GVB - Beantwoording schriftelijke vragen van het lid Asruf over personeelsproblemen bij het Gemeentevervoerbedrijf (GVB).pdf

Raadsinformatiebrief Beantwoording schriftelijke vragen

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 25 september 2023 Deelnemingen Alexander Scholtes DMC Deelnemingen (deelnemingen@amsterdam.nl) Beantwoording schriftelijke vragen van het lid Asruf over personeelsproblemen bij het Gemeentevervoerbedrijf (GVB)

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 22 augustus 2023 heeft het college schriftelijke vragen ontvangen van het lid Asruf (PvdA) over personeelsproblemen bij het Gemeentevervoerbedrijf (GVB). Onderstaand treft u de beantwoording van deze vragen aan. Toelichting door de vragenstellers In een artikel van AT5 dat op 20 augustus verscheen1 worden vanuit zowel de vakbond als gesproken personeel zorgen geuit over de bedrijfscultuur bij het GVB. De zogenaamde 4-1-4 roosters zijn te belastend, gebroken diensten waarbij tussenliggende uren niet worden vergoed en het beoordeeld worden op rijtijden zijn hier onder andere de oorzaak van. Het beoordelingscriterium van de rijtijden voor de chauffeurs zorgt daarnaast ook nog eens voor onveilige verkeerssituaties en het niet nemen van broodnodige pauzes tussen ritten door. Soortgelijke berichtgeving kwam ook in juni al aan het licht na onderzoek van het GVB zelf2. Naast de overeenkomsten in de onderliggende problematiek en het gevolg hiervan, een ongewenst hoog percentage ziekteverzuim, is ook de reactie vanuit het GVB weer hetzelfde. Zij herkent zich niet in de geschetste problemen en wijt het percentage ziekteverzuim aan andere oorzaken. Wel worden de 4-1-4 roosters, oorspronkelijk aangedragen als oplossing van de hoge werkdruk, inmiddels afgebouwd.

Het GVB dient een noodzakelijk belang in onze stad en als deelnamebedrijf is de Gemeente dan ook 100% aandeelhouder van het vervoersbedrijf. De PvdA vindt de discrepantie in geluiden vanuit het personeel zelf en de directie van het GVB dan ook op z’n zachtst gezegd opvallend. Gezien het vorenstaande stelt ondergetekende, namens de fractie van de PvdA, op grond van artikel 84 van het Reglement van orde gemeenteraad en raadscommissies Amsterdam, de volgende schriftelijke vragen:

1 https://www.at5.nl/artikelen/221908/hoge-werkdruk-en-personeelstekorten-bij-gvb-sprake-van-spiraal-naar-beneden 2 https://www.parool.nl/nieuws/gvb-chauffeurs-gebukt-onder-werkdruk-de-bus-is-als-het-ware-het-afvoerputje~bbbd4e47b/

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 september 2023 Pagina 2 van 5

Het college kan de gestelde vragen als volgt beantwoorden. 1. In hoeverre heeft het college zicht op de personeelsproblematiek, de hoge werkdruk en het ziekteverzuim? Het college dankt de vragensteller voor deze schriftelijke vragen. Het college hecht net als de indiener groot belang aan goede arbeidsomstandigheden bij GVB en neemt signalen over hoge werkdruk zeer serieus. De gemeente Amsterdam heeft vooral zicht op het GVB vanuit de rol van aandeelhouder. Voor de juistheid wijst het college de vragensteller erop dat de gemeente geen 100% aandeelhouder (meer) is van GVB. De Vervoerregio Amsterdam is minderheidsaandeelhouder en heeft een prioriteitsaandeel gekregen. Dit is een onderdeel van de herstructurering van de samenwerking tussen de gemeente Amsterdam, GVB en Vervoerregio Amsterdam eind 2021 (OV-governance). De Vervoerregio Amsterdam is ook als opdrachtgever van het openbaar vervoer in Amsterdam een belangrijke speler. De gemeente Amsterdam is betrokken bij de Vervoerregio Amsterdam via de regioraad, het dagelijks bestuur, de portefeuillehoudersoverleggen en commissies. Het college heeft de personeelsaangelegenheden en de signalen over hoge werkdruk en ziekteverzuim actief op de agenda gezet en besproken met GVB. Niet alleen tijdens de aandeelhoudersvergaderingen stelt de gemeente deze onderwerpen aan de orde, maar ook tijdens de reguliere overleggen met het GVB.

Recentelijk heeft de gemeente GVB verzocht om nadere toelichting op een onderzoek naar de werkdruk bij GVB. GVB had besloten tot een verdiepend onderzoek naar de werkdruk naar aanleiding van signalen uit het medewerkerswaarderingsonderzoek. Het verdiepend onderzoek heeft geleid tot meerdere verbeterpunten om de werkdruk en het ziekteverzuim terug te dringen. De uitvoering hiervan heeft de hoogste prioriteit van de directie van GVB. De genoemde verbeterpunten zijn op het vlak van autonomie van de medewerker, rijtijden en pauzes, roosters en middelen. De eerste stappen voor verbetering zijn gezet. Zo heeft GVB het aantal 4-1-4-patronen in roosters al sterk afgebouwd. Qua rijtijden waren er signalen van medewerkers dat de roosters op sommige lijnen te krap waren. Uit metingen bleek dat te kloppen. Daarom gaat het GVB de komende weken op een aantal lijnen de rijtijden aanpassen. Omdat de situatie op straat snel verandert, monitort GVB de situatie voortdurend, zodat bijsturing snel mogelijk is. Ook wordt kritisch gestuurd op defecten bij storingen op de voertuigen. De aanpak van het ziekteverzuim bestaat uit een aantal onderdelen. Allereerst zet GVB in op preventie via een gezondheidsprogramma (met leefstijlcoaches, preventief medisch onderzoek, gezond de klok rond, budgetcoaches, mantelzorg).

Ten tweede volgt GVB via externe begeleiding door Falke & Verbaan (marktleider op het gebied van advies op duurzame inzetbaarheid) een meer gedragsmatige aanpak, waarbij rekening gehouden wordt met de sociale omgeving van personeel en hoe deze van invloed kan zijn op verzuim. En ten derde zijn er extra acties, zoals het coachen van leidinggevenden in gevallen van verzuim.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 september 2023 Pagina 3 van 5

Ten aanzien van de arbeidsmarktbenadering en wervingsactiviteiten is door GVB een breed spectrum aan activiteiten ingezet. Er zijn extra wervingsactiviteiten, nieuwe arbeidsmarktcampagnes, meer begeleiding van potentiële medewerkers tijdens de opleiding om minder mensen te laten afvallen. Ook benadert GVB andere doelgroepen bij het werven van nieuw personeel, zoals studenten of mensen die geen Nederlands spreken. De wet kent nog beperkingen voor tram- en metrobestuurders die geen Nederlands spreken. Er wordt onderzocht of het mogelijk is dat mensen die Engels spreken op de bus mogen rijden. Medio oktober spreekt de wethouder deelnemingen weer met GVB over de voortgang van deze stappen. 2. Hoe kijkt het college naar de uitleg van het GVB dat het hoge ziekteverzuim en de onderbezetting geen verband houdt met de bedrijfscultuur van het GVB? Het college constateert dat deze uitdagingen niet alleen bij GVB spelen, maar dat de gehele vervoerssector in Nederland te kampen heeft met personeelstekorten en ziekteverzuim. Veel medewerkers met flexibele contracten zijn in de coronatijd, toen er veel minder reizigers waren, buiten de ov-sector gaan werken3. GVB doet erg zijn best om nieuwe medewerkers te werven, maar dat is lastig in deze arbeidsmarkt. Ook gaan veel mensen met pensioen, waardoor het tekort nog groter wordt. Dit is een probleem dat alle OV-bedrijven hebben.

Verder constateert het college dat GVB actief onderzoek doet naar de waardering van het personeel voor het bedrijf. In het geval van hoge werkdruk heeft de directie aanvullend onderzoek laten uitvoeren naar de oorzaken en oplossingsrichtingen. De directie van GVB doet er alles aan om de hoge werkdruk, het hoge ziekteverzuim en de uitdagingen op de arbeidsmarkt het hoofd te bieden. Zie hiervoor de onderzoeken en maatregelen zoals opgesomd bij het vorige antwoord. 3. Welke uitleg heeft het college gekregen van het GVB over de personeelsproblematiek? En hoe kijkt het college naar het feit dat de directie van het GVB zich herhaaldelijk niet herkent in de zorgen die worden geuit door vakbond en personeel? GVB benadrukt dat het vinden van nieuw personeel, het zorgen dat werknemers minder vaak ziek zijn, het voorkomen dat mensen weggaan bij GVB en medewerkerswaardering het allerbelangrijkste voor hen is. Het heeft hun volste focus.

Daarbij heeft het college het beeld dat GVB de signalen en zorgen van werknemers juist wel serieus neemt. Het pleit voor de directie van GVB dat het op basis van het medewerkers-waarderingsonderzoek heeft besloten om verdiepend onderzoek te doen naar de signalen van de hoge werkdruk.

3 Zie o.a. https://nos.nl/artikel/2490168-reiziger-merkt-ook-in-stads-en-streekvervoer-personeelstekort en https://nos.nl/artikel/2490256-

provincies-bezorgd-over-gevolgen-personeelstekort-stads-en-streekvervoer

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 september 2023 Pagina 4 van 5

4. Welke stappen heeft het GVB de afgelopen tijd ondernomen om als goed werkgever het percentage ziekteverzuim omlaag te brengen? Zie de beantwoording van vraag 1 voor de maatregelen die GVB neemt om het ziekteverzuim omlaag te brengen. De directie van GVB werkt in goed overleg samen met de ondernemingsraad bij de keuze van maatregelen en het bijsturen van het verbeteren van het ziekteverzuim. 5. Tijdens de coronapandemie heeft het GVB veel personeel ontslagen. Welke invloed hebben deze ontslagen op het huidige personeelstekort en is het college hierover met het GVB in gesprek? GVB heeft ervoor gekozen om geen personeel te ontslaan als gevolg van de coronapandemie, maar juist om medewerkers én de flexibele schil te behouden. In coronatijd heeft GVB doelbewust geïnvesteerd in het behoud van de flexibele schil met het oog op de toekomst. Het overschot aan rijdend personeel heeft GVB tijdens de lockdown – toen zij minimaal reden – op andere sociale en maatschappelijke taken ingezet, zoals het vervoer van ouderen en zorgprofessionals, een telefonisch call center voor eenzame ouderen en instapbegeleiding. 6. Deelnemingen van de gemeente Amsterdam zouden een afspiegeling van de samenleving moeten zijn en een voorbeeld voor de stad.

Wat vindt het college van hoe op dit moment het GVB haar personeel beoordeelt en behandelt? En in hoeverre heeft het college zicht op het perspectief van de werknemers? Uit het laatst uitgevoerde onderzoek naar de waardering van de medewerkers volgt het algemene beeld dat het personeel het bedrijf waardeert met een 7 (op een schaal van 10). Uit de analyse van dit onderzoek kwam werkdruk als 1 van de 3 belangrijkste verbeterpunten naar voren. Dat was voor de directie én de ondernemingsraad aanleiding om een verdiepend onderzoek te doen naar de werkdruk. Het college waardeert dat het bedrijf de signalen over werkdruk serieus neemt vanuit de verantwoordelijkheid voor hun werknemers, en dat zij hierover transparant is. 7.

Hoe kan het college een rol spelen in het waarborgen van een veilige cultuur voor alle werknemers van het GVB? Het college onderschrijft het belang van een veilige cultuur voor werknemers bij iedere werkgever. Goed werkgeverschap is (daarom) een terugkerend thema in de gesprekken tussen de gemeente en GVB. Dit vindt het college niet alleen bij GVB belangrijk, maar bij alle deelnemingen. In het jaarverslag deelnemingen rapporteren we – overigens op/ in lijn met uw verzoek - over de medewerker-tevredenheidsonderzoeken bij de gemeentelijke deelnemingen.

8. Ziet het college ook dat het algemeen belang dat het GVB dient nu onder druk staat en welke stappen worden ondernomen om dit op te lossen? GVB en het openbaar vervoer in Amsterdam hebben de afgelopen jaren voor meerdere grote uitdagingen gestaan. Naast de hierboven beschreven personeelsproblematiek, noemt het college ook de afgenomen reizigersaantallen na Corona en de hogere (energie)kosten als gevolg van inflatie en de oorlog in Oekraïne. Bij de aanpak van al deze problemen werkt de gemeente als aandeelhouder nauw samen met het bestuur en de raad van commissarissen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 september 2023 Pagina 5 van 5

van GVB en de Vervoerregio Amsterdam als medeaandeelhouder en opdrachtgever van het openbaar vervoer. We werken samen in het belang van een goed werkend vervoerssysteem. Voor wat betreft de (toekomstige) dienstregeling verwijzen we naar de bestuurlijke reactie op het ongevraagd advies van stadsdeel Noord. De dienstregeling van 2024 valt ongeveer samen met de invoering van 30 km per uur in de gemeente Amsterdam. De Vervoerregio kijkt of de vervoerders op een goede manier de dienstregeling kunnen rijden. De dienstregeling moet zo opgebouwd zijn dat de invoering van 30 km per uur niet leidt tot een hogere werkdruk. De dienstregeling wordt ingericht op de maximaal haalbare snelheden. Als het nodig is dat rijtijden worden aangepast, omdat de wettelijke snelheid omlaag gaat, dan moet dat ook gebeuren. Het is de taak van de Vervoerregio om te monitoren dat de lagere snelheden goed in de dienstregeling worden verwerkt. Uw raad heeft een belangrijke rol bij het adviseren op de plannen van de Vervoerregio, daar kunt u het onderwerp van goede arbeidsomstandigheden en werkdruk ook altijd een plek geven. 9. Het GVB geeft aan gesprekken te voeren met de Ondernemingsraad (OR) over de personeelstekorten. Heeft het college contact gehad met de OR over de (oorzaken van de) personeelstekorten en heeft het college dit met het GVB besproken? Nee.

Dit is een taak van de raad van commissarissen vanuit hun toezichthoudende rol. De raad van commissarissen is in die hoedanigheid zeer regelmatig aanwezig bij vergaderingen van de ondernemingsraad. 10. De komende tijd zullen er weer gesprekken worden gevoerd tussen college en het GVB. Op welke manier worden de personeelsproblemen meegenomen in deze gesprekken? Zoals aangegeven in de beantwoording van vraag 1 heeft het college de personeelsaangelegenheden en de signalen over hoge werkdruk en ziekteverzuim actief op de agenda gezet en besproken met GVB. Medio oktober spreekt de wethouder Deelnemingen over de voortgang van de vervolgstappen met het bestuur van GVB. Het college vindt het belangrijk dat de directie van GVB actief blijft sturen op het aanpakken van de bovengenoemde personeelsproblematiek, en dat de raad van commissarissen hier streng toezicht op blijft houden. Tot slot heeft GVB de gemeenteraad aangeboden om een werkbezoek bij GVB te houden over het onderwerp werkdruk. Wij verwachten u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam, Alexander Scholtes Wethouder Deelnemingen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl