Initiatiefvoorstel Amsterdamse aanpak sportondermijning_.pdf

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Gemeenteblad

R

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van

Jaar

2020

Afdeling

1

Nummer

<gemblnr>

Publicatiedatum Agendapunt

<agpnr>

Datum initiatiefvoorstel

<datum indiening>

Onderwerp

leden Poot (VVD) en Mbarki (PvdA) en kennisnemen van de bestuurlijke reactie Met dit initiatiefvoorstel stel ik u voor het volgende besluit te nemen: Tekst van openbare besluiten wordt gepubliceerd

De gemeenteraad van Amsterdam

Gezien het initiatiefvoorstel van het lid Poot,

Mede gezien de bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel en de behandeling in de raadscommissie voor Algemene Zaken; besluit:

I. in te stemmen met genoemd initiatiefvoorstel; II. het college van burgemeester en wethouders te verzoeken: 1. In samenwerking met relevante instanties onderzoek te doen naar de aard en omvang van criminele inmenging en ondermijning binnen Amsterdamse sportclubs; 2. Een voorlichtingscampagne te houden die het bewustzijn op dit thema onder sporters, vrijwilligers en bestuurders bij sportverenigingen vergroot en die hen aanmoedigt om signalen die duiden op ondermijning te melden; 3. Bestuurders, vrijwilligers en sponsoringscommissies van sportverenigingen te trainen op het herkennen en tegengaan van ondermijnende praktijken; 4. Te inventariseren welke maatregelen en bevoegdheden de gemeente heeft om criminele clubs aan te pakken en eventueel te sluiten en op basis hiervan een protocol te maken dat in werking kan treden zodra er signalen zijn die duiden op ondermijning en criminele inmenging bij sportclubs; 5. Financiële transparantie te eisen van sportclubs; 6. Sponsoren die aanzienlijke bedragen sponsoren of doneren te screenen; 7. Zich in te spannen voor een landelijke lijst met malafide personen en bedrijven, die clubs kunnen gebruiken om zich te weren tegen ondermijning; 8. Bij de uitwerking van dit voorstel samen te werken met alle relevante 1

Jaar Afdeling Nummer Datum

2020 1 <gemblnr>

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van

R

organisaties, instanties en samenwerkingsverbanden. III. kennis te nemen van de bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel. Wettelijke grondslag

Gemeentewet art. 147a, lid 1 Initiatiefvoorstel

De Amsterdamse VVD en PvdA pleiten voor een speciale aanpak die zich richt op het bestrijden en voorkomen van sportondermijning. Aanleiding In november 2019 bleek uit een enquête van RTL Nieuws dat zeker zeventig amateurvoetbalclubs in Nederland signalen ontvangen die duiden op criminele activiteiten binnen hun sportvereniging.1 De meest voorkomende signalen hebben betrekking op dubieuze geldschieters en clubsponsors. Veel van deze clubs zien ook andere signalen. Hierbij kan het gaan om contante betaling aan spelers, drugshandel, illegaal gokken en (bestuurs)leden en vrijwilligers die banden hebben met het criminele circuit of die hiervan verdacht worden. Uit de beantwoording van Kamervragen die de VVD en het CDA hebben gesteld naar aanleiding van dit nieuws blijkt dat de sportsector helaas geen uitzondering vormt op de maatschappelijke problematiek rondom criminele ondermijning. De omvang van deze vorm van ondermijning is volgens de minister van Veiligheid en Justitie echter nog onvoldoende beeld bij de autoriteiten.

De minister heeft daarom aangekondigd om samen met de minister van Medische Zorg en Sport in het kader van het Brede Offensief Tegen Ondermijnende Criminaliteit het verschijnsel sportondermijning specifiek te zullen onderzoeken.2 Het college heeft in de beantwoording van de raadsvragen die de Amsterdamse VVD in november 2019 had gesteld aangegeven dat ondermijning inderdaad voorkomt bij Amsterdamse sportclubs en dat het uitgesloten lijkt dat dit alleen binnen voetbalclubs van toepassing is.3 In april zal de wethouder Sport hierover het gesprek aangaan met bestuurders van voetbalverenigingen en de KNVB. De VVD en de PvdA vinden het goed dat dit onderwerp op de politieke agenda lijkt te komen en stellen met dit voorliggende initiatief een brede aanpak voor die korte metten maakt met 1

https://www.rtlnieuws.nl/onderzoek/artikel/4905981/voetbalclubs-criminelen-amateursondermijning-enquete 2

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2019/12/19/antwoordenkamervragen-over-het-bericht-70-amateurvoetbalclubs-zien-signalen-van-criminaliteit-op-devereniging 3

https://www.amsterdam.nl/publish/pages/938235/285_20_beantwoording_schriftelijke_vragen_p oot_criminele_activiteiten_binnen_sportverenigingen.pdf

2

Jaar Afdeling Nummer Datum

2020 1 <gemblnr>

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van

R

sportondermijning in Amsterdam. Sportondermijning in Amsterdam: geen recent verschijnsel Wie inzoomt op Amsterdam, concludeert al gauw dat sportondermijning in de hoofdstad helaas geen recent verschijnsel is. In mei 2019 publiceerde het Algemeen Dagblad een artikel waarin werd teruggeblikt op Amsterdamse sportclubs die in verband werden gebracht met criminele activiteiten. Veel van deze clubs zijn daaraan ten ondergegaan. Een bekend voorbeeld is de in 1987 opgerichte voetbalclub Türkiyemspor uit Sloterdijk. Deze club groeide in een korte tijd uit tot de top van het Nederlandse amateurvoetbal nadat een zakenman als voorzitter grote bedragen investeerde in de club. Later werd deze zakenman door de politie echter gezien als de mogelijke opdrachtgever van een bomaanslag in het criminele milieu.4 Na het overlijden van deze zakenman in 2007, is het bergafwaarts gegaan met Türkiyemspor. In 2009 hield de club op te bestaan. Een ander voorbeeld betreft FC Chabab, een amateurvoetbalclub die in 1983 werd opgericht in Slotervaart. Deze club stond te boek om haar goede sportprestaties, maar later ook om mogelijke banden met het criminele circuit. Uiteindelijk zegde het stadsdeel de huur op en werd er een bodemprocedure gestart om te kunnen ontruimen wegens een huurachterstand van 28.000 euro.

In 2015 hield FC Chabab op te bestaan nadat de club, inclusief de schulden, werden overgenomen door de club Nieuw Utrecht.5

oordeelde dat criminelen vertegenwoordigd waren bij de vereniging. Deze sportclub zou jarenlang zijn gefinancierd met zwart geld.6 De recherche vreesde zelfs een liquidatie op de tribune tussen het sportpubliek. Deze angst bleek niet ongegrond, want in 2018 vond er een poging tot een criminele afrekening plaats in de Pijp. 7 Deze 8 De gemeente verbrak hierna de banden met de vereniging. Daarna besloot ook de KNVB 9

4

https://web.archive.org/web/20070226094612/http://www.telegraaf.nl/binnenland/59283861/_Nedim _Ima_ccedil%3B_gaf_opdracht_bomaanslag_.html 5 https://www.parool.nl/sport/fc-chabab-verdwijnt-na-jarenlang-gekrakeel-uit-amsterdam~be0f3b6e/ 6 https://nos.nl/artikel/2242402-recherche-was-bang-voor-liquidatie-bij-zaalvoetbalclub-t-

knooppunt.html 7 https://nos.nl/artikel/2241217-man-schiet-op-mensen-in-amsterdam-drie-gewonden.html 8 https://nos.nl/artikel/2242402-recherche-was-bang-voor-liquidatie-bij-zaalvoetbalclub-t-

knooppunt.html 9 https://nos.nl/artikel/2242348-criminele-zaalvoetbalclub-geroyeerd-door-knvb.html

3

Jaar Afdeling Nummer Datum

2020 1 <gemblnr>

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van

R

Een andere club die in de problemen raakte na vermeende criminele inmenging is ASV de Dijk uit Noord. Deze club wist in een korte tijd door te breken tot de top van het amateurvoetbal. Maar nadat de hoofdsponsor, die werd verdacht van een transport van ruim vierduizend kilo cocaïne, opstapte, verkeerde de club in zwaar weer.10 Ook voetbalclub Zeeburgia is in een negatief daglicht komen te staan. In 2014 deed de politie een onderzoek naar intimidatie, waaronder seksuele intimidatie, zwart geld en criminele jeugdtrainers.11

Onderzoekers Pieter Tops en Jan Tromp stellen in hun onderzoek naar drugscriminaliteit in Amsterdam dat criminelen zich geregeld gedragen als een 12 Dit past bij het gedrag waarbij crimineel geld wordt gebruikt om status te verkrijgen, net zoals het bestellen van nachtclubs. Het schenken van geld en het bezitten van invloed bij sportclubs past bij het aanzien dat deze criminelen nastreven. Criminele inmenging in een sportvereniging kan te maken hebben met het witwassen geld, maar vaak betreft het dus ook het witwassen van een reputatie. De voetbalclub Türkiyemspor en z de onderzoekers. Tops en Tromp refereren in hun rapport naar het in 2018 gehouden onderzoek 13 Uit dit onderzoek blijkt dat minimaal een op de drie gemeenten bekend is met dit fenomeen en dat sport het meest sporten komen voor. Er zijn foute sponsoren die slechts geld schenken, maar ook criminelen die actief zijn binnen de vereniging als trainer of bestuurder. Het is volgens Tops en Tromp niet duidelijk wat de omvang van criminele sportondermijning in Amsterdam is en hoe vaak dergelijke constructies voorkomen.

Nader onderzoek In de regio Brabant-Zeeland heeft er wel al nader onderzoek plaatsgevonden naar dat in 2019 is gehouden als ve

10

https://www.parool.nl/sport/onrust-bij-asv-de-dijk-na-vertrek-hoofdsponsor~be8b3e4b/

11

https://www.parool.nl/sport/onderzoek-naar-seksuele-intimidatie-en-criminele-jeugdtrainers-bijzeeburgia~bf7ef3f4/ 12 https://www.binnenlandsbestuur.nl/Uploads/2019/8/onderzoeksrapport-de-achterkant-van-

amsterdam.pdf 13 https://www.politieenwetenschap.nl/publicatie/politiekunde/2018/ondermijning-door-criminele-

weldoeners-309/

4

Jaar Afdeling Nummer Datum

2020 1 <gemblnr>

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van

R

hoe kwetsbaar amateurvoetbal is voor crimineel geld. 14 Er wordt notie gemaakt van omgaan en waarbij sponsoren worden verdacht van drugsdelicten of witwassen, contante beloningen voor spelers en verenigingen waar het bestuur werd in op het verzoek om mee te werken naar het onderzoek.15 In het onderzoek worden concrete aanbevelingen gedaan om criminele inmenging te voorkomen en aan te pakken. De onderzoekers concluderen dat clubs zichzelf niet alleen kunnen weren, maar dat de gemeente, de politie en het OM de professionals zijn die zullen moeten meedoen. En dan niet pas als het al te laat is en er zaken mislopen. Ruimte voor beleid De vraag is in hoeverre de gemeente Amsterdam sportondermijning op haar netvlies heeft staan. Het is namelijk een thema dat nog geen specifieke aanpak heeft. In het programmaplan ter terugdringing van drugshandel komen voetbalclubs of andere sporten niet voor.16 Ook in de onlangs vastgestelde Agenda Sport en Bewegen komt dit thema niet aan de orde. Er wordt wel gesteld dat sport kan voorkomen dat jongeren afglijden naar crimineel gedrag.17 Maar criminele inmenging bij clubs komt niet voor in de sportagenda.

Wel meldt de City Deal Zicht op Ondermijning Amsterdam dat 15 procent van de stichtingen die sportevenementen organiseren een bestuurder heeft die is veroordeeld.18 In een eerdere rapportage van City Deal Zicht op Ondermijning aan de Tweede Kamer komt sport niet aan de orde.19 Zoals eerder vermeld hebben Tops en Tromp aangegeven dat de omvang van Amsterdamse sportondermijning momenteel onduidelijk is. Wel omschrijft het college het als een sport.20 Coronacrisis De coronacrisis raakt ook de sportsector. Competities zijn eerder dit jaar vroegtijdig beëindigd en clubs hebben een lange tijd geen inkomsten gehad vanuit hun kantines. Dit zou ervoor kunnen zorgen dat sportclubs nu in een lastige financiële situatie terecht zijn gekomen extra kwetsbaar zijn geworden voor ondermijnende activiteiten 14

https://pure.uvt.nl/ws/portalfiles/portal/31115631/Eindrapport_Ook_criminelen_houden_van_voetbal _30_september_2019.pdf 15 https://www.sportenstrategie.nl/overheid/ook-criminelen-houden-van-voetbal/ 16 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/8351857/1/09012f9782ca6dde 17 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/8279266/1/09012f9782c131e5 18 https://www.amsterdam.nl/publish/pages/923075/city_deal_zicht_ondermijning_amsterdam.pdf 19

20

https://www.amsterdam.nl/publish/pages/923075/rapport_city_deal_zicht_op_ondermijning_v1_1 .pdf https://www.amsterdam.nl/publish/pages/938235/285_20_beantwoording_schriftelijke_vragen_p oot_criminele_activiteiten_binnen_sportverenigingen.pdf

5

Jaar Afdeling Nummer Datum

2020 1 <gemblnr>

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van

R

kunnen zeggen tegen een aanbod uit foute hoek. Dit is niet alleen slecht voor de vereniging en haar leden zelf, maar ook onrechtvaardig voor alle verenigingen die zich wel op een legale manier zich door deze moeilijke tijden proberen te worstelen. Optreden werkt Sport en criminaliteit moeten van elkaar worden losgetrokken. Kijkend naar het berucht imago dat zeker in het verleden moeilijk los van criminaliteit kon worden gezien. Na diverse incidenten met d burgemeester Van der Laan dat optreden vanuit gemeentelijk noodzakelijk was. en vergunningsplicht, waardoor het mogelijk was de organisatoren te onderzoeken via een bibob-procedure. Met succes, want zonder alcohol en de beruchte VIP-tafels waren, maar juist inspirerende sportevenementen waarbij ook het college aanwezig was.21

Sportondermijning aanpakken en aansluiten op reeds genomen initiatieven VVD en PvdA willen dat de gemeente Amsterdam sportondermijning nog meer dan nu al het geval is aanpakt en aansluit op reeds genomen initiatieven, namelijk met de volgende maatregelen: 1. Breng sportondermijning in Amsterdam in kaart. De VVD en PvdA roepen het college op samen met relevante instanties en organisaties onderzoek te doen naar de aard en omvang van criminele inmenging en ondermijning binnen Amsterdamse sportclubs. Zoals eerder aangegeven hebben onderzoekers Tops en Tromp gesteld dat het nu nog niet duidelijk is wat de omvang is van ondermijning bij Amsterdamse sportclubs. Ook de KVVB vindt dat er meer onderzoek op dit thema.22 Het college zou wat ons betreft daarom aansluiting moeten zoeken bij het aangekondigde van de ministeries J&V en VWS en samen moeten optrekken met sportclubs en de KNVB. Clubs die plotseling stijgen in het klassement, horen extra aandacht te krijgen in dit onderzoek. 2. Start een voorlichtingscampagne. Bewustwording en oplettendheid zijn van essentieel belang. Sporters en vrijwilligers op sportverenigingen weten vaak niet dat dit onderwerping achter

21 https://www.parool.nl/nieuws/amsterdams-kickboksgala-niet-langer-netwerkbijeenkomst-voor-

criminelen~b97d75af/ 22 https://www.knvb.nl/nieuws/amateurvoetbal/uitgelicht/56073/knvb-steunt-onderzoek-tegen-

criminelen-het-amateurvoetbal

6

Jaar Afdeling Nummer Datum

2020 1 <gemblnr>

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van

R

de schermen kan spelen. Daarom is het goed om dit thema breed onder de aandacht te brengen in de Amsterdamse sportwereld. Meer oplettendheid zorgt ervoor dat verdachte signalen eerder zullen worden gemeld, hetgeen ervoor zorgt dat misstanden sneller in beeld zijn en er in een vroeg stadium kan worden opgetreden. Wij willen daarom dat het college samen met sportclubs en overkoepelende/vertegenwoordigde organisaties van sportclubs een campagne start. Deze campagne kan tot uiting worden gebracht in sportkantines, maar ook online. Gedacht kan worden aan duidelijk zichtbare een lijst in sportkantines met huisregels en uitgangspunten die sportclubs hanteren om ondermijning tegen te gaan, vergelijkbaar met de regelementen die horecagelegenheden gebruiken voor veilig uitgaan. Wij denkt dat het goed is dat er in de campagne duidelijk wordt gemaakt hoe criminele inmenging sportclubs ten gronde kan richten. Net als het snelle drugsgeld kan het snelle sponsorgeld en daarmee gepaard gaande sportsucces lonken. Maar wie naar het verleden kijkt, ziet dat dit succes vaak van korte duur is. Het is dus in het belang van clubs om zich te weren tegen deze vorm van criminele inmenging en ondermijning. 3.

Train sportverenigingen op het herkennen en tegengaan van ondermijning Wij denken dat het goed is als de gemeente in samenwerking met de KNVB en eventueel samen met de driehoek zich inspant om bestuurders en vrijwilligers van sportverenigingen en in het bijzonder sponsoringscommissies te trainen op het herkennen van gedrag, acties en transacties die duiden op criminele inmenging en ondermijning. Er zou een handreiking en een training kunnen worden ontwikkeld die kan worden uitgereikt en gegeven aan mensen die actief zijn binnen de organisaties van Amsterdamse sportclubs. Hierin is het ook goed om aandacht te besteden en advies te geven over hoe om te gaan met criminele tendensen. Denk aan vragen: op welke gronden kun je louche sponsoren het beste afwijzen, waar meldt je misstanden en waarop moet je alert zijn. De wens om sportclubs hierbij te helpen is ook geuit door de respondenten in het onderzoek uit de regio Zeeland-Brabant.23 Met het geven van trainingen laten we bovendien zien dat clubs er niet alleen voor staan. 4. Breng het instrumentarium van de gemeente in kaart De gemeente heeft verschillende instrumenten en bevoegdheden tot haar beschikking om criminele clubs aan te pakken en, indien nodig, te sluiten. Het college heeft aangegeven deze in geval van criminaliteit te zullen gebruiken.

Daarom is het wat de VVD en de PvdA betreft goed om een overzicht te maken van de maatregelen die de gemeente kan treffen. Op basis hiervan kan een protocol worden opgesteld dat in werking treedt zodra ondermijning aan de orde is. Wij geven het college hierbij de volgende maatregelen in overweging: 23

https://pure.uvt.nl/ws/portalfiles/portal/31115631/Eindrapport_Ook_criminelen_houden_van_voet bal_30_september_2019.pdf

7

Jaar Afdeling Nummer Datum

2020 1 <gemblnr>

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van

-

-

-

R

Een aanscherping van de integriteitsclausule en de beleidsregels integriteit en overeenkomsten (BIO) en/of een eventuele aanvulling in dit beleid die zich specifiek richt op sportverenigingen; Het tijdelijk of permanent intrekken van diverse vergunningen; Een verplichte aanvraag van een bibob-onderzoek voor personen of bedrijven die substantiële bedragen investeren in of schenken aan sportverenigingen;24 Het opzeggen van huurcontracten en het afgeven van waarschuwingen hiervoor aan clubs waarbij criminele inmenging is geconstateerd; Het niet meer leveren van benodigd materiaal aan foute clubs, denk hierbij aan kunstgrasvelden.

5. Eis financiële transparantie van sportclubs De indieners van dit voorstel vinden dat de gemeente meer transparantie zou kunnen vragen van sportclubs. Momenteel is er vanuit de gemeente slechts beperkt zicht op de verschillende inkomstenbronnen (zoals contributie, sponsoring en kantineomzet) en de onderlinge verhoudingen van deze bronnen. De gemeente zou in de huurvoorwaarden voor clubs kunnen opnemen dat financiële stukken die hierover meer inzicht verschaffen door de gemeente zouden mogen worden opgevraagd. Als een club weigert zulke stukken aan de gemeente te overhandigen, dan kan de gemeente de huurrelatie met de desbetreffende clubs herzien dan wel opzeggen. 6. Screen sponsoren

het screenen van sponsoren. Dit biedt sportclubs ook de mogelijkheid om op screeningsgraad die rekening houdt met de hoogte van het sponsorbedrag is wellicht het meest proportioneel: voor kleinere sponsorbedragen of donaties zou en screening bijvoorbeeld het aanvragen van een VOG niet aan de orde hoeven zijn. Dit zorgt namelijk voor onnodige administratieve rompslomp, die MKB-ondernemers kan ontmoedigen om de lokale sportclub voor kleine bedragen te sponsoren. Voor hoge en substantiële bedragen bijvoorbeeld van boven de 5 of 10 duizend euro zou de gemeente een bibob-onderzoek kunnen uitvoeren, waarbij de sponsor en zijn integriteit onder de loep wordt genomen, net zoals dit nu al verplicht is bij het organiseren van vechtsportg flink investeren in of schenken aan een vereniging. Dus voor zulke bedragen zou er een check moeten zijn. 7. Zet in op een landelijke lijst

24

https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/6254850/3/09012f978230cb9e

8

Jaar Afdeling Nummer Datum

2020 1 <gemblnr>

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van

R

Personen en bedrijven met een crimineel verleden die actief zijn (geweest) in de sportwereld als sponsor of anderszins betrokkenen zijn (geweest) bij sportclubs zouden op een lijst moeten komen te staan. Een landelijke lijst is wat ons betreft het effectiefst, want de wereld houdt voor criminele sponsoren niet op bij de gemeentegrens. Daarom zou de gemeente zich moeten inspannen om een landelijke lijst op te stellen. De gemeenten kunnen deze lijst gebruiken om sportclubs te helpen zich te weren tegen criminele inmenging. 8. Werk samen Ondermijning is alomvattend en vraagt daarom om samenwerking. De VVD en PvdA roepen het college daarom op om bij de uitwerking van alle punten uit dit voorstel samen te werken met alle relevantie organisaties, instanties en samenwerkingsverbanden, waaronder de politie en het Regionaal Informatie en Expertise Centrum Amsterdam Amstelland (RIEC), het OM, de FIOD, sportverenigingen, het Centrum Veilige Sport Nederland, de Sportraad, NOC*NSF, de andere drie gemeenten van de G4 en het Rijk. Een bijzondere aandacht gaat hierbij uit naar de KNVB, aangezien sportondermijning het vaakst voorkomt bij voetbal en omdat de KNVB verantwoordelijk is voor een eerlijke competitie in het amateurvoetbal.

Mede in het kader daarvan heeft de KNVB eind vorig jaar ook aangegeven informatie-uitwisseling met de overheid, waaronder politie en gemeenten, zeer belangrijk te vinden.

Stukken

Meegestuurd Ter inzage gelegd

n.v.t. De leden van de gemeenteraad van Amsterdam

M.C.G. Poot (VVD) S. Mbarki (PvdA)

9