Tevens is gebleken dat het regelmatig terugkeren van dialoog en contact tussen bepaalde groepen die tegenover elkaar staan, bij kan dragen aan het verminderen van vooroordelen.13 Volgens de “contact theorie” (Allport, 1954) kunnen deze positieve interacties tussen mensen uit verschillende of conflicterende groepen de onderlinge relaties verbeteren.14 Dialoog is een krachtig middel om empathie te vergroten. Uit onderzoek blijkt dat mensen na een dialoog meer empathie voelen voor de ander.15 Dit komt doordat dialoog de ruimte biedt voor een oprechte luistervaardigheid en reactie, waardoor een diepere verbinding en begrip tussen mensen ontstaat.

Wanneer je empathisch reageert op anderen en zij jou op hun beurt horen, ontstaat er een wederzijds begrip dat 12 theorieen-en-aanpakken-van-polarisatie-uitgebreid.pdf, kis, pg. 92;

Burgerperspectieven bericht 2 - 2022” (2022), Sociaal Cultureel Planbureau, pg. 67 13 The Power of Dialogue - School for Peace, pg. 3 14 Zie voetnoot 14, pg. 1 & 10. 15 The magic of Dialogue, pg. 9-10

verder gaat dan slechts de individuele beperkingen. Je gaat niet langer denken in termen van “jij of ik”, maar in termen “jij én ik”.16 Het ontwikkelen van empathie door middel van dialoog helpt dus om conflicten te voorkomen of te verminderen. Kortom: empathie draagt, volgens onderzoek,17 bij aan het bevorderen van wederzijds begrip en harmonie, wat essentieel is voor het oplossen van conflicten op diverse vlakken.

Daarnaast heeft ander onderzoek aangetoond dat het verkrijgen van empathie en begrip bijdraagt aan het verbeteren van relaties tussen verschillende groepen en dat spanningen en conflicten hierdoor kunnen worden verminderd. Het is essentieel om je voor te kunnen stellen hoe je zou denken en voelen in de situatie van iemand uit de andere groep of “bubbel”, en je bovendien ook te kunnen inleven in hoe iemand van een andere groep denkt en voelt.18 Door permanent in te zetten op dialoog, creëren we een continue basis van empathie en wederzijds begrip. Deze proactieve benadering zorgt ervoor dat spanning minder snel escaleren en verzoening makkelijker te bereiken is wanneer conflicten zich uiteindelijk toch voordoen. Het belang van inzetten op dialoog wordt ondersteund door de veronderstelling dat mensen zich dankzij de opmars van sociale media in steeds grotere mate in sociale bubbels begeven.

Met andere woorden: mensen bevinden zich online en offline vooral onder gelijkgestemden, wat bijdraagt aan een gebrek aan dialoog en mogelijk leidt tot spanningen.19 Hoewel dit idee breed gedragen is, is het goed te realiseren dat het academisch debat over de precieze politieke en maatschappelijke invloed van sociale media zich nog ontwikkelt.20 Ook benadrukt de wetenschappelijke literatuur dat de mate waarin mensen volledig van andere groepen geïsoleerd raken, niet overschat moet worden.21 Desondanks bestaan er ook onder academici wel degelijk zorgen over de invloed van sociale media op vervreemding en polarisatie22 en bemoedigd dit de inzet op dialoog. Zoals eerder benoemd, is het begrijpelijk dat er tijdens activatie van het draaiboek intensief en gericht in wordt gezet op stadsgesprekken. Echter kunnen er zich situaties voordoen waarin er wel sprake is van opgelopen emoties of spanningen in de stad, maar er geen aanleiding is het draaiboek te activeren. Deze constatering toont de meerwaarde die een structurele inzet op stadsgesprekken kan hebben. In dergelijke situaties is het oordeel van de stadsdelen van groot belang. Zij hebben het meest directe zicht op lokale ontwikkelingen en oplopende emoties binnen de gemeenschappen. Hierdoor kunnen zij beter inschatten wanneer er behoefte is aan een dialoog.

Stadsdelen en gemeentelijke ambtenaren kunnen dan beslissen of en hoe er een stadsdialoog georganiseerd moet worden, zelfs wanneer het formele draaiboek niet geactiveerd is. Het belang van het beschermen van mensenrechten: belangrijker dan ooit In een tijd waarin polarisatie toeneemt, is het belangrijker dan ooit om gedeelde waarden centraal te stellen in de dialoog. Wanneer iedereen vanuit zijn eigen perspectief pijn en ongelijkheid ervaart, is het van cruciaal belang dat we een gemeenschappelijke basis creëren waarop we met elkaar in gesprek kunnen gaan. Waarden zoals democratie, mensenrechten en solidariteit vormen deze fundamentele basis. Ze bieden een platform waarop verschillende standpunten besproken kunnen worden, en ze helpen bruggen te slaan tussen groepen die anders wellicht tegenover elkaar zouden staan. Het afgelopen jaar heeft ons, Volt en DENK, duidelijk gemaakt waarvoor we moeten strijden: mensenrechten. Het klinkt vanzelfsprekend, maar dat is in de huidige tijd geenszins het geval. Het uiten van meningen en het voeren van debat zijn essentieel voor een levendige democratie, maar het risico bestaat dat deze vrijheid wordt gebruikt om de rechten van anderen in te perken. Het is daarom van fundamenteel belang dat we erkennen dat vrijheid van meningsuiting niet absoluut is, maar gebonden is aan de verantwoordelijkheid om de rechten van anderen te respecteren.

Deze vrijheid mag niet leiden tot 16 Zie voetnoot 16, pg. 14-15 17 Ziet voetnoot 14, pg. 4-5 18 Social Issues Policy Review (2009) - Batson - Using Empathy to Improve Intergroup Attitudes and Relations, pg. 186 19 Burgerperspectieven bericht 2 - 2022” (2022), Sociaal Cultureel Planbureau, pg. 55;

Themarapportage polarisatie, extremisme en terrorisme (2022), Analistennetwerk Nationale Veiligheid, pg. 17 20 Zie bijvoorbeeld Sociale media polariseren, maar om een andere reden dan je zou denken - Universiteit van Amsterdam (uva.nl) 21 Zie onder andere de rapporten onder voetnoot 20 22 Zoals ook blijkt uit de bronnen genoemd onder voetnoten 20 en 21

het ondermijnen van de waardigheid, veiligheid en gelijkheid van anderen. Wanneer vrijheid van meningsuiting wordt ingezet om haat te zaaien, te discrimineren of anderen te marginaliseren, dan wordt een fundamenteel principe van het mensenrecht geschonden. Mensenrechten vormen de basis van een rechtvaardige samenleving waarin iedereen, ongeacht achtergrond of overtuiging, gelijke bescherming geniet. Deze rechten zijn vastgelegd in internationale verdragen zoals het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), maar ook in de Nederlandse Grondwet. Ze omvatten onder andere het recht op leven, vrijheid van meningsuiting, vrijheid van godsdienst, en het recht op gelijke behandeling. In Nederland worden deze rechten zowel door de Grondwet als door internationale verdragen gewaarborgd, wat betekent dat zowel nationale als internationale normen een rol spelen bij het beschermen van de fundamentele vrijheden van iedere burger. Specifiek in de Amsterdamse context zien we een rijke geschiedenis van het omarmen van de multiculturele samenleving. Amsterdam heeft zich door de eeuwen heen ontwikkeld tot een vrijhaven voor vervolgde minderheden uit alle hoeken van de wereld, of het nu ging om religieuze, politieke of etnische groepen. Deze traditie heeft diepe wortels in het Amsterdamse DNA en vormt een essentieel onderdeel van de identiteit van de stad.

Het is daarom vanzelfsprekend dat Amsterdam mensenrechten hoog in het vaandel houdt. De stad heeft zich altijd ingezet voor de bescherming van de rechten van haar inwoners, ongeacht hun achtergrond, en blijft een baken van vrijheid en tolerantie in een steeds meer gepolariseerde wereld. In Amsterdam worden mensenrechten daarom niet alleen gezien als juridische normen, maar ook als de basis voor het samenleven in een diverse en inclusieve gemeenschap. Door de rechten van iedereen te beschermen, creëren we een omgeving waarin verschillen kunnen bestaan zonder dat ze leiden tot conflicten of uitsluiting. Politici en beleidsmakers moeten daarom prioriteit geven aan het handhaven en versterken van mensenrechten om ervoor te zorgen dat onze samenleving bestand is tegen de krachten van polarisatie en verdeeldheid. Onze mensenrechten staan onder toenemende druk, niet alleen door de groeiende maatschappelijke polarisatie, maar ook door de opkomst van extreemrechtse bewegingen. In Nederland zien we nu een regering waarin de PVV, een partij met een uitgesproken extreemrechtse agenda, een prominente rol speelt. Deze ontwikkeling versterkt de bestaande verdeeldheid in de samenleving. Het is daarom essentieel dat we mensenrechten blijven verdedigen om onze democratische samenleving te waarborgen.

Mensenrechten zijn namelijk het enige gedeelde fundament waarop verschillende politieke opvattingen en achtergronden samenkomen, en ze vormen het cement dat onze democratie bij elkaar houdt. Mensenrechten is daarom het beste antwoord op maatschappelijke polarisatie. Het verdedigen, in levend houden en doorgeven ervan is de achtergrond waartegen elke stadsgesprek gevoerd wordt. Iedereen mag zijn of haar mening uiten, en dat wordt ook sterk aangemoedigd, omdat dat een fundamentele mensenrecht is, maar daar hoort ook bij dat wij de fundamentele mensenrechten van de ander respecteren. Alleen door deze fundamentele rechten hoog te houden, kunnen we de vrede, gelijkheid en rechtvaardigheid in onze samenleving waarborgen. En dat moet ook de (indirecte) boodschap zijn van elk stadsgesprek. Beslispunt 2.1.a. Hierbij de stadsdelen in positie te brengen om zelf te bepalen om welke gepolariseerde groepen dit gaat én ze óók voldoende te stimuleren om zelf invulling te geven hoe en in welke vorm ze deze ontmoetingen willen organiseren. Stadsdeelbesturen geven in hun gesprekken aan dat de kans op succesvolle ontmoetingen aanzienlijk toeneemt wanneer zij zelf de ruimte krijgen om te bepalen welke gepolariseerde groepen en thema's aan bod komen23. Organisaties in de wijk, zoals de buurtteams, huizen van de wijk, jongerenwerkers enzovoort, kunnen hierbij een rol als bruggenbouwer spelen.

Zij zijn in staat specifieke thema's aan te dragen die binnen hun gemeenschap leven en kunnen hun leden motiveren om deel te nemen aan de gesprekken. Door hen actief te betrekken, kunnen stadsdeelbesturen de gesprekken beter afstemmen op de specifieke behoeften en gevoeligheden van hun lokale gemeenschappen.

23 We hebben gesproken met de bestuurders verantwoordelijk voor de antidiscriminatie portefeuille in alle stadsdelen.

Daarnaast erkennen stadsdeelbesturen dat elk stadsdeel unieke bevolkingsgroepen en dynamieken kent, waardoor maatwerk noodzakelijk is. Jongerenwerkers vervullen hierbij een unieke rol door jongeren te betrekken en hen te motiveren om deel te nemen aan stadsgesprekken. Door de vrijheid te krijgen om zelf te bepalen hoe de gesprekken worden ingericht, kunnen stadsdeelbesturen de gesprekken op een creatieve en doelgerichte manier organiseren die aansluit bij de specifieke context van hun stadsdeel. Dit maatwerk zorgt ervoor dat de gesprekken niet alleen relevant en effectief zijn, maar ook dat ze bijdragen aan het versterken van de sociale cohesie en het verminderen van polarisatie binnen de stad. Ten slotte is het van belang dat deze gesprekken niet slechts incidenteel plaatsvinden, maar verankerd worden in het dagelijks leven van de stad. De betrokkenheid van diverse wijkorganisaties en initiatieven draagt bij aan de duurzaamheid van het proces. De wethouder Inclusie en Anti-discriminatiebeleid kan hierbij toezien op de coördinatie en continuïteit, en ervoor zorgen dat de gesprekken daadwerkelijk bijdragen aan het bevorderen van inclusie en het verminderen van polarisatie in Amsterdam.

Voorbeelden bestaande initiatieven binnen de stad Buurtteams spelen een cruciale rol in het signaleren van lokale spanningen en het mobiliseren van buurtbewoners om deel te nemen aan deze gesprekken. Zij kennen de buurtbewoners persoonlijk en hebben vaak een vertrouwensband opgebouwd, wat essentieel is voor het creëren van een open en veilige sfeer tijdens de gesprekken. Buurthuizen kunnen fungeren als fysieke locaties waar deze stadsgesprekken plaatsvinden, gezien hun toegankelijkheid en bekendheid bij de buurtbewoners. Organisaties in de wijk, zoals lokale stichtingen en verenigingen, kunnen bijdragen door specifieke thema's aan te dragen die leven binnen hun gemeenschap en door hun leden te motiveren om deel te nemen aan de gesprekken. Zij kunnen ook dienen als bruggenbouwers tussen verschillende groepen binnen de wijk. Stadsdeelbesturen hebben een coördinerende functie en kunnen ervoor zorgen dat de stadsgesprekken aansluiten bij de bredere beleidsdoelen van de stad en dat er voldoende middelen beschikbaar zijn om deze gesprekken te faciliteren. Zij kunnen ook een belangrijke rol spelen in het evalueren van de impact van de stadsgesprekken en het aanpassen van de aanpak waar nodig. Jongerenwerkers hebben een unieke positie om jongeren te betrekken bij stadsgesprekken.

Zij kunnen jongeren motiveren en begeleiden om deel te nemen, en helpen bij het vormgeven van de gesprekken op een manier die aansluit bij de belevingswereld van jongeren. Door jongeren actief te betrekken, zorgen we ervoor dat ook hun stemmen gehoord worden en dat zij zich deel voelen van de bredere gemeenschap. Door de betrokkenheid van deze diverse organisaties en initiatieven, creëren we een breed gedragen en goed gefaciliteerd netwerk van stadsgesprekken. Dit zorgt ervoor dat de gesprekken niet alleen een incidenteel karakter hebben, maar verankerd worden in het dagelijkse leven van de stad. Aansturing Om ervoor te zorgen dat ontmoetingen en dialoog daadwerkelijk prioriteit krijgen en structureel onderdeel worden van het gemeentelijk beleid, is centrale aansturing binnen elk stadsdeel cruciaal. Dit voorkomt versnippering en zorgt ervoor dat het duidelijk is wie er verantwoordelijkheid over draagt. De centrale aansturing ziet er op toe dat er gesprekken worden geïnitieerd, contacten worden onderhouden met sleutelfiguren en dat de dialooginitiatieven aansluiten bij de lokale behoeften en gevoeligheden. Met centrale aansturing zorgen we ervoor dat ontmoetingen niet incidenteel plaatsvinden, maar structureel op de agenda blijven, zelfs in periodes van maatschappelijke rust. Zo wordt voorkomen dat initiatieven verloren gaan tussen afdelingen en partijen.

Deze aanpak versterkt de sociale cohesie, vermindert polarisatie en zorgt voor blijvende verbinding tussen verschillende groepen in de stadsdelen. Door één centrale coördinatiepunt te creëren, blijft dialoog een vast onderdeel van het dagelijks beleid en worden initiatieven niet alleen opgepakt in tijden van crisis, maar duurzaam ingebed in het beleid van de stad.

Beslispunt 2.2 er zorg voor te dragen dat deze initiatieven onderdeel zijn van een bredere, gezamenlijke aanpak die de hele stad ten goede komt. Het delen van kennis en ervaringen tussen de verschillende stadsdelen is essentieel om de kracht van onze gezamenlijke aanpak te vergroten. Door samen te werken en van elkaar te leren, kunnen stadsdelen niet alleen hun eigen uitdagingen beter aanpakken, maar ook bijdragen aan oplossingen die de hele stad ten goede komen. Deze verantwoordelijkheid ligt niet bij één stadsdeel, maar is een gezamenlijke inspanning van ons allemaal. Door deze collectieve benadering versterken we de samenhang binnen de stad.

BIJLAGE I Geleerde lessen na een jaar dialoog en ontmoetingen in tijden van maatschappelijke hoogspanning 1. Blijf in gesprek, vermijd het niet a. Geen dialoog organiseren brengt óók risico’s met zich mee. Er zijn talloze redenen te bedenken waarom bestuurders bepaalde thema`s ‘te gevoelig’ of ‘te spannend’ vinden om te bespreken, maar vergeet niet: het niet organiseren van dialoog brengt óók risico’s met zich mee. Betrokkenen zullen elders informatie zoeken, die mogelijk niet in hun voordeel werkt, of blijven de 'ander' interpreteren door de lens van negatieve stereotypen, met alle gevolgen van dien. b. Benut de kracht van sleutelfiguren. Rolmodellen uit de eigen gemeenschap werken het beste om de dialoog mee te starten. Er zijn meer dan voldoende sleutelfiguren die hieraan willen meedoen, maar niet gevonden of gevraagd worden. c. De kracht van het persoonlijke verhaal. Door persoonlijke verhalen te delen, kunnen anderen zich beter in jouw situatie inleven. Dit vermindert vooroordelen en misverstanden, omdat mensen zich eerder kunnen identificeren met jouw gevoelens en zorgen. Het delen van je eigen ervaringen maakt complexe onderwerpen persoonlijk en toegankelijk voor anderen. d. Ontmoet elkaar om vooroordelen te doorbreken. Zonder ontmoeting leren we elkaar niet kennen, en blijven vooroordelen en angsten bestaan.

Wanneer we elkaar wél ontmoeten, leren we nieuwe perspectieven begrijpen, wat leidt tot empathie en het wegnemen van angsten en misvattingen. 2. Creëer een gedeeld platform van waarden a. Hoe te navigeren in een setting waarbij iedereen vanuit zijn ‘eigen kant’ pijn ervaart? Leg gedeelde waarden meteen op tafel. Waarden zoals democratie, mensenrechten en solidariteit kunnen een basis vormen voor een open gesprek. Toon aan dat er een gemeenschappelijk platform is waarop verschillende standpunten besproken kunnen worden. b. Je kan nooit alles weten wat er speelt in de wereld, maar democratische rechten verbindt iedereen. Het is een onmogelijke taak om van leraren of gespreksleiders kennis te verwachten over allerlei conflicten in de wereld. Dat hoeft ook niet: mensenrechten zijn de gedeelde basis die iedereen verbindt. Spreek je uit voor het leed aan de ene kant, maar óók aan de andere kant. Met deze houding voelt niemand zich achtergesteld of genegeerd. c. Benadruk de wederkerigheid van mensenrechten. Mijn mensenrechten bestaan alleen als die van de ander ook gerespecteerd worden. Ik heb het recht om mijn mening te uiten, demonstreren en te verenigen, maar dat mag nooit leiden tot de ver- of onderdrukking van de ander; en vice versa. Het lijkt wellicht vanzelfsprekend, maar staat vandaag de dag enorm onder druk. 3. Wat werkt a.

Ja, dialoog kan intens zijn, geef daarom ook de ruimte aan emotie. Laat zien wie je bent en waar je voor staat. Geef anderen de kans om je te leren kennen en vragen te

b.

c. d.

e. f.

g.

stellen. Dit kan moeilijk zijn, omdat je je kwetsbaar moet opstellen, maar het is essentieel om ruimte te geven aan iedereen zijn perspectief. Begin klein en bouw vertrouwen op. Zeker in het begin is het makkelijker om vertrouwen te kweken binnen een kleine groep. Dit zorgt voor een veilige basis voor open en eerlijke gesprekken. Creëer een warme setting. Mensen stellen zich sneller kwetsbaar op wanneer ze zich op hun gemak voelen in een warme, respectvolle omgeving. Een dialoogsessie hoeft niet politiek ingestoken te worden. Politiek kan verbinden, maar ook afschrikken. Er zijn veel andere, effectievere manieren die grenzen overstijgen: samen eten, thee en/of koffie drinken of kunst en cultuur. Verbinding tussen diverse gemeenschappen ontstaat onder het genot van een hapje, drankje of activiteit. En ondertussen kunnen politieke thema’s worden besproken. Ken je publiek en kies je taal zorgvuldig. Denk na over wie je tegenover je hebt, en pas je taalgebruik en argumenten aan om zo effectief mogelijk te zijn. Solidariteit is tweerichtingsverkeer. De sprekers hebben de opdracht om nadrukkelijk solidariteit naar de ander te uiten. Goed voorbeeld doet immers volgen. Investeer in elkaar in ‘vredestijd’. Dialoog moet niet alleen georganiseerd worden wanneer het politiek actueel is, het verdient structurele urgentie.

Echte verbindingen kunnen namelijk ontstaan in zogeheten vredestijd, wanneer het thema niet onder hoge maatschappelijke spanning staat..