Halfjaarrapportage voortgang maatregelen schoon afvalvrij 2025 II

Rapport 2e halfjaar 2025

Voortgang in de maatregelen Schoon en Afvalvrij

Inleiding

PIJLER

De gemeenteraad heeft op 11 december 2024 het ‘Kader Schoon en Afvalvrij 2025-2028’ vastgesteld. In dat document staat de integrale aanpak voor schoon en afvalvrij voor de komende jaren. Deze aanpak bestaat uit zes pijlers met maatregelen om te komen tot een schone stad:

1 het voorkomen van afval

PIJLER

2 aanbiedmogelijkheden op orde

PIJLER

3 informeren, motiveren en handhaven

PIJLER

4 reinigen waar nodig

PIJLER

5 samen met de stad

PIJLER

6 hoogwaardige verwerking

Burgerberaad

Onderdeel van de integrale aanpak schoon en afvalvrij is de opvolging van de 15 adviezen van het burgerberaad Schone Stad. In deze rapportage lichten we per pijler de voortgang van de 15 ad­ viezen uit. De adviezen zijn het resultaat van een uitgebreid participatieproces, in opdracht van de gemeente Amsterdam. In de raadsinformatiebrief van 2 mei 2025 hebben we toegezegd om de Raad te informeren over de voortgang van het opvolgen van de adviezen. Er zijn twee categorieën:

A. Uitvoeren: Deze adviezen dragen bij aan een schonere stad. De gemeente kan ze uitvoeren omdat ze passen bij het bestaand beleid, het beleid goed aanvullen of gewoon goed zijn. B. Eerst onderzoeken: Deze adviezen bieden interessante aanknopingspunten om mee aan de slag te gaan. Maar ze hebben eerst nog een verdiepingsslag nodig.

Met een monitoring- en klankbordgroep (MKG) houden we het burgerberaad betrokken bij de voortgang van de uitvoering van de adviezen. Dit is een afvaardiging van 25 oud-deelnemers van het burgerberaad. De uitvoering van de adviezen hangt nauw samen met maatregelen die we al hebben ingezet om te komen tot een schone stad.

3

PIJLER

1

VOORTGANG

Het voorkomen van afval 4

Voortgang pijler 1. Het voorkomen van afval

Het ontstaan van afval wordt beïnvloed door keuzes van ontwerpers, producenten en inkopers van producten die bepalend zijn voor de levensduur van de producten. Daarbij spelen kwaliteit, reparatiemogelijkheid, terugnamebeleid, recyclemogelijk­ heid en bereidheid of consumenten van deze mogelijkheden al dan niet gebruik willen maken, een rol. De gemeente neemt hierin verantwoordelijkheid door invloed uit te oefenen via de eigen inkoop, vergunningverlening en via lobbyen bij mede­ overheden en stakeholders.

Het CBS meldde in juli 2025 dat na jarenlange daling de hoeveelheid door gemeenten ingezameld huishoudelijk afval, weer is toegenomen: van 451 kg per inwoner in 2023 naar 459 kg in 2024. De toename in Amsterdam was iets minder groot: 353 kg per inwoner in 2024, tegenover 351 kg in 2023. Desondanks betekent dit dat – los van de groei van het inwonersaantal – behoorlijk meer afval wordt afgevoerd uit de stad (bijna 200 ton). De voornaamste reden waarom Amsterdammers minder afval produceren dan het landelijk gemiddelde, is dat er minder tuinafval is in de stad. De landelijke invoering van statiegeld op flesjes en blikjes heeft de intentie om afval te voorkomen. Maar dit leidt in de grote steden juist tot meer afval

doordat mensen naar statiegeldverpakkingen zoeken in afvalbakken. Een belangrijke oorzaak dat er nog zoveel verpakkingen in de bakken terechtkomen, is dat er nog onvoldoende inzamelmogelijkheden zijn. De producenten van statiegeldproducten zijn verantwoordelijk voor een goed werkend inzamelsysteem. Dit systeem functioneert tot op heden onvoldoende.

haken we aan bij de landelijke evaluatie van de regelgeving. De landelijke invoering van statiegeld op flesjes en blikjes heeft de intentie om afval te voorkomen. Maar het leidt in de grote steden juist tot meer afval in de openbare ruimte doordat mensen statiegeldverpakkingen in afvalbakken zoeken. De landelijke inzet richt zich op twee punten: 1. De G4 wil de extra kosten die voortkomen uit reiniging en schadeherstel verhalen bij Verpact/ Statiegeld NL en is hierover in gesprek. 2. De regelgeving kent een beperking op de innameverplichting: een innamepunt is verplicht vanaf 200 m2 vloeroppervlak. In Amsterdam zijn er te weinig innamepunten omdat de meeste verkooppunten kleiner zijn dan 200 m2.

Lobby statiegeldopgave

Een belangrijk punt voor de landelijke evaluatie van de regelgeving is gericht op veel meer inpandige inzamelvoorzieningen bij ondernemers (via een innameplicht voor alle verkooppunten, ook kleiner dan 200 m2). Dit moet landelijk worden geregeld met een gelijk speelveld en niet vanuit individuele gemeenten. Want dan kan de ene gemeente het mogelijk wel en een andere het niet verplicht stellen.

Samen met de vier grote steden (G4), Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de Nederlandse vereniging voor afval- en reinigingsdiensten (NVRD)

Totdat de producenten het probleem van inzameling oplossen, richten wij ons vanuit de Aanpak Schoon en Afvalvrij op de bestrijding van zwerfafval als

5

PIJLER

Het voorkomen van afval

1

VOORTGANG

gevolg van het leeghalen van de afvalbakken en het openscheuren van huisvuilzakken. En we helpen zoeken naar geschikte inzamellocaties.

Inzamelsystemen voor statiegeldverpakkingen Waar kunnen we bulkinzamelmachines plaatsen om statiegeldverpakkingen in te leveren: • We zoeken mogelijkheden om statiegeldverpak­ kingen in te zamelen op terreinen en in gebouwen van de gemeente. Voor het beheer stelt Verpact/ Statiegeld Nederland een vergoeding beschikbaar.

Daarnaast zorgt deze organisatie voor het leveren en plaatsen van de machines. In maart 2025 is er een bulkmachine in gebruik genomen als proef op het gemeentelijk recyclepunt aan de Marie Baronlaan. Maandelijks worden de aantallen, incidenten, storingen en het beheer (schoonmaak, onderhoud, logistiek) geëvalueerd. De tussenresultaten laten zien dat de consument het inleverpunt weet te vinden. Na een aantal startproblemen komen storingen niet vaak meer voor; er zijn niet meer storingen dan op andere locaties. De medewerkers van het recyclepunt hebben het beheer van de machine onder de knie. De eindevaluatie wordt eind van dit jaar verwacht. Op basis daarvan besluiten we of het (voor beide partijen) zinvol is statiegeldverpakkingen in te nemen op het recyclepunt. De mogelijkheden voor uitbreiding naar andere recyclepunten worden daar ook in meegenomen. • We zien mogelijkheden voor inname van statie­ geldverpakkingen bij zwembaden, sporthallen, sportparken en stadsloketten. De directie Sport & Bos heeft de volgende locaties aangedragen: Wagenaarstadion, Sporthallen Zuid, Sportcentrum Caland, Velodrome en Sportcentrum Sloten. Statiegeld NL is sinds september 2025 met uitbaters van kantines in gesprek over het beheer, de logistiek en vergoeding van de innamepunten.

• De proef op de Nieuwmarkt en de Ten Katemarkt met een mobiel inzamelpunt (genaamd ‘Hupla’) loopt sinds juli 2025. Daar testen we of de markt een geschikte plek is om statiegeldverpakkingen in te zamelen. De eerste resultaten laten zien dat er geen technische of praktische problemen zijn. Op de Nieuwmarkt (3 september officieel geopend) weten consumenten het inzamelpunt steeds beter te vinden. Op de Ten Katemarkt wordt op een aantal dagen echter maar minimaal gebruik gemaakt van het inleverpunt. Voor die dagen is een nieuwe plek gevonden op Plein 40-45. Op de Ten Katemarkt is het inleverpunt verplaatst naar een plek die beter opvalt. • We helpen Verpact/Statiegeld NL om geschikte plekken te vinden voor (bulk)statiegeld­verpak­ kingen-inlevermachines, buiten het gemeentelijk vastgoed. Op piekmomenten in de stad plaatsen we tijdelijke inleverpunten. Statiegeld NL leert nu waar de (bulk)inlevermachines het beste werken. Statiegeld NL en het Can Collective (groep verzamelaars) hebben regelmatig contact. Can Collective is één van de sparringpartners om nieuwe ideeën, pilots of ontwikkelingen te toetsen.

6

PIJLER

Het voorkomen van afval

1

VOORTGANG

De ambitie van Statiegeld NL is om eind 2026 ongeveer 15 succesvolle bulkpunten te realiseren.

Stimuleren gewenst gedrag: lever statiegeld in

De voortgang hiervan is als volgt:

Om te zorgen dat bewoners, bezoekers en onder­ nemers statiegeld inleveren, is er naast de toename van inpandige inleverpunten het volgende nodig: • Een goed werkende donatie-infrastructuur zodat de consument op straat op een toegankelijke manier een blikje of flesje kan doneren aan de verzamelaar. De huidige donatievoorzieningen (doneerringen e.d.) werken nog onvoldoende. Daarom is Verpact/Statiegeld NL een ontwerp­ traject gestart om het doneren van statiegeld in stedelijke gebieden goed te laten functioneren (in samenwerking met gemeente Amsterdam). In dit ontwerptraject kijkt men ook naar andere mogelijke oplossingen. • Gedragsbeïnvloeding: bezoekers van Amsterdam weten dat er statiegeld op blikjes en flesjes zit en leveren het statiegeld in of doneren dit op de juiste wijze aan de verzamelaar.

Locatie

Type

Status

1

Bos en Lommerplein

Inpandig met bulkmachine i.s.m. Droppie

Gereed

2

Marineterrein

Zeecontainer met bulkmachine i.s.m. Droppie

Gereed

3

Limburg van Stirumplein

Inpandig met bulkmachine i.s.m. Droppie

Gereed

4

Vijzelgracht

Met losse machines (single feed)

Gereed

5

Buikslotermeerplein

Zeecontainer met bulkmachine i.s.m. Droppie

Gereed

6

Nieuwezijds Voorburgwal

Inpandig met bulkmachine (met cash)

Gereed

7

Zieseniskade

Zeecontainer met bulkmachine op schuit. Koningsdag

Getest, structureel niet mogelijk i.v.m. opslag en afvoer materiaal

8

Droogbak

Zeecontainer met bulkmachine i.s.m. Regenbooggroep*.

In gesprek

9

Transformatorweg

Inpandig met bulkmachine en cash

Gereed

10

De Flinesstraat 9

Makro Amsterdam (bulk)

Gereed

11

Nieuwmarkt

Hupla-aanhanger

Gereed

12

Ten Katemarkt

Hupla-aanhanger (enkele dagen)

Gereed

13

Plein 40-45

Hupla-aanhanger

Gereed

14

Bijlmerplein

Inpandig bij Albert Heijn

Gereed

* De grond van het beoogde innamepunt is van Prorail. Daar loopt een procedure om te beoordelen of de grond hiervoor kan worden gebruikt.

Aanpak vernieling van en vervuiling rondom afvalbakken We zijn vanaf 2024 bezig met meerdere proeven om deze overlast te verminderen. We doen dat door: • Het plaatsen van 1.000 zelfsluitende afvalbakken in

7

PIJLER

Het voorkomen van afval

1

VOORTGANG

en rondom winkelgebieden en probleem­plekken. Met zelfsluitende afvalbakken kunnen statiegeld­ verzamelaars blikjes en flesjes uit de bakken halen zonder deze open te breken en te beschadigen. In Centrum en Zuidoost zijn afval­bakken in de drukste winkelstraten vervangen door zelfsluiten­ de afvalbakken. In de andere stadsdelen hebben we een begin gemaakt. De vervanging is vertraagd omdat de levering op zich laat wachten. • Het gebruik van transparante vuilniszakken in afval­bakken. Uit een proef is gebleken dat trans­ parante zakken minder vaak door verzamelaars worden opengescheurd en beter in de afvalbak blijven zitten. Daardoor wordt de kans op zwerf­ afval verkleind. Vanaf 1 juli 2025 gebruiken we in alle afvalbakken in de stad een transparante zak. • Het plaatsen van statiegeldrolcontainers in parken waar de zomeraanpak van kracht is. Met incidenteel budget is de reguliere zomeraanpak uitgebreid met statiegeldkliko’s. Recreanten kunnen statiegeldblikjes en -flesjes gescheiden weggooien. Deze scheiding werkt op sommige locaties redelijk tot goed. Er zijn wel incidenten waarbij de statiegeldkliko’s ook voor ander afval worden gebruikt. In sommige gevallen zelfs voor hete kolen van barbeques, waardoor kliko’s zijn beschadigd. Op een aantal plekken zijn kliko’s in de sloot gegooid. Hier zijn de bakken nu met

sloten vastgemaakt. Dit heeft tot gevolg dat we deze kliko’s niet machinaal kunnen legen. Dit maakt het legen moeilijker waardoor we het minder vaak kunnen doen. • Het plaatsen van stickers ‘lever statiegeld in’ op af­ valbakken. Een actie in samenwerking met Statie­ geld Nederland. Alle afvalbakken zijn voorzien van deze sticker om de bewustwording te vergroten. • Sinds mei dit jaar loopt de proef statiegelddoneer­ bakken in het Arena-Amsterdamse Poort-gebied. Het doel is om te ontdekken welke impact dit heeft op het afvalbeeld op straat, het beheer, het gebruik en de samenleving. • Het onderzoek loopt nog tot eind oktober, eind van dit jaar verwachten we de evaluatie. De tussenresultaten laten zien dat: – Er ook gewoon afval in de statiegelddoneer­ bakken belandt, omdat ze nog niet als aparte voorziening worden herkend. – Reguliere bakken nog steeds worden opengetrokken en afval op straat belandt. Vooral bij drukte, in de vroege ochtend of tijdens evenementen is dit zichtbaar. – De verzamelaars (in Zuidoost ruim 80) de statiegelddoneerbakken praktisch vinden, maar aangeven dat ze de reguliere bakken nog steeds openmaken om te zoeken naar statiegeld.

– Lokale ondernemers en bewoners de doneer­ bak zien als een goed sociaal initiatief. • Na een proef met positief resultaat in Zuid zijn alle afvalbakken voorzien van elastieken. Hierdoor gaan deuren van opengebroken afvalbakken toch dicht. Op sommige locaties, zoals het Vondelpark, werkt dit goed, op andere locaties zien we dat de elastieken verdwijnen. Samen met de leverancier van de afvalbakken, onze uitvoering en ontwerpers zoeken we een andere oplossing om de afvalbak gesloten te houden. We verwachten in Q4 van 2025 daarmee te kunnen testen.

8

PIJLER

Het voorkomen van afval

1

VOORTGANG

• In de Nieuwendijk en de Damstraat hebben we vanaf 2024 als proef afvalbakken weggehaald. De eerste indrukken lijken positief met minder zwerfafval en een verhoogde schoonbeleving. Vanuit de zomeraanpak waren ook het Noorder­ park en het Martin Luther Kingpark in deze proef meegenomen. In het Noorderpark moesten in de beginfase nog wat aanpassingen worden gedaan, maar actuele schouwrondes tonen nu positieve resultaten. Samen met de stadsdelen bekijken we welke parken nog meer geschikt zijn voor deze maatregel. Naast deze proeven ontvangen wij van bewoners, winkelstraatmanagers en individuele ondernemers steeds vaker het verzoek om bakken te verwijderen als oplossing tegen een vuile straat. Onze teamleiders gaan met deze Amsterdammers in gesprek. Ze kijken op locatie naar een mogelijk verbeterde inrichting om te komen tot minder zwerfvuil. Dat kan bijvoorbeeld door bakken te verwijderen voor de etalage van een winkel, of wanneer in de buurt ondergrondse bakken staan. Iedere plek is anders qua gebruik en behoeften. In afstemming met de buurt en gebiedsmakelaar van het stadsdeel voeren we maatwerk uit. Vervolgens monitoren we samen met de bewoners of de aangepaste inrichting werkt of dat er nog iets moet worden veranderd. Beheerkosten die we besparen op verwijderde bakken, kunnen mogelijk

ten gunste komen van alternatieve inzet. • Dit laatste experiment geeft aanleiding om opnieuw na te denken over de inrichting van afvalbakken in de openbare ruimte. Op dit moment betekent iedere afvalbak een bron voor zwerf­afval in de directe omgeving. Daardoor gaan we nu terughoudend om met het plaatsen van nieuwe afvalbakken. We zijn in gesprek met de stadsdelen om het afvalbakkenbestand op nut en wenselijkheid aan te passen.

Actieplan afvalpreventie Binnen de afvalpreventieaanpak voeren we een stads­brede campagne over reparatie en tweede­ hands gebruik uit. We sporen de Amster­dammers aan om hun spullen niet weg te gooien maar een tweede kans te geven door deze te (laten) repareren, ruilen of weg te geven.

overzicht van alle reparateurs en kringloopwinkels in de stad: amsterdam.nl/tweedekans. De kaart waarop alle Amsterdamse reparateurs van kleding, meubels en elektrische apparaten te vinden zijn, is in de eerste maand al ruim 15.000 keer bezocht. Het is nog te vroeg om te zeggen of de Amsterdammers ook daadwerkelijk reparatiediensten beter weten te vinden en meer spullen hebben laten repareren.

Om het reparatienetwerk in de stad te versterken organiseerden we beginners- en gevorderden­ cursussen elektrische apparaten repareren in de Openbare Werkplaats in Amsterdam-Oost. Deze cursussen waren tot nu toe elke keer volgeboekt en zullen tot het einde van dit jaar doorlopen. Daarnaast liep in juni de campagne Tweede Kans met een

Om Amsterdammers nog meer bekend te maken met de lokale reparateurs delen we dit najaar 750 reparatievouchers uit. We testen ook de effectiviteit van deze vouchers, in samenwerking met Rijkswater­ staat en reparatieplatform RepareerSimpel. Het in kaart brengen van alle reparateurs in Amsterdam bleek heel veel handwerk. Daarnaast zijn we nog aan

9

PIJLER

Het voorkomen van afval

1

VOORTGANG

het uitzoeken hoe we deze kaart gaan beheren en of er mogelijkheden zijn om een landelijke kaart te maken. Dit voorjaar zijn we ook gestart met de verkenning van de mogelijkheden rondom een verbod op wegwerpverpakkingen. Circulaw voert dit onderzoek uit. We verwachten de resultaten begin 2026. Anekdote: Voor de cursus repareren elektrische apparaten halen we elke maand afgedankte elektrische apparaten op bij het recyclepunt Rozenburglaan. Van de opgehaalde elektrische apparaten bleek 1 op de 3 nog werkzaam en dus bruikbaar. Om deze apparaten toch een tweede leven te geven, loopt er een proef. We sorteren deze apparaten en verkopen ze in kringloopwinkels. In deze proef werken we samen met kringloopwinkel De Lokatie en het Recycling Service Center.

Burgerberaad Zero fresh food packaging: verpakkingsbeleid gericht op zo weinig mogelijk plastic verpakkingen Het burgerberaad pleit voor een adviespunt voor winkeliers, bedrijven en ondernemers om wegwerpverpakkingen – zoals take-away koffiebekers – terug te dringen. Ook de gemeente wil af van wegwerpverpakkingen. Informatie over duurzame verpakkingen is daarom beter vindbaar en toegankelijk gemaakt op de intranetpagina van de gemeente. Veel wegwerpverpakkingen komen uit de horeca. Daarom gaat de gemeente samen met een paar welwillende ondernemers een proef doen met een gezamenlijke overstap op één herbruikbare verpakking. De crux zit hem in de infrastructuur van de inzameling en het schoonmaken van deze verpakkingen. Hierin kunnen inpandige inzamel­

locaties zoals die van Droppie een rol spelen. De proef voeren we uit in het Westerparkgebied. Samen met horecaondernemers worden herbruik­ bare bekers ingekocht (WeCup) en ingezet via een inwisselsysteem. De proef start in het eerste kwartaal van 2026 en wordt in het derde kwartaal geëvalueerd op onder andere schaalbaarheid, kosten/baten en consumentengemak. De uitkomsten vormen input voor plannen voor verdere opschaling en het juridisch onderzoek naar een verbod op wegwerpverpakkingen.

10

PIJLER

2

VOORTGANG

Aanbiedmogelijkheden op orde 11

Voortgang pijler 2. Aanbiedmogelijkheden op orde

De gemeente biedt bewoners, bezoekers en bedrijven voldoende plekken waar zij hun afval (gescheiden) kunnen kwijt kunnen. Daarnaast moeten afvalbakken ook goed functioneren (bijvoorbeeld geen kapotte kleppen) en schoon te zijn. We richten ons op het verbeteren, uitbreiden en/ of veranderen van alle onderdelen binnen de afval­ inzameling en reiniging. Dat doen we gefaseerd, gebiedsgericht en in overleg met de stadsdeel­ bestuurders.

Alternatieve afvalinzameling stadsdeel Centrum In stadsdeel Centrum is de ruimte in veel wijken overvol en krap en de kades in het oude centrum zijn kwetsbaar. Daarom moeten het huisvuil op een andere manier ophalen dan in de rest van de stad. Ondergrondse containers zijn op veel plekken niet mogelijk, en de zware wagens kunnen niet overal komen. In september is een programmaplan vastgesteld voor het programma Centrum zonder Zak. We zijn de volgende ontwikkelingen gestart: • Plaatsen van onder- en bovengrondse containers in combinatie met het vergroten van de loop­ afstand van 150 naar 250 meter: De schets­

ontwerpen voor ondergrondse locaties voor Spuistraat Noord zijn klaar en zijn succesvol de inspraak ingegaan. De containers staan gepland voor plaatsing in het eerste deel van 2026. De schetsontwerpen voor Spuistraat Zuid, Hemelrijk, Rembrandtplein e.o. en de Geelvinckbuurt gaan nog in 2025 de inspraak in. De schetsontwerpen en de inspraakprocedures voor de overige buurten in het centrum volgen daarna. • Totdat de definitieve inzamelvoorzieningen gereed zijn in de ondergrond, zetten we tijde­ lijk circa 90 bovengrondse containers in op probleemlocaties. In het kader van de zomer­ aanpak zijn er al 30 geplaatst. In het najaar proberen we de overige 60 te plaatsen. • Het testen van brengpunten op het water: Het testen van brengpunten op het water start in het vierde kwartaal van 2025 in het Wallengebied. Als onderdeel van het programma ‘Verkeersluwe Wallen’ zijn twee bemande brengpunten in voorbereiding. De planning is om deze twee brengpunten nog dit jaar operationeel te krijgen.

• ‘Afval op Afspraak’ als laatste optie: Als de containers en de brengpunten geen voldoende dekkend systeem van afvalinzameling opleveren, is het afval op afspraak inzamelen een laatste optie. In het gebied van de Negen Straatjes doen we dat al, voor het afval van bewoners én ondernemers. Over het ophalen van deze combinatie huishoudelijk en bedrijfsafval overleggen we met het ministerie van Infra­ structuur en Waterstaat en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Want dit raakt aan landelijke (milieu)wetgeving. Inmiddels hebben we goedkeuring gekregen vanuit het ministerie om de proef, die tot eind 2025 loopt, te verlengen en ligt er een wets­ voorstel klaar. Dit zal naar verwachting in de loop van 2026 door het nieuwe kabinet worden bekrachtigd, waarmee de proef vanaf 1 januari 2027 officieel wordt verlengd. Voor het ‘tussenjaar’ 2026 nemen we aparte maatregelen om de huidige inzameling door te laten lopen.

Ruimte voor op- en overslag van afval Om in de toekomst te beschikken over voldoende ruimte voor het logistieke proces van de afval­ inzameling zijn extra locaties voor de op- en

12

PIJLER

Aanbiedmogelijkheden op orde

2

VOORTGANG

overslag van afval nodig. Dit onderzoek naar geschikte locaties is gestart. Eind 2025 zal hier meer duidelijkheid over zijn. Daarbij kijken we ook expliciet naar plekken aan geschikt vaarwater om (na)transport over water mogelijk te maken.

Containertuintjes In 2023 hebben we met de stadsdelen de afspraak gemaakt om 350 containertuintjes te plaatsen. Het idee is dat er met extra zorg en toewijding van de containeradoptant voor het groen een schonere omgeving ontstaat. Voorwaarden voor het plaatsen van containertuintjes zijn: • afvalcontainers moeten veilig geleegd kunnen worden; • voor elke containerlocatie moet een adoptant worden geworven voor medebeheer; • stadsdelen zorgen voor eigen budget. Het werven van medebeheer/adoptanten voor containers met een containertuintje loopt niet soepel. Bewoners vinden de containertuintjes mooi, maar willen ze liever niet medebeheren. Nog niet overal is het budget beschikbaar gesteld.

Stadsdeel*

Gerealiseerd

Nog te realiseren

Centrum

5

–

Nieuw-West

12

11

Noord

22

–

Oost

14

3

West

23

–

Zuid

6

3

*In Zuidoost en in Weesp zijn nog geen adoptanten gevonden.

Er waren eind juni 2025 in totaal 82 containertuintjes gerealiseerd en 17 in voorbereiding (t.o.v. 37 gerealiseerd en 43 in voorbereiding in de vorige rapportage).

13

PIJLER

Aanbiedmogelijkheden op orde

2

VOORTGANG

Project Tijdelijke informatiepunten ‘Afval scheiden in de buurt’ Het doel van dit project is om Amsterdammers bewust te maken van het belang van gescheiden inzameling van elektronica, frituurvet, lampen, batterijen, boeken, kleding en meubels. Daarbij moet er óók bekendheid zijn over de inleverpunten in de buurt. In de eerste helft van 2025 hebben we drie weken in vier buurten in de stadsdelen Zuid, Noord, Oost en Zuidoost een promotieteam ingezet. Met informatie, enquêtes en flyers werkten zij er aan de bewust­wording voor afvalscheiding te vergroten en bewoners te informeren over inleverpunten in hun eigen buurt. Er zijn 1.184 enquêtes afgenomen. Bij het merendeel van de ondervraagden was het belang van afval scheiden wel bekend, maar waren de plekken voor het inleveren van spullen iets minder bekend. Bewoners zijn positief over de informatie die zij ontvangen over mogelijkheden in de buurt om afval te scheiden. In het najaar van 2025 komen deze tijdelijke informatiepunten nog in vier buurten in Weesp, Centrum, West en Nieuw-West. De actie is dan in alle stadsdelen twee keer uitgevoerd. Uitzondering hierop is stadsgebied Weesp. Daar voeren we de actie één keer uit.

Anekdote: Het apart inleveren van frituurvet en olie wordt regelmatig genoemd als iets waarvan men niet wist dat dit moest. Een bewoner van de Oosterparkbuurt: ‘Ik ben al maanden op zoek naar waar ik elektronica kan inleveren, dus dit gesprek was echt een 10 out of 10’. Een bewoner van de Waterlandpleinbuurt: ‘Ik had al een kapotte stofzuiger staan, dus dat repareren is wel heel erg handig’. In dezelfde buurt hoorden we een bewoner ook zeggen: ‘Ik vind het vervelend dat het allemaal naar verschillende plekken moet’.

Data-geïnformeerde afvalinzameling Op het gebied van data hebben we er vanuit het programma ‘Op weg naar data-geïnformeerd werken’ de afgelopen 1,5 jaar een aantal stappen gezet. We maken actief gebruik van het Amsterdamse Dataplatform, waarop data vanuit verschillende organisatieonderdelen van de gemeente beschikbaar is. Ook voor burgers is bijvoorbeeld na te slaan waar en hoeveel onder- en bovengrondse containers in de stad staan. Deze data breiden we continu uit en verbeteren we kwalitatief. De huidige werkprocessen zijn in kaart gebracht en zijn de basis voor het aan­ passen van processen. De volgende stap is verder digitaliseren van de processen om efficiënter te gaan

werken. Hierbij zoeken we een balans tussen de wens tot vernieuwing en hoeveel verandering op de werkvloer verwerkt kan worden. We hebben 21Qubz als breed inzetbaar afvalinzamelpakket beschikbaar. Door het pakket op enkele onderdelen succesvol in te zetten wordt gewerkt aan het vertrouwen in verdere inzet.

Recyclepunten Om Amsterdammers goed te helpen in het brengen van afval naar onze zeven recyclelocaties, richten we

14

PIJLER

Aanbiedmogelijkheden op orde

2

VOORTGANG

deze plekken beter en met een uniforme uitstraling in. Denk hierbij aan duidelijke borden, kleurgebruik en communicatieboodschappen. Per recyclepunt kijken we wat we op korte termijn (schilderwerk, bebording, huisvesting) zonder onnodige kosten kunnen uitvoeren. We kijken ook of de zondags­ openstelling op de huidige recyclepunten bijdraagt aan een maximale dienstverlening of dat een wissel van locaties effectiever kan zijn.

Project ‘elektrische bakfiets te leen’ Vanuit het project ‘elektrische bakfiets te leen’ biedt de gemeente Amsterdam inwoners de mogelijkheid om gratis een elektrische bakfiets te lenen voor het vervoeren van grofvuil naar een recyclepunt. De bak­ fietsen kunnen vooraf online gereserveerd ­worden en zijn geschikt voor het vervoeren van diverse afvalsoorten, waaronder chemisch afval en tuin­ afval. Momenteel bieden de locaties Maria Baronlaan (Oost), Meerkerkdreef (Zuidoost) en Rozenburglaan (Oost) deze service. De wens is om in de toekomst elk recyclepunt van minimaal één bakfiets te voor­ zien. Tot die tijd wordt gekeken op welke locatie de behoefte het grootst is om een bakfiets neer te zetten. Als er tussentijds gewisseld wordt, zal dit gecommuniceerd worden via de website.

Norm – grof afval naar recyclepunten, alternatief – ophalen op afspraak 11 december 2024 is het rapport van de Reken­ kamer vastgesteld over de doeltreffendheid en doelmatigheid van de gemeentelijke inzameling van grof afval. Toen is afgesproken dat we komen met een Plan van Aanpak om de inzameling te verbeteren. Dit plan is in het najaar van 2025 besproken in de raadscommissie Duurzaamheid en

Circulaire Economie en in de Raad. We zetten in op preventie, hergebruik, reparatie, producentenverantwoordelijkheid en het aantrekkelijk maken van het wegbrengen van grof afval naar de recyclepunten. De insteek is om te zorgen voor minder aangeboden grof afval en dat het grof afval dat nog wel wordt aangeboden zoveel mogelijk door mensen zelf naar recyclepunten wordt gebracht. Ook de overgang naar ‘Grof afval aanbieden op straat’ is onderdeel van het plan.

15

PIJLER

Aanbiedmogelijkheden op orde

2

VOORTGANG

Burgerberaad

Aanbiedtijden bedrijfsafval stadsdeel Zuid In stadsdeel Zuid zijn de aanbiedtijden voor afval aangepast van 07.00 tot 18.30 uur naar 07.00 tot 12.00 uur. Dit houdt in dat ondernemers niet meer de hele dag hun afval(kliko) buiten mogen laten staan. Het merendeel van de ondernemers heeft gehoor gegeven aan de gewijzigde regelgeving en heeft een oplossing gevonden. Na een periode van waarschuwen is THOR in Zuid overgegaan op het beboeten van containers die buiten de aanbiedtijden op straat stonden. In de periode maart t/m 22 juni 2025 zijn door THOR 260 boetes uitgedeeld. Hiervan zijn de eerste 70 boetes geïnd. Uit metingen blijkt dat het aantal bedrijfsafval­ containers in de openbare ruimte na de toegestane aanbiedtijden met 60% is afgenomen. Het aantal meldingen over afval is gemiddeld met 23% per week afgenomen vanaf januari 2025.

Introductie smartcontainers & RFID-tags (een techniek om data op te slaan op een sticker) Het advies van het burgerberaad is om meer slimme technologie in te zetten voor een schonere stad. Met onder andere sensoren in containers wordt het mogelijk om huishoudelijk afval efficiënter in te zamelen. Het draagt bij aan kostenbesparing, vermindert overlast en zorgt voor schonere straten. Bovendien kunnen inwoners via een app zien welke containers vol zijn en welke ruimte hebben. Zo voorkom je dat je met een volle vuilniszak voor een volle container staat. Deze maatregel is niet nieuw; de gemeente was al eerder gestart met vulgraadsensoren in containers. Grootschalige invoering van sensoren in containers vergt een forse investering. Daarom hebben we in april 2025 een proef gestart in stadsdeel Centrum en in Weesp. In deze gebieden kregen alle bovengrondse en ondergrondse containers sensoren. Tijdens de proef onderzoeken we of we routes kunnen optimaliseren. Ook kijken we of containerplekken efficiënter kunnen inrichten en of het type container moet worden aangepast. De gemeente verwacht de resultaten van de proef najaar 2025. We kijken dan of de voordelen

opwegen tegen de (eventuele) nadelen. In de eerste raadsinformatiebrief van 2026 informeren we de raad over de resultaten en de vervolgstappen. Doelgerichte aanpak voor stadsdeel Centrum Het advies van het burgerberaad is om meer en voor alle doelgroepen toegankelijke inleverpunten voor chemisch en elektronisch afval te maken. Voor minder mobiele inwoners is het scheiden en wegbrengen van afval in het centrum van Amsterdam vaak een uitdaging. Het gaat dan bijvoorbeeld om moeilijk te vervoeren afval zoals oude verf of chemische restanten. Ook het nieuwe statiegeldbeleid leidt tot overlast: prullenbakken worden opengebroken in de zoektocht naar statiegeldflesjes, tot ergernis van de burgers. Als reactie op het advies van het burgerberaad ontwikkelt de gemeente het programma ‘Nieuwe manieren van afvalverwerking’, met specifieke aandacht voor het centrum. Onderdeel daarvan is het verkennen van alternatieve inzamelmethoden voor verschillende afvalstromen. Bijvoorbeeld brengpunten op het water waarbij het afval met boten wordt afgevoerd. In de Negen Straatjes is met succes een proef uitgevoerd met het ophalen van afval op afspraak. Op andere plekken in de binnenstad, waar ondergrondse containers mogelijk

16

PIJLER

Aanbiedmogelijkheden op orde

2

VOORTGANG

zijn, gaat de gemeente deze stapsgewijs plaatsen. Met ondergrondse containers voorkomen we dat statiegeldflessen en -blikken uit het afval worden gevist. Met deze mix aan instrumenten werkt de gemeente stap voor stap aan een schone binnenstad. Circulair centrum: ‘Goed bezig’, inclusief minirecyclepunt Veel mensen weten niet goed waar ze met verschillende soorten afval naartoe moeten of hoe ze het op de juiste manier kunnen scheiden. Het burgerberaad pleit daarom voor een laagdrempelige plek in elk stadsdeel waar bewoners spullen kunnen inleveren, (laten) repareren en waar ruimte is voor ontmoeting en gemeenschapszin. De gemeente herkent hierin meerdere waardevolle aanbevelingen. Verschillende daarvan sluiten aan bij bestaande maatregelen die de afgelopen jaren in gang zijn gezet. Daarom is de eerste stap om najaar 2025 de lopende projecten en programma’s te onderzoeken en te evalueren. Op basis van het onderzoek bepalen we in hoeverre de lopende projecten en programma’s bijdragen aan de doelen die het burgerberaad schetst voor een toekomstig circulair centrum. In de eerste raadsinformatiebrief van 2026 informeren we de raad over de resultaten van het onderzoek en de vervolgstappen.

17

PIJLER

3

VOORTGANG

Informeren, motiveren en handhaven 18

Voortgang pijler 3. Informeren, motiveren en handhaven

Met informatie over de afvalregels, onze dienstverlening én hun handelings­ perspectief beïnvloeden we het gedrag van bewoners, ondernemers en bezoekers. We brengen samenhang in onze uitingen over afvalinzameling en reiniging door vanuit één strategie en concept voor communicatie te werken. Hierdoor vergroten we de herkenbaarheid van het onderwerp en versterken we het appel op Amsterdammers, bezoekers en ondernemers. Door onder andere nudging, handhaving en campagnes richten we ons op hun motivatie en verantwoordelijkheid om het ‘juiste’ gedrag te vertonen. Ondernemers worden aangesproken en verantwoordelijk gehouden om 25 meter rondom hun onderneming schoon te houden. We hebben de volgende maatregelen in gang gezet:

Aanpak Bijplaatsingen Afval naast containers of het dumpen van grof afval is bij Amsterdammers een doorn in het oog. Om deze plekken van afvaloverlast aan te pakken hebben we de Aanpak Bijplaatsingen (ABP) medio 2020 in het leven geroepen. Verschillende organisatieonderdelen van de gemeente, ondernemers en de bewoners van de stad pakken gezamenlijk de vervuiling in de

afvalprobleemgebieden aan. Samen zorgen we in het aandachtsgebied dat de containers en de omgeving schoon en heel blijven. (Zwerf)afval wordt opgeruimd en daar waar het niet genoeg resultaat oplevert, wordt gerichte communicatie en participatie met de omgeving georganiseerd. De Aanpak Bijplaatsingen behelst: 1. Basis op orde. Binnen het aandachtsgebied zorgen we ervoor dat ook op deze hardnekkige probleemlocaties de container en omgeving schoon en heel worden en blijven.

2. Dagelijkse controle door toezichthouders en handhaving. Containers worden op tijd geleegd en meldingen worden op tijd afgehandeld. De meest vervuilde containerlocaties worden gemonitord en we evalueren het effect van interventies. Dagelijks controleren de toezichthouders meerdere container­locaties in elk stadsdeel. Hierbij regi­streren ze de staat van de locatie, maken foto’s, door­zoeken afval om overtreders te achterhalen, schrijven constateringen die tot boetes kunnen leiden, ruimen bijplaatsingen op en melden volle of defecte containers. Ook vegen ze de locaties schoon. 3. Gerichte communicatie en gedragsbeïnvloeding om de kennis van afvalregels te vergroten en afvaloverlast terug te dringen.

Resultaten van ABP-acties en maatwerk Probleemplekken worden op een routelijst geplaatst en worden dagelijks gecontroleerd. Aan het einde van elke maand worden de routes van ABP ververst: een proces waarbij containerlocaties van de route afgaan, erop gaan of op de route blijven staan. Van januari 2025 t/m juni 2025 zijn er 546 unieke containerlocaties losgelaten vanwege een hoge CROW-score (80% of hoger), wat wil zeggen dat

19

PIJLER

Informeren, motiveren en handhaven

3

VOORTGANG

ze uit metingen als behoorlijk schoon naar voren kwamen. De aantallen losgelaten locaties per stadsdeel zijn: Centrum

64

Nieuw-West

102

Noord

68

Oost

96

West

106

Zuid

59

Zuidoost

51

Maatwerk bij langdurige probleemplekken in 2025 Dit jaar staat in het teken van meer maatwerk bij langdurige probleemplekken. Per stadsdeel zorgen we voor een samenhangende en intensieve aanpak voor plekken waar steeds veel afval naast de container staat. De gemeente onderzoekt de mogelijkheid om cameratoezicht in te zetten bij de ergste afvaloverlast- en afvaldumplocaties. Een voorbeeld hiervan is de Hudsonstraat in West. In het eerste halfjaar van 2025 hebben we alle mogelijke interventies die in de ABP-toolkit zitten ingezet in de omgeving van deze straat. Het

20

PIJLER

Informeren, motiveren en handhaven

3

VOORTGANG

meetpunt in deze straat was een locatie waar twee restafvalcontainers staan, naast een horecazaak. Het is een drukke buurt en grof afval wordt vaak naast de containers geplaatst. We zijn bij de bewoners van de Hudsonstraat langsgegaan om hen te informeren over de afvalregels. Daarnaast hebben we communicatiemiddelen bij de locatie ingezet: green graffiti, een tijdelijk informatiebord en magneet­ stickers. Er zijn ook containertuintjes geplaatst want tijdens de ronde hebben we een adoptant gevonden voor deze locatie. Helaas is er al vrij snel één van de twee tuintjes kapotgegaan bij het ledigen van de container. Sinds januari 2025 hebben we in samenwerking met een social designbureau nieuwe activiteiten voor gedragsbeïnvloeding ontwikkeld. In de tweede helft van 2025 zullen we een aantal van deze inter­ venties inzetten bij verschillende plekken om te onderzoeken of ze effectief zijn.

ABP-toezichthouders fietsteam in stadsdeel Centrum Het ABP-toezichthouders fietsteam controleert op het verkeerd plaatsen van afval door bewoners en ondernemers. Bij het opstarten van dit team was het doel om dagelijks met vier koppels het

hart van stadsdeel Centrum te controleren. Om dit te bewerkstelligen hebben we een pool van toezichthouders geworven en getraind. Sinds januari 2025 is dit team op volle kracht. Per dag zijn nu vier koppels actief. Zij houden zeven dagen per week toezicht op het verkeerd plaatsen van afval in een specifiek gebied van stadsdeel Centrum dat niet toegankelijk is voor afvalwagens. In het eerste halfjaar van 2025 zijn 2.043 waarnemingen door de ABP-toezichthouders van het fietsteam gedaan. Zij doen ook in de avond metingen van afvaldumpingen.

Anekdote: Een fietsteamlid toont de samen­ werking tussen de ABP-toezichthouders en de handhaving. Het fietsteamlid zag een onder­ nemer met een zak afval naar buiten lopen en dit verkeerd plaatsen. Hij nam direct contact op met een lid van de handhaving voor het uitschrijven van een boete. Dit was anders alleen mogelijk geweest als er herleidbaar afval tussen het gedumpte afval zat. Het verwijderen van herleidbare stukken afval door de overtreder is een knelpunt in het tegengaan van afval naast de container.

25-meterregel We intensiveren onze inzet op de 25-meterregel (artikel 17 Afvalstoffenverordening). In het kader van de woonwinkelstratenaanpak die in West is gestart, hebben we ondernemers gestimuleerd om hiermee aan de slag te gaan. Activatiebureau Monsterscore is tussen eind mei en begin juli 2025 bij 192 adressen in de Kinkerstraat langsgegaan en heeft 152 ondernemers gesproken. In totaal zijn er 125 prikkers en 25 ringen uitgedeeld. De meeste ondernemers reageerden positief op het bezoek van het activatieteam en vinden het schoonhouden van de omgeving ook hun eigen verantwoordelijkheid. De toezichthouders van THOR zijn sinds half juni geïnstrueerd om de 25-meterregel structureel mee te nemen in hun taken. Het gaat om ongeveer 40 toezichthouders waarvan een deel vaste koppels in de gebieden en een deel projectmatig wordt ingezet door de hele stad (bijvoorbeeld tijdens evenementen etc.). De toezichthouders gaan het gesprek aan met ondernemers, delen flyers uit en wijzen hen op wat ze moeten doen (zoals prullenbakken plaatsen en schoonmaakrondes). Bij een geconstateerde overtreding wordt eerst gewaarschuwd. Bij een tweede officiële waarschuwing volgt een last onder dwangsom. Over de (relatief korte) periode van juni tot 7 oktober is er vier keer gewaarschuwd en vier keer een last onder dwangsom opgelegd.

21

PIJLER

Informeren, motiveren en handhaven

3

VOORTGANG

Stadsdeel

Waarschuwing

Last onder dwangsom

Zuid

1x Albert Cuijpstraat

1x

Zuidoost

2 x Bijlmerplein 1x Johan Cruijff Boulevard

3x

Misbruik van de gemeentelijke afvalvoorziening door ondernemers In de raadsbrief ‘Maatregelen tegengaan misbruik inzamelvoorzieningen’ van 24 april 2024 hebben we de raad geïnformeerd over de onderzoeken naar misbruik van de gemeentelijke afvalinzameling. De onderzoeken tonen aan dat er door ondernemers en organisaties misbruik wordt gemaakt. Dit blijkt uit het feit dat er in verhouding meer horeca-afval wordt aangeboden in winkelgebieden dan binnen het reinigingsrecht is toegestaan. Mogelijk wordt dit veroorzaakt door (horeca)bedrijven die geen afvalcontract hebben afgesloten, maar wel hun bedrijfsafval bij het huisvuil dumpen. We nemen onderstaande maatregelen voor een hogere pakkans van ondernemers die misbruik maken van de gemeentelijke afvalvoorzieningen: • Nulmeting Pakkans Bedrijfsafvaloverlast: De pakkans voor een ondernemer die misbruik maakt van de huishoudelijke inzamelvoorzieningen is

erg laag. Hoe laag precies weten we echter niet. Om te bepalen wat de huidige pakkans is, wordt een nulmeting ontwikkeld. Aan de hand van deze nulmeting wordt gemonitord in hoeverre de maatregelen effect hebben op de pakkans. • Actiegerichte inzet van handhaving op over­ tredingen bedrijfsafval (bij probleemlocaties): Vanuit de ‘Aanpak Bijplaatsingen’ zijn toezicht­ houders actief die controle uitoefenen, beboeten en handhaven in het geval van overtredingen. • Herontwerpen van het ketenproces Reinigingsrecht: Het gehele ketenproces van heffingen, controle, toezicht, handhaving en innen van reinigingsrecht wordt herzien. Hiervoor is een Plan van Aanpak opgesteld. Vanuit dit plan wordt ingezet op het tijdig en effectief controleren van ondernemers met een commercieel contract bij een particuliere afvalinzamelaar. Daarbij wordt gekeken of het contract bij de aard en hoeveelheid van het bedrijfsafval past. Verder zijn er controlemomenten ingebouwd om de pakkans te vergroten van ondernemers die het reinigingsrecht misbruiken of ontduiken. • Uitbreiden van het aantal toezichthouders en het opleggen van een last onder dwangsom bij het niet overhandigen van een commercieel contract: Er is een traject gestart om te verkennen wat er nodig is om reinigingsrechtinspecteurs formeel het

mandaat van toezichthouders toe te kennen. Verder wordt er gekeken of er eventueel nog andere zaken in het proces van handhaving en beboeting zijn waar verandering mogelijk/nodig is. De reinigings­ rechtinspecteurs kunnen met een mandaat worden bevoegd om een vorderingsbrief op te stellen wanneer een ondernemer zijn con­tract voor afval­ inzameling niet binnen de gestelde termijn over­ handigt. Zo wordt het makkelijker om aan de voor­ kant te controleren op misbruik. Dit zal ertoe leiden dat de capaciteit op straat effectiever en efficiënter wordt ingezet en de pakkans wordt vergroot. • Datagestuurd handhaven met betrekking tot bedrijfsafvaloverlast: De verkenning van de mogelijkheden om met scanauto’s afval op straat te detecteren is gestart. Wanneer deze mogelijkheden in kaart zijn gebracht, wordt gekeken in hoeverre er onderscheid kan worden gemaakt tussen bewoners- en bedrijfsafval. Om inzicht te krijgen in het aantal meldingen over bedrijfsafval wordt het meldingssysteem aangevuld met een speciale (sub)categorie. Daarmee kunnen we gerichte interventies uitvoeren, gerichte voorlichting geven en gerichte handhavingsacties houden. Dit biedt de mogelijkheid om de beperkte capaciteit vanuit Afval en Grondstoffen en THOR effectiever in te zetten.

22

PIJLER

Informeren, motiveren en handhaven

3

VOORTGANG

Extra reinigingsrechtinspecteurs Sinds mei 2024 zijn extra reinigingsrechtinspecteurs gestart met het controleren van ondernemers in stadsdeel Centrum. Zij brengen in kaart of er ondernemers zijn die gebruikmaken van onze afvalinzamelvoorzieningen zonder reinigingsrecht te betalen. Als ze deze overtreding bij ondernemers constateren, krijgen deze alsnog een aanslag met terugwerkende kracht tot maximaal drie jaar. Tussen mei 2024 en juni 2025 hebben we ruim 70% van de ondernemers in het Centrum bezocht (totaal 5.000 ondernemers). Over het algemeen werken de ondernemers goed mee. Maar er is ook vaak een tweede bezoek nodig om een ondernemer aan te sporen toch nog een contract en factuur op te sturen. Soms komt het voor dat een ondernemer niets opstuurt. Dit wordt genoteerd en meegenomen in de verwerking richting de belastingdienst. De controles worden in het eerste kwartaal van 2026 afgerond. De bezoeken hebben een positief effect. Naast het controleren van de afvalcontracten geven we ook informatie over de afvalregels. De regels worden duidelijker voor de ondernemer, bijvoorbeeld dat karton onder het contract valt en niet gewoon op straat mag worden gezet. De bezoeken zorgen vaak voor een afname van overtredingen, zoals een container buiten de toegestane tijden buiten laten

23

PIJLER

Informeren, motiveren en handhaven

3

VOORTGANG

staan. Ook staan ondernemers bewuster stil bij het volume afval dat zij produceren en of dat gelijk is aan wat contractueel is afgesproken en vastgelegd staat. De afvalinzameling in de vroege ochtend blijft voor veel ondernemers een probleem.

Aanpassing afvalregels bedrijven – verbod op losse zakken Per 1 juli is het verboden voor ondernemers met een commercieel afvalcontract om hun afval in losse zakken op straat te zetten. Zowel voor als na de zomervakantie is steekproefs­ gewijs op verschillende momenten van de dag en van de week en in verschillende delen van de stad gekeken of er nog afvalzakken los op straat worden aangeboden. Echt losse zakken die niet gecombi­ neerd met een afvalcontainer (kliko) op straat staan, zien we niet vaak meer en we zien ook dat dat af­ neemt ten opzichte van vlak na de ingangsdatum van 1 juli. We zien wel dat ondernemers nog vaak losse afvalzakken die niet in hun afvalcontainer (kliko) pas­ sen, bovenop en/of naast hun kliko op straat zetten. Ondernemers kunnen bij de gemeente een slot voor hun kliko aanvragen, zodat ‘verzamelaars’ er niet bij kunnen. We kunnen niet verplichten dat op alle containers sloten worden geplaatst.

Adresstickers op de afvalcontainer Een andere afvalregel, die al eerder is ingegaan maar die nu zijn volle effect bereikt, is het verplichten van een adressticker op de afvalcontainers. Hierdoor kunnen ondernemers die zich niet aan de afvalregels houden sneller worden achterhaald en aangesproken en/of beboet. Ook kunnen we bij het ontbreken van adresstickers sneller overgaan tot het verwijderen van containers die geen eigenaar meer hebben, ook wel bekend als zwerfcontainers. Anekdotes • Tijdens ons bezoek aan een advocatenkantoor waar wij vroegen hoe zij het afval geregeld hadden, gaf men aan zich te beroepen op hun zwijgrecht. • ‘Afval? Ik heb helemaal geen afval!’ (souvenirshop)

Afvalboetes 2024 De afvalboetes kennen een lange doorlooptijd vanwege de geldende bezwaarprocedure. Hierdoor kunnen recente cijfers nog veranderen. Omdat vrijwel alle procedures van 2024 nu zijn afgerond, zijn deze cijfers nagenoeg definitief en geven een goed beeld.

In 2024 zijn in totaal 11.106 afvalboetes uitgedeeld in Amsterdam en Weesp. 35% van deze boetes zijn uitgeschreven in stadsdeel Centrum (3.876), gevolgd door 1.672 in Zuid en 1.341 in West. De overige boetes zijn in de andere stadsdelen geschreven, waarvan in Weesp het minst. Van de boetes die worden opgelegd, komen de meeste voort uit controles die door het ABP-team zijn gedaan. Van de 11.106 boetes die zijn opgelegd, zijn er 9.253 opgelegd door het ABP-team, wat neerkomt op 83%. Het overgrote deel van de boetes is uitgeschreven aan personen: 10.287 (93%). Het plaatsen van afval naast de container is het meest beboet (76%), ­gevolgd door het aanbieden van afval buiten de ­venstertijden (9%). De overige 7% (819) aan boetes is uitgeschreven aan bedrijven. Overtreding van de regels voor het aanbieden van bedrijfsafval is het meest beboet (668). Ook zijn er wat boetes opgelegd voor het aanbieden van afval naast de container (74). De zogenaamde ontbiedingsbrief, met de aankondi­ ging dat een boete wordt opgelegd, is dit jaar in huisstijl gebracht en duidelijker gemaakt. De komende periode kijken we opnieuw naar mogelijke verbeteringen in het proces van boetes opleggen en de informatie in de brief.

24

PIJLER

Informeren, motiveren en handhaven

3

VOORTGANG

Overzicht Afvalboetes 2024 Opgelegde boetes

Bedrijf

Totaal aantal opgelegde boetes in 2024 Natuurlijk persoon

Totaal

Centrum Bedrijf

Zuid

West

Zuidoost

Nieuw-West

Oost

Noord

Weesp

Totaal

562

85

56

33

34

25

23

1

819

ABP

627

8.626

9.253

Natuurlijk persoon

3.314

1.587

1.285

1.232

1.022

998

764

85

10.287

Handhaving

192

1.661

1.853

Totaal

3,876

1.672

1.341

1.265

1.056

1.023

787

86

11.106

Totaal

819

10.287

11.106

Top 5 straten – bedrijven Nieuwezijds Voorburgwal

59

Top 5 feiten waarvoor boetes aan bedrijven zijn opgelegd

Singel

40

Overtreding regels aanbieden bedrijfsafval aan inzameldienst

668

Nieuwendijk

36

Niet gebruiken inzamelvoorziening (o.a. naast container)

74

Spuistraat

26

Niet gehouden aan aangewezen tijd en dag plaatsen huisvuil

19

Prins Hendrikkade

23

Onjuiste categorieën afval in inzamelmiddel/voorziening

15

Verbod afvaltoerisme (huisvuil plaatsen door niet-inwoners)

12

Top 5 boetes – natuurlijke personen Nieuwezijds Voorburgwal

146

Top 5 feiten waarvoor boetes aan natuurlijke personen zijn opgelegd

Kloveniersburgwal

137

Niet gebruiken inzamelvoorziening (o.a. naast container)

8.487

Singel

120

Aangewezen tijd en dag plaatsen huisvuil klopt niet

1.035

Kerkstraat

120

Overtreding regels aanbieden bedrijfsafval aan inzameldienst

420

Raamplein

119

Verbod afvaltoerisme (huisvuil plaatsen door niet-inwoners)

197

Verbod achterlaten straatafval (buiten afvalvoorziening)

45

25

PIJLER

Informeren, motiveren en handhaven

3

VOORTGANG

Activatieteams De activatieteams stimuleren en activeren mensen om de omgeving schoon te houden. Dit doen de teams door middel van communicatie; ze maken schoon en delen vuilniszakken uit met de vraag het eigen vuil op te ruimen. De teams worden vooral ingezet op de locaties waar veel mensen recreëren zoals in het Vondelpark, Rembrandtpark, Westerpark, Oosterpark, Sloterpark en IJburgstrand op dagen boven de 25°C. Er zijn op tien nieuwe recreatieplekken activatieteams ingezet: Museumplein, Sarphatipark, Erasmuspark, Bogortuin, Weesperzijde, park Somerlust, Tuinen van West, Oeverlanden, Marineterrein en het Noorderpark. Op advies van het burgerberaad testen we of de activatieteams daarnaast kunnen helpen bij het verwijderen van zwerfafval uit het water (zie onder kopje burgerberaad). Tijdens de grootschalige evenementen in 2025 (zoals Sail en Amsterdam 750) zijn extra activatieteams, donatiebakken en inleverpunten ingezet of geplaatst. Verpact/ Statiegeld NL zet in afstemming met de gemeente ook teams in tijdens deze evenementen.

26

PIJLER

Informeren, motiveren en handhaven

3

VOORTGANG

Communicatie Afval en Grondstoffen en Stadswerken voeren regelmatig campagnes uit om het gedrag van Amsterdammers te beïnvloeden. We stemmen de inhoud en de planning van campagnes en overige communicatie zorgvuldig op elkaar af. Vanuit Afval en Grondstoffen, Stadswerken en Toezicht en Handhaving werken we met een gezamenlijke communicatiestrategie voor het onderwerp Schoon. De kern van de strategie is: • De Amsterdammers oproepen haar/zijn verant­ woordelijkheid te nemen • Beter laten zien wat wij als gemeente zelf doen • De Amsterdammer laten zien hoe makkelijk het is om afval te scheiden en op de goede manier weg te doen

Publiekscampagnes Ook in het eerste halfjaar van 2025 hebben we bewoners en ondernemers in grote communicatie­ campagnes op de hoogte gebracht van de afval­ regels. Voorbeelden hiervan zijn: • In januari 2025 liep nog een ‘staartje’ van de Kartoncampagne die rond Black Friday in november 2024 was gestart. Met de

Kartoncampagne spreken we de bewoners aan om karton klein te maken en altijd in de papier­ container weg te doen. Uit een effectmeting bleek dat veel bewoners van Amsterdam de Kartoncampagne hebben gezien. • Vanaf 26 maart loopt de Woon-Winkelcampagne, gericht op winkelgebieden in de stad. We weten uit de data dat in deze gebieden veel afval wordt geproduceerd: er zijn ondernemers (winkeliers, horeca, etc.), er wonen mensen en er komen veel bezoekers. We waren in elk stadsdeel actief: Noord: Van der Pekbuurt/Mosveld; Centrum: Haarlemmerdijk/Haarlemmerstraat; Oost: Oostpoort; Zuidoost: Reigersbos; Zuid: Zeilstraat/ Hoofddorpplein; West: Hugo de Grootplein; Nieuw-West: Plein ‘40-’45. Van stadsgebied Weesp hadden we op dat moment nog te weinig data en hebben om die reden Weesp niet meegenomen in de campagne. Voor de campagne hebben we weer diverse middelen ingezet en zijn met activatieteams de winkelgebieden ingegaan om zowel bezoekers als ondernemers aan te spreken. Deze campagne liep af op 14 mei. • Vanaf juni liep de studentencampagne. Uit focusgroepen, gericht op twee groepen internationale (short-stay) studenten en reguliere (Nederlandse) studenten, leerden we dat studenten graag de regels ‘recht toe, recht aan’

willen weten, het liefst op het moment dat ze met afval bezig zijn. Op basis van de resultaten hebben we de studentencampagne die we elke zomer inzetten aangepast in opzet. Daarnaast investeren we in de samenwerking met de grote studentenhuisvesters. Voor collega’s en bewoners door de hele stad zijn op verzoek flyers en posters met afvalregels beschikbaar. We hebben ook geëxperimenteerd met green graffiti op verschillende plekken in de stad – met name om de regels rondom grof afval duidelijk te maken. Green graffiti, ook wel reverse graffiti of clean graffiti genoemd, is een milieuvriendelijke vorm van buitenreclame of kunst. Vuil op een ondergrond, zoals een stoep, wordt selectief weggehaald met een hogedrukreiniger en een sjabloon. Hierdoor ontstaat een patroon of tekst in het contrast met de vuile omgeving. Resultaten zijn vooralsnog wisselend.

Doorlopende campagne In juni 2025 zijn we gestart met een doorlopende online campagne. Dat houdt in dat we naast campagne voeren op specifieke momenten en over specifieke deelonderwerpen, ook continu posts

27

PIJLER

Informeren, motiveren en handhaven

3

VOORTGANG

plaatsen op de social kanalen van de gemeente. Met een frequentie van eens per twee weken informeren we de volgers over afval, afvalregels en de (grote) organisatie die al het afval ophaalt en verwerkt. Daarnaast plaatsen we eens per maand een betaalde advertentie gericht op specifieke doelgroepen en locaties.

Onderzoek en effectmetingen We meten regelmatig de effectiviteit van campagnes en interventies. Ook gebruiken we onderzoeken die in andere (vergelijkbare) gemeenten of door externe partijen worden uitgevoerd. In combinatie met advies van gedragsexperts helpen de resultaten ons om de meest effectieve middelenmix samen te stellen per project of campagne. Een breder onderzoek naar onze communicatieuitingen is in voorbereiding. Deze bestaat uit een nul- en een een-meting. We krijgen zo inzicht in de mate van bekendheid van de communicatieuitingen en kunnen bovendien de meting later nogmaals herhalen. Zo blijven we onze communicatie optimaliseren.

De communicatiekalender vanaf september 2025 • 2025 – September: Clean-up Day en World Cleanup Day – September t/m november: Tijdelijke informatiepunten Afval scheiden in de buurt – Vanaf 22 september: Tweede fase studentencampagne – Vanaf medio 2025: Doorlopende campagne Schoon – 13 oktober tot 2 november: Campagne Grof Afval wegbrengen – Eind november tot eind december: Campagne Karton – Eind december t/m januari 2026: campagne: ‘Klaar met je kerstboom?’ – Vanaf oktober: Bewonersinformatie grofafval-plekken

• 2026 – Campagne Bedrijfsafval – Campagne Afvalwijzer Amsterdam App – Campagne Grof afval: van 3 naar 5 dagen (deel Noord) – 21 maart: Landelijke Opschoondag – April t/m augustus: Zomercommunicatie parken – 27 april: Koningsdag – Mei: Campagne Karton – Juni: Campagne studenten – 2 augustus: Pride & Queer Canal Parade – Campagnes optimalisatie/lancering Grof afval op afspraak – Optimaliseren we Grof afval op afspraak in Centrum, Watergraafsmeer en Weesp

28

PIJLER

Informeren, motiveren en handhaven

3

VOORTGANG

Burgerberaad – Amsterdam tegen afval Een allesomvattende positieve campagne voor een schone stad, dat is de wens van het burgerberaad. Met de nieuwe communicatiestrategie Schoon en bijpassende communicatiestijl, wordt het burger­ beraad op haar wenken bediend. Hierbij hoort de slogan ‘Een schone stad, zo doen we dat’. De afdelingen Afval en Grondstoffen, Stadswerken en Toezicht en Handhaving hebben dit samen ontwikkeld. In 2025 is de gemeente gestart met een doorlopende campagne die zich richt op positieve gedragsverandering van inwoners, bezoekers en toeristen. De uitingen zijn via verschillende kanalen zichtbaar. Specifiek voor bezoekers heeft de gemeente de langlopende campagne: ‘How to Amsterdam’. De uitingen gaan over gedrag en overlast: wildplassen, blowen, geluidsoverlast. Bij evenementen zoals Koningsdag en Pride gebruiken we dit concept, ook met Engelstalige aanwijzingen. De gemeente informeert ook vakantieverhuurders van woningen over de afvalregels. Ze krijgen bijvoor­ beeld een deurhanger en een A4 die ze kunnen achterlaten voor de huurders. De suggestie van het burgerberaad over adverteren op Schiphol pakt de gemeente niet op, omdat het effect daarvan minimaal is.

Informatie rondom afvalscheiding verbeteren Het burgerberaad vindt dat de informatie over afvalscheiding beter kan. Het advies is om meer rekening te houden met verschillende doelgroepen, zoals toeristen en laaggeletterde Amsterdammers, via andere kanalen zoals stickers op containers. De gemeente biedt alle informatie aan via de website en online afvalwijzer. De gemeente gaat ook informatiestickers over het buiten zetten van grof afval maken en in twee stadsdelen op containers plakken. We meten het effect daarvan. Want hoewel stickers een laagdrempelige oplossing lijken, moeten we bij veranderingen alle stickers vervangen. Dat kost veel geld. Online aanpassingen zijn eenvoudiger door te voeren. Ook kunnen buurtconciërges en gebiedsmakelaars bijdragen aan betere voor­ lichting en naleving. Daarnaast intensiveren we de samenwerking met verhuurders, zodat huurders beter geïnformeerd worden over de regels rondom afvalscheiding. Handhaving optimaliseren door efficiëntere samenwerking Volgens het burgerberaad kan het personeelstekort bij handhaving en monitoring deels worden opgevangen door betere samenwerking tussen afdelingen. Een andere optie is het inzetten van nieuwe technologieën, zoals apps en drones.

Ook het gebruik van scanauto’s kan helpen om probleemgebieden sneller in beeld te brengen. De gemeente onderzoekt momenteel de inzet van beeldherkenningssoftware. Dat blijkt complex, onder andere vanwege de benodigde koppeling met de Amsterdam-app en de verwachte toename van meldingen. Die extra meldingen moeten bovendien ook daadwerkelijk verwerkt kunnen worden door de inzameldienst en handhaving. Toch ziet de gemeente voldoende potentie in deze benadering om het verder te onderzoeken. Introductie adviespunt & afvaldepot bedrijven Het burgerberaad adviseert een adviespunt met experts of adviseurs circulaire verpakkingen. Het burgerberaad heeft de gemeente aan haar zijde in de strijd tegen (plastic) zwerfafval – een probleem dat grotendeels wordt veroorzaakt door verpakkingen. Via de Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV) zijn producenten verantwoordelijk voor de afvalfase van hun producten. Voor verpakkingen bestaat al een UPV. Maar er worden op dit moment beperkt eisen gesteld aan de circulariteit of duur­ zaamheid van het verpakkingsmateriaal. Zo betalen producenten wel een aangepast tarief op basis van hoe recyclebaar hun verpakking is. Ze krijgen korting op het tarief wanneer zij gerecycled materiaal

29

PIJLER

Informeren, motiveren en handhaven

3

VOORTGANG

gebruiken. Prikkels voor ondernemers om af te zien van verpakkingen of over te stappen op herbruikbare verpakkingen, zijn echter nog minimaal onderdeel van de UPV. De verwachte kosten voor het inzamelen, verwerken en recyclen van verpakkingsafval nemen toe. Het gevolg is dat de tarieven in 2024 ten opzichte van 2023 zijn gestegen. De oorzaken zijn onder andere: • Uitbreiding wettelijke taken Verpact, die hebben per 2023 meer wettelijke taken gekregen; • De Single Use Plastic (SUP)-wetgeving is een wet die een flinke impact heeft.

De gemeente lobbyt, samen met de NVRD, al geruime tijd bij het rijk voor meer circulaire prikkels in UPV’s. Als resultaat van deze lobby is het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat hiervoor een doorontwikkeling UPV gestart. De gemeente is als stakeholder betrokken bij deze doorontwikkeling. We zullen keer op keer het belang van circulariteit en het uitfaseren van wegwerpverpakkingen blijven benadrukken. De verwachting is dat er in 2026 meer duidelijkheid is over het nieuwe ontwerp van de UPV. De invoering van de nieuwe wet- en regelgeving zal tot 2028 lopen.