InitiatiefVoorstel Amsterdam Code voor Oud-bestuurders_Boutkan_CS_11-3-2022.pdf

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van Nummer Directie Van Datum Portefeuille Agendapunt

n.v.t. n.v.t. Boutkan, Flentge, Nadif 11 maart 2022 AZ n.v.t.

Onderwerp Instemmen met het initiatiefvoorstel ‘Amsterdam Code voor Oud-Bestuurders’ van de leden Boutkan, Flentge, Nadif

De gemeenteraad van Amsterdam besluit 1 In te stemmen met genoemd initiatiefvoorstel 2 het college van burgemeester en wethouders te verzoeken: 1 Een specifieke Amsterdamse Code op te stellen voor oud-bestuurders en die te laten vaststellen door de Amsterdamse Raad; 2 Als bouwstenen hiervoor de ‘Handreiking integriteit politiek ambtsdragers’ van de VNG/BZK en de Kamerbrief ‘Integriteitsbeleid gewezen bewindspersonen’ te gebruiken; 3 Hierin een afsprakenkader op te nemen voor een strikt omschreven lobby- en draaideur verbod en een afkoelperiode; 4 Een verplichte melding- en consultatieprocedure te organiseren bij het College B&W en/of een onafhankelijke commissie; 5 Een mini-symposium te organiseren over integriteit mbt oud-bestuurders voor de Gemeenteraad en hun politieke verenigingen.

Wettelijke grondslag artikel 147a, lid 1 van de Gemeentewet

Gemeente Amsterdam

Datun 11 maart 2022 Pagina 2 van 5

Initiatiefvoorstel Inleiding Regelmatig ontstaat er onduidelijkheid en ophef over functies van Amsterdamse oud-bestuurders1 die na hun loopbaan in het Amsterdamse bestuur een functie aanvaarden die raakvlakken heeft met hun vorige functie. Dat er discussie ontstaat is op zich een goed teken; blijkbaar wordt een overstap niet gezien als een normale situatie maar voelt men haarfijn aan dat het kan wringen. Dat die discussie over de norm plaatsvindt is belangrijk voor het zelfreinigend vermogen. Daarom vinden de initiatiefnemers het van belang dat er een Amsterdamse Code komt voor (oud) bestuurders rondom integriteit en het aanvaarden van nieuwe functies. Die Amsterdamse Code moet voorkomen dat bestuurders overstappen naar een functie die het Amsterdamse belang mogelijk schaadt en het vertrouwen ondermijnt in de lokale politiek. Dit initiatiefvoorstel reikt bouwstenen aan voor een Code en vraagt aan het College om deze bouwstenen en uitgangspunten juridisch te laten toetsen en te gebruiken voor een Amsterdamse Code. Daarnaast vinden de initiatiefnemers het belangrijk dat een Amsterdamse Code uitvoerig besproken wordt in de Amsterdamse Gemeenteraad én in het publieke debat. Verder hopen de initiatiefnemers dat alle lokale Amsterdamse politieke partijen en hun verenigingen de Amsterdamse Code omarmen en opnemen in hun handelen en denken.

Dit voorstel zet hopelijk ook aan tot het voeren van het essentiële ‘goede gesprek’ over wat hierin normaal is en wat niet normaal.

Landelijke discussie lobbyverbod De discussie wat een oud-bestuurder wel of niet mag doen is niet alleen een lokale discussie, ook op landelijk niveau zijn oud-bewindslieden regelmatig onderwerp van discussie geweest vanwege hun vervolgloopbaan. Denk aan ministers die na hun ministerschap zonder ‘afkoelingsperiode’ aan het werk gaan bij bedrijven als de KLM of de Vereniging Energie Nederland, de lobby organisatie voor energiebedrijven. Dat zijn immers organisaties waar men ook tijdens het ministerschap intensief contact mee heeft gehad en vanwege hun portefeuille (spel)regels en beleid gemaakt hebben voor de sector. De recente overstap van de minister van Infrastructuur & Waterstaat en tijdelijk minister van Economie Zaken & Klimaat naar de lobbyist heeft -uiteindelijk- geleid tot een lobbyverbod voor oud-politici.2 Overigens willen de initiatiefnemers niet het instrument van lobbyen automatisch in een kwaad daglicht stellen. Dit voorstel is dus niet bedoeld als aanval op lobbyen an sich. Dat kent namelijk vele verschijningsvormen. Ook non-profitorganisaties en bewoners lobbyen bijvoorbeeld. Dat doen zij in de regel voor het collectieve belang. Dat kan niet op één hoop worden gegooid met het lobbyen voor commerciële belangen.

1 https://bit.ly/3qpQYi1

https://bit.ly/3EtuCkA 2 https://bit.ly/3eoMfYf

Gemeente Amsterdam

Datun 11 maart 2022 Pagina 3 van 5

Mogelijkheden voor bewonersgroepen, of ngo’s/ maatschappelijke organisaties/ bedrijven om lokaal initiatieven te bepleiten die positief uitwerken voor de samenleving willen we alle ruimte blijven geven. Een commerciële lobby die slechts bedoeld is om de eigen belangen en winsten te vergroten moet juist kritischer worden bekeken. Voor beide soorten lobbyen blijft transparantie wel een belangrijke voorwaarde. Terecht stellen de voormalige Kamerleden Oosenbrug en Bouwmeester in hun Initiatiefnota ‘Lobby in daglicht: luisteren en laten zien’ 3 uit 2015: “Uitgangspunt is de vraag hoe politiek en bestuur beïnvloed worden. Beïnvloeding kan beleid en wetgeving verrijken, maar lobbyen is niet onomstreden. Er zijn ook reële risico’s. Bijvoorbeeld dat mensen met een sterke positie, macht of geld de boventoon voeren. En dat voor de Kamer niet inzichtelijk is wie invloed heeft gehad. Hoe kunnen we de belangenafweging controleren, als we deze niet kennen?” Waar het mis gaat is als de lobby gedaan wordt door oud-bestuurders die voorheen toegang hadden tot cruciale, soms geheime informatie. Het wordt helemaal ingewikkeld als de oud-bewindspersonen dit doen op hun voormalige beleidsterrein of portefeuilles. Het is dan immers volstrekt niet duidelijk op welke manier de geheime informatie wordt ingezet bij de nieuwe opdrachtgever.

De schijn van belangenverstrengeling is onvermijdelijk en dient voorkomen te worden. Een nieuwe positie van de oud-bestuurder kan zelfs regelrecht ingaan tegen het publieke belang van de stad Amsterdam. De indieners van dit initiatiefvoorstel vinden dat ongewenst, bedenkelijk en niet acceptabel. Het is simpelweg niet oké. Een dergelijke situatie tast het vertrouwen aan dat Amsterdammers hebben in de politiek en hun bestuurders. Het bestuur moet boven alle twijfel verheven zijn. Om onduidelijkheid weg te nemen en ongewenste belangenverstrengeling te voorkomen is het belangrijk dat er een helder kader is waaraan oud-bestuurders dienen te voldoen. Tegelijkertijd realiseren de initiatiefnemers dat het ingewikkeld is om een harde grens te trekken. Er zullen immers altijd schemergebieden zijn en na een afkoelingsperiode neemt de waarde van geheime- informatie af.

Kader van integriteit voor oud-bestuurders De VNG heeft een modelcode gemaakt, de Handreiking ‘Integriteit van politieke ambtsdragers bij provincies, gemeenten en waterschappen’4. Inmiddels is de vierde versie in april 2021 opgeleverd en de code is een gezamenlijke productie van het Ministerie BZK, VNG, het Interprovinciaal Overleg en de Unie van Waterschappen. De VNG en BZK adviseren om de Handreiking onderdeel te maken van het lokale beleid. Wij interpreteren dit als dat er een Amsterdamse Code moet komen die specifiek is afgestemd op onze lokale situatie en waarbij ook rekening wordt gehouden met de vaak grote belangen en geheime informatie waar een Amsterdamse bestuurder gedurende zijn/haar functie mee te maken krijgt. Deze modelcode is een uitstekend framework voor een Amsterdamse Code, waarschijnlijk is echter niet alles 1:1 over te nemen.

3 https://bit.ly/3HepF0O 4 https://vng.nl/nieuws/handreiking-en-modelgedragscodes-integriteit-2021

Gemeente Amsterdam

Datun 11 maart 2022 Pagina 4 van 5

Wat wij in ieder geval belangrijk vinden voor Amsterdamse oud-bestuurders is meer duidelijkheid te geven over zogenaamde ‘draaideurconstructies’ en de reikwijdte van een lobbyverbod. Daarnaast heeft het kabinet recentelijk een Kamerbrief opgesteld over het lobbyverbod voor oudbewindspersonen. De brief bevat drie hele concrete aanscherpingen voor oud-bewindspersonen. Voor de helderheid citeren we hier zoveel mogelijk uit de Kamerbrief van 29 november 20215 1. “Verbreding lobbyverbod: Het reeds bestaande lobbyverbod ten aanzien van gewezen bewindspersonen wordt uitgebreid met aanpalende beleidsterreinen waarmee de gewezen bewindspersoon tijdens het ambt actieve bemoeienis heeft gehad. Tot nu toe beperkte het lobbyverbod zich tot het beleidsterrein van het eigen ministerie….” 2. “Introductie draaideurverbod: Het draaideurverbod houdt in dat gewezen bewindspersonen twee jaar lang niet bij hun voormalige ministerie in dienst mogen treden na afloop van hun ambtstermijn. Ook mogen zij geen betaalde, commerciële opdrachten bij hun voormalige ministerie aanvaarden…” 3. “Een afkoelperiode met verplicht advies: Gewezen bewindspersonen moeten voor het aanvaarden van een vervolgfunctie voor een periode van twee jaar advies vragen over de toelaatbaarheid aan een onafhankelijke commissie.

Deze adviescommissie heeft drie mogelijkheden: geen bezwaar, vervolgfunctie mogelijk onder nadere voorwaarden, of de vervolgfunctie is niet mogelijk vanwege (een te groot risico op) belangenverstrengeling.”

Ingrediënten Amsterdam Code De initiatiefnemers vragen het college de ‘Handreiking politiek ambtsdragers’ van de VNG/BZK en de Kamerbrief ‘Integriteitsbeleid gewezen bewindspersonen’ te gebruiken voor het opstellen van een specifieke Amsterdamse Code voor oud-bestuurders. Wij willen dat hierin een kader opgenomen wordt voor een strikt omschreven lobby- en draaideur verbod. Het verbod moet duidelijkheid geven aan de voorkant wat wel en niet tot de mogelijkheden behoort binnen de kaders die de wet daarvoor stelt. Daarnaast willen wij een serieuze afkoelperiode voor oud-bestuurders. Hierbij moet rekening worden gehouden met de reikwijdte en omvang van financiële belangen. Sommige portefeuilles zoals die bij Deelnemingen of Ruimtelijke Ordening vertegenwoordigen immers grotere financiële belangen dan andere portefeuilles. Wij vragen het College om hier bij de uitwerking rekening mee houden. Om goed te kunnen handhaven willen wij een verplichte melding- en consultatieprocedure bij het College van B&W en/of een onafhankelijke commissie. Dat is analoog aan wat het Rijk voorstelt. Wij denken dat er van deze procedure een zelfreinigende en lerende werking uitgaat. De manier waarop een dergelijke procedure juridisch kan worden opgezet en uitgevoerd vergt een nauwkeurige uitwerking. Tot slot vinden de initiatiefnemers het belangrijk om het politieke en publieke debat hierover te voeren.

Het gaat immers om gedrag en cultuur en expliciete en impliciete normen. Daarom vragen

5 https://bit.ly/32pKvM4

Gemeente Amsterdam

Datun 11 maart 2022 Pagina 5 van 5

wij het college een mini-symposium te organiseren over integriteit met betrekking tot oud-bestuurders voor de Gemeenteraad en hun politieke verenigingen.