Het Parool De politie chanteerde mij

De politie chanteerde mij, ik moest weg' 23 sep 2023 14:00 Copyright 2023 DPG Media B.V. All Rights Reserved Auteur: BAS SOETENHORST Een kritische getuigenis in de rechtszaal over zijn werkgever kwam de Amsterdamse politieambtenaar Joeri Bagaya duur te staan. Onder dreiging van een disciplinair onderzoek stemde hij in met zijn vertrek. 'Als je de politie bekritiseert, loopt het slecht met je af.' Interview : Hoe de politie zich ontdeed van een dissidente agent DE BRIEF Politieambtenaar Joeri Bagaya voelt zich onder druk gezet. Chantage, zo noemt hij het. Hij heeft in een slepende rechtszaak tegen de politie een getuigenverklaring afgelegd ten gunste van de linkse activist Frank van der Linde. En nu heeft Bagaya vanwege die verklaring een brief ontvangen van zijn korpschef Frank Paauw, gedateerd 22 mei 2023. Paauw kondigt in de brief een disciplinair onderzoek tegen hem aan op verdenking van (ernstig) plichtsverzuim. Het onderzoek is mede gericht op de vraag of Bagaya de politie imagoschade heeft toegebracht. Opvallend is dat het disciplinaire onderzoek tegen Bagaya meteen is opgeschort in afwachting van een 'outplacementtraject', gericht op het vinden van een andere baan.

Citaat uit Paauws brief: 'Afhankelijk van de start en/of afloop van het outplacementtraject zal worden beoordeeld of het disciplinair onderzoek weer hervat zal worden.' Bagaya: "Hier staat in feite dat als ik niet akkoord zou gaan met mijn vertrek, alsnog een straf kan volgen zoals schorsing, oneervol ontslag en in het uiterste geval strafontslag en een jaar gevangenisstraf. Dat is dus chantage." Signaal voor andere agenten De politie spreekt van 'ontslag op eigen verzoek' (zie kader op pagina 15). Maar als het disciplinair onderzoek bedoeld was om Bagaya (51) weg te werken, dan is dat gelukt. "Het hing als een zwaard van Damocles boven mijn hoofd," zegt hij er zelf over. Inmiddels niet meer. Per 15 september is zijn 21-jarig dienstverband ten einde. Daarmee is het onderzoek van de baan. Voor Bagaya het moment om de buitenwacht te vertellen wat hem is overkomen, in een uitgebreid interview met Het Parool.

1

"Hier komt het op neer: de politie probeert een onschuldige activist kapot te procederen en degene die dat aan de kaak stelt de mond te snoeren. Zie het als een signaal voor andere agenten: als je het waagt de politie te bekritiseren, loopt het slecht met je af." De zaak houdt verband met de bejegening door de politie van Van der Linde. Bagaya: "Hij is ten onrechte behandeld als potentiële extremist." Een half jaar geleden zei Bagaya in de Amsterdamse rechtbank hetzelfde en noemde hij hem 'een vreedzame activist'. Die getuigenverklaring is Bagaya niet in dank afgenomen: "Het heeft geleid tot het disciplinaire onderzoek tegen mij." De activist Om Bagaya's positie te begrijpen, zoomen we eerst in op Frank van der Linde, een geharnast activist die onder meer strijdt tegen racisme, klimaatverandering en onderdrukking van de Palestijnen, en graag provoceert. Hij liet zich ooit wegslepen uit de gemeenteraad, viel burgemeester Femke Halsema thuis lastig over een dakloze, pleegde een inbraak in een leegstaand appartement om daklozen op te vangen en joeg protesten aan tegen een Amsterdamse stedenband met Tel Aviv. Hij kwam in het vizier van de gemeente, inlichtingendienst AIVD, terrorismewaakhond NCTV en de politie, die hem intern omschrijft als een beroepsactivist die het systeem wil ondermijnen.

Van 2017 tot maart 2019 zat hij in de gemeentelijke radicaliseringsaanpak, toen vrijwel uitsluitend bevolkt door extremistische moslims. Dat was omstreden; omdat Van der Linde nooit geweld gebruikt, vonden politie, openbaar ministerie én gemeenteambtenaren dat hij niet thuishoorde in de aanpak. Onder druk van burgemeester Eberhard van der Laan kreeg hij toch de status van potentieel extremist, waartegen instanties vergaande bevoegdheden konden inzetten. Agenten observeerden en achtervolgden hem, brachten contacten in kaart, hielden hem staande of pakten hem op. Bij reizen kreeg hij soms problemen omdat de terreurbestrijdingsafdeling van Europol door de politie was ingeseind. Het vergrootte de psychische problemen van Van der Linde, die al jaren geen vaste verblijfplaats heeft. Hij verloor zijn woning omdat zijn huisbaas vreesde voor wraakacties van rechts- extremisten die hij op de korrel nam. Achtervolgd naar woning moeder Ook nadat hij was uitgestroomd uit de radicaliseringsaanpak, hield de politie hem in de gaten. Zo zaten agenten hem bij de dodenherdenking in 2019 fysiek en online op de huid. Twee jaar later achtervolgden agenten in burger hem naar de woning van zijn bejaarde moeder.

Begin deze maand vernietigde de politie de registratie daarvan onder druk van de rechter, die bepaalde dat het simpele feit dat iemand actievoerder is, geen reden kan zijn om gegevens over zijn privéleven vast te leggen. Al enkele jaren is Van der Linde bijna fulltime bezig alle gebeurtenissen te 2

reconstrueren en de gevolgen terug te draaien. Hij heeft al meer dan 170 juridische procedures aangespannen, vooral om uit te vinden wat overheidsinstanties over hem verzamelden en deelden. Ook wil hij aantonen dat zijn grondrechten zijn geschonden. Op veel vlakken - maar niet op alle - geeft de rechter hem gelijk. In de wereld van linkse activisten geldt Van der Linde, die doorgaans zelf het woord voert in de rechtszaal, inmiddels als burgerrechtenexpert. In reactie op een artikel in Het Parool over zijn zaak erkende burgemeester Femke Halsema dit voorjaar dat hij gevrijwaard had moeten blijven van de radicaliseringsaanpak en recht heeft op schadevergoeding. 'Uit al onze gesprekken weet ik hoe groot het leed is dat u is aangedaan en dat spijt me zeer,' schreef Halsema hem. De kwestie werpt ook licht op een belangrijke inlichtingendienst van de politie, het Team Openbare Orde Inlichtingen (Tooi), dat Van der Linde bespioneerde. Burgemeester Halsema wil daar betere controle op en meldde deze week aan de gemeenteraad haar 'gezagsrol' te verstevigen. De bejegening van Frank van der Linde noemt ze 'een toetssteen' voor behoorlijk bestuur. Bestuurders en ambtenaren moeten eventuele fouten erkennen in de omgang met burgers, zei ze in de gemeenteraad. "Ik denk dat dat bij de heer Van der Linde is gebeurd." Dat klopt voor wat betreft het stadhuis. De politie is een ander verhaal.

Die kruist in de rechtszaal veelvuldig de degens met hem.De agent Om de verhoudingen te verbeteren benoemde de politie in 2021 een vaste contactpersoon die Van der Lindes talloze informatieverzoeken en klachten moest stroomlijnen. Daarmee zijn we terug bij het interview met Joeri Bagaya, die bij de politie vanaf 2011 was belast met het bestrijden van ondermijning op de Wallen en omgeving. Bagaya: "Na een ernstige burn-out begon ik begin 2021 een re-integratietraject bij een recherchepsycholoog, met als specialisme: risicotaxaties en dreigingsmanagement van risicovolle individuen. Ik hield me onder meer bezig met complexe dossiers rond personen die vastliepen bij de politie. Zo werd ik contactpersoon voor Frank van der Linde." Al snel concludeerde hij dat Van der Linde in zijn recht staat. "De politie vond dat hij niet thuishoorde in de radicaliseringsaanpak, waar hij door het stadhuis was ingeduwd. Tegelijkertijd vond iedereen hem lastig en vervelend. Hij kent wet- en regelgeving beter dan wie ook en slaat de politie daarmee om de oren. De politie kreeg geen vat op hem. Dan escaleerde het snel en diende Van der Linde klachten in. Het merendeel daarvan was gegrond." Waarover gingen die klachten? "Dat hij te snel werd aangehouden omdat hij ergens niet zou mogen staan. Of dat hij handboeien om kreeg hoewel hij meewerkte aan zijn arrestatie of zich alleen passief verzette.

In het politiesysteem was hij aangemerkt als Cter3

subject vanaf juni 2017 tot maart 2019. Cter staat voor contraterrorisme, extremisme en radicalisering. Het betekent dat iemand scherp in de gaten wordt gehouden. Agenten werden gealarmeerd als ze zijn naam door het systeem haalden. Dan kreeg hij zonder nadere aanleiding een veiligheidsfouillering of bij een aanhouding handboeien om." "Als je hem beter leert kennen, weet je dat hij heel links en fanatiek is, maar geweldloos. Hij houdt vaak eenmansprotesten, met bordjes als: 'Van der Laan zette mij valselijk op de terreurlijst, stop het ondermijnen van de rechtsstaat.' Dat is het niveau. Terwijl de Cter-afdeling focust op terroristen, uitreizigers, mensen die maatschappelijk ontwrichtend te werk gaan. Dat gold niet voor Van der Linde. Toch werd hij bejegend in lijn met de Cter-praktijk, als potentieel gevaarlijk individu." "De zogenoemde stopbrief vanwege misbruik van het klachtrecht was ook zo'n fout. In 2020 was Frank Paauw al zijn klachten zo zat, dat hij ze niet meer in behandeling liet nemen. Van der Linde zou het klachtrecht misbruiken." "Hoezo misbruiken? We hebben die man wat aangedaan en hij probeert dat te corrigeren.

Daar is het klachtrecht voor! De rechtbank vernietigde die stopbrief uiteindelijk indirect, via een complexe procedure." De leuze All Cops Are Bastards (ACAB) vindt hij gerechtvaardigd als harde kritiek op de politie vanwege gebrek aan zelfreflectie en het doodzwijgen van begane excessen. Hoewel hij erkent dat er ook goede agenten zijn, blijft hij de term gebruiken. "Op dat vlak ben ik het niet met hem eens. Het is te generaliserend, wat de argumenten ook zijn. Maar zo is hij." Hij werd ook beticht van antisemitisme. "Hij stond bij de politie te boek als antisemiet, terwijl hij in Israël heeft gewoond en Joodse vrienden heeft. Hij is tegen de agressie van de staat Israël jegens een minderheid, niet tegen het Joodse volk. Het is Van der Linde ten voeten uit dat hij zich verzette tegen de regeling die de burgemeester had bedacht voor proPalestijnse en pro-Israëlische betogers op de Dam. Die mochten nooit gelijktijdig demonstreren. Dat vond Van der Linde belachelijk. Hij betoogde als enige voor de Palestijnen als het de beurt was aan het Israëlkamp en werd veertien keer gearresteerd. Uiteindelijk dwong hij een beleidswijziging af. Nu kunnen proPalestina-activisten demonstreren wanneer ze willen." Deelden collega's uw mening over hem? "Met de recherchespycholoog en stafjurist van de politie vormde ik het kernteam dat zich met de zaak bezighield.

We hadden allemaal hetzelfde idee: Van der Linde is buitengewoon intelligent, sociaal, begaan met mensenrechten, provocerend, maar niet gewelddadig. We vonden dat de politie hem verkeerd bejegende, dat hij recht had op erkenning, excuses en mogelijk schadevergoeding." "Maar in februari vorig jaar viel ik opnieuw uit met een burn-out. Vanaf toen 4

zette de politie hem weer weg als een onverdraagzaam figuur die de organisatie overbelast met verzoeken om niet-bestaande documenten over hemzelf." "In de rechtszaal rekt de politie de zaak eindeloos en ze negeert uiteindelijk de intentie van gerechtelijke uitspraken. De politie gaat ervan uit dat de tegenpartij op een gegeven moment geen tijd en geld meer heeft en het opgeeft." Bent u niet een uitgerangeerde politieambtenaar die beschuldigingen verzint over zijn werkgever? "Mijn burn-out en de zaak-Van der Linde staan geheel los van elkaar. Ik ben met de politie lang in gesprek geweest over herplaatsing buiten de politieorganisatie, maar dat speelde al voordat Van der Linde me begin dit jaar opriep als getuige. Ik voelde me niet meer op mijn plek, had het idee dat men mij lastig vond." Aanvankelijk weigerde u te getuigen. "In eerste instantie riep Van der Linde het hele kernteam (de recherchepsycholoog, de stafjurist en ik) op. De stafjurist wilde de rechtbank melden dat wij geen zinvolle getuigenissen konden leveren. Ik zei dat ik meer informatie over Van der Linde heb gezien dan de politie hem heeft verstrekt. Uit haar reactie maakte ik op dat mijn getuigenis de strategie van de politie zou kunnen dwarsbomen.

De rechtszaak draaide immers om de vraag of Van der Linde alle politiegegevens had gekregen." "Bij zijn tweede verzoek om toch te getuigen deed Van der Linde een beroep op ons geweten. Dat raakte me enorm. Als politieambtenaar wil je boeven vangen en hulp verlenen. Wat nu als Van der Linde degene is die hulp nodig heeft en de politieorganisatie de spreekwoordelijke boef is? Geldt ons morele kompas dan niet? Ik besloot alsnog te getuigen en vanaf toen zat ik in het bakje met foute collega's." De politie zei dat u naar waarheid kon verklaren in de rechtszaal. "Pas nadat ik was gewaarschuwd voor het schenden van mijn geheimhoudingsplicht en het plegen van een ambtsmisdrijf. Aan alles straalde de politie uit dat ik beter kon wegblijven. Tegen de rechtbank zei de politie aanvankelijk dat mijn getuigenis niets zou toevoegen. Pas nadat ik intern had gezegd dat ik me onder druk gezet voelde, mocht ik 'als privépersoon' getuigen. Dat was onzin, want ik ben als politieambtenaar op een misstand gestuit. Maar het was beter dan niets." Op de zitting zei u dat de politie Van der Linde heeft tegengewerkt en dat hij recht heeft op excuses en schadevergoeding. "Dat sloeg op het feit dat hij vanwege zijn opname in de radicaliseringsaanpak als Cter-subject in de politiesystemen belandde, terwijl de politie vooraf vond dat hij helemaal niet in de aanpak thuishoorde.

Je moet het zo zien: de bovenlaag is verantwoordelijk voor plaatsing in de radicaliseringsaanpak. De uitvoerende laag daaronder effectueerde dat met tegenzin. Dan krijg je de 5

werkvloer: agenten die op straat met hem worden geconfronteerd en conform de richtlijnen handelen, niet wetende dat hij ten onrechte in die aanpak zat. Daardoor is zijn leven op zijn kop gezet." De politie ontkent dat bewust informatie is achtergehouden en dat ze gegevens over Van der Linde bezit afkomstig van haar eigen inlichtingendienst en de NCTV. "Dat is aantoonbaar onjuist. Dat heb ik de juristen meteen na de zitting gezegd. Bij de rechtbank heb ik daar nadien een schriftelijke verklaring over ingediend." De rechtbank leek niet onder de indruk. Die zag uiteindelijk geen bewijs van achtergehouden stukken. "Als de politie niet alle informatie naar de rechtbank stuurt, is er lastig achter te komen welke stukken worden achtergehouden." De politie kondigde na uw getuigenis een disciplinair onderzoek aan, onder andere omdat u zichzelf bij Van der Linde zou hebben aangeboden als getuige, zich na de zitting ongepast gedroeg jegens collega's en interne e-mails met hem deelde. "Het enige dat ik met hem heb gedeeld is de e-mail waarin de politie waarschuwde dat ik mijn geheimhoudingsplicht zou schenden. Dat vond ik transparant jegens alle procespartijen en de rechtbank. Ik merkte in aanloop naar de zitting dat de politie niet fair opereerde jegens Van der Linde." Bent u inmiddels bevriend met hem? "Als contactpersoon bouwde ik een zakelijke vertrouwensband op.

Dat was mijn opdracht. En naarmate ik zijn dossier nauwkeuriger bestudeerde, groeide mijn begrip voor hem." Het disciplinaire onderzoek werd opgeschort in afwachting van een outplacementtraject. "Dat illustreert dat de politie niet integer handelt. Op de werkvloer zeggen we gekscherend dat integriteit ophoudt vanaf schaal 11. Het integriteitsstatuut lijkt een managementtool om politiemensen met een lagere rang in te tomen." "Wie begaat hier nu plichtsverzuim? De organisatie die grondrechten van een burger tart? Of een politieambtenaar die op basis van zijn ambtsbelofte doet wat van hem verwacht mag worden: waarheidsvinding?" Heeft u eerder overwogen naar buiten te treden? "Een maand vóór de zitting ben ik naar het Huis voor Klokkenluiders gestapt. Daar zeiden ze dat een onderzoek vanwege personeelsgebrek wel een jaar op zich kon laten wachten, en dat ik me beter kon wenden tot het klokkenluidersmeldpunt van de politie zelf. Die onderbezetting is natuurlijk schokkend. Daar zou de politiek zich niet bij neer moeten leggen." Bent u naar het interne meldpunt gestapt?

6

"Op 22 maart, een week voordat ik in de rechtbank getuigde. Ik heb inmiddels begrepen dat de landelijke korpsleiding vindt dat geen sprake is van een misstand, maar officieel loopt nog een onderzoek naar mijn melding. Ondertussen had ik een beschermde status als klokkenluider en mocht ik niet benadeeld worden door mijn gang naar het interne meldpunt. Hoe dat zich verhoudt tot het disciplinaire onderzoek dat in mei werd aangekondigd, snap ik ook niet." Klokkenluiders eindigen meestal in een caravan. "Mede daarom ben ik akkoord gegaan met de voorwaarden van mijn vertrekregeling, waarover is vastgelegd dat ik er op details niks over mag zeggen." Het moet een onbevredigende afloop zijn. "Ik was liever de principiële strijd aangegaan. Maar mensen om me heen waarschuwden daartegen en het disciplinaire onderzoek had kunnen uitmonden in een straf waarvan ik de rest van mijn loopbaan last zou hebben. Ik laat de strijd nu aan anderen in de politieorganisatie, in de hoop dat het vermogen tot zelfreflectie het wint van de huidige tunnelvisie." VERANTWOORDING Het Parool bezit de brief waarin de politie een disciplinair onderzoek aankondigt tegen Joeri Bagaya en de bevestiging van zijn melding bij het Klokkenluidersmeldpunt Politie.

Dat geldt ook voor een bij de rechtbank ingediende verklaring van een medewerker van de Amsterdamse ombudsman, die bevestigt dat alle leden van het 'kernteam' vonden dat de politie fouten had gemaakt jegens Frank van der Linde, met voor hem zware gevolgen. Van der Linde heeft ook een document verstrekt dat bewijst dat hij 'Cter-subject' was van juni 2017 tot maart 2019. POLITIE: 'ONTSLAG WAS OP EIGEN VERZOEK' De kritiek en beschuldigingen van Joeri Bagaya jegens zijn ex-werkgever zijn voorgelegd aan de Amsterdamse politie. Die reageert als volgt: 'De heer Bagaya is onlangs ontslag op eigen verzoek verleend. Alle stappen rond zijn reintegratie, outplacement en het disciplinaire onderzoek zijn altijd transparant en zorgvuldig met hem gedeeld. Wat betreft de zaak- Van der Linde is veel te zeggen. Het gaat om een complexe en vooral gejuridiseerde zaak. Er liepen en lopen talloze klachten en procedures van zijn kant. Onlangs heeft de rechtbank in een tussenvonnis in de hier aangehaalde zaak gesteld dat we zorgvuldig onderzoek hebben gedaan. Aangezien deze procedure nog loopt, weerhoudt ons dat ervan om verder inhoudelijk commentaar te geven.' De nationale korpsleiding is gevraagd naar Bagaya's contact met het interne meldpunt van de politie voor misstanden en naar de rechtspositionele bescherming van melders.

Een woordvoerder antwoordt dat de politie 'vanwege de vertrouwelijkheid van meldingen' niet kan ingaan op de zaak. 'In algemene zin betekent het doen van een melding niet dat er geen oriënterend of disciplinair onderzoek zou kunnen plaatsvinden naar een eventueel plichtsverzuim.' 7

Het Huis voor Klokkenluiders bevestigt begin dit jaar Bagaya te hebben gesproken.

8