Impulsplan Amsterdam Verbindt 2025.pdf

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

2

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

Inhoud 1.

Eenzaamheid in Amsterdam

3

1.1 Doelstelling en doelgroepen

4

1.2 Leeswijzer

4

2.

Analyse

5

2.1 Eenzaamheid

5

2.2 Cijfers

5

2.3. Trends

8

3. Overzicht aanpak eenzaamheid in beleid vanaf 2018

9

4. De aanpak: Twee actielijnen en twee doelgroepen

11

4.1. Actielijn 1 Kennisdeling en Preventie

11

4.2. Actielijn 2 Amsterdam Verbindt: Samen Sterker door Vrijwilligerswerk

15

Planning

20

Actielijn 1

20

Actielijn 2

21

Budget

22

Bijlagen

23

A Voorgeschiedenis: Aanpak 2017-2018

23

B Beleidsterreinen en programma’s

24

C Overzicht toegekende projecten (extra)subsidies uit SPUK in 2024

26

3

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

1. Eenzaamheid in Amsterdam Wat verstaan we onder eenzaamheid? Je af en toe eenzaam voelen hoort bij het leven. Vaak gaat dit gevoel vanzelf weer over. Het wordt echter problematisch wanneer eenzaamheid aanhoudt en mensen hierin vast komen te zitten. Eenzaamheid is het subjectieve gevoel van een gemis aan verbinding, wat kan optreden in sociale relaties (sociale eenzaamheid) of bij een gebrek aan een diepe, emotionele band (emotionele eenzaamheid). Dit gevoel kan zowel psychische als fysieke gevolgen hebben, waaronder depressie, verslavingen (zoals aan alcohol of gokken), slaapstoornissen en zelfs een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Daarnaast kan eenzaamheid leiden tot een gevoel van leegte en ontevredenheid over het leven, wat de kwaliteit van leven drastisch kan verminderen (Van der Zwet et al., 2020). In Amsterdam vormt eenzaamheid een urgent probleem. Uit recente cijfers blijkt dat onze stad slechter scoort dan het landelijke gemiddelde, met name onder ouderen (75+) en jongvolwassenen (18-27), vooral in kwetsbare gebieden. De coronapandemie heeft dit probleem verder vergroot, met name door langdurige sociale isolatie en beperkingen in het dagelijks leven. Het college van Amsterdam ziet het aanpakken van eenzaamheid als een belangrijk speerpunt, zoals vastgelegd in het coalitieakkoord Amsterdams Akkoord 2022-2026.

Het bestrijden van eenzaamheid is essentieel om bij te dragen aan de mentale gezondheid, het sociale welzijn en de inclusieve leefbaarheid van onze stad. Met dit actieplan willen we de bestaande inzet op het tegengaan van eenzaamheid verder versterken, zodat meer Amsterdammers de verbinding kunnen vinden die zij missen. In dit actieplan presenteren we een integrale aanpak, gericht op het tegengaan van eenzaamheid onder Amsterdammers. Daarbij werken we samen met diverse partners zoals Cliëntenbelang Amsterdam, de stedelijke Wmo Adviesraad, het Amsterdams Netwerk Ervaringsdeskundigen en de GGD. Dit plan biedt een praktische leidraad met uitbreiding van bewezen effectieve maatregelen. Het actieplan sluit aan op landelijke programma’s zoals het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en de Specifieke Uitkering (SPUK). Ook wordt nauw samengewerkt met stedelijke initiatieven, zoals het Stedelijk Kader Sociale Basis en het raamwerk Van Zorg(en) naar Gezondheid. Deze samenhang stelt ons in staat de beschikbare middelen en expertise optimaal in te zetten om eenzaamheid terug te dringen. Met dit actieplan beoogt de gemeente Amsterdam een stad te zijn waarin iedereen zich verbonden voelt en niemand langdurig in eenzaamheid hoeft te leven. Directie Jeugd, Zorg en Diversiteit

4

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

1.1 Doelstelling en doelgroepen Het coalitieakkoord vraagt om acties gericht op specifieke doelgroepen, al zijn niet de doelgroepen nader gespecificeerd. In dit actieplan geven we de algemene cijfers, naast de cijfers over specifieke doelgroepen. Uit onze analyse blijkt dat eenzaamheid vooral stijgt onder ouderen en jongvolwassenen in kwetsbare gebieden. Eenzaamheid is een belangrijk thema voor het college van Amsterdam omdat het niet alleen invloed heeft op de mentale en fysieke gezondheid van Amsterdammers, maar ook op hun maatschappelijke participatie en welzijn. Het aanpakken van eenzaamheid draagt bij aan een meer inclusieve en verbonden stad, waarin iedereen de kans heeft om mee te doen. In de uitwerking van dit actieplan leggen we daarom de focus op juist deze doelgroepen. Dit zijn de hoofddoelen van het actieplan: Actielijn 1: Kennisdeling en Preventie Deze actielijn heeft als doel eenzaamheid te voorkomen door kennisdeling en het versterken van vaardigheden. Daarnaast richten we ons op het verbeteren en opschalen van bestaande programma’s en interventies, zodat kwetsbare groepen, zoals jongeren en ouderen, toegang krijgen tot passende ondersteuning en sociale netwerken.

Actielijn 2: Amsterdam Verbindt – Samen Sterker door Vrijwilligerswerk We investeren in de werving, training en begeleiding van vrijwilligers, zodat zij effectief kunnen bijdragen aan het voorkomen van eenzaamheid in hun buurt. Het actieplan is een tijdelijk instrument dat, naast de inzet vanuit de sociale basis, de aanpak van eenzaamheid overkoepelend en structureel wil versterken.

1.2 Leeswijzer Dit actieplan bestaat uit vijf hoofdstukken. • In hoofdstuk 2 geven we een gedetailleerde analyse van de huidige situatie, inclusief recente cijfers, trends en het huidige aanbod aan interventies. • Hoofdstuk 3 beschrijft de actielijnen en bijbehorende acties die we zullen ondernemen om eenzaamheid te verminderen. • Vervolgens komt in hoofdstuk 4 de planning van de uitvoering aan bod. • Tot slot gaan we in hoofdstuk 5 in op het budget dat nodig is voor de uitvoering van het actieplan. We geven daarbij ook de mogelijke financieringsbronnen aan.

5

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

2. Analyse In dit hoofdstuk staan we stil bij de definitie van eenzaamheid, de recente cijfers en het huidige aanbod dat beschikbaar is ter bestrijding van eenzaamheid in de stad. We kijken naar de belangrijkste statistieken en analyseren de situatie per stadsdeel en onder uiteenlopende bevolkingsgroepen.

2.1 Eenzaamheid Eenzaamheid is een veelvoorkomend en veelkoppig monster. Ieder individu ervaart dit op een andere manier. Er zijn uiteenlopende vormen van eenzaamheid – met elk hun eigen kenmerken en oorzaken. In de onderstaande tabel geven we de drie belangrijkste vormen van eenzaamheid weer: sociale, emotionele en existentiële eenzaamheid. Deze drie vormen beschrijven de uiteenlopende manieren waarop mensen een tekort aan betekenisvolle relaties en verbindingen kunnen ervaren.

Definities eenzaamheid en de drie vormen van eenzaamheid • Eenzaamheid: Eenzaamheid is het subjectief ervaren van onaangenaam/ ontoelaatbaar gemis aan (kwantiteit of kwaliteit van) sociale relaties. • Sociale eenzaamheid: Sociale eenzaamheid houdt in dat iemand een gemis ervaart aan relaties met een bredere groep mensen om zich heen. • Emotionele eenzaamheid: Emotionele eenzaamheid is een gevoel van leegte, het ontbreken van intimiteit in persoonlijke relaties of het missen van een vertrouwenspersoon. • Existentiële eenzaamheid: Deze vorm staat ook wel bekend als bestaanseenzaamheid, het besef in de kern alleen te staan of fundamenteel anders te zijn dan anderen. Begripkaart Eenzaamheid Bronnen: Eenzaamheid: Wat weten we en waar staan we? | Movisie en Wat-werkt-bij-eenzaamheid [MOV10927840-1.2].pdf (movisie.nl)

2.2 Cijfers Uit de cijfers van het Regiobeeld blijkt dat 59% van de Amsterdammers zich eenzaam voelt. Dit is hoger dan het Nederlandse gemiddelde. Eenzaamheid is een groeiend probleem in Amsterdam. Het is opmerkelijk dat emotionele eenzaamheid (het gemis van een intieme band) in Amsterdam vaker voorkomt dan sociale eenzaamheid (het gemis van sociale contacten). Emotionele eenzaamheid treft 36% van de bevolking, terwijl sociale eenzaamheid bij 33% van de bevolking voorkomt (bron: Gezondheidsmonitor GGD, 2020).

6

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

Figuur 1 Eenzaamheid onder Amsterdammers

59,0% 49,0%

Nederland

Amsterdam

Bron: Regiobeeld Amsterdam Definitieve versie Regiobeeld 2023

De afgelopen jaren is het percentage Amsterdammers dat zich zeer eenzaam voelt, fors toegenomen. In 2008 lag dit percentage op 9%. In 2020 is dit gestegen naar 15% en in 2022 steeg dit percentage onder volwassenen verder door naar 23%. Naar verwachting is eind 2024 een nieuwe gezondheidsmonitor beschikbaar met de meest recente cijfers. Aan de hand van deze bevindingen zal opnieuw het gesprek over dit thema worden gevoerd tussen stad, stadsdelen en het stadsgebied. (Bron: Gezondheidsmonitor GGD Amsterdam 2020).

Figuur 2 (Zeer) sterk eenzaam in Amsterdam

trends in mentale gezondheid 40%

30% 23

20%

10%

0

9

11

13

15

• • • • • 2008

2012

2016

2020

2022

Uit de Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2020 blijkt dat ruim 15% van de Amsterdammers zich sterk eenzaam voelt, terwijl 38% regelmatig last heeft van eenzame gevoelens. Deze percentages verschillen sterk per stadsdeel. In Zuidoost en Noord voelt een relatief groot aantal Amsterdammers zich sterk eenzaam, namelijk 18%, terwijl in Centrum juist minder Amsterdammers zich sterk eenzaam voelen, namelijk 11%. In het stadsgebied Weesp is het eenzaamheidspercentage het laagst. Daar ervaart slechts 9% van de bewoners ernstige eenzaamheid (bron: Gezondheidsmonitor GGD, 2020; Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 | GGD (ggdgv.nl)

7

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

Figuur 3 Stadsdelen: ernstig eenzaam Zuidoost

18

Zuid

14

West

13

Weesp

9

Oost

13

Nieuw-West

17

Noord

18

Centrum

11 0

5

10

15

20

Bron: Corona monitor jongvolwassenen GGD, 2020.

Als we kijken naar welke groepen Amsterdammers eenzaamheid ervaren, komt uit onder­ zoek van O&S (Corona monitor jongvolwassenen GGD, 2020) het beeld naar voren dat gevoelens van eenzaamheid relatief meer voorkomen bij: • Amsterdammers met een laag opleidingsniveau; • Amsterdammers met een minimuminkomen; • Amsterdammers met een niet-westerse/migratieachtergrond; • Amsterdammers zonder betaald werk; • Alleenstaanden en alleenwonenden.

Figuur 4 Toename eenzaamheid onder de leeftijdscategorie 18-34 jaar Eenzaamheid onder Amsterdammers van 18 jaar en ouder in leeftijdscategorieën 70 60 50

13%

40

14%

16%

13%

38%

38%

39%

18-34 jaar

35-44 jaar

45-54 jaar

13% 19%

45%

39%

34%

30 20 10 0

•

Matige eenzaamheid

•

55-64 jaar

65-74 jaar

75+

Ernstige eenzaamheid

Bron: Regiobeeld Amsterdam Definitieve versie Regiobeeld 2023

Als we kijken naar leeftijdsgroepen zien we het volgende beeld: 75-plussers voelen zich ten opzichte van andere leeftijdsgroepen vaker eenzaam. Ook zien we in het Regiobeeld (2023) terug dat eenzaamheid toeneemt onder de groep 18-34-jarigen.

8

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

Eenzaamheid onder jongeren is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Uit onderzoek van de GGD in 2022 is gebleken dat Amsterdamse jongvolwassenen (16-25 jaar) zich tijdens en na de coronapandemie eenzamer voelden dan in de periode daarvoor (Bron Corona monitor jongvolwassenen GGD, 2002).

Jongvolwassenen (16 t/m 25 jaar) in Amsterdam Sterk eenzaam

Sterk sociaal eenzaam

Sterk emotioneel eenzaam

27%

26%

29%

Bron: GGD Gezondheidsmonitor 2020

2.3. Trends Er zijn enkele belangrijke trends te zien op gebied van eenzaamheid in Amsterdam. • Toename van eenzaamheid: Het aantal mensen dat zich eenzaam voelt, neemt toe. Deze stijging is vooral merkbaar bij alleenwonenden. • Uit de cijfers blijkt dat oudere Amsterdammers zich vaak eenzaam voelen. De verwachting is dan ook dat met het groeiende aantal ouderen er een groeiende groep eenzame Amsterdammers bij komt. Uit onderzoek blijkt dat het aantal ouderen in Amsterdam groeit. In 2023 was 13% van de Amsterdammers 65 jaar of ouder. In 2050 is dit naar verwachting 17%. Dit is een toename van ruim 67.300 personen. De verwachting dat er over 25 jaar meer ouderen zullen zijn, is gemaakt op basis van demografische trends zoals geboortecijfers, sterftecijfers en levensverwachting. De toename is volgens de prognose het grootst binnen de leeftijdscategorie 75 tot 84 jaar (+28.800). Het aantal 85-plussers neemt naar verwachting toe van 11.700 (1,3% van de inwoners) in 2023 naar 37.400 (3,4%) in 2050. • Impact van de coronapandemie: Door de pandemie is eenzaamheid bij jongvolwassen aanzienlijk toegenomen. Uit onderzoek van het CBS blijkt dat jongeren (18 tot 27 jaar) in 2020 het vaakst hebben aangegeven dat zij zich tijdens de coronaperiode vaker eenzaam voelden dan in de periode daarvoor.

Uit de extra meting die door de GGD in de coronaperiode is uitgevoerd, blijkt dat 64% van de jongvolwassenen zich eenzaam voelde. Zelfs na de pandemie voelen jongvolwassenen zich nog vaak eenzamer dan voor de pandemie. Door de verwachte stijging van het aantal ouderen in Amsterdam en de toename van eenzaamheid onder jongvolwassenen ligt in dit actieplan de focus met name op deze twee specifieke doelgroepen. We besteden echter ook aandacht aan andere kwetsbare groepen binnen bestaande doelgroepen, zoals ouderen en jongvolwassenen met een laag opleidingsniveau, een minimuminkomen, een niet-westerse migratieachtergrond, degenen zonder betaald werk, en alleenstaanden of alleenwonenden. In de bredere aanpak van de gemeente is er aandacht voor alle groepen.

9

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

3. Overzicht aanpak eenzaamheid in beleid vanaf 2018 Al langer is er binnen de gemeente aandacht voor de bestrijding van eenzaamheid. In 2018 voerden we de aanpak Eenzaamheid pak je samen aan uit. Deze aanpak was een samen­ werking tussen vele partners en organisaties in de stad. Deze aanpak heeft laten zien dat er geen quick fix bestaat en dat niet één partij of sector dé oplossing heeft voor de preventie en aanpak van vereenzaming. Het verminderen van eenzaamheid vraagt om een lange adem. Het vraagt om structurele aandacht voor eenzaamheid en om concrete inzet om eenzaamheid te voorkomen en te verminderen. Eenzaamheid is een complex probleem dat vaak diep verweven is met aspecten als armoede en gezondheid. Het heeft grote invloed op het dagelijks leven van de Amsterdammer. De gemeente heeft er daarom voor gekozen om na afloop van de aanpak in 2018 een integrale aanpak te hanteren. Eenzaamheid wordt niet als een op zichzelf staand probleem gezien, maar als onderdeel van een groter geheel. We kunnen het alleen bestrijden als heel uiteenlopende programma’s en beleidsterreinen binnen de gemeente nog beter met elkaar gaan samenwerken. Inzet op eenzaamheid per beleidsterrein/programma (uitwerking zie bijlage 8) Beleidsterrein*

Acties en Inspanningen**

Doelgroep***

Sociale Basis

- Integratie van enzaamheids­ aanpak in sociale basis - Buddyprojecten, lotgenotengroepen, ontmoetingen, maatjesprojecten - Activiteiten door informele partijen - Gebiedsgerichte opgaven sociaal - En meer

Alle Amsterdammers

Maatschappelijke Opvang en Formele Zorg

- Projecten in inloophuizen en lotgenotengroepen - Signaleren door huisartsen en buurtteams - Verwijzing naar welzijnscoaches en sociale basis

Kwetsbare ouderen, mensen met psychosociale problematiek

Gezondheidsbeleid

- Programma Thrive Amsterdam Mentaal Gezond - Preventie van mentale klachten - Gezonde School programma voor onderwijs

Alle Amsterdammers

Amsterdam Vitaal en Gezond

- Samenwerking met Zilveren Kruis, SIGRA, Cliëntenbelang Amsterdam, Elaa - Focus op ouderen en sociale verbondenheid - Vergroten van sociale betrokkenheid

Kwetsbare Amsterdammers

Programma Ouderen in Amsterdam

- Nieuwe sociale samenhang - Dementievriendelijk maken van de stad - Mantelzorgondersteuning - Vitaliteit bevorderen - Praat vandaag over morgen

Ouderen

10

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

Beleidsterrein*

Acties en Inspanningen**

Doelgroep***

Overige Beleidsterreinen

- Armoedebeleid: Stadspas, Regeling tegemoetkoming meerkosten - Training klantmanagers voor eenzaamheid - Jongerenwerk, Maatschappelijke Diensttijd, kennisalliantie voor jongeren - Het dossier toegankelijkheid en implementatie van het VN-verdrag Handicap.

Verschillende doelgroepen

* Beleidsterrein: Het specifieke gebied van beleid. ** Acties en Inspanningen: Concrete maatregelen en programma’s. *** Doelgroep: De specifieke groepen die door de acties worden bereikt.

Conclusie Het bovenstaande overzicht laat zien dat de aanpak van eenzaamheid in Amsterdam niet beperkt is tot één sector, doelgroep of tot een enkele activiteit. De aanpak van eenzaam­ heid is onderdeel van een integrale benadering, waarbij verschillende partijen vanuit verschillende beleidsterreinen middelen krijgen om eenzaamheid aan te pakken en het welzijn van Amsterdammers te bevorderen. Zoals onder meer blijkt uit de analyse in hoofdstuk 2 is de toename van eenzaamheid in Amsterdam een zorgwekkende trend die blijvende aandacht en actie vereist. Hoewel er al veel interventies en initiatieven worden uitgevoerd, blijkt uit de stijgende eenzaamheid onder ouderen boven de 75 jaar en onder jongvolwassenen dat er versterking en intensivering van onze aanpak nodig is. De bestaande inspanningen zijn waardevol, maar onvoldoende om het probleem op te lossen. Er is behoefte aan gerichte interventies die rekening houden met de verschillende vormen van eenzaamheid en de specifieke behoeften van zeer uiteenlopende doelgroepen. Het actieplan is ontwikkeld om waar nodig bestaande acties te intensiveren en extra maatregelen te nemen.

11

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

4. De aanpak: Twee actielijnen en twee doelgroepen In dit hoofdstuk beschrijven we de verschillende actielijnen, gevolgd door concrete interventies per actielijn. Enkele daarvan komen voor in zowel actielijn 1 als actielijn 2. Daarnaast zetten we in op intensivering van enkele bestaande acties om hun impact te vergroten. Zie verder ook paragraaf Planning (vanaf pagina 20). Daarin geven we aan wat we op welk moment gaan aanpakken. Een korte toelichting over de financiering van de actielijnen Het college heeft in september 2023 besloten om de incidentele SPUK/GALA middelen over 2023 en 2024 te verdelen. Ongeveer 85% gaat daarbij naar versterking van het aanbod (sociale basis) in de stadsdelen. De incidentele resterende middelen worden ingezet op de volgende twee actielijnen (zie verder hoofdstuk Budget).

4.1. Actielijn 1 Kennisdeling en Preventie Deze actielijn is gericht om zowel aan de voorkant eenzaamheid te signaleren en te voorkomen als om bestaande sociale structuren te versterken en duurzame oplossingen te bieden. We richten ons hierbij specifiek op het vergroten van de kennis en vaardigheden bij informele partijen en vrijwilligers op het gebied van eenzaamheidsbestrijding en op het opschalen van effectieve programma’s en interventies. In dit hoofdstuk beschrijven we de actielijn, gevolgd door concrete interventies. Sommige interventies worden geïntensiveerd om hun impact te vergroten. De actielijn richt zich op het versterken van de uitvoeringskracht van de sociale basis op het gebied van eenzaamheidsbestrijding door middel van kennisdeling en deskundigheids­ bevordering. Het is daarbij belangrijk om niet alleen de uitvoering van de interventies te waarborgen, maar ook om de kwaliteit ervan te garanderen. Door kennis en best practices te delen, kunnen betrokken organisaties interventies succesvol inzetten en hun doelgroep beter bereiken. Amsterdam investeert in het versterken van lokale organisaties en professionals om ze beter in staat te stellen eenzaamheid te herkennen, en waar mogelijk te voorkomen en te verminderen. Denk hierbij aan het organiseren van trainingen, workshops en netwerk­ bijeenkomsten, in samenwerking met stadsdelen en partners.

Naast deze investering in deskundigheidsbevordering zal de gemeente bestaande sociale structuren ondersteunen en nieuwe mogelijkheden voor ontmoeting en verbinding creëren. Deze inspanningen zijn essentieel om eenzaamheid effectief te bestrijden en de ondersteunende kracht van de gemeenschap te stimuleren. De gemeente werkt samen met lokale organisaties, ervaringsdeskundigen en experts om praktische richtlijnen en best practices te ontwikkelen voor het omgaan met eenzaamheid. Een nauwe samenwerking met Welzijn op Recept maakt hier deel vanuit. Daarbij blijven herkenning van eenzaamheid door welzijnscoaches en de verbetering van sociaalmedische samenwerking belangrijke aandachtspunten. Tijdens Wijktreffers wordt aandacht besteed aan het thema eenzaamheid en de beschik­ bare wijkvoorzieningen op dit gebied. Daarmee willen we de bestrijding van eenzaamheid bevorderen en de eerstelijnszorg door wijkinitiatieven en vrijwilligers versterken. We hopen hiermee de druk op de zorg te verminderen.

12

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

Algemene acties: dit gaan we doen! Actie 1 Intensiveren: kennis en vaardigheden ontwikkelen rond vroegsignalering Inzet: Trainen van professionals en vrijwilligers in Amsterdam om eenzaamheid te herkennen en te signaleren. We verkennen de mogelijkheden om dit samen op te pakken met de gemeentelijke trekker van de coalitie ouderen. Ook zullen we verkennen hoe het mogelijk is om ervaringsdeskundigen te betrekken. Zij kunnen de beleving van (kwetsbare) Amsterdammers goed zichtbaar maken, en dat is belangrijk. Er bestaan nog genoeg taboes rondom het thema eenzaamheid. Doel: Het doel van deze actie is vroegtijdige signalering van eenzaamheid bij kwetsbare Amsterdammers. Door professionals en vrijwilligers adequaat te trainen, kunnen we eenzaamheid eerder herkennen en effectief aanpakken. Hierdoor kan langdurige en ernstige eenzaamheid worden voorkomen. Rol gemeente: De gemeente financiert de trainingen. De organisaties houden toezicht op de effectiviteit van de trainingen door middel van evaluaties en feedback van de deel­ nemers. Na het volgen van de trainingen passen organisaties de aangeleerde signalerings­ methoden toe in hun dagelijkse werkzaamheden. Dit omvat het integreren van nieuwe technieken en kennis in hun bestaande procedures en het regelmatig rapporteren van resultaten en bevindingen aan de gemeente.

Actie 2 Versterken en opschalen communicatie activiteiten sociale basis Inzet: Aanbieden van een overzicht van activiteiten en evenementen, met name tijdens belangrijke periodes zoals de Week tegen Eenzaamheid, winter en de zomer. Op dit moment gebeurt dit alleen in de Week tegen Eenzaamheid. Ook in de winter- en zomerperiode zullen we hier extra op gaan inzetten. Uit eerder gevoerde gespreken met de stadsdelen bleek hier een grote behoefte aan te zijn. Er zal met de uitvoerende organisaties in kaart worden gebracht hoe we de kwetsbare Amsterdammers beter kunnen bereiken. We onderzoeken welke vorm van werken daar het best bij past. Doel: Bevorderen van sociale contacten en deelname aan gemeenschappelijke activiteiten. Rol gemeente: De gemeente Amsterdam verspreidt de informatie over activiteiten. Zorgen welzijnsaanbieders vullen de activiteiten in en organiseren ze en ook zij communiceren hierover.

13

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

Actie 3 Extra inzet om informatie beschikbaar te stellen voor bewustwording Inzet: Creëren van bewustzijn rondom eenzaamheid en bieden van handelingsperspectief aan kwetsbare Amsterdammers, bijvoorbeeld door deelname aan de landelijke campagne Een tegen Eenzaamheid en de Week tegen Eenzaamheid. De informatie op de website van de gemeente is op dit moment summier. Dit willen we uitbreiden met meer kennis over het onderwerp. We experimenteren ook met de zogeheten ‘camouflage-aanpak’ die in de stadsdelen wordt gehanteerd. Dit houdt in: indirecte benadering van eenzame Amster­ dammers, zoals het organiseren van activiteiten en welzijnsbezoeken zonder eenzaamheid expliciet te benoemen. Hierdoor voelen mensen zich minder gestigmatiseerd en wordt de drempel om deel te nemen verlaagd. Doel: Amsterdammers activeren en betrekken bij initiatieven tegen eenzaamheid door ze beter te informeren en handelingsperspectief te bieden via campagnes en uitgebreidere informatie op de gemeentelijke website. Rol gemeente: De gemeente Amsterdam coördineert de bewustwordingscampagnes en onderzoekt daarbij ook hoe samenwerking met relevante partijen zoals koepelorganisaties (AV&G en SIGRA) versterkt kan worden om de effectiviteit van deze campagnes te vergroten.

Actie 4 I ntensiveren van inzet van ervaringsdeskundigen bij trainingen, workshops en/of conferenties Inzet: Betrekken van ervaringsdeskundigen bij het ontwikkelen en uitvoeren van programma’s en interventies. Daarbij is aandacht is voor uiteenlopende (culturele) achter­ gronden. De gemeente doet dit samen met het Amsterdams Netwerk Ervaringsdeskundigen. Doel: Zorgdragen voor een empathische en effectieve benadering van eenzaamheid. Rol gemeente: De gemeente Amsterdam zet ervaringsdeskundigen in voor kennis­ uitwisseling en stimuleert dit ook bij anderen organisaties.

Actie 5 Verbinding versterken tussen Meldpunt Zorg en Overlast en Buurtteams Inzet: Het versterken van de samenwerking tussen de meldpunten Zorg en Woonoverlast en de buurtteams, met als doel eenzame Amsterdammers sneller en effectiever door te verwijzen naar organisaties die passende ondersteuning kunnen bieden. Doel: Door de versterking van de samenwerking tussen de meldpunten Zorg en Woon­ overlast en de buurtteams kunnen Amsterdammers met gevoelens van eenzaamheid beter en gerichter worden geholpen. Daarmee krijgen zij sneller toegang tot de hulp en begeleiding die zij nodig hebben. Rol gemeente: De gemeente faciliteert en coördineert de versterking van de samenwerking tussen de meldpunten Zorg en Woonoverlast en de buurtteams. Dit omvat onder meer het bevorderen van effectieve communicatie en het monitoren van de doorverwijsprocessen. Daarmee waarborgen we dat Amsterdammers met gevoelens van eenzaamheid adequate ondersteuning kunnen krijgen.

14

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

Acties specifiek voor ouderen: dit gaan we doen! Actie 6 Intensiveren Welzijn op recept voor ouderen in Nieuw-West Inzet: In Nieuw-West wordt nauwer samengewerkt met de partners in het veld om eenzame ouderen die niet in beeld zijn, maar wel bij de huisartsen of apothekers komen, te bereiken. Doel: Eenzaamheid onder kwetsbare ouderen aanpakken door ze ondersteuning van een welzijnscoach te bieden die ze verbindt met de sociale basis. Rol gemeente: De gemeente betaalt en bevordert Welzijn op Recept in alle stadsdelen. In Nieuw-West worden extra trajecten Welzijn op Recept gesubsidieerd omdat de nood er hoog is. De huisartsen in Nieuw-West verwijzen ouderen met mentale klachten door naar welzijnscoaches. De welzijnscoaches zoeken naar passend aanbod in de sociale basis en bieden persoonlijke begeleiding hier naartoe.

Actie 7 Rouw en verlies Inzet: Aandacht voor het belang van ondersteuning voor ouderen die te maken hebben met rouw en verlies (conform gemaakte afspraken in het netwerk voor palliatieve zorg). Samen met het programma ouderen wordt deze actie nog verder uitgewerkt. Doel: Ouderen beter ondersteunen bij rouw en verlies, en ze de tools bieden om hier op een goede manier mee om te gaan. Door het vergroten van het bewustzijn en het bieden van concrete hulp, willen we voorkomen dat rouw leidt tot langdurige negatieve gevolgen voor het welzijn. Rol gemeente: De gemeente is partner van het Netwerk Palliatieve Zorg AmsterdamDiemen.

Acties specifiek voor jongvolwassenen: dit gaan we doen! Actie 8 Nieuwe actie om handelingsperspectief te bieden aan jongvolwassenen Inzet: Vergroten van de bewustwording onder jongvolwassenen over eenzaamheid door informatieve campagnes en het aanbieden van praktische tools en strategieën om met eenzaamheid om te gaan. De verdere uitwerking wordt afgestemd met Thrive en de stadsdelen. Hierbij worden mogelijkheden onderzocht binnen theoretische onderwijs­ instellingen. Doel: Jongvolwassenen er bewust van maken dat eenzaamheid veel voorkomt. We willen jongeren voorzien van concrete handvaten en middelen om deze gevoelens te herkennen en aan te pakken. Rol gemeente: De gemeente faciliteert de samenwerking tussen Thrive en de theoretische onderwijsinstellingen, ondersteunt de uitvoering van bewustwordingscampagnes, en zorgt voor de integratie van duurzame activiteiten in bestaande beleidsprogramma’s en initiatieven die jongvolwassenen helpen bij het omgaan met eenzaamheid.

15

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

Acties Actielijn 1 Kennisdeling en Preventie

Inspanningen

Algemene acties

Intensiveren: kennis en vaardigheden ontwikkelen rond vroegsignalering. • Eerste fase: Inventariseren van trainingsbehoeften en ontwikkelen van trainingsprogramma’s. • Uitvoering en uitrol. Versterken en opschalen communicatie activiteiten sociale basis. • Ontwikkelen van informatiemateriaal en communicatieplan. • Eerste distributie en publicatie van informatie. Extra inzet om informatie beschikbaar te stellen voor bewustwording. • Lancering winter bewustwordingscampagne en op gemeentelijke website meer informatie beschikbaar. • Evaluatie. Inzetten ervaringsdeskundigen bij trainingen, workshops en/of conferenties. • Verkenning met Amsterdams Netwerk Ervaringsdeskundigen. • Inzet van ervaringsdeskundigen. Verbinding versterken tussen Meldpunt Zorg en Overlast en Buurtteams. • Verkenning van samenwerkingsmogelijkheden en het vaststellen van gezamenlijke behoeften.

Acties specifiek voor ouderen

Intensiveren Welzijn op recept voor ouderen in Nieuw-West. Eerste gesprekken en verkenning. • Uitvoering van eerste gezamenlijke activiteiten. Rouw en verlies • Samen met programma Ouderen deze actie verder uitwerken en uitvoeren

Acties specifiek voor jongvolwassenen

Nieuwe actie om handelingsperspectief te bieden aan jongvolwassenen. Eerste gesprekken en verkenning. • Implementatie van pilot.

4.2. Actielijn 2 Amsterdam Verbindt: Samen Sterker door Vrijwilligerswerk Deze actielijn richt zich op het versterken van de sociale basis door het stimuleren van vrijwilligerswerk, met als doel eenzaamheid in Amsterdam te signaleren en te voorkomen. Vrijwillige inzet biedt niet alleen kansen om eenzaamheid te bestrijden, maar versterkt ook de sociale samenhang in buurten en wijken. Door het delen van kennis, deskundigheids­ bevordering en praktische ondersteuning helpt de gemeente Amsterdammers om actief bij te dragen aan een hechtere gemeenschap. De gemeente werkt samen met organisaties die vrijwilligerswerk ondersteunen om meer Amsterdammers te motiveren zich in te zetten voor hun buurt. Hierbij worden laag­ drempelige manieren om met vrijwilligerswerk te beginnen beter in kaart gebracht en versterkt. Daarnaast wordt begeleiding geboden aan vrijwilligers die zich verder willen ontwikkelen of langdurig willen bijdragen. Specifieke aandacht gaat uit naar Amster­ dammers die net met pensioen zijn en graag maatschappelijk actief willen worden. Tijdens de wintercampagne van Thrive Amsterdam, die loopt van november 2024 tot januari 2025, wordt extra aandacht gevraagd voor eenzaamheid. Door het delen van praktische tips en oproepen tot sociale betrokkenheid moedigen we Amsterdammers aan om actief bij te dragen aan het versterken van sociale verbindingen.

Tegelijkertijd onderzoeken we hoe jongvolwassenen beter bewust gemaakt kunnen worden van het vraagstuk eenzaamheid. Hierbij ligt de nadruk op het nog nadrukkelijker wijzen op de beschikbare hulpmiddelen die hen kunnen ondersteunen.

16

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

Door deze gezamenlijke inspanningen verbindt Amsterdam vrijwilligers, organisaties en bewoners, en wordt eenzaamheid effectief aangepakt. Samen bouwen we aan een sterker en socialer Amsterdam. Deze aanpak zorgt ervoor dat zowel de sociale basis als de eerstelijnszorg optimaal bijdraagt aan de vermindering van eenzaamheid en aan verbetering van het welzijn van alle Amsterdammers. Acties voor de komende periode De algemene acties hebben betrekking op zowel ouderen als jongvolwassen.

Algemene acties: dit gaan we doen! Actie 9 C  ampagne om Amsterdammers te activeren om naar elkaar om te zien middels vrijwilligerswerk Inzet: Er wordt een gerichte campagne gelanceerd om Amsterdammers bewust te maken van de waarde van vrijwilligerswerk in het tegengaan van eenzaamheid. Doel: Het doel is om inwoners te inspireren en activeren om zich in te zetten voor hun buurt en medebewoners. De inzet richt zich op het bieden van concrete informatie over vrijwilligerskansen en het wegnemen van drempels, zoals begeleiding bij de start en toegang tot lokale initiatieven. Rol gemeente: De gemeente faciliteert dit door samenwerking met organisaties, het ontwikkelen van materialen zoals promotievideo’s en flyers, en het organiseren van bijeenkomsten waar bewoners direct kennis kunnen maken met vrijwilligersmogelijkheden.

Actie 10 Wijktreffers Welzijn op Recept Inzet: Vanuit Welzijn op Recept worden Wijktreffers georganiseerd waarbij eerstelijns zorg en het sociaal domein elkaar ontmoeten. Tijdens deze bijeenkomsten wordt aandacht besteed aan eenzaamheid en de lichamelijke effecten ervan. Er wordt uitgewisseld wat er in de wijk beschikbaar is om eenzaamheid te bestrijden. Doel: Bewustwording vergroten en samenwerking tussen verschillende domeinen bevorderen. Rol gemeente: Welzijn op Recept wordt vanuit het projectteam van de gemeente georganiseerd.

17

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

Actie 11 V  rijwilligers werven en trainen Inzet: Het werven, trainen en begeleiden van vrijwilligers die een actieve rol kunnen spelen in het herkennen en aanpakken van eenzaamheid in hun buurt. We richten ons op het vergroten van hun kennis over signalen van eenzaamheid en het ontwikkelen van vaardig­ heden om hier effectief op te reageren. Vrijwilligers worden gestimuleerd om bij te dragen aan sociale betrokkenheid en verbinding in hun gemeenschap. Doel: Deze actie heeft als doel vrijwilligers te binden en boeien en hen te voorzien van de tools en kennis om eenzaamheid vroegtijdig te signaleren bij kwetsbare Amsterdammers, zoals ouderen en jongvolwassenen. Door hun betrokkenheid kunnen we eenzaamheid sneller herkennen en aanpakken, wat helpt om langdurige en ernstige eenzaamheid te voorkomen. Rol van de gemeente: De gemeente ondersteunt deze actie door het financieren van de wervingscampagne en training van vrijwilligers. We werken samen met lokale organisaties die verantwoordelijk zijn voor de uitvoer en begeleiding van het trainingsprogramma. Na afronding van de training integreren vrijwilligers de geleerde vaardigheden in hun dagelijkse vrijwilligerswerk en dragen zij bij aan eenzaamheidspreventie in hun eigen buurt.

Actie 12 Informele partijen versterken in Noord, Nieuw-West en Zuidoost Inzet: Informele partijen in de stadsdelen Noord, Nieuw-West en Zuidoost kunnen een training of workshop aanbieden aan hun vrijwilligers die zicht inzetten voor kwetsbare groepen die eenzaamheid ervaren. Deze trainingen worden gezamenlijk met lokale partijen ontwikkeld voor genoemde stadsdelen. Doel: Kennis vergroten op het gebied van eenzaamheid. Rol gemeente: De gemeente draagt financieel bij aan het ontwikkelen en aan het geven van de trainingen.

Actie 13 Versterken huidig aanbod Inzet: Bestaande organisaties ontwikkelen en ondersteunen sociale activiteiten en programma’s die gericht zijn op het bevorderen van sociale contacten onder jong­ volwassenen en ouderen. Doel: Investeren in projecten en initiatieven die sociale verbinding bevorderen. Rol gemeente: De gemeente Amsterdam biedt ondersteuning aan organisaties die nieuwe en effectieve werkwijzen invoeren. Maatschappelijke organisaties zijn eindverantwoordelijk voor de uitvoering en het beheer van sociale activiteiten.

18

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

Actie 14 Stedelijke campagne voor vrijwillige inzet Inzet: De gemeente Amsterdam start een brede wervingscampagne om vrijwilligerswerk te promoten en meer Amsterdammers aan te moedigen om actief bij te dragen aan hun buurt en gemeenschap. De campagne benadrukt de positieve impact van vrijwilligerswerk op het verminderen van eenzaamheid, zowel voor vrijwilligers als voor de mensen die zij ondersteunen.Daarnaast worden successen en persoonlijke verhalen van vrijwilligers gedeeld om inspirerende voorbeelden te bieden. Doel: Bewustwording creëren van de waarde van vrijwilligerswerk. Drempels wegnemen door heldere informatie over mogelijkheden en begeleiding te bieden. Het activeren van inwoners om zich structureel in te zetten als vrijwilliger, met specifieke aandacht voor jongvolwassenen en senioren. Rol gemeente: De gemeente ontwikkelt de campagne in samenwerking met vrijwilligersorganisaties en biedt communicatiemateriaal, zoals video’s, posters, en online content. Er wordt samengewerkt met lokale netwerken om Amsterdammers direct te benaderen.

Acties specifiek voor ouderen: dit gaan we doen! Actie 15 Buurtinitiatieven versterken in Noord, Nieuw-West en Zuidoost Inzet: Investeren in bestaande sociale structuren in de stadsdelen Noord, Nieuw-West en Zuidoost en het creëren van nieuwe mogelijkheden voor ontmoeting en verbinding voor ouderen. We kozen voor deze stadsdelen omdat hier eenzaamheid het meest voorkomt. De investering omvat het financieren van buurtinitiatieven, het opzetten van ontmoetings­ plekken en het organiseren van evenementen Hierbij maken we ook een koppeling met Zorgzame Buurten uit het Programma Ouderen/prioritaire opgave coalitie ouderen Amsterdam Vitaal en Gezond. Doel: Het creëren van een ondersteunende gemeenschap waarin ouderen zich verbonden voelen en eenzaamheid wordt verminderd. Rol gemeente: De gemeente draagt niet alleen financieel bij aan de uitvoering van deze initiatieven, maar vervult ook een coördinerende en faciliterende rol. Dit betekent dat de gemeente actief betrokken is bij het opzetten en ondersteunen van ontmoetingsplekken, het begeleiden van lokale organisaties en vrijwilligers, en het waarborgen van de samen­ werking tussen verschillende partners zoals welzijnsorganisaties, zorginstellingen en bewonersgroepen.

Daarnaast monitort de gemeente de voortgang van de projecten en evalueert de effectiviteit van de initiatieven om te zorgen dat deze daadwerkelijk bijdragen aan het verminderen van eenzaamheid onder ouderen.

19

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

Acties specifiek voor jongvolwassenen: dit gaan we doen! Actie 16 Extra ondersteuning voor jongvolwassenen met een licht verstandelijke beperking Inzet: Deze doelgroep vraagt om extra ondersteuning omdat jongvolwassenen met een licht verstandelijke beperking vaker dan gemiddeld te maken hebben met sociale uitsluiting en eenzaamheid. Door ze beter te betrekken bij de samenleving en ze toegang te bieden tot meer middelen en mogelijkheden, kunnen we hun welzijn en sociale integratie verbeteren. Initiatieven binnen de sociale basis die gericht zijn op jongvolwassenen met een licht verstandelijke beperking kunnen rekenen op extra ondersteuning. Doel: Extra ondersteuning voor bestaande initiatieven binnen de sociale basis die zich richten op jongvolwassenen met een licht verstandelijke beperking. Rol gemeente: De gemeente draagt financieel bij. Ook monitort de gemeente de voortgang en effectiviteit van de initiatieven om ervoor te zorgen dat de ondersteuning bijdraagt aan het verminderen van sociale uitsluiting en eenzaamheid in deze doelgroep. Acties Actielijn 2 Amsterdam Verbindt: Samen Sterker door Vrijwilligerswerk

Inspanningen

Algemene acties

Campagne omzien naar elkaar. •V  rijwilligerswerk onder de aandacht brengen bij Amsterdammers. Informele partijen versterken in Noord, Nieuw-West en Zuidoost. •O  ntwikkeling van trainingsmateriaal en planning samen met stadsdelen en lokale partners. • E erste trainingen en workshops. Wijktreffers Welzijn op Recept. •V  oorbereiding en planning. • E erste Wijktreffer. • E valuatie en indien nodig voorbereiding tweede ronde. Versterking huidig aanbod. • I nventarisatie van behoeften in samenwerking met de stadsdelen. • Start van ondersteuningsactiviteiten. Werven, trainen en begeleiden van vrijwilligers. • T rainingen aanbieden. Stedelijke campagne vrijwillige inzet •W  erven van nieuwe vrijwilligers om eenzaamheid in de stad te verminderen

Acties specifiek voor ouderen

Buurtinitiatieven versterken in Noord, Nieuw-West en Zuidoost. • I nventariseren van bestaande buurtinitiatieven en identificeren van behoeften.

Acties specifiek voor jongvolwassenen

Extra ondersteuning voor jongvolwassenen met een licht verstandelijke beperking (lvb). • I nventarisatie van bestaande initiatieven en behoeften van jong­ volwassenen met een lvb. •O  ntwikkeling van nieuwe ondersteuningsinitiatieven en uitbreiding van bestaande projecten. • I mplementatie en monitoring van extra ondersteuning.

20

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

Planning De aanpak van eenzaamheid is terug van nooit weggeweest. Ieder jaar ondernemen we diverse acties om eenzaamheid te bestrijden. Met dit actieplan brengen we nieuwe accenten aan, terwijl we voortbouwen op al bestaande initiatieven en acties. De in dit plan beschreven acties geven we vorm met de stadsdelen en lokale partijen. De coördinatie hiervan ligt bij de directie Jeugd, Zorg en Diversiteit. Zo hebben we de afgelopen jaren gewerkt, en dit blijven we doen. In 2023 was er geen actieplan, maar waren wel incidentele middelen vanuit GALA beschikbaar. Destijds is er door het college – in overleg met de stadsdelen – voor gekozen om deze middelen over een periode van twee jaar te verdelen. Daarbij ging ongeveer 85% per jaar naar het versterken van het aanbod in de stadsdelen. Met de middelen die voor dit actieplan beschikbaar zijn, zullen de resterende middelen van 2024 en de middelen van 2025 worden ingezet voor de twee actielijnen.

Actielijn 1 Tijdlijn Overzicht Kennis en vaardigheden ontwikkelen: • Eerste fase: Inventariseren van trainingsbehoeften en ontwikkelen van trainingsprogramma’s: december 2024 – april 2025. • Uitvoering en uitrol: mei 2025 – december 2025. Beschikbaar stellen van informatie: • Ontwikkelen van informatiemateriaal en communicatieplan: december 2024 – februari 2025. • Eerste distributie en publicatie van informatie: maart 2025 – december 2025. Inzet van ervaringsdeskundigen: • Verkenning met Amsterdams Netwerk Ervaringsdeskundigen: januari 2025 – april 2025. • Inzet van ervaringsdeskundigen: mei 2025 – december 2025. Verbinding versterken tussen Meldpunt Zorg en Overlast en Buurtteams: • Eerste fase: Verkenning van samenwerkingsmogelijkheden en het vaststellen van gezamenlijke behoeften: december 2024 – april 2025. • Ontwikkeling en afstemming van samenwerkingsstrategie: mei 2025 – december 2025. Verkennen met Thrive binnen theoretische onderwijsinstellingen: • Eerste gesprekken en verkenning: januari 2025 – juni 2025. • Implementatie van pilot: september 2025 – december 2025. Samenwerken met Welzijn op Recept in Nieuw-West: • Eerste gesprekken en verkenning: januari 2025 – april 2025. • Uitvoering van eerste gezamenlijke activiteiten: mei 2025 – december 2025.

21

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

Actielijn 2 Tijdlijn Overzicht Stedelijke campagne voor vrijwillige inzet • Communicatieplan maart. • Uitvoering mei. Monitoren • Begin 2025 samen met partners de indicatoren bepalen voor monitoring • Medio 2025 tussentijdse stand • Begin 2026 eindevaluatie Trainingen en workshops: • Ontwikkeling van trainingsmateriaal en planning samen met stadsdelen en lokale partners: januari 2025 – april 2025. • Eerste trainingen en workshops: mei 2025, daarna doorlopend. Versterken huidig aanbod en informele partijen versterken: • Inventarisatie van behoeften in samenwerking met de stadsdelen: januari 2025 – maart 2025. • Start van ondersteuningsactiviteiten: mei 2025, daarna doorlopend. Wijktreffers: • Voorbereiding en planning: april – mei 2025. • Eerste Wijktreffers: juni 2025. • Evaluatie en voorbereiding tweede ronde: november 2025. • Tweede Wijktreffers: december 2025. Monitoren • Begin 2025 samen met partners de indicatoren bepalen voor monitoring • Medio 2025 tussentijdse stand • Begin 2026 eindevaluatie De planning van de Wijktreffers kan afwijken.

Buurtinitiatieven versterken in Noord, Nieuw–West en Zuidoost: • Inventariseren van bestaande buurtinitiatieven en identificeren van behoeften: december 2024 – maart 2025 • Toewijzing van financiering en middelen: april 2025 – augustus 2025 • Implementatie van nieuwe en versterkte initiatieven: september 2025 – december 2025 Extra ondersteuning voor jongvolwassenen met een licht verstandelijke beperking (lvb): • Inventarisatie van bestaande initiatieven en behoeften van jongvolwassenen met een lvb: december 2024 – februari 2025. • Ontwikkeling van nieuwe ondersteuningsinitiatieven en uitbreiding van bestaande projecten: maart 2025 – juni 2025. • Implementatie en monitoring van extra ondersteuning: juli 2025 – december 2025.

22

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

Budget Hieronder het totaalbudget voor het actieplan. Het gaat hier om incidentele middelen uit het Gezond Actief Leven Akkoord (GALA). 2024

2025

Totaal

Budget

Eenzaamheid

€ 486.108

€ 405.113

€ 891.221

Actielijn 1

€ 28.595

€ 245.800

€ 274.395

Actielijn 2

€ 457.513

€ 159.313

€ 616.826

* De genoemde bedragen per actielijn zijn schattingen en kunnen afwijken. De specifieke uitgaven per actielijn en acties worden – na afstemming met stadsdelen en de GGD – verder uitgewerkt. * Het college heeft op 27 september 2023 besloten om de middelen van het GALA van 2024 voor 85% toe te kennen aan de partners binnen de sociale basis ter versterking van het thema eenzaamheid. De stadsdelen hebben gesprekken gevoerd. In samenwerking met directie Jeugd, Zorg en Diversiteit zijn er subsidies toegekend en beschikt. Dit houdt in dat €457.513 is uitbesteed om de sociale basis, waar onder ook informele partijen, te versterken en €28.595 ingezet voor stedelijke acties, denk hierbij aan de week tegen eenzaamheid, de wintercampagne, conferentie etc. Meer informatie: zie bijlage.

23

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

Bijlagen A

Voorgeschiedenis: Aanpak 2017-2018

De gemeente heeft in 2017 en vervolgens in 2018 naar aanleiding van de aangenomen motie 931.16 van de gemeenteraad in 2016 na het verkennen van de mogelijkheden in 2018 het plan van aanpak Eenzaamheid pak je samen aan uitgevoerd. Deze aanpak betrof een samenwerking tussen vele partners en organisaties in de stad. De uitkomst van deze aanpak leidde tot de conclusie dat er geen quick fix bestaat en niet één partij of sector dé oplossing heeft voor de preventie en aanpak van vereenzaming. Bij het verminderen van eenzaamheid gaat het om een slow fix en het structureel aandacht hebben voor eenzaamheid in de dagelijkse uitvoeringspraktijk van de betrokken organi­ saties. Uit een eerder plan van aanpak uit 2018 is daarnaast gebleken, dat het voorkomen van vereenzaming vraagt om “omzien naar elkaar” en om een integrale samen­werking in de gebieden. Vereenzaming duurzaam aanpakken kan alleen wanneer we met veel partijen samen doen wat werkt, dit niet eenmalig doen en vooral structureel en te blijven leren en verbeteren. Sinds januari 2020 is de aanpak van eenzaamheid geïntegreerd in de sociale basis van de stadsdelen. Hier vinden de activiteiten plaats die bijdragen aan het verminderen van eenzaamheid, zoals lotgenotengroepen, seniorenmiddagen en maatjesprojecten. Bovendien is eenzaamheid nu ook opgenomen in het nieuwe stedelijk kader.

Dit zorgt voor een solide borging binnen het sociale beleid van de gemeente.

24

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

B

Beleidsterreinen en programma’s

Sociale Basis Door de gezamenlijke inspanningen van de Aanpak Eenzaamheid en het programmateam Sociale basis is eenzaamheid erkend als een van de voornaamste uitdagingen waar de stad de komende jaren voor staat (zie bijlage A voor de voorgeschiedenis). We hebben dit binnen het stedelijk kader sociale basis 2019/2022 ook zo vastgelegd. Sinds januari 2020 wordt de aanpak van eenzaamheid geïntegreerd uitgevoerd binnen de sociale basis in de stadsdelen. Hier vinden uiteenlopende activiteiten plaats die bijdragen aan het verminderen van eenzaamheid. Denk daarbij aan buddyprojecten, lotgenoten­ groepen, ontmoetingen en maatjesprojecten. Binnen deze activiteiten zijn de werkzame elementen van eenzaamheidsbestrijding terug te vinden. Deze werkzame elementen zijn in vorige aanpakken uitgeprobeerd, doorontwikkeld en onderzocht. Om eenzaamheid te bestrijden, worden ook veel activiteiten georganiseerd door informele partijen binnen de sociale basis. Daarnaast is eenzaamheid een veel terugkerend onderwerp binnen de gebiedsgerichte opgave sociaal (zie voor verdere toelichting Gebiedsgerichte opgaven sociaal (GOS) - Sociaal Domein (amsterdam.nl). Het thema eenzaamheid is in 2024 opnieuw opgenomen in het nieuwe stedelijk kader Sociale basis 2025-2030. De sociale basis is er voor en door alle Amsterdammers.

Daarbij wordt geïnvesteerd in Amsterdammers in de meeste kwetsbare situaties en in de meest kwetsbare gebieden in de stad. Maatschappelijke opvang en formele zorg Naast de inspanningen van de sociale basis speelt ook de maatschappelijke opvang een cruciale rol in de aanpak van eenzaamheid. Binnen deze sector worden verschillende projecten uitgevoerd door partijen die actief zijn binnen de maatschappelijke opvang. Ze richten zich daarbij ook op het bestrijden van eenzaamheid. Denk bijvoorbeeld aan inloophuizen en lotgenotengroepen. Verder worden ook signalen van eenzaamheid opgevangen door de formele zorg, met name door huisartsen en door de medewerkers van de buurtteams. Deze professionals kunnen de hulp inschakelen van de welzijnscoaches van Welzijn op Recept wanneer zij psychosociale problematiek tegenkomen bij hun cliënten. De buurtteams fungeren als verwijzers voor verdere hulpverlening. Gezondheidsbeleid Binnen het gezondheidsbeleid van Amsterdam is er aandacht voor eenzaamheid en met name voor ouderen in een kwetsbare positie. Een belangrijke speler op dit gebied is Thrive Amsterdam Mentaal Gezond, een programma van de GGD Amsterdam. Dit programma richt zich op de preventie van mentale klachten en bevordering van de veerkracht van alle Amsterdammers. Eenzaamheid is daarbij een belangrijk thema. Thrive is er om kennis te delen en als aanjager te fungeren.

Thrive is er ook om als verbinder te fungeren binnen het netwerk van partners en bewoners die zich inzetten voor de verbetering van de mentale gezondheid in de stad. Voor primair onderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs heeft Thrive het programma Gezonde School ontwikkeld. Mentaal welbevinden maakt hier deel van uit.

25

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

Amsterdam Vitaal en Gezond Eenzaamheid neemt ook een belangrijke plaats in binnen de aanpak Amsterdam Vitaal en Gezond. Eenzaamheid is toegenomen sinds de coronapandemie (zie ook hoofdstuk Analyse). Het is relevant om op deze opgave samen te werken. We pakken dit daarom op vanuit het samenwerkingsverband AV&G dat bestaat uit de gemeente, Zilveren Kruis, alle zorg- en welzijnspartijen (verenigd in de Sigra), Cliëntenbelang Amsterdam en de Elaa. Met name binnen de coalitie ouderen krijgt de opgave prioriteit: de coalitie werkt aan het vergroten van sociale verbinding en de vermindering van eenzaamheid. Programma Ouderen in Amsterdam Het programma Ouderen in Amsterdam is in juli 2024 vastgesteld door het college van B&W. Zoals uit de analyse van de cijfers al bleek, stijgt het aantal Amsterdamse 65-plussers naar verwachting van circa 127.000 in 2023 naar 190.000 in 2050. Met het plan Ouderen in Amsterdam zet de gemeente in op het creëren van nieuwe sociale samenhang rondom oudere Amsterdammers met laagdrempelige ontmoetingen en activiteiten in de buurt. Ook wordt gewerkt aan het dementie-vriendelijk maken van de stad. We zorgen voor goede mantelzorgondersteuning en we stimuleren de vitaliteit van ouderen. Onderdeel van het Programma Ouderen is het programma Vitaal ouder van de GGD.

Hierin staat de ambitie beschreven om ouderen in Amsterdam volwaardig deel te laten nemen aan het maatschappelijk leven en een betekenisvol en prettig leven te kunnen leiden. Daar wil het programma met nadruk aan bijdragen. Een afname in vitaliteit – bijvoorbeeld door gezondheidsproblemen – kan leiden tot meer eenzaamheid doordat sociale contacten verminderen. Omgekeerd kan eenzaamheid de vitaliteit negatief beïnvloeden. Het behoud van vitaliteit is daarom essentieel om eenzaamheid te voorkomen. Dit kan worden bereikt door beweging, gezonde voeding en het stimuleren van sociale contacten. Ander beleid dat bijdraagt aan verminderen eenzaamheid Er zijn ook andere beleidsdomeinen waarin eenzaamheid bestreden wordt, zonder dat daar een specifieke focus op ligt. De gemeente heeft bijvoorbeeld actief armoedebeleid, gericht op het stimuleren van participatie en deelname aan activiteiten. Initiatieven zoals de Stadspas en de Regeling tegemoetkoming meerkosten dragen bij aan het verminderen van sociaal isolement. Dit is een regeling voor Amsterdammers met een laag inkomen. Zij kunnen een vergoeding krijgen voor extra kosten die zij bijvoorbeeld maken voor hun eigen ziekte of beperking of die van hun kinderen. Een ander voorbeeld is de training die klantmanagers van directie Werk, Participatie en Inkomen krijgen om eenzaamheid te herkennen.

In het jeugddomein gebeurt iets vergelijkbaars voor jongeren in de stad. Denk daarbij aan jongerenwerk, inzet op de Maatschappelijk Diensttijd en op de kennisalliantie gericht op jongeren en jongvolwassenen.

26

Impulsplan: Amsterdam Verbindt

C

Overzicht toegekende projecten (extra)subsidies uit SPUK in 2024

Stadsdeel

Periode: 1 oktober 2023 t/m 31 december 2023

Periode: 1 januari 2024 t/m 31 december 2024

Totaal

Centrum

€ 19.206

€ 36.075

€ 55.281

Noord

€ 35.832

€ 54.173

€ 90.005

Nieuw-west

€ 46.150

€ 69.400

€ 115.550

Oost

€ 42.637

€ 64.968

€ 107.605

Weesp

€ 6.230

€ 9.494

€ 15.724

West

€ 20.000

€ 92.187

€ 112.187

Zuid

€ 26.250

€ 90.590

€ 116.840

Zuidoost

€ 39.012

€ 98.544

€ 137.556

totaal

€ 235.317

€ 430.513

€ 665.830

Toelichting: Deze bedragen zijn verdeeld door middel van de verdeelsleutel die ook werd gehanteerd voor de sociale basis middelen.

27

Impulsplan: Amsterdam Verbindt