Halfjaarrapportage voortgang maatregelen schoon afvalvrij.pdf

Rapport 1e halfjaar 2025

Voortgang in de maatregelen Schoon en Afvalvrij

Inleiding PIJLER

Het ‘Kader Schoon en Afvalvrij 2025-2028’ is door de gemeente­ raad op 11 december 2024 vast­ gesteld. In dat document wordt de integrale aanpak voor schoon en afvalvrij voor de komende jaren beschreven. Deze aanpak bestaat uit zes pijlers waar diverse maatregelen onder vallen die als doel hebben om te komen tot een schone stad. Het gaat om de volgende zes pijlers:

1 het voorkomen van afval

PIJLER

2 aanbiedmogelijkheden op orde

PIJLER

3 informeren, motiveren en handhaven

PIJLER

4 reinigen waar nodig

PIJLER

5 samen met de stad

PIJLER

6 hoogwaardige verwerking

PIJLER

1

3

Pijler 1. Het voorkomen van afval Het ontstaan van afval wordt beïnvloed door keuzes van ontwerpers, producenten en inkopers van producten die bepalend zijn voor de levensduur van de producten. Daarbij spelen kwaliteit, reparatiemogelijkheid, terugname­ beleid, recyclemogelijkheid en bereidheid of consumenten van deze mogelijk­ heden al dan niet gebruik willen maken, een rol. De gemeente neemt hierin verantwoordelijkheid door invloed uit te oefenen via de eigen inkoop, vergunning­­verlening en via lobbyen bij mede­overheden en stakeholders.

De landelijke invoering van statiegeld op flesjes en blikjes heeft de intentie om afval te voorkomen, maar leidt in de grote steden juist voor meer afval door het zoeken naar statiegeldverpakkingen in afvalbakken. Een belangrijke reden dat er nog zoveel verpakkingen in de bakken terechtkomen is dat er nog onvoldoende inzamelmogelijkheden gerealiseerd zijn. De producenten van statiegeldproducten zijn verantwoordelijk voor een goed werkend inzamelsysteem. Dit systeem functioneert tot op heden onvoldoende. Totdat de producenten het probleem van inzameling oplossen, richten wij ons vanuit de Aanpak Schoon en Afvalvrij op de bestrijding van zwerfafval als

gevolg van het leeghalen van de afvalbakken en openscheuren van huisvuilzakken, en helpen we zoeken naar geschikte inzamellocaties.

Inzamelsystemen voor statiegeldverpakkingen Waar kunnen we bulkinzamelmachines plaatsen om statiegeldverpakkingen in te leveren: • We zoeken mogelijkheden om statiegeld­verpak­ kingen in te zamelen op terrein en in gebouwen van de gemeente. Voor het beheer wordt daarbij door Verpact/Statiegeld NL een vergoeding beschik­baar gesteld. Daarnaast dragen zij zorg voor het leveren en plaatsen van de machines. In

maart is er een bulkmachine in gebruik genomen op het gemeentelijk recyclepunt aan de Marie Baronlaan in een samenwerking met Verpact/ Statiegeld NL.1 • We zien mogelijkheden voor inname van statie­ geldverpakkingen bij zwembaden, sporthallen, sportparken en stadsloketten. We verwachten dit jaar proeven op deze locaties te kunnen starten. • We starten in het tweede kwartaal 2025 in samen­ werking met Verpact/Statiegeld NL een proef op de Nieuwmarkt en de Ten Kate markt met een

1 Hiermee is uitvoering gegeven aan motie 123.24 van de leden Nijssen, Lust, Havelaar en Kabamba inzake ‘Onderzoek mogelijke locaties voor extra statiegeldautomaten in overdekte gemeentelijke locaties’.

4

PIJLER

Het voorkomen van afval

plaatsen van statiegeldautomaten op hun locaties te verkennen. De uitkomsten van de gesprekken laten beperkingen zien waardoor plaatsing op dit moment niet haalbaar is. – NS/Prorail geeft aan momenteel niet verder op te schalen omdat er onvoldoende statiegeld wordt ingeleverd in de automaten op de stations, ondanks extra inzet op communicatie. – Het GVB heeft aangegeven geen mogelijk­ heden te zien voor het plaatsen van statiegeld­ automaten op stations. De belangrijkste redenen hiervoor zijn het ruimtegebrek, de strikte brandveiligheidseisen en de zorg over

mobiel inzamelpunt. Daar testen we of de markt een geschikte plek is om statiegeld­verpakkingen in te zamelen. • We zijn in gesprek met het Leger des Heils om in hun gebouwen een bulkmachine te plaatsen. Hoewel zij in eerste instantie positief reageerden, is er nu twijfel ontstaan vanwege hun beperkte ruimte, en ook vanuit angst voor te verwachten escalatie. We blijven in gesprek en zoeken naar andere mogelijkheden om samen te werken. • Wij hebben contact gezocht met NS/Prorail, GVB en Q-park om de mogelijkheden voor het

1

sociale veiligheid. Er is bezorgd­heid dat het plaatsen van statiegeld­automaten mogelijk nietreizigers aantrekt. – Ten slotte heeft Q-Park aangegeven dat het plaatsen van inlevermachines in parkeergarages eveneens leidt tot zorgen over sociale veiligheid en extra afval. • We helpen Verpact/StatiegeldNL om geschikte locaties voor (bulk)statiegeldverpakkingeninlevermachines te vinden buiten het gemeentelijk vastgoed (op piekmomenten in de stad worden tijdelijk extra inleverpunten geplaatst). De voort­ gang hiervan is als volgt (zie tabel):

Locatie

Type

Status

1

Bos en Lommerplein

Inpandig met bulkmachine i.s.m. Droppie

Gereed

2

Marineterrein

Zeecontainer met bulkmachine i.s.m. Droppie

Gereed

3

Limburg van Stirumplein

Inpandig met bulkmachine i.s.m. Droppie

Gereed

4

Vijzelgracht

Inpandig met bulkmachine

april/mei gereed

5

Buikslotermeerplein

Zeecontainer met bulkmachine i.s.m. Droppie

april/mei gereed

6

Nieuwezijds Voorburgwal

Inpandig met bulkmachine. Mogelijk plaatsing wisselaar voor cash

In gesprek

7

Zieseniskade

Zeecontainer met bulkmachine op schuit. Koningsdag en structurele plek

In ontwikkeling

8

Droogbak

Zeecontainer met bulkmachine i.s.m. Regenbooggroep. Tevens pilot locatie voor prepaid kaart voor dak- en thuislozen

In gesprek

5

PIJLER

1

Het voorkomen van afval

Aanpak vernieling van en vervuiling rondom afvalbakken Vanuit de Aanpak Schoon en Afvalvrij zijn we vanaf 2024 gestart met meerdere proeven om deze over­ last te verminderen. We doen dat door: • Het plaatsen van 1000 zelfsluitende afvalbakken in en rondom winkelgebieden en probleemlocaties. Met zelfsluitende afvalbakken kunnen statiegeld­ verzamelaars blikjes en flesjes uit de bakken halen zonder deze open te breken en te vernietigen. Een proef uit 2024 heeft laten zien dat dit leidt tot vermindering van zwerfafval. • Het gebruik van transparante vuilniszakken in afvalbakken. Uit een proef is gebleken dat transparante zakken minder vaak door verzamelaars worden opengescheurd, waardoor de kans op zwerfafval wordt verkleind. • Het plaatsen van statiegeldrolcontainers in parken waar de zomeraanpak van kracht is. Uit een proef is gebleken dat het verzamelen van statiegeldverpakkingen op deze manier makkelijker gebeurt en nauwelijks voor zwerfafval rondom de rolcontainers zorgt. • Het plaatsen van stickers ‘lever statiegeld in’ op afvalbakken. Een actie in samenwerking met Statiegeld Nederland. De eerste locatie waar stickers zijn aangebracht is de Bos & Lommerweg.

6

PIJLER

Het voorkomen van afval

In de eerste helft van 2025 wordt deze proef uitgebreid in verschillende stadsdelen. • In Zuidoost start een proef met een speciale bak waarin statiegeldverpakkingen kunnen worden gedoneerd. Deze bakken zullen voor de zomer worden geplaatst. • Het bewonersinitiatief ‘Vuilnisoproer’ test sinds 1 december 2024 of het plaatsen van statiegeld naast de afvalbak leidt tot minder opengebroken afvalbakken. Op circa 100 afvalbakken in verschil­ lende stadsdelen zijn stickers geplakt om bewoners en bezoekers te verleiden het statie­geld naast de afvalbak te plaatsen zodat het door verzamelaars kan worden meegenomen. De gemeente faciliteert deze proef die loopt tot 1 juni 2025. • In Zuid is in maart de ‘elastiek proef’ van start gegaan. We plaatsen een elastiek om de afvalbak heen, zodat de afvalbakken weer dichtvallen na het openbreken. • In de Nieuwendijk en de Damstraat zijn vanaf 2024 als proef afvalbakken weggehaald. Deze aanpak kennen we uit andere steden vanuit het idee dat het openbreken van afvalbakken leidt tot veel zwerfafval rond iedere afvalbak. De eerste indrukken lijken positief met minder zwerfafval en een verhoogde schoonbeleving. In overleg met de stadsdelen worden in het vervolg hierop passende locaties voor deze maatregel geselecteerd.

1

• Dit laatste experiment geeft aanleiding om op­ nieuw na te denken over de inrichting van afval­ bakken in de openbare ruimte. Op dit moment betekent iedere afvalbak een bron voor zwerf­ afval in de directe omgeving, waardoor we nu terughoudend omgaan met het plaatsen van nieuwe afvalbakken. De komende periode wordt het afvalbakkenbestand in afstemming met de stadsdelen bekeken op nut en wenselijkheid. Beheerkosten die worden bespaard op verwijderde bakken, kunnen worden ingezet daar waar nodig.

Actieplan afvalpreventie Binnen de afvalpreventieaanpak wordt een stads­ brede campagne over reparatie en tweede­hands gebruik voorbereid. Onderdeel van deze campagne is het publiceren van een kaart met daarop alle reparateurs van o.a. textiel en elektrische apparaten in de stad.2 De campagne zal in juni zichtbaar zijn in de stad. Verder is het voor alle Amsterdammers sinds januari mogelijk om een cursus ‘repareren elektrische apparaten’ te volgen in de Openbare Werkplaats in Amsterdam Oost. Deze is opgestart

voor reparateurs van de lokale Repair Café’s om hun reparatievaardigheden uit te breiden, maar zijn ook toegankelijk voor andere geïnteresseerde Amsterdammers. Dit voorjaar is ook de verkenning van de mogelijkheden rondom een verbod op wegwerpverpakkingen gestart. Deze ontwikkelingen en proeven zullen als geheel worden geëvalueerd. Over de resultaten hiervan zal in de volgende half­jaar­reportage Schoon en Afvalvrij worden gerapporteerd.

2 Conform motie 713.23 van de leden Garmy, Bakker, Nadif en Norbuis inzake ‘Wegwijzer reparatiepunten’ die inmiddels al is afgesloten.

7

PIJLER

2

8

Pijler 2. Aanbiedmogelijkheden op orde De gemeente biedt bewoners, bezoekers en bedrijven plekken waar zij hun afval (gescheiden) kunnen deponeren. Naast voldoende aanbiedplekken voor afval, dienen afvalcontainers ook goed te functioneren (bijvoorbeeld geen kapotte kleppen) en schoon te zijn.

Vanuit de Aanpak Schoon en Afvalvrij focussen we ons op het verbeteren, uitbreiden en/of veranderen van alle onderdelen binnen de keten van afval­ inzameling en reiniging. Dat doen we gefaseerd, gebiedsgericht en in overleg met de stadsdeel­ bestuurders.

Alternatieve afvalinzameling stadsdeel Centrum In een groot deel van het centrum van Amsterdam wordt nog met zakken ingezameld. Zakken­ inzameling in combinatie met vogels, ratten en het openscheuren van vuilniszakken in de hoop op statiegeld zorgt voor vieze straten. Daar willen we vanaf, liefst zo snel mogelijk.

Met betrekking tot die alternatieve inzameling in stadsdeel Centrum zijn er vanuit de Aanpak Schoon en Afvalvrij de volgende ontwikkelingen gestart: • Uitrol van onder- en bovengrondse containers in combinatie met het vergroten van de loopafstand van 150 naar 250 meter In 2025 worden circa 60 ondergrondse papier- en glascontainers vervangen. Waar daar plek voor is, vullen we deze locaties aan met ondergrondse restafvalcontainers. We zijn gestart met de realisatie van extra ondergrondse restafvalcontainers waar dat mogelijk is. De schetsontwerpen van deze extra ondergrondse locaties zijn klaar voor Spuistraat Noord, en er is gestart met schetsontwerpen voor Spuistraat Zuid, Hemelrijk, Rembrandt plein e.o. en de Geelvinckbuurt. Verder staan in het Centrum op 30 locaties bovengrondse containers die

nog met 30 stuks worden aangevuld. Deze worden tijdelijk ingezet totdat er een definitieve inzamelvoorziening beschikbaar is. • Het testen van brengpunten op het water Het testen van brengpunten op het water start in het derde kwartaal van 2025 in het Wallengebied. Als onderdeel van het programma ‘Verkeersluwe Wallen’ worden twee brengpunten voorbereid. • ‘Afval op Afspraak’ als laatste optie Als de containers en de brengpunten geen voldoende dekkend systeem van afvalinzameling opleveren is het afval op afspraak inzamelen een laatste optie. In het gebied van de 9 straatjes wordt nu het afval van bewoners én ondernemers op afspraak ingezameld. Over het ophalen van deze combinatie huishoudelijk en bedrijfsafval is overleg met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties omdat dit raakt aan landelijke (milieu) wetgeving. De pilot 9 straatjes loopt tot en met eind 2025. We zijn in gesprek met de eerdergenoemde ministeries om de pilot met vijf jaar te verlengen. Voor de zomer verwachten we van de Rijksoverheid uitsluitsel.

9

PIJLER

Aanbiedmogelijkheden op orde

Op- en overslagaanbiedplekken van afval Om in de toekomst te beschikken over voldoende ruimte voor het logistieke proces van de afval­ inzameling zijn extra aanbiedplekken voor de open overslag van afval nodig. Dit onderzoek naar

geschikte locaties is gestart. Eind 2025 zal hier meer duidelijkheid over zijn. Daarbij wordt ook gekeken naar locaties op het water.

2

Om goede voort­gang te boeken moeten er wel voldoende container­adoptanten bereid zijn om de tuintjes te beheren. Op dit moment zijn deze er nog onvoldoende. Het adoptieteam is actieve werving in de buurten gestart. Hier is aandacht voor.

Containertuintjes In 2023 is in afstemming met de stadsdelen de afspraak gemaakt om 350 containertuintjes te kunnen plaatsen vanuit het idee dat er met extra zorg en toewijding van de containeradoptant voor het groen, een schonere omgeving ontstaat. Met het beschikbare geld worden 175 containertuintjes op overlastlocaties geplaatst. Stadsdelen betalen mee als zij een containertuintje willen op een door hen gewenste locatie. Na het afsluiten van de aanbesteding van de containertuintjes zijn we half 2024 gestart met het bestellen en plaatsen van containertuintjes. Voorwaarden voor het plaatsen van containertuintjes zijn: • afvalcontainers moeten veilig geleegd kunnen worden; • voor elke containerlocatie een adoptant werven voor medebeheer; • stadsdelen zorgen voor eigen budget, indien het een door hen gewenste locatie betreft. Inmiddels zijn 37 containertuintjes gerealiseerd, en zijn 43 in voorbereiding.

10

PIJLER

Aanbiedmogelijkheden op orde

2

Project ‘Afval scheiden in de buurt’ Het doel van het project ‘Afval scheiden in de buurt’ is om Amsterdammers bewust te maken van het belang van inzameling van elektronica, frituurvet, lampen, batterijen, boeken, kleding en meubels. Daarbij moet er óók bekendheid zijn over de inleverpunten in de buurt. Sommige inleverpunten komen voort uit de Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV) zoals voor e-waste, batterijen, lampen en textiel. Andere inleverpunten zijn ontstaan vanwege de economische waarde van het afval of vanuit het oogpunt van duurzaamheid, dienstverlening of gemeenschapszin. In het kader van dit project werd in 2024 gedurende drie weken in elke buurt een promotieteam ingezet om met informatie, enquête en flyer de bewust­ wording voor afvalscheiding te vergroten. Er zijn 2.694 enquêtes afgenomen. Bij het merendeel van de ondervraagden was het belang van afval scheiden wel bekend, maar waren de locaties voor het inleveren van spullen minder bekend. Bewoners zijn positief over de informatie die zij ontvangen over geboden mogelijkheden in de buurt om afval te scheiden. Op een schaal van 1 (nutteloos) tot 5 (zeer nuttig) werden de gesprekken met het promotieteam door bewoners beoordeeld met een 4,2.

11

PIJLER

2

Aanbiedmogelijkheden op orde

Amsterdammers konden gedurende die proef ook bepaalde soorten afval aanbieden bij het tijdelijke informatiepunt. In 2025 zullen deze tijdelijke informatiepunten nog in acht buurten binnen Zuid, Oost, Zuidoost, Weesp, Centrum, West, Nieuw-West en Noord worden ingezet. De actie is dan in alle stadsdelen twee keer uitgevoerd. Uitzondering hierop is stadsgebied Weesp. Daar voeren we de actie één keer uit.

Data-geïnformeerde afvalinzameling en inzet van Reiniging Op het gebied van data-geïnformeerde inzameling van afval en inzet van Reiniging, worden de werk­ processen verder gedigitaliseerd, en maken we steeds meer gebruik van dataregistratie. Processen worden verbeterd zodat we efficiënter kunnen werken en ons niveau van dienstverlening kunnen verhogen. De actuele ontwikkelingen betrekken zich op het (digitaal) afhandelen van meldingen, het rijden van grof afval op afspraak, en de inzet van vulgraadsensoren in afvalcontainers om meer zicht te krijgen op de efficiëntie van de routes.

Recyclepunten Om Amsterdammers goed te kunnen faciliteren in hun actieve bijdrage van het brengen van afval naar onze recyclelocaties, richten we deze plekken beter en met een uniforme uitstraling in. Denk hierbij aan duidelijke bebording, kleurgebruik en communicatieboodschappen op de locaties. Om geen onnodige kosten te maken, wordt de opknapbeurt aangepast aan de toch al geplande renovaties en verhuizingen van de verschillende werven. Dit jaar willen we in ieder geval één

locatie (Rozenburglaan in stadsdeel Oost) geheel meenemen in de nieuwe stijl. Voor de overige zes locaties wordt per locatie gekeken wat op korte termijn (schilderwerk, bebording, huisvesting) geïmplementeerd kan worden. Niet alleen een uniforme uitstraling is van belang, ook de rol van de medewerker is belangrijk. Klantgerichtheid staat voorop en medewerkers worden eventueel aanvullend hiervoor opgeleid. Het uitgangspunt is dat in de toekomst elke bezoeker wordt beloond voor zijn/haar komst.

12

PIJLER

Aanbiedmogelijkheden op orde

Project ‘elektrische bakfiets te leen’ Vanuit het project ‘elektrische bakfiets te leen’ biedt de gemeente Amsterdam inwoners de mogelijkheid om gratis een elektrische bakfiets te lenen voor het vervoeren van grofvuil naar een recyclepunt. Deze service is beschikbaar bij vier recyclepunten: Henk Sneevlietweg (Nieuw-West), Marie Baronlaan (Oost), Meerkerkdreef (Zuidoost) en Rozenburglaan (Oost). De bakfietsen kunnen vooraf online gereserveerd worden en zijn geschikt voor het vervoeren van diverse afvalsoorten, waaronder chemisch afval en tuinafval. Het project is in maart 2025 geëvalueerd om te bepalen welke acties nodig zijn om dit concept te borgen binnen de organisatie.

We onderzoeken hoe we het uitleenproces kunnen verbeteren, hoeveel bakfietsen we nodig hebben en op welke locaties we deze willen aanbieden.

2

het aantrekkelijk maken van het wegbrengen van grof afval naar recyclepunten. De insteek is om te zorgen voor minder aangeboden grof afval en dat het grof afval dat nog wel wordt aangeboden zoveel mogelijk door mensen zelf naar recyclepunten wordt gebracht. Grof afval aanbieden op straat kan straks alleen nog op afspraak. Dit is standaard in alle G10 gemeenten met uitzondering van Amsterdam. We verwachten dat deze nieuwe werkwijze, na een ongemakkelijke gewenperiode, met onvermijdelijk een periode van meer vuil, uiteindelijk zal leiden tot schonere straten en behoud van meer grondstoffen. Het Plan van Aanpak staat op de planning om eind tweede kwartaal 2025 in de raadscommissie Duurzaamheid en Circulaire economie te bespreken.

Norm - grof afval naar recyclepunten, alternatief - ophalen op afspraak Zoals afgesproken bij de vaststelling (11 december 2024) van het rapport van de Rekenkamer over de doeltreffendheid en doelmatigheid van de gemeentelijke inzameling van grof afval, komen we met een Plan van Aanpak om de inzameling te verbeteren. We zetten in op preventie, hergebruik, reparatie, producenten-verantwoordelijkheid en

13

PIJLER

3

14

Pijler 3. Informeren, motiveren en handhaven Met informatie over de afvalregels, onze dienstverlening én hun handelings­ perspectief beïnvloeden we het gedrag van bewoners, ondernemers en bezoekers. We brengen samenhang in onze uitingen over afvalinzameling en reiniging door vanuit één strategie en concept voor communicatie te werken. Hierdoor vergroten we de herkenbaarheid van het onderwerp en versterken we het appèl op Amsterdammers, bezoekers en ondernemers. Door onder andere nudging, handhaving en campagnes richten we ons op hun motivatie en verantwoordelijkheid om het ‘juiste’ gedrag te vertonen. Ondernemers worden aangesproken en verantwoordelijk gehouden om 25 meter rondom hun onderneming schoon te houden. Vanuit de Aanpak Schoon en Afvalvrij zijn de volgende maatregelen in gang gezet:

Aanpak Bijplaatsingen Voor de meest vervuilde containerlocaties zetten we de ‘Aanpak Bijplaatsingen’ in. Dit houdt in: • Basis op orde. Binnen het aandachtsgebied zorgen we ervoor dat ook op deze hardnekkige probleemlocaties de container en omgeving schoon en heel worden en blijven.

• Dagelijkse controle door toezichthouders en handhaving. Containers worden op tijd geleegd en meldingen worden op tijd afgehandeld. De meest vervuilde containerlocaties worden gemonitord en we evalueren het effect van interventies. De monitoring bestaat uit het registreren van de hoeveelheid afval dat naast de containers staat volgens de landelijke CROW-metingsmethodiek. Locaties die door onze inzet schoner worden, verdwijnen van de lijst en maken plaats voor nieuwe locaties. Uit de evaluaties blijkt dat deze aanpak een blijvend effect op de containerlocaties heeft.

• Gerichte communicatie en gedragsbeïnvloeding om de kennis van afvalregels te vergroten en afvaloverlast terug te dringen.

Maatwerk bij langdurige probleemlocaties in 2025 • Dit jaar staat in het teken van meer maatwerk bij langdurige probleemlocaties. Per stadsdeel zorgen we voor een samenhangende en intensieve aanpak voor plekken waar steeds veel afval naast de container staat. Zo hebben we in 2024 in Venserpolder (Zuidoost) een activatiecampagne gevoerd samen met het Gebiedsteam. We stimuleerden bewoners mee te werken aan het schoon houden van de wijk. In 2025 gaan we op diezelfde manier op verschillende locaties in de stad aan de slag: onder andere in de H-buurt, de Amsterdamse Poort in Zuidoost en in West in de Jan van Galen- en de Van Oldenbarneveldstraat. • We zetten campagnes in gericht op specifieke doelgroepen zoals (internationale) studenten en m.b.t. probleemplekken zoals woonwinkel­ gebieden. Bij diverse studentenevenementen zoals introductiedagen van de universiteiten zijn we aanwezig om hen te activeren voor een schone stad. Uit deze contacten is een samenwerking

15

PIJLER

Informeren, motiveren en handhaven

ABP-toezichthouders fietsteam in stadsdeel Centrum

ontstaan met UvA Student Housing, UvA Green Office, de Huisvester DUWO en kringloopwinkel ‘De Locatie’. Samen starten we een proef om meubels van studenten te hergebruiken via een ruilbeurs. Dit doen we in twee grote studentenhuizen aan de Caroline MacGillavrylaan. Bij succes kunnen we deze samenwerking ook met andere grote studentenhuizen opzetten om bij verhuizingen dumping van grof afval tegen te gaan. • Sinds januari 2025 worden in samenwerking met een social designbureau nieuwe activiteiten met betrekking tot gedragsbeïnvloeding ontwikkeld. In de loop van 2025 worden hiervan de eerste proeven opgeleverd.

Door het ‘ABP (Afval Bij Plaatsing) toezichthouders fietsteam’ wordt gecontroleerd op het verkeerd aanbieden van afval door bewoners en ondernemers. Bij het opstarten van het ‘ABP-toezichthouders fietsteam’ was het doel om dagelijks met vier koppels het hart van stadsdeel Centrum te contro­leren. Om dit te bewerkstelligen hebben we een pool van toezichthouders geworven en getraind. Sinds januari 2025 is dit team op volle kracht. Per dag zijn nu vier koppels actief. Zij houden zeven dagen per week toezicht op het verkeerd aanbieden van afval in een specifiek gebied van stadsdeel Centrum dat niet toegankelijk is voor afvalwagens. Het ABP-fietsteam is een onderdeel van een Amsterdamsbrede aanpak. In 2024 zijn er in totaal 9.255 ABP boetes verstrekt. Hiervan waren in totaal 3.061 van het centrum.

25-meterregel We intensiveren onze inzet op de 25-meterregel (artikel 17 Afvalstoffenverordening). In het kader van de woonwinkelstratenaanpak dat in West is gestart, gaan we ondernemers actief stimuleren om aan de slag te gaan met de 25-meterregel. Een belangrijk onderdeel van deze aanpak is de bewustwording

3

van ondernemers van het belang van een schone omgeving en informatievoorziening over de plichten die ondernemers daarin hebben. We gaan hiervoor persoonlijk het gesprek aan met de ondernemers. Hiervoor wordt een gebieds-BOA ingezet die als eer­ ste actie een kennismakingsronde zal doen langs alle ondernemers in de Kinkerstraat en daarbij zal wijzen op de vereisten van de 25-meterregel. Het effect van deze maatregel wordt gemeten door middel van een CROW-meting. Op basis van de lessen die hieruit naar voren komen wordt bekeken wat ervoor nodig is om dit naar alle winkelstraten op te schalen.

Misbruik van de gemeentelijke afvalvoorziening door ondernemers In de raadsbrief ‘Maatregelen tegengaan misbruik inzamelvoorzieningen’ van 24 april 2024 bent u geïnformeerd over de onderzoeken naar misbruik van de gemeentelijke afvalinzameling. De onder­ zoeken tonen aan dat er door ondernemers en organisaties misbruik wordt gemaakt. Dit valt op te maken uit het feit dat er in verhouding meer horecaafval wordt aangeboden in winkelgebieden dan binnen het reinigingsrecht is toegestaan. Mogelijk wordt dit veroorzaakt door (horeca)bedrijven die geen afvalcontract hebben afgesloten, maar wel hun bedrijfsafval bij het huisvuil dumpen.

16

PIJLER

3

Informeren, motiveren en handhaven

Onderstaande maatregelen zijn nu ingesteld om een hogere pakkans van ondernemers te realiseren die misbruik maken van de gemeentelijke afval­ voorzieningen: • Nulmeting Pakkans Bedrijfsafvaloverlast De pakkans voor een ondernemer die misbruik maakt van de huishoudelijke inzamelvoorzieningen is erg laag. Hoe laag precies weten we echter niet. Om te bepalen wat de huidige pakkans is wordt een nulmeting ontwikkeld. Aan de hand van deze nulmeting wordt gemonitord in hoeverre de maatregelen effect hebben op de pakkans. • Actiegerichte inzet van handhaving op over­­ tredingen bedrijfsafval (bij probleemlocaties) Vanuit de ‘Aanpak Bijplaatsingen’ zijn toezicht­ houders actief die controle uitoefenen, beboeten en handhaven in het geval van overtredingen. • Herontwerpen van het ketenproces Reinigingsrecht Het gehele ketenproces van heffingen, controle, toezicht, handhaving en innen van reinigingsrecht wordt herzien. Hiervoor is een Plan van Aanpak op­ gesteld. Vanuit dit plan wordt ingezet op het tijdig en effectief controleren van ondernemers met een commercieel contract bij een particuliere afval­ inzamelaar. Daarbij wordt gekeken of het contract bij de aard en hoeveelheid van het bedrijfs­afval past. Verder zijn er controlemomenten ingebouwd

om de pakkans te vergroten van ondernemers die het reinigingsrecht misbruiken of ontduiken. • Uitbreiden van het aantal toezichthouders en het opleggen van een last onder dwangsom bij het niet overhandigen van een commercieel contract Er is een traject gestart om te verkennen wat er nodig is om reinigingsrechtinspecteurs formeel de bevoegdheid van toezichthouders toe te kennen. Verder wordt er gekeken of er eventueel nog andere zaken in het proces van handhaving en beboeting zijn waar verandering voor mogelijk/ nodig is. De reinigingsrechtinspecteurs kunnen als toezichthouder worden bevoegd om een vorderingsbrief op te stellen wanneer een onder­ nemer zijn contract voor afvalinzameling niet

binnen de gestelde termijn overhandigt. Zo wordt het makkelijker om aan de voorkant te controleren op misbruik. Dit zal ertoe leiden dat de pakkans wordt vergroot. • Datagestuurd handhaven met betrekking tot bedrijfsafvaloverlast De verkenning van de mogelijkheden in het met scanauto’s detecteren van afval op straat is gestart. Wanneer deze mogelijkheden in kaart zijn gebracht, wordt gekeken in hoeverre er onderscheid kan worden gemaakt tussen bewoners- en bedrijfsafval. Daarnaast onder­ zoeken we welke mogelijkheden er zijn om de categorie ‘bedrijfsafval’ als optie op te nemen voor meldingen openbare ruimte.

17

PIJLER

Informeren, motiveren en handhaven

3

park Somerlust, Tuinen van West, Oeverlanden, Marineterrein en het Noorderpark. Op advies van het burgerberaad testen we of de activatieteams daarnaast door verstrekking van schepnetten kunnen bijdragen aan het verwijderen van zwerfafval uit het water. Tijdens de grootschalige evenementen in 2025 (zoals Sail en Amsterdam 750) worden extra activatieteams ingezet. Verpact/Statiegeld NL zet in afstemming met de gemeente ook teams in tijdens deze evenementen.

Communicatie Extra reinigingsrechtinspecteurs

Activatieteams

Sinds mei 2024 zijn extra reinigingsrechtinspecteurs gestart met het controleren van ondernemers in stadsdeel Centrum. Zij brengen in kaart of er onder­nemers zijn die gebruik maken van onze afvalinzamelingsvoorzieningen zonder reinigings­ recht te betalen. Indien deze overtreding bij ondernemers wordt geconstateerd krijgen zij alsnog een aanslag met terugwerkende kracht tot maximaal drie jaar. Tussen mei 2024 en heden hebben zij in totaal 3.768 ondernemers bezocht. De controles staan nu gepland tot en met eind 2025. In het najaar volgen de resultaten van de tot dan toe gedane controles.

De activatieteams stimuleren en activeren mensen in een bewustwording van hun eigen aandeel in het schoonhouden van de omgeving. Dit doen de teams door middel van communicatie, ze maken schoon en delen vuilniszakken uit met de vraag het eigen vuilnis op te ruimen. De teams worden vooral ingezet op de locaties waar veel mensen recreëren zoals in het Vondelpark, Rembrandtpark, Westerpark, Oosterpark, Sloterpark en IJburgstrand op dagen met mooi weer. We bekijken op dit moment op welke plekken deze teams verder nuttig ingezet kunnen worden, zoals het Museumplein, Sarphatipark, Erasmuspark, Bogortuin, Weesperzijde,

Alles begint met duidelijke en kloppende communicatie over: • De afvalregels voor bewoners en ondernemers: waar, wanneer en hoe je afval op de juiste manier weggooit en hoe je afval kunt voorkomen. • Onze dienstverlening: hoe en wanneer we verschillende soorten afval inzamelen en hoe we dit verwerken. We communiceren dit bijvoorbeeld op de website, de afvalwijzer, in de Amsterdam app en via de instructiesticker op de container. We zorgen voor eenduidige communicatie qua inhoud, vorm, tekst en beeld. En we zorgen voor vernieuwing en

18

PIJLER

3

Informeren, motiveren en handhaven

verbetering. Bijvoorbeeld voor nieuwe bewoners van Amsterdam, maar ook bewoners die we moeilijk kunnen bereiken. We doen onderzoek en passen de uitkomsten toe. We gebruiken Engels en andere talen als we mensen daarmee beter kunnen bereiken. We werken ook aan twee andere adviespunten van het burgerberaad Schone stad: • We gaan in onze communicatie meer aandacht geven aan afval scheiden en vooral aan waarom dat belangrijk is. • We promoten containeradoptie op verschillende manieren: via de afvalwagens, AT5 en het verspreiden van folders en posters in buurten. We communiceren ook als er iets verandert in de afvalregels of onze dienstverlening. Bijvoorbeeld bij de inzameling van bedrijfsafval, grof afval en gfe/t. Dit doen we met campagnes en andere communicatie-uitingen, gericht op een buurt, gebied of onderwerp. Bij het invoeren van gescheiden gfe/t ophalen, werken we actief samen met passende bewonersinitiatieven. Daarnaast ondersteunen we met communicatie de uitvoering van afvalplannen en gebiedsopgaven voor de stadsdelen. We motiveren Amsterdammers om zichzelf verantwoordelijk te voelen voor hun afval en

daarmee voor een schone stad. Door communicatie vergroten we de bewustwording en zorgen we ervoor dat iedereen de regels kent. Daarbij maken we gebruik van de communicatiestrategie Schoon: Een schone stad is een gezamenlijke inspanning van bewoners, de gemeente en ondernemers. In onze campagnes gebruiken we de slogan ‘een schone stad, zo doen we dat’. De aanpak sluit aan bij het advies van het burgerberaad om te werken vanuit ‘een grote allesomvattende positieve campagne’. We zijn gestart met een doorlopende campagne waarin alle onderwerpen, doelgroepen en boodschappen uit onze communicatiestrategie aan de orde komen. Eind 2024 is het concept gebruikt voor de kerstbomencampagne. De gemeente voert ook een langlopende campagne specifiek voor bezoekers: How to Amsterdam. De campagne heeft verschillende uitingen op het gebied van gedrag en overlast: wildplassen, blowen en herrie maken. Bij evenementen zoals Koningsdag en Pride gebruiken we dit concept ook extra voor afval in de bak (Engels) en wildplassen. Daarnaast informeert de gemeente vakantieverhuurders van woningen over de afvalregels. Ze krijgen bijvoorbeeld een

deurhanger en een a-4 die ze kunnen achterlaten voor de huurders. Sinds 2024 bestaat de Amsterdam-app met informatie en regels voor het aanbieden van afval, en de mogelijkheid om meldingen te maken over verkeerd aangeboden afval. Flyers met informatie over deze app en regels worden ook huis-aan-huis verspreid in de omgeving van probleemlocaties. Verder worden er mobiele informatieborden, magneetstickers, advertenties op social media en green/reverse graffiti3 ingezet om het bewustzijn rondom onze afvalregels te vergroten. We werken veel samen met actieve bewonersgroepen en onder­­nemersverenigingen. De ruim 2.700 Amster­ dammers die samen ruim 4.700 containers hebben geadopteerd, spelen een belangrijke rol in het schoonhouden van de stad.

3 Green graffiti is een milieuvriendelijke vorm van straatkunst zonder gebruik van schadelijke verf of chemicaliën. Daarbij is Reverse graffiti een variant waarbij water vanuit een hoge drukspuit op een sjabloon met uitgespaarde tekst, zorgt voor een oplichtende boodschap op donkere achtergrond.

19

PIJLER

Informeren, motiveren en handhaven

De communicatiekalender vanaf maart 2025 • Maart – Start campagne Woonwinkelgebieden – Landelijke opschoondag – Compost dag • April – Koningsdag – Start zomeraanpak parken – Start afval scheiden in de buurt • Mei – Zero waste week Nederland – Start brede zomeraanpak – Start textielrace • Juni – 750-jaar feest op de A10 • Juli – Schone parken – Pride – Studentencampagne

• Augustus – SAIL • September – Studentencampagne – Start tweede periode afval scheiden in de buurt – World cleanup Day • Oktober – E-waste races – Zero waste week Amsterdam • November – Bladeren vegen, – Kartoncampagne – Black/Green Friday • December – Kerstbomencampagne

3

Initiatiefvoorstel ‘Zwerfafval: de vervuiler verantwoordelijk’ In het kader van het initiatiefwetsvoorstel ‘Zwerfafval, de vervuiler verantwoordelijk’ van het lid Van Lammeren wil ik u graag informeren over de voortgang op punt 7 tot en met 9,4 en de inzichten die we hebben opgedaan tijdens ons onderzoek naar de productietheorieën in het zwerfafval. Punten 7 tot en met 9: 7. Jaarlijks een top 3 van initiatieven binnen de gemeente te publiceren waarmee zwerfafval gereduceerd of tegengegaan wordt. 8. Te onderzoeken welke productcategorieën in het zwerfafval voorkomen en de mate van impact die deze productcategorieën op mens en milieu hebben. 9. Actief te communiceren en te publiceren over deze zorgwekkende productcategorieën in het zwerfafval. Op basis van onze communicatiekalender zetten wij in op het activeren en het aanmoedigen van burgers om schoon gedrag te vertonen en zwerfafval tegen te gaan. Uit ons onderzoek blijkt dat de top

4 De andere punten van het initiatiefvoorstel zijn in de raadsinformatiebrief ‘Een schonere en afvalvrije stad, zomer 2024’ van 17 juni 2024 vermeld.

20

PIJLER

Informeren, motiveren en handhaven

drie van meest voorkomende productcategorieën in het zwerfafval bestaan uit sigarettenpeuken, stukjes papier en karton en stukjes hard plastic. Dit afval heeft niet alleen een visueel negatieve impact op onze leefomgeving maar brengt ook negatieve gevolgen met zich mee voor zowel het milieu als de dieren die in deze omgeving leven. Sigarettenpeuken bevatten schadelijke chemicaliën die in het milieu terechtkomen en de waterkwaliteit kunnen aan­ tasten. Stukjes papier en karton kunnen niet goed afbreken en dragen bij aan bodemvervuiling. Hard plastic is bijzonder problematisch omdat het niet biologisch afbreekbaar is en vaak bijdraagt aan microplasticvervuiling.

3

3. Bubble Barrier: Om de plastic vervuiling in onze waterwegen aan te pakken, is de Bubble Barrier geïnstalleerd. Deze innovatieve technologie haalt drijvend plastic uit het water en voorkomt dat het plastic de zee bereikt. Door gerichte communicatie over deze specifieke afvalstromen, hopen we niet alleen het probleem aan te pakken, maar ook de betrokkenheid van onze inwoners te vergroten, zodat we gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor een schone en gezonde leefomgeving.

Om de negatieve impact van deze product­cate­ gorieën te verminderen, hebben wij verschillende initiatieven in gang gezet: 1. Peukenaanpak: Er zijn middelen vrij gemaakt voor initiatieven die moeten bijdragen aan minder peuken op straat en het verwijderen van peuken op straat. Hierover zullen we de raad informeren in de volgende halfjaarbrief Schoon en Afvalvrij. 2. Kartoncampagne: We stimuleren hergebruik en recycling van karton en papier en werken samen met lokale bedrijven en inwoners om ervoor te zorgen dat dit afval goed wordt gescheiden en verwerkt.

21

PIJLER

4

22

Pijler 4. Reinigen waar nodig Met name in gebieden met veel toeristen, horeca en zakinzameling op straat, is zwerfvuil een probleem. Naast deze gebieden zijn er andere probleemplekken waar we extra mensen en materieel inzetten zoals in de masterplangebieden van Nieuw-West, Zuidoost en Noord. We gebruiken data uit metingen, ervaringen en meldingen van bewoners om onze inzet te focussen ‘daar waar dit het hardst nodig is’.

De Reiniging moet zich dagelijks aanpassen naar de situatie van de dag, we moeten schoonmaken daar waar dat actueel het meest nodig is. De stad is permanent in beweging, en de inzet van onze reinigers beweegt mee. Daarnaast werken we vanuit de Aanpak Schoon en Afvalvrij aan een onderliggende, structurele verbetering van onze werkwijze. Met name is er de vraag vanuit stadsdelen en bewoners om de afvalinzameling en reiniging beter op elkaar af te stemmen; ‘het treintje’. Dit is met name van belang op de routes waar nog met afvalzakken wordt gewerkt.

Wat leren we uit de data; Schooncijfers De schooncijfers met meningen, metingen en meldingen rondom het schoonhouden van de openbare ruimte in Amsterdam, worden als geheel in de ‘Monitor Afval en Reiniging 2025’ gepubliceerd (zie bijlage). De monitor is duidelijk; we hebben een flinke opgave om de stad schoner te krijgen. Een derde van de Amsterdammers vond in 2024 de eigen buurt schoon of zeer schoon. Dit aandeel is iets lager dan in 2023 en 2022. Het aandeel Amsterdammers dat de eigen buurt vies of zeer vies vindt is toegenomen van ongeveer een vijfde in 2023 tot ruim een kwart in 2024. De afgesproken normen voor grof zwerfafval en de vullingsgraad van de afvalbakken worden gehaald. De score voor grof zwerfafval is wel lager dan vorig jaar. Deze daling wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door de statiegeldproblematiek. Verder is de score van bijplaatsingen naast containers lager dan de vastgestelde doelstelling. In 2024 was er een toename van het aantal meldingen over afval (grof afval en containerlocaties) en reiniging (zwerfvuil). We zien dat de tevredenheid over de afhandeling van meldingen over de reiniging is gestegen naar 59%, maar wel onder de doelstelling van 70% scoort. Ook hiervoor is de belangrijkste oorzaak de statiegeldproblematiek. De tevredenheid over

23

PIJLER

Reinigen waar nodig

de afhandeling van de meldingen over afval is omhooggegaan tot 69% en behaalt daarmee bijna de doelstelling.

Extra veegploegen inzetten De extra middelen maken het mogelijk om extra veegploegen en afvalmedewerkers in te zetten op plekken en momenten waar dat het hardst nodig is. Deze plekken bepalen we in nauwe samenwerking met de stadsdelen op basis van schooncijfers, onze ervaring, objectieve schouwdata en meldingen.

Proef zichtbaar reinigen Een interventie in het kader van de woon-winkel­ stratenaanpak is de proef ‘zichtbaar reinigen’ die in maart 2025 is gestart in de Jan Evertsenstraat in stadsdeel West.5 Hiervoor zijn extra middelen voor de schone stad ingezet. De proef houdt in dat de buurtconciërge een elektrisch voertuig ter beschikking heeft om (zwerf)afval direct op te ruimen. De verwachting is dat dit ’zichtbaar

5 Conform de al eerder afgedane motie 266.23 van het lid Krom inzake ‘Amsterdam Super Snel Schoon’.

reinigen’ leidt tot schoner gedrag van bewoners en bezoekers van woon-winkelstraten. Het effect van deze maatregel wordt gemeten door middel van een CROW-meting. Op basis van de lessen die hieruit naar voren komen wordt bekeken wat ervoor nodig is om dit naar alle winkelstraten op te schalen.

Continueren uitgebreide zomeraanpak In de zomer van 2024 zijn extra maatregelen genomen om de stad schoner te krijgen. Deze maat­ regelen zijn inmiddels geëvalueerd. Uit de evaluatie van de Zomeraanpak 2024 bleek dat de resultaten van de beeldkwaliteit op straat verbeterden vanaf augustus, ook ten opzichte van dezelfde periode in 2023. De maatregelen zomeraanpak 2024: • Maatregel 1: plaatsen van extra bovengrondse containers in het centrum. Er zijn circa 9.000 afvalzakken via de geplaatste bovengrondse containers ingezameld. We zagen de SIGmeldingen rondom de containers sterk afnemen, ook de hoeveelheid zwerfafval nam sterk af. • Maatregel 2: reiniging na inzameling (het ‘treintje’). Deze maatregel had een positief effect op de netheid op straat. We merken echter wel dat afval op ‘verkeerde tijden’ aangeboden blijft worden.

4

• Maatregel 3: extra legen van afvalbakken in parken en op drukke plekken. Deze maatregel werkt en wordt voortgezet, met toevoeging van extra plekken in de stad. • Maatregel 4: statiegeldcontainers in parken. Het plaatsen van statiegeld rolcontainers in de parken werkt en leverde geen extra vervuiling rondom de containers op. • Maatregel 5: extra inzet toezicht en handhaving. De verhoging van de inzet leidde tot extra registraties en een hele kleine verhoging van het aantal waarschuwingen en boetes. De SIGmeldingen THOR daalden. De maatregelen worden als volgt voortgezet: • De aanpak reinigen na inzameling (treintje) wordt ingezet op alle zakkenroutes in de stad. De samenwerking hierbij tussen de uitvoerende diensten, zal aangescherpt worden gecoördineerd. • Het aantal statiegeldcontainers in parken wordt uitgebreid. • Zakkeninzameling van huishoudelijk afval wordt op alle routes waar mogelijk uitgefaseerd. • De inzet van afvalboeien wordt gecontinueerd en het legen wordt opgeschaald. • Extra toezicht en handhaving volgens de uit­ gevoerde pilot, wordt onderdeel van de reguliere bedrijfsvoering.

24

PIJLER

5

25

Pijler 5. Samen met de stad Het schoonhouden van de stad en het behouden van herbruikbare en waarde­ volle grondstoffen is een opgave waar de gemeente samen met bewoners en ondernemers aan werkt. Naast het initiëren van initiatieven worden initiatief­ nemers door de gemeente actief geholpen aan informatie, advies en materialen, en zorgen we voor inspirerende bijeenkomsten. Zo werkt de gemeente samen met bewonersgroepen, straatmanagers, ondernemers, bedrijfsinvesteringszones (BIZ’en) en adoptanten van ondergrondse afvalcontainers.

Vanuit de Aanpak Schoon en Afvalvrij krijgt dit onder­ werp aandacht binnen alle voorgaande pijlers. Steeds weer zijn betrokkenheid, verantwoordelijkheid en initiatief een gezamenlijke opgave van alle Amsterdammers.

Bewonersinitiatieven en Ondernemersondersteuning In 2024 hebben we actief ingezet op het stimuleren van bewoners om de stad schoner te maken. Dit heeft geleid tot de oprichting van tientallen bewonersgroepen die zich periodiek inzetten voor het schoonhouden van hun buurt. Naast het

opruimen van zwerfafval dragen deze initiatieven bij aan het versterken van netwerken en het vergroten van de leefbaarheid in de wijken. Om deze groepen te ondersteunen, zijn zij voorzien van materialen zoals afvalgrijpers en vuilniszakken. Daarnaast is er extra aandacht besteed aan het betrekken van scholen, ondernemers en bewoners bij de World Cleanup Day. Dit evenement heeft duizenden deel­ nemers gemobiliseerd en zorgde niet alleen voor een schonere stad, maar ook voor meer bewust­ wording rondom zwerfafval en duurzaamheid. Deze gezamenlijke inspanningen laten zien dat betrokkenheid en samenwerking tussen bewoners, ondernemers en de gemeente een positieve impact hebben op de openbare ruimte en de sociale cohesie in de wijken. Wij blijven ons inzetten om deze initiatieven te ondersteunen en verder te ontwikkelen. Sinds januari 2025 zetten we de incidenteel beschik­ baar gestelde middelen onder andere in voor het investeren in (bewoners)initiatieven voor een schonere stad. De stadsdelen zijn de natuurlijke trekker van deze opgave aangezien zij beschikken over connecties met deze lokale initiatiefnemers. Bij dit onderwerp ligt de focus op: • Het ondersteunen van bewonersinitiatieven voor het schoonhouden van de buurt tijdens drukke

26

PIJLER

5

Samen met de stad

dagen en/of het aanmoedigen van adoptie van straten; bijvoorbeeld in de vorm van een wedstrijd voor de schoonste straat, school of sportclub. • Betrekken van ondernemers/BIZ’en bij een schone stad: hierbij ligt de focus op winkeliers en horeca en zal onder andere worden ingezet op een peuken­aanpak. Daarnaast zal onderzoek worden gedaan naar het belonen van toeristen voor schoon gedrag.

Doorlopend overleg Bedrijven Investeringszones Eind 2024 is er gesproken met de Verenigde BIZ’en en Ondernemersverenigingen Amsterdam (VBOA). De Verenigde BIZ’en, VBOA en de gemeente hebben afgesproken samen te werken aan een schone stad. Inmiddels is er met de ondernemers per winkelgebied een periodiek overleg georganiseerd.6 Deze samenwerking geeft praktische invulling aan de plannen en maatregelen, en geeft betrokkenheid om in samenwerking te komen tot schone winkelzones.

6 Samen met de eerdergenoemde initiatieven in deze brief is hiermee uitvoering gegeven aan de motie 528.24 van de leden Schmit en Lust inzake ‘Meer publiek-private samenwerking tegen zwerfafval’.

Werven van containeradoptanten

Leren van vergelijkbare steden

Door geheel Amsterdam rijden 16 afvalwagens met wervingsteksten om de Amsterdammers te vragen zich aan te melden als containeradoptant om mee te helpen zijn/haar straat schoon te houden. Voor de probleemlocaties is actief op locatieniveau geworven, maar helaas niet altijd met resultaat. De bereid­willigheid om adoptant te worden wordt lager als adoptanten te horen krijgen dat ze kleine stukjes afval zelf in de container moeten gooien. Op dit moment zijn er 3.050 containeradoptanten.

In 2024 is een benchmarkonderzoek naar de gemeentebegroting op onder andere het gebied van Afval en Reiniging uitgevoerd. Hieruit bleek dat Amsterdam structureel hogere uitgaven voor Afval en Reiniging heeft dan in vergelijkbare grote gemeenten. Om inzicht te krijgen in de oorzaken van deze hoge kosten en om van elkaar te leren, voeren we een verdiepend onderzoek uit waarin de reiniging van Amsterdam wordt vergeleken met Rotterdam en Den Haag. Dit onder­zoek wordt momenteel uitgevoerd door een externe partij. Over de uitkomsten van dit onderzoek wordt u in de najaarsbrief geïnformeerd.

27

PIJLER

6

28

Pijler 6. Hoogwaardige verwerking Het afval en de grondstoffen die we ophalen, laten we zo hoogwaardig en duurzaam mogelijk werken, met als doel om zo min mogelijk afval te verbranden. We werken op basis van overeenkomsten waarin we onder andere afspraken maken over duurzaamheid, social return, de kostprijs, en logistiek. We stimuleren innovatie bij afnemers door middel van marktconsultaties, inkoopprocedures en contractmanagement. Financieringsmogelijkheden van vermaalsystemen in verschillende nieuwbouwprojecten Op dit moment worden er proeven uitgevoerd om te onderzoeken welke techniek het beste werkt voor het vermalen van voedselresten. Bij het Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions, is een proefopstelling gebouwd waarmee verschillende technieken en configuratiemogelijkheden worden onderzocht. Deze proefopstelling zal tot en met 2026 gebruikt worden door het samenwerkingsverband van de gemeenten Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Haarlem. In het derde kwartaal van 2025 zal verder onderzoek gedaan worden naar financieringsmogelijkheden van de voedselrestenvermaler.

Samen met Afval Energie Bedrijf (AEB) nastreven om zoveel mogelijk kunststoffen, drank­pakken en metalen uit het restafval terug te winnen AEB wordt niet verkocht maar blijft behouden voor de gemeente. De gemeente gaat in gesprek met AEB over de huidige governance en zal deze in overleg aanpassen waar nodig. Daarnaast zal de strategie waarin AEB in 2023 heeft aangegeven fors meer grondstoffen terug te willen winnen worden herijkt. Dit heeft tot doel te verduidelijken op welke manier AEB aan deze strategie een praktische en concrete invulling geeft. AEB zet momenteel al, door middel van het optimaliseren van de huidige installatie, in op het laten toenemen van de hoeveelheid terug te winnen kunststoffen, drankpakken en metalen uit het restafval.

29

Vanuit het Initiatiefvoorstel actieplan ‘Oh Amsterdam wat ben je schoon’ Voortgang actiepunten In deze rapportage heeft u verspreid kunnen lezen over verschillende maatregelen die raken aan het initiatiefvoorstel ‘Oh Amsterdam wat ben je schoon’. In het kader van dit initiatiefvoorstel worden de relevante maatregelen deels nogmaals – maar ditmaal bij elkaar gegroepeerd – vermeld. De uitwerking van de actiepunten vormen integraal onderdeel van de aanpak Schoon en Afvalvrij. Met betrekking tot actiepunten 1, 8, 9 en 10: Ondernemers die eet- en drinkwaren verkopen zijn op grond van de Afvalstoffenverordening verplicht om 25 meter rondom hun zaak het achtergebleven afval dat afkomstig is van hun zaak, op te ruimen. De handhaving van deze 25-meterregel wordt nu geïntensiveerd. Dit houdt in dat er actief wordt ingezet op de informatievoorziening en handhaving door een gebieds-BOA, met als doel ondernemers bewust te maken van de afvalregels en hen deze te laten naleven. Daarnaast richten we ons met de ‘Aanpak Bijplaatsingen’ op het schoon, heel en veilig houden van de meest vervuilde containerlocaties door middel van dagelijkse controles door handhaving en gerichte communicatie en gedragsbeïnvloeding. Uit de evaluaties is tot nu toe naar voren gekomen dat deze aanpak een

30

blijvend effect op de containerlocaties heeft. Verder vindt er geregeld overleg plaats met de BIZ’en, ondersteunt de gemeente actief diverse bewonersen ondernemersinitiatieven, worden er door de gemeente grijpers en afvalringen ter beschikking gesteld voor het rapen van zwerfafval en worden er diverse communicatiecampagnes ingezet om bewustwording te creëren en mensen aan te moedigen tot schoon gedrag. Wat betreft deze campagnes worden er ook activatieteams ingezet en werken we met een communicatiekalender en een doorlopende campagne voor Schoon en Afvalvrij. De buurt­conciërges beschikken inmiddels allemaal over een sleutel van de ondergrondse containers zodat zij extra kunnen bijdragen aan het schoonhouden. Tot slot wordt er extra ingezet op het controleren van misbruik door ondernemers van de gemeentelijke afval­voorziening. Met betrekking tot actiepunt 2 en 3 Er wordt er op dit moment een vergelijkend onderzoek uitgevoerd van onze gemeente met de gemeenten Rotterdam en Den Haag om meer inzicht te krijgen in de oorzaken van de hoge kosten op het gebied van Afval en Reiniging. Verder worden medewerkers aangemoedigd om mee te denken over mogelijke verbeteringen in de aanpak op het gebied van Schoon en Afvalvrij.

Met betrekking tot actiepunt 4 Wij stellen aan organisatoren van evenementen de eis dat er een duurzaamheids- en afvalplan wordt ingediend. Dit plan dient duidelijk aan te geven hoe het evenement zelf, maar ook de aanlooproutes naar het evenement, schoongehouden zullen worden. Dit draagt niet alleen bij aan de netheid van onze stad, maar ook aan het verminderen van de ecologische impact van de evenementen. Daarnaast is er extra aandacht voor het inzamelen van statiegeld tijdens de ‘open’ evenementen zoals Koningsdag en Pride om ervoor te zorgen dat statiegeldflessen en -blikjes worden ingeleverd. Om ervoor te zorgen dat de statiegeldinzameling op deze evenementen zo efficiënt en effectief mogelijk verloopt, werken wij samen met Statiegeld Nederland.

Om deze boodschap effectief over te brengen, onderzoeken we momenteel de mogelijkheid om deel te nemen aan een aanbesteding voor natuureducatie. We verwachten daar in de volgende raadsbrief meer duidelijkheid over te hebben. Deze aanbesteding biedt kansen om samen te werken met ervaren organisaties die zich richten op het bevorderen van milieubewustzijn bij kinderen. Door aan te haken bij deze aanbesteding kunnen we zowel de kennis als de betrokkenheid van onze jeugd vergroten op een manier die aansluit bij hun belevingswereld. Door deze onderwerpen op een speelse en toegankelijke manier aan te bieden, hopen we niet alleen de kinderen, maar ook hun ouders te inspireren om actief bij te dragen aan een schonere gemeente.

Met betrekking tot actiepunt 5 Er zal onderzoek worden gedaan of het belonen van toeristen voor schoon gedrag een mogelijk passende maatregel is om in onze gemeente in te voeren.

Wat betreft actiepunt 7 Er wordt gewerkt aan het werven van extra container­ adoptanten. Het vinden van deze extra container­ adoptanten zal bijdragen aan het realiseren van nieuwe containertuintjes.

Met betrekking tot actiepunt 6 We streven ernaar om zowel jong als oud bewust te maken van het belang van een schone en duurzame leefomgeving. Het is van essentieel belang dat we kinderen van jongs af aan leren over afvalscheiding en het belang van het voorkomen van zwerfafval.

31

Colofon

2 mei 2025 Fotografie Gemeente Amsterdam Vormgeving Vorm de Stad

Deze rapportage is een co-productie van Stadswerken en Afval en Grondstoffen. Het is de bijlage bij de halfjaarlijkse informatiebrief aan de Gemeenteraad. Om hen te informeren over de voortgang van de maatregelen voor een schone en afvalvrije stad.