Grachtenmonitor 2023.pdf

Grachtenmonitor 2023 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

2

| Inhoudsopgave |

Inleiding

3

| 1. Situatie op de grachten

5

1.1 Vaarbewegingen op de grachten 1.2 Vermakelijkhedenretributie (VMR) 1.3 Overlastmeldingen 1.4 Schoonheidsgraad grachten 1.5 Nautisch beheer

| 2. Plezier- en recreatievaart 2.1 De vignetten binnenhavengeld en doorvaartvignet 2.2 Vaarwater app

| 3. Passagiersvaart 3.1 Pauzering uitvoering passagiersvaartbeleid 3.2 Ligplaatsen 3.3 Op- en afstapplaatsen passagiersvaart

5 9 11 13 13

16 16 17

19 19 19 20

| 4. Transport over water

23

| 5. Vergunningen

25

5.1 Exploitatievergunningen passagiersvaart 5.2 Transportvergunning

| 6. Juridische zaken

25 26

27

3

| Inleiding Voor u ligt de Grachtenmonitor over de periode van 1 oktober 2022 tot en met 30 september 2023. Zoals besloten in Nota Varen deel 1, brengen wij de Grachtenmonitor uit in het laatste kwartaal van het jaar. De informatie is dan beschikbaar voor mogelijke beslissingen voor het volgende vaarseizoen. De Grachtenmonitor bestaat uit zes hoofdstukken en geeft een feitelijke stand van zaken op het gebied van transport over water, passagiers- en pleziervaart. Daarnaast behandelt het de situatie op de grachten, verleende vergunningen en juridische zaken. De Grachtenmonitor geeft hier en daar uitleg bij de cijfers, maar beoordeelt niet en doet geen aanbevelingen.

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

4

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

5

| 1. Situatie op de grachten 1500

1.1 Vaarbewegingen op de grachten De Digitale Gracht Amsterdam staat voor de taak om het vlotte en veilige varen op het binnenwater te waarborgen, overlast aan te pakken en de ruimte op en aan het water duurzaam, evenwichtig en eerlijk te verdelen over de gebruikers. De Digitale Gracht ondersteunt deze doelen door verkeersstromen van pleziervaart, passagiersvaart en transport over water te meten. Het systeem is gericht op verkeersmonitoring en meet de impact en de noodzaak van maatregelen of beleidsontwikkelingen. De inzichten van de Digitale Gracht helpen ook bij toezicht en handhaving op het water. Deze Grachtenmonitor is voornamelijk gebaseerd op metingen van de Digitale Gracht.

De bemande passagiersvaart De bewegingen van bemande passagiers- en beroepsvaart op het Amsterdamse binnenwater worden digitaal vastgelegd via zogenaamde AIS-transponders (AIS: Automatic Identification System). De AIS-gegevens bieden inzicht in het gebruik van het binnenwater door bemande passagiersvaart. De onderstaande overzichten zijn gebaseerd op AIS-gegevens van 89% van de vergunde bemande passagiersvaart. Per uur hebben we het aantal vaartuigen opgeteld dat gedurende meer dan 10 minuten in dat uur heeft gevaren. Dit geeft een beeld van de spreiding van vaarbewegingen van passagiersvaartuigen over de dag, week en door het jaar heen. De activiteit van passagiersvaart is met 31% toegenomen ten opzichte van vaarseizoen 2022. Hiermee liggen de vaarbewegingen voor passagiersvaart bijna op het niveau van voor de coronaperiode, namelijk 97% vaarbewegingen in 20182019. Vanaf mei tot en met juli 2023 is er minder data verzameld vanwege een defecte AIS-antenne. Als we deze periode buiten beschouwen laten, is de activiteit met 52% gestegen ten opzichte van het vorige jaar en is er ook een lichte toename van 2% te zien ten opzichte van 2018-2019. Uit de metingen van

Booturen per dag Storing AIS-antenne

1200

900

600

300

0 40

2022

52 1

Bemand open Vaarseizoen 18-19

5 2023

10

Bemand gesloten Vaarseizoen 19-20

15

20

Bemand groot

25

30

35

39

Onbekend

Vaarseizoen 20-21

Vaarseizoen 21-22

Figuur 1. Jaarritme van de bemande passagiersvaart. De balken geven het gemiddelde aantal actieve dagelijkse booturen van bemande passagiersvaarten per week in het vaarseizoen 2022-2023 weer. De gegevens van de jaren 2019-2022 dienen als referentie. Deze gegevens zijn gebaseerd op AIS-gegevens van 89% van de vergunde bemande passagiersvaartuigen. Tussen week 18 en week 27 (1 mei tot 9 juli 2023) was er een defect aan een AIS-antenne, waardoor er gedurende deze periode minder metingen zijn verricht. Voor een klein deel van de vaarbewegingen in 2022 is onbekend in welk vergunningssegment de actieve passagiersvaartuigen vielen. Dit wordt in grijs aangegeven in bovenstaand figuur.

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

6

1500

120

Gemiddeld aantal actieve booturen per dag van de week

Aantal actieve vaartuigen op uren van de dag

100 1200

80

900

60

40 600

20

300 Maandag

Dinsdag

Woensdag Donderdag

2019

2020

2021

2022

Vrijdag

Zaterdag

Zondag

2023

0 0

1

2

2019

3

4

5

2020

6

7

8

2021

9 10 1 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 2022

2023

Figuur 2. Weekritme van de bemande passagiersvaart. Bovenstaand figuur toont het weekritme van de bemande passagiersvaart door het gemiddelde aantal actieve ‘boot­ uren’ per dag van de week te tonen. De gemiddelden worden berekend over de periode van week 26 tot en met week 34 in 2023 (juli t/m augustus), vergeleken met dezelfde periode in 2019.

Figuur 3. Dagritme van de bemande passagiersvaart, met het gemiddelde aantal actieve passagiersvaartuigen per uur gedurende de dag. De gegevens zijn gebaseerd op het gemiddelde in week 26 t/m 34 (juli t/m augustus 2023) in vergeling met dezelfde periode in 2019 tot en met 2022.

vaarvignetten (zie figuur 4) blijkt dat de activiteit van passagiersvaart gedurende de periode van AIS-storing hoger was dan in de weken ervoor. Hieruit kan worden afgeleid dat de toename in activiteit ook geldt voor de storingsperiode.

actief tussen april en september. De toename van de activiteit van open passagiersvaartuigen staat tegenover een afname van activiteit van vaartuigen in het vergunningssegment ‘Bemand Groot’. De groep ‘Bemand gesloten’ is constant gebleven. Deze verdeling is gebaseerd op de huidige vergunningssegmenten; vanaf 2024 wordt een nieuwe segmentering ingevoerd.

In vergelijking met de periode voor corona is de relatieve bijdrage van open passagiersvaartuigen gestegen. In 2018-2019 was het aandeel vaartuigen in het vergunningssegment ‘Bemand Open’ verantwoordelijk voor 17% van de activiteit, en dit is bijna verdubbeld tot 33% in 2022-2023. Deze groep is vooral

Figuur 2 toont dat de passagiersvaart in het weekritme redelijk gelijkmatig verdeeld is. De gemiddelde activiteit stijgt gedurende de week en bereikt een piek

7

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

op zaterdag. In vergelijking met voorgaande jaren is er elke dag een toename, met de grootste stijging op vrijdagen en zaterdagen. De passagiersvaart start om 08.00 uur en bereikt tussen 15.00 en 16.00 uur zijn hoogtepunt. In figuur 3 zien we dat de activiteit na de piek afneemt, om rond middennacht minimaal te worden. Ondanks de duidelijke piek maakt de passagiersvaart gedurende de dag intensief gebruik van het vaarwater. Tussen 10.00 uur en 22.00 uur bedraagt de activiteit meer dan 50% van de piek.

Vignetten Vignetlezers registreren alle vignetten van passerende vaartuigen, zowel passagiers- als pleziervaartuigen. Deze metingen worden gedaan sinds 2021. Figuur 4 geeft het gemiddelde aantal dagelijkse passages per sensor weer in juli en augustus 2023. Op de Amstel en de grachtengordel worden de hoogste aantallen passerende vaartuigen gemeten. Vooral de Prinsengracht wordt intensief bevaren. Van de vignetten is bekend of ze bij een passagiers- of een pleziervaartuig horen. Figuur 4 laat per sensorlocatie zien welk aandeel passagiersvaartuigen waren. Hieruit blijkt dat passagiersvaart voornamelijk beperkt blijft tot het centrumgebied. Binnen de Singelgracht (S100) bestaat het grootste deel van de passerende vaartuigen uit passagiersvaart, dit is tevens de het drukste deel van het vaarwegennetwerk. Daarbuiten is pleziervaart de grootste groep. Niet elk vaartuig heeft een geldig vignet. Hierdoor is zowel het totale aantal passages als de relatieve bijdrage van verschillende gebruikersgroepen niet exact vaste te stellen.

Figuur 4. Gemiddeld aantal passages per dag per vignetlezer in juli en augustus 2023. De vignetlezers tellen alle vaartuigen met een vignet, zowel van passagiers- als pleziervaartuigen. De grootte van de bollen geeft het gemiddelde aantal vaartuigen aan dat per dag een sensor passeert. De ‘taartpunten’ geven aan welk deel van de vaartuigen passagiersvaart betreft (blauw) en welk deel pleziervaart (oranje).

Op basis van gemeten vignetten is het aantal actieve vaartuigen per uur berekend om het verloop van drukte over het jaar, de week en de dag in kaart te brengen. Vignetten die binnen 1 uur door ten minste twee verschillende vignetlezers zijn geregistreerd, zijn aangemerkt als varend of “actief vaartuig”. Dit zijn vignetten op vaartuigen die minimaal de afstand tussen de twee vignetlezers hebben afgelegd. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen passagiersvaart en pleziervaart, waarbij pleziervaart verder is onderverdeeld in binnenhavengeld (BHG)-vignetten en doorvaartvignetten. Ongeveer 1% van de gemeten vignetten is niet door de gemeente Amsterdam uitgegeven en is onder de categorie “Overig” weergegeven in figuur 5-7.

In figuur 5 is het totale aantal actieve vaartuigen per week te zien. Tijdens het vaarseizoen (april-september) is het aantal actieve vaartuigen aanzienlijk hoger dan daarbuiten (oktober-maart) met bijna 6 keer zoveel activiteit. Dit verschil is vooral aanwezig bij de pleziervaart, die buiten het vaarseizoen gemiddeld 17% van de actieve vaartuigen uitmaakt, terwijl dit binnen het seizoen de 51% is. Het valt ook op dat de pleziervaartuigen met doorvaartvignet vooral in het vaarseizoen actief zijn. Tussen oktober 2022 en maart 2023 voer 12% van de pleziervaart met een doorvaartvignet, terwijl dit aandeel tussen april en september steeg naar 29%. Dit suggereert dat bezoekers van buiten Amsterdam de stad vooral in het vaarseizoen bezoeken.

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

8

60000

6000

Aantal actieve vaartuigen per week van het jaar

50000

5000

40000

4000

30000

3000

20000

2000

10000

1000

0 39

2022

52 1

Passagiersvaart

5 2023

10

Pleziervaart (BHG)

15

20

25

Pleziervaart (doorvaart)

30

35

39

Overig

Vaarseizoen 21-22

Aantal actieve vaaruigen per dag van de week

0 Maandag

Dinsdag

Passagiersvaart

Woensdag Donderdag Pleziervaart

Vrijdag

Pleziervaart (doorvaart)

Zaterdag

Zondag

Overig

Vaarseizoen 21-22

Figuur 5. Het aantal actieve vaartuigen met een vignet per uur per week gedurende het jaar, opgesplitst naar passagiersvaart, pleziervaart (BHG-vignetten en doorvaartvignetten) en overige vaartuigen

Figuur 6. Het gemiddelde aantal actieve vaartuigen met een vignet per dag van de week in juli en augustus 2023, opgesplitst naar passagiersvaart, pleziervaart (BHG-vignet en Doorvaartvignet) en overig.

Terwijl de passagiersvaart relatief stabiel actief is gedurende het jaar en van week tot week, vertoont de pleziervaart grote schommelingen, voornamelijk verklaarbaar door verschillen in het weer. Ten opzichte van het vaarseizoen 2021-2022 is het totale aantal actieve vaartuigen in het afgelopen seizoen met 12% gestegen.

In het weekpatroon van actieve vaartuigen gedurende juli-augustus 2023 is te zien dat zaterdag gemiddeld de drukste dag is, gevolgd door vrijdag (Figuur 6). Op deze dagen is ook de toename ten opzichte van het voorgaande vaarseizoen het grootst. Dit patroon geldt zowel voor passagiersvaart als pleziervaart, waarbij pleziervaart zich duidelijker concentreert in het weekend. Hoewel pleziervaart gedurende de week verantwoordelijk is voor ongeveer 40% van de activiteit, is dat het percentage in weekend ruim de helft.

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

9

500

watergebruik. Figuur 8 geeft een overzicht van het gemiddelde aantal passages per rak per dag in de maanden april tot en met september 2023 (deel A), en deel B toont het gemiddelde aantal passages tijdens de drukste 10 dagen van het jaar.

Aantal actieve vaartuigen per uur van de dag

400

Met name op de Amstel en de Prinsengracht zijn veel scheepspassages waargenomen. Het aantal passages wordt gedeeld door de breedte van de waterweg om inzicht te krijgen in de drukte, zoals weergegeven in onderdeel C en D. Tijdens de drukste 10 dagen van het jaar doet piekdrukte zich voor op de Prinsengracht, Herengracht, Oudezijds Voorburgwal, evenals op enkele verbindingswegen, zoals de twee toegangswegen tot het Wallengebied en de verbinding tussen de Brouwersgracht en het Singel.

300

200

1.2 Vermakelijkhedenretributie (VMR) 100

0 0

1

2

3

4

5

Passagiersvaart

6

7

8

Pleziervaart

9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 Pleziervaart (doorvaart)

Overige

Vaarseizoen 21-22

Figuur 7. Het gemiddelde aantal actieve vaartuigen met een vignet per uur gedurende juli en augustus 2023. Dit is verdeeld naar passagiersvaart, pleziervaart (BHG-vignet en doorvaartvignet) en overig.

Het activiteitspatroon gedurende de dag vertoont een vergelijkbaar verloop als het voorgaande seizoen (zie Figuur 7). De toename is dit seizoen gedurende de hele dag zichtbaar. De piek van passagiersvaart en pleziervaartuigen met doorvaartvignet bevindt is tussen 15.00 en 16.00 uur in de middag. Voor pleziervaart met BHG-vignet ligt de piek later, namelijk tussen 17.00 en 20.00. Door de combinatie van metingen van verschillende vignetlezers, kunnen we routes van vaartuigen met een vignet afleiden. Hierdoor kan het geschatte aantal passages per rak per uur worden bepaald. Dit biedt een integraal beeld van het

Voor het vervoer van passagiers moet vermakelijkhedenretributie (VMR) worden afgedragen per vervoerde passagier. Er geldt een vrijstelling voor de eerste 250 passagiers. Het volume van deze afdrachten geeft een beeld van het aantal passagiers dat gebruik heeft gemaakt van de passagiersvaart in Amsterdam. Tijdens de coronapandemie golden beperkende maatregelen voor de passagiersvaart. Verschillende maatregelen waren van kracht tussen 2020 en begin 2022. Tijdens deze periode is een significante afname in VMR-afdrachten te zien. Nadat de laatste maatregelen zijn opgeheven in februari 2022 heeft de passagiersvaart zich grotendeels hersteld. VMR wordt per kwartaal afgedragen. Voor 2023 zijn alleen de eerste twee kwartalen gerapporteerd (januari t/m juni). Dit betekent dat de totalen voor 2023 in figuur 9 nog aanzienlijk zullen toenemen.

10

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

Figuur 8 A. Het gemiddelde aantal passages per rak, gebaseerd op tellingen van vignetlezers gedurende het vaarseizoen van april tot en met september 2023. In figuur 8 B wordt het gemiddeld aantal passages per dag weergegeven tijdens de 10 drukste dagen van het jaar. Figuur 8 C en 8 D. Een indruk van de relatieve drukte per dag per rak gedurende de periode april tot en met september 2023 (C) en tijdens de drukste dagen (D). Dit wordt berekend door het aantal passages te delen door de breedte van het rak. Hoewel de meeste passages zijn waar­ genomen op de Amstel (A-B), is de hoogste drukte vastgesteld op de Prinsengracht en in smalle verbindingsgrachten.

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

11

7

1.3 Overlastmeldingen

In miljoenen

Overlastmeldingen bereiken de gemeente Amsterdam via telefoonnummer 14020 of meldingen.amsterdam.nl. Deze meldingen dienen om overlastlocaties te identificeren en handhaving gericht in te zetten tegen ongewenste situaties. Meldingen over overlast op het water gaan over gevaarlijke situaties op het water, verontreiniging, geluidsoverlast, vaargedrag en wrakken.

6

5

4 1800

Meldingen m.b.t. overlast op het water

3 1600 2

1400 1200

1

1000 0 2015

016

Passagiers

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023*

Inkomsten

Figuur 9. Ontwikkeling van de afgedragen vermakelijkhedenretributie (VMR) voor passagiersvaart in miljoenen euro’s en het aantal passagiers in miljoenen. Reders zijn vrijgesteld van VMW voor de eerste 250 passagiers per jaar, maar deze zijn wel opgenomen in de aantallen passagiers. * Voor 2023 zijn enkel de data van de eerste twee kwartalen beschikbaar. Bovendien kan de verwerking van recentere periodes vertraging oplopen, waardoor correcties nog mogelijk zijn.

800 600 400 200 0 jan 2019

feb

mrt 2020

apr 2021

mei

jun

2022

jul

aug

sep

okt

nov

dec

2023

Figuur 10. Meldingen overlast op het water, naar maand waarin de overlast plaats heeft gevonden.

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

12

Seizoen Seizoen Seizoen Seizoen Seizoen 2018-2019 2019-2020 2020-2021 2021-2022 2022-2023

Aantal meldingen per persoon

Aantal melders (op naam)

Aantal meldingen (op naam)

Enkele melding

1142 (77%)

1142 (43%)

2 t/m 10 meldingen

325 (22%)

1026 (39%)

20 (1%)

478 (18%)

1487

2646

Blokkade van de vaarweg

0

24

45

27

18

Boten - overige overlast

976

1276

1576

1452

1354

Geluid op het water

2007

1711

3042

2373

1657

Meer dan 10 meldingen

0

109

259

175

244

Totaal

Vaargedrag - overig

362

283

80

67

59

Vaargedrag - snel varen

858

516

496

390

326

Figuur 12. De verdeling van het aantal meldingen per unieke melder. Hierin zijn alleen de meldingen op naam opgenomen (65% van het totaal).

Wrak in het water

313

656

406

359

401

Eindtotaal

4516

4575

5904

4843

4059

Oppervlaktewaterverontreiniging

Figuur 11. Aantal overlastmeldingen water per subcategorie

Gedurende het hele vaarseizoen 2022-2023 ligt het totaal aantal meldingen lager dan in het vaarseizoen 2021-2022, met een afname van 17%. Bijna alle categorieën laten een lichte daling zien ten opzichte van 2021-2022. De meest opvallende daling is te zien bij geluid op het water, met een afname van 30%.

Figuur 13, de ‘heatmap’ van overlastmeldingen per buurtcode. De heatmap laat zien dat overlast op het water zich concentreert in dezelfde gebieden als afgelopen jaren (rondom park Somerlust en het Oostelijk havengebied). Er is in deze gebieden wel sprake van een afname van het aantal overlastmeldingen. Rondom de Nieuwe Meer is een sterke afname van het aantal meldingen te zien ten opzichte van vorig seizoen.

Overlastmeldingen kunnen anoniem of op naam worden ingediend. Van 35% van de anonieme meldingen is niet bekend hoeveel unieke melders deze vertegenwoordigen. In het afgelopen vaarseizoen zijn er 2646 meldingen (65%) op naam gedaan. In totaal gaat het om 1487 unieke melders. Het aantal meldingen dat op dezelfde naam is gedaan, varieert van 1 tot bijna 100. De afname in het aantal meldingen van overlast op het water ten opzichte van het seizoen 20212022 is vooral zichtbaar in de groep frequente melders (minimaal 10 meldingen per jaar). Zowel het aantal frequente melders (47% afname) als het aantal meldingen van deze groep (51% afname) is ongeveer gehalveerd. Figuur 12 geeft de verdeling voor het seizoen 2022-2023 weer.

Figuur 13. Heatmap van het aantal overlastmeldingen per buurt 2015-2023

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

13

1.4 Schoonheidsgraad grachten

Type werkzaamheden

Toelichting

De schoonheidsgraad van de grachten is een visueel rapportcijfer over de hoeveelheid drijfvuil (van niet-natuurlijke herkomst) op een aantal vaste en wisselende plekken in de stad. Het rapportcijfer wordt vastgesteld door het onderzoeksbureau van de gemeente Amsterdam (O&S).

Nautische kaders voor activiteiten/vergunningen voor interne en externe klanten

Jaar

Rapportcijfer

2019

8,2

2020

7,7

2021

8,1

2022

8,3

2023

7,9

Figuur 14. Schoonheidsgraad grachten

Aantal cases 20192020

Aantal cases 20202021

Aantal cases 20212022

Aantal cases 20222023

Een nautisch kader wordt bijvoorbeeld opgesteld bij de nieuwbouw van een brug, de plaatsing van een woonboot of het houden van een evenement.

81

142

186

170

Toestemmingen

Voor alle werkzaamheden en evenementen die de veiligheid of het verloop van de scheepvaart in gevaar kunnen brengen, is toestemming nodig van de bevoegde autoriteit.

98

412

415

459

Ontheffingen

Ontheffingen kunnen worden verleend voor bijvoorbeeld verboden op grond van verkeerstekens, zoals het ankerverbod, ligplaatsverbod of een invaarverbod.

34

165

146

167

Vergunningen bijzonder transport

Een bijzonder transport is een schip of samenstel dat groter is dan volgens de Regeling doorvaartprofielen op bepaalde vaarwegen is toegestaan en mag alleen met een vergunning varen.

84

266

270

277

Bordenplannen

Bij Nautische kaders of Toestemming wordt vaak voorgeschreven dat er bepaalde verkeersborden moeten worden geplaatst om de scheepvaart te informeren. Dit gebeurt volgens een bordenplan.

96

239

219

178

1.5 Nautisch beheer De gemeente adviseert, informeert, of stelt randvoorwaarden bij diverse activiteiten in, op en boven het binnenwater. Dit vindt plaats op grond van de wettelijke taak van nautisch beheer. Het nautische beheer voor de doorgaande scheepvaartroutes in de stad is gemandateerd aan Waternet. Het doel van nautisch beheer is zorgdragen voor een vlotte en veilige doorvaart in het binnenwater en de bereikbaarheid waarborgen. Activiteiten van nautisch beheer zijn bijvoorbeeld toestemmingen voor herstelwerkzaamheden aan bruggen en kades, ontheffingen van invaar- of ankerverbod, vergunningen voor zwaar transport, toestemming voor evenementen en informatieborden.

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

14

Type werkzaamheden

Toelichting

Aantal cases 20192020

Aantal cases 20202021

Aantal cases 20212022

Aantal cases 20222023

Inspectie op gereed meldingen woonschepen

Een gereedmelding is een melding van de woonschipeigenaar dat de verbouwing of vervanging afgerond is. Door de gemeente wordt gecontroleerd of men zich aan de voorwaarden heeft gehouden.

1

0

0

0

Berichten aan de scheepvaart

Wanneer stremmingen of andere vormen van oponthoud op het binnenwater zijn, dient de scheepvaart hiervan op de hoogte te worden gesteld.

47

66

43

73

Verkeersbesluiten

Voor het plaatsen van een verkeersbord op grond van de Scheepvaartverkeerswet is een verkeersbesluit nodig.

20

7

3

4

Figuur 15. Overzicht van de werkzaamheden van nautisch beheer. De werkzaamheden van Waternet op doorgaande scheepvaartroutes zijn hierin niet opgenomen.

15

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

16

| 2. Plezier- en recreatievaart 2.1 De vignetten binnenhavengeld en doorvaartvignet Aantal, tarieven en omzet vignetten In Nota Varen Deel 2 is aangekondigd dat ieder pleziervaartuig op het Amsterdamse binnenwater verplicht is een geldig vignet te hebben. Dit vignet biedt de gemeente inzicht in de vaarbewegingen op het binnenwater en stelt ons in staat om de drukte en overlast te reguleren. De vignetplicht voor de pleziervaart draagt bovendien bij aan de handhaving van regels en de betaling van het binnenhavengeld (BHG). Voor booteigenaren zonder ligplaats op het Amsterdamse binnenwater, die wel willen varen door Amsterdam, is er het doorvaarvignet. Dit wordt verkocht tegen de kostprijs van 40 euro voor een periode van drie jaar. Met een doorvaartvignet mag een pleziervaartuig door de Amsterdamse wateren varen. Als de boot wordt afgemeerd, moet de eigenaar het product ‘afmeren’ bij dit doorvaarvignet aanschaffen. Voor 24 uur afmeren kost dit 30 euro en voor 6 uur afmeren is het bedrag 15 euro. In 2023 zijn een aantal aanpassingen aan het Binnenhavengeld doorgevoerd om de handhaving en dienstverlening te verbeteren. Bijvoorbeeld, bij oneigenlijk gebruik van het doorvaartvignet of afmeren zonder afmeerproduct kan het doorvaartvignet ongeldig worden verklaard. Varen zonder een geactiveerd en aan bakboordzijde bevestigd vignet kan worden beboet.

Verder is teruggave binnenhavengelden nu mogelijk bij verkoop van een vaartuig en wordt bij aanschaf van een vaartuig alleen over het overgebleven deel van het jaar binnenhavengeld betaald. Daarnaast is het nu mogelijk om door middel van SMS te communiceren met booteigenaren als een pleziervaartuig is gezonken of als een gestolen pleziervaartuig wordt gevonden.

In 2025 wordt de uitstootvrije zone in het centrum van Amsterdam ingevoerd. Uitstootvrije pleziervaart neemt al jaren toe. In 2023 is de uitstootvrije pleziervaart verder gegroeid tot 37,9% van het totaal aantal BHG-vignetten. Type vignetten

2019

2020

2021

2022

2023

Regulier*

5710

4158

4375

4458

4557

Abonnement**

450

356

353

396

452

Milieu***

1510

1737

2093

2276

2746

124

220

306

10280

4161

Hybride**** Doorvaart***** (% milieu/hybride)

19,7%

27,8%

31,9%

34,0%

37,9%

Totaal (BHG)

7670

6251

6945

7350

8061

Figuur 16: Aantal uitgegeven vignetten binnenhavengeld (BHG) en doorvaartvignet per type vignet (peildatum 1 oktober 2023). * Pleziervaartuigen met een openbare ligplaats binnen Amsterdam. ** Pleziervaartuigen van buiten Amsterdam en in jachthavens die niet ’s nachts op Amsterdams binnenwater afmeren. *** Duurzame pleziervaartuigen ontvangen een korting op de prijs van het vignet. **** Hybride vaartuigen hebben zowel een elektrische als een brandstofmotor. Deze vaartuigen betalen het milieutarief en maken binnen Amsterdam alleen gebruik van de elektrische motor. ***** Het Doorvaartvignet is sinds 1 januari 2022 verplicht voor vaartuigen die zonder BHG-vignet varen en niet afmeren op het Amsterdams binnenwater.

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

17

Inkomsten uit BHG 2019

2020

2021

2022

2023

€ 2,10

€ 3,13

€ 3,38

€ 3,66

€ 3,43

Figuur 17: jaarlijkse opbrengsten uit binnenhavengeld (BHG) en doorvaartvignet, in miljoenen euro’s. Peildatum: 1 oktober 2023.

2.2 Vaarwater app Sinds de overdracht van nautische taken en dienstverlening van Waternet naar de Gemeente Amsterdam (2020) is de gemeente eigenaar van de Vaarwater app. Het doel van de vaarwater app is om direct te communiceren met pleziervaarders over stremmingen. De app is gratis te downloaden en bevat informatie over stremmingen op het vaarwater, de vignetplicht voor pleziervaartuigen, bruggen en sluizen, vaarregels en vaarroutes. Echter, vanwege veroudering kan de app niet meer voldoen aan de eisen die de gemeente stelt zonder de app grondig door te ontwikkelen. Om die reden is de huidige app stopgezet per 13 november 2023. De informatie die voorheen via de Vaarwater app beschikbaar was, wordt sinds oktober 2023 ontsloten via de website van de gemeente Amsterdam. Gebruikers en pleziervaarders zijn geïnformeerd over het stopzetten van de Vaarwaterapp en zijn erop gewezen dat deze informatie voortaan te vinden is op de website.

18

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

19

| 3. Passagiersvaart 3.1 Pauzering uitvoering passagiersvaartbeleid

Uitvoeringsplan ligplaatsen passagiersvaartuigen

Op 10 mei 2023 heeft de wethouder Varen, mede op verzoek van de gemeenteraad, aangegeven de ontwikkeling en de uitvoering van onderdelen van het beleid passagiersvaart te pauzeren. Het gaat hier met name om het beleid voor exclusieve op- en afstapplekken. Een reden voor dit besluit is de uitspraak van de voorzieningenrechter op 17 maart 2023 in 4 kortgedingprocedures tegen de verdelingssystematiek voor exclusieve op- en afstapplekken. In deze uitspraak oordeelt zij dat de door de gemeente voorgestelde verdeelsystematiek voor exclusieve op- en afstapplekken niet ongewijzigd kan worden uitgevoerd. Als gevolg van het besluit om te pauzeren is ook een deel van het Uitvoeringsplan ligplaatsen stopgezet.

Behoud van ligplaatsen Wanneer de reder na afloop van de vergunningen geen nieuwe exploitatievergunning voor dat vaartuig heeft gekregen of beschikt over een ander passend vaartuig voor die plek, dan komt deze ligplaats vrij voor herverdeling.

3.2 Ligplaatsen Bedrijfsvaartuigen die een ligplaats innemen op het Amsterdamse binnenwater moeten beschikken over een ligplaatsvergunning. In onderstaande tabel is het aantal ligplaatsen voor passagiersvaartuigen per stadsdeel weergegeven. Deze zijn verdeeld naar lengte categorie. Stadsdeel

In de Nota Varen Deel 2 (2020) werd aangekondigd dat de gemeente een plan maakt rondom het gebruik van ligplaatsen voor passagiersvaartuigen. Op 22 november 2022 heeft het college het Uitvoeringsplan ligplaatsen voor passagiersvaartuigen vastgesteld. Dit plan beschrijft de vraag en het aanbod en de toewijzingsmethodiek van ligplaatsen voor passagiersvaartuigen. Ligplaatsen op het binnenwater zijn beperkt beschikbaar. Daarom wordt de looptijd van een ligplaatsvergunning gekoppeld aan de looptijd van de exploitatievergunning van het passagiersvaartuig.

Kort < 10 meter

Middellang 10 – 16 meter

Lang > 16 meter

Onbemande vaartuigen/ verhuur

Totaal

West

22

21

8

81

132

Centrum

6

25

90

0

121

Zuid

5

1

17

36

59

Oost

4

4

3

53

64

Nieuw-West

2

0

0

0

2

Totaal

39

51

118

170

378

Figuur 18: Aantal vergunde ligplaatsen voor passagiersvaartuigen. Peildatum: 6-10-2023

Tussen 23 januari 2023 08:00 uur en 17 februari 2023 16:00, uur hadden de reders waarvan de vergunningen op 1 maart 2024 zouden verlopen, de mogelijkheid om aan te geven of zij na deze datum de ligplaats wensen te behouden. In deze fase voor ‘behoud’ zijn 80 aanvragen ingediend voor 80 passagiersvaartuigen. De huidige status van deze aanvragen is als volgt: Ingetrokken

3

Toegekend

13

Afgewezen

64

Totaal

80

Figuur 19: Status van aanvragen voor behoud ligplaatsen.

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

20

Vrij te verdelen ligplaatsen Per 1 maart 2024 komen 17 ligplaatsen vrij omdat de huidige gebruiker niet meer beschikt over een passend vaartuig. Deze ligplaatsen worden toegewezen aan reders met een geschikt vaartuig voor de betreffende locatie. Wanneer er meer gegadigden zijn voor een specifieke plek, dan wordt deze plek verloot. De verdeelprocedure van deze ligplaatsen is echter gestaakt (zie 3.1 Pauzering uitvoering passagiersvaartbeleid).

Precario Passagiersvaartuigen die een ligplaats innemen op het Amsterdamse binnenwater zijn verplicht precario liggeld te betalen. Het huidige tarief voor stadsdeel Centrum en een deel van Zuid is 40 euro per vierkante meter. Buiten dit gebied is het tarief 20 euro per vierkante meter. In de Nota Varen Deel 2 is aangekondigd dat de gemeente meer marktconforme tarieven gaat invoeren, aangezien de huidige tarieven te sterk afwijken met die van jachthavens. Op 19 juli 2023 heeft de gemeenteraad ingestemd met het advies om de huidige tarieven te verhogen. Vanaf 2024 wordt het tarief jaarlijks stapsgewijs verhoogd naar het nieuwe tarief van € 70,- per m2 in 2027.

Onbemande vaartuigen (huurbootjes) Voor onbemande vaartuigen gelden uitzonderingen op de nieuwe regels voor behoud en verdeling van ligplaatsen voor bemande vaartuigen. Ligplaatsen voor onbemande vaartuigen zijn in de meeste gevallen ook de plek is waar huurders het vaartuig ophalen en terugbrengen. Aangezien het aantal aanbieders beperkt is, hebben ondernemers in dit segment de gelegenheid gekregen onderling een verdeling te maken van locaties voor onbemande verhuur. Bij positieve uitkomst hoeven deze plekken niet via een gemeentelijke procedure verdeeld te worden.

Privaatrechtelijke overeenkomsten In overeenstemming met Nota Varen Deel 2 zal de gemeente huurovereenkomsten voor waterpercelen opzeggen om het herverdelen van ligplaatsen te vergemakkelijken. In plaats daarvan wordt met alle houders van een ligplaatsvergunning een gebruikersovereenkomst gesloten. Dit zorgt voor een eenduidig en uniform beleid voor het gebruik van binnenwater voor ligplaatsen van passagiersvaartuigen. In plaats van huur betalen vergunninghouders precario liggeld

aan de gemeente. Bij inventarisatie zijn 21 overeenkomsten aangetroffen, waarbij per overeenkomst is beoordeeld of deze moeten worden opgezegd.

3.3 Op- en afstapplaatsen passagiersvaart De Selectieleidraad Op 25 oktober is de “Selectieleidraad voor het sluiten van huurovereenkomsten voor afmeerplaatsen op een semi-exclusieve op- en afstaplocatie” vastgesteld. Hierin is de procedure voor de verdeling van exclusieve op- en afstapplaatsen vastgelegd. Volgens de in de selectieleidraad gestelde norm moeten rederijen exploitatievergunningen hebben voor minimaal 3 grote of 6 kleine vaartuigen om gebruik te mogen maken van een exclusieve afmeerplaats. Als een rederij niet langer aan deze norm voldoet, wordt de afmeerplaats opnieuw aangeboden aan alle rederijen die nog wel aan de gestelde norm voldoen. De verdeling van de exclusieve afmeerplaatsen gebeurt middels loting. Een aantal rederijen is een kortgedingprocedure gestart tegen de inhoud van de selectieleidraad. Rederijen zonder exclusieve op- en afstaplocaties meenden dat de gemeente niet ver genoeg ging in haar voornemen om bestaande exclusieve afmeerplaatsen te herverdelen. Drie van de vier rederijen die wel gebruik maken van exclusieve locaties hebben bezwaar gemaakt tegen het feit dat de gemeente überhaupt bestaande exclusieve afmeerplaatsen wil verdelen. Op 17 maart 2023 heeft de voorzieningenrechter uitspraak gedaan en geoordeeld dat het op- en afstapbeleid niet ongewijzigd kan worden voortgezet.

Naar aanleiding van deze uitspraak is de uitvoering van de selectieprocedure stilgelegd (zie 3.1 Pauzeren uitvoering passagiersvaartbeleid).

Oplevering middenkom In november 2022 zijn 5 steigers opgeleverd in de middenkom ten behoeve van de passagiersvaart. Aan de zuidzijde zijn 4 vingersteigers gebouwd, en de gehele noordzijde bestaat uit een lange steiger. Iedere vingersteiger is geschikt voor 2 exclusieve op- en afstapplekken en 2 ligplaatsen. De lange steiger aan de noordzijde biedt plaats aan vier op- en afstapplekken. Hoewel de middenkom klaar is voor op- en afstappen, kan deze vanwege het ontbreken van voorzieningen nog niet als ligplaats worden gebruikt. In 2022 is

21

een project gestart om elektriciteitsaansluitingen en waterleidingen aan te leggen. De werkzaamheden zijn begonnen in oktober 2023 en worden afgerond in maart 2024. De nieuwe steigers die boven op de ondergrondse fietsenstalling zijn aangelegd, zijn voorlopig aangemerkt als openbare op- en afstapsteigers. De gemeente was van plan om de steigers per 1 maart 2024 als extra exclusieve afmeerplaatsen te verdelen. Door de uitspraak van de voorzieningsrechter op 17 maart 2023 is de uitvoering van het op- en afstapbeleid tijdelijk gepauzeerd. Het is nog niet duidelijk of en wanneer de nieuwe exclusieve op- en afstapplekken beschikbaar komen voor verdeling.

Transferpunt Touringcar Rondvaart aan De Ruijterkade Oost Het Transferpunt Touringcar Rondvaart aan De Ruijterkade Oost (TTR-DRKO) wordt vanaf 2024 een overstappunt voor riviercruises, rondvaarten en touringcars. Reizigers kunnen hier tussen verschillende vervoersmiddelen overstappen. Het Uitwerkingsplan Overstaplocaties, vastgesteld door de gemeenteraad, vereist de realisatie van 14 aanmeerplekken om het verlies van bestaande plekken voor overstappen van touringcars op de rondvaart in de binnenstad te compenseren. TTR-DRKO biedt in 2024, samen met de reeds bestaande touringcarhub bij de Zouthaven, de beloofde 14 plekken. Eind 2022 heeft het college het Uitvoerings- en Budgetbesluit voor TTR-DRKO goedgekeurd. De aanleg startte in het vierde kwartaal van 2022, en begin 2023 is het deel voor riviercruiseschepen gedeeltelijk in gebruik genomen. Sinds 1 september 2023 zijn 4 van de 7 plekken klaar voor gebruik. Volgens de planning wordt de laatste steiger in maart 2023 voltooid en is daarmee het overstappunt gereed. Op 1 september heeft de haven van Amsterdam een verkeersbesluit genomen, waarbij rondvaartschepen niet mogen varen tussen 22.00 en 09.00 uur. Voor cruiseschepen geldt dit tussen 09.00 en 22.00 uur. Daarnaast zijn de rondvaartplekken uitsluitend bedoeld voor overstap op rondvaarten.

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

22

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

23

| 4. Transport over water De gemeente Amsterdam stimuleert transport over water. Hiervoor heeft de gemeente een Uitvoeringsplan Transport over Water (2020) opgesteld. De meest kansrijke en wenselijke toepassingen voor transport over water zijn bouwlogistiek, afvoer van afval en horeca logistiek. De grootste uitdaging voor transport over water ligt in het centrum. Hier is de opgave voor herstel en vernieuwing van de kades en bruggen het grootst. Bij transport over water wordt samengewerkt door een groot aantal partijen binnen en buiten de gemeente waar veel kennis en ervaring bij is opgedaan. Dit heeft onder andere geresulteerd in ontwikkeling van een hulpmiddel dat marktpartijen in staat stelt om de CO2 uitstoot en verkeersbewegingen tussen vervoer over de weg en water te vergelijken. Ook is afvoer van huishoudelijk afval over water in en om de 9 straatjes uitgebreid met bedrijfsafval en geïntensiveerd met weekendinzameling. Er is onderzoek verricht om naar aanvullende locaties om een groter gebied van de binnenstad te bedienen met afvoer van afval over water. Bij beperkte bereikbaarheid over weg, zoals in voorjaar 2023 bij de Nieuwmarktbuurt, heeft de gemeente de mogelijkheid voor horecaleverantie over water aan geboden.

Ook zijn ondernemers en logistieke partijen benaderd om in beeld te krijgen welke eisen de logistieke keten stelt aan het laad-losnetwerk van voor transport over water en andere voorzieningen.

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

24

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

25

| 5. Vergunningen Het team Vergunningen van het programma Varen behandelt diverse aanvragen voor watergerelateerde vergunningen en ontheffingen. De gemeente neemt besluiten op reguliere aanvragen van particulieren, bedrijven (bijvoorbeeld rederijen) of ambtshalve, bijvoorbeeld bij intrekkingen van vergunningen. Voorbeelden van deze vergunningen zijn exploitatievergunningen voor het vervoer van personen en ligplaatsvergunningen. Eenmalige besluiten omvatten de omzetting van vergunningen van onbepaalde tijd naar bepaalde tijd. Periodieke producten zijn besluiten die volgen op aanvragen van bedrijven die zijn gedaan tijdens de periodieke uitgifte van exploitatievergunningen voor de passagiersvaart.

5.1 Exploitatievergunningen passagiersvaart In 2023 waren er 565 vergunde vaartuigen in gebruik. Dit ligt boven het streefgetal van 550 vergunde vaartuigen en heeft te maken met rechten uit het verleden. Er zijn 100 reders actief. Een kwart hiervan heeft 6 of meer vergunde vaartuigen. In Figuur 21 is de huidige opbouw van de vergunde passagiersvaartvloot, opgesplitst naar vergunningssegment en de bedrijfsgrootte van de reders (uitgedrukt in het aantal vergunde passagiersvaartuigen). 250

2020

2021

2022

2023

Passagiersvaart

82

50

173

73

Transport over water

0

36

21

3

Woonboten

14

11

3

3

Objecten in het water

6

19

3

9

Pleziervaart

3

29

1

2

Reguliere producten

Eenmalige producten

Aantal bemande vaartuigen naar omvang reder

200

150

100

Omzettingen exploitatievergunningen naar bepaalde tijd

522

0

0

0

Omzettingen ligplaatsvergunningen naar bepaalde tijd

0

0

150

0

Uitgifteronde Exploitatievergunningen 2021

0

723

0

0

Totaal vergunningen verleend

723

965

400

90

Periodieke producten

50

Figuur 20: Verleende en gewijzigde vergunningen in de periode 2020 t/m september 2023.

0 Reders > 10 vaartuigen

Reders 5-10 vaartuigen

Bemand gesloten

Bemand groot

Reders < 5 vaartuigen Bemand open

Onbemand Klein & middelgroot

Figuur 21: De verdeling van in gebruik genomen vaartuigen met exploitatievergunning, opgesplitst per segment en naar omvang van de reders (peildatum oktober 2023).

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

26

5.2 Transportvergunning In 2021 is het kader vastgesteld voor het aanvragen van exploitatievergunningen voor watertransport. Tot nu toe zijn 39 exploitatievergunningen aangevraagd (figuur 22). Veel van deze vergunningen worden aangevraagd wanneer de vaartuigen nog gebouwd moeten worden. Deze vergunningen zijn voor het grootste deel nog niet in gebruik genomen. Verleende In gebruik genomen vergunningen vergunningen Gebruiksdoel* Bouw

Afval

Goederen

Dienstverlenend

2021

20

0

10

10

10

0

2022

16

3

16

16

13

16

2023

3

1

1

1

3

1

Figuur 22. Overzicht van verstrekte exploitatievergunningen voor transport over water. Het merendeel van deze vergunningen zijn nog niet in gebruik genomen. *Aanvragen van een exploitatievergunning voor transport over water is voor één of voor meerdere gebruiksdoelen mogelijk.

Grachtenmonitor 2023 | 1 oktober 2022 - 1 oktober 2023

27

| 6. Juridische zaken De gemeenteraad is in mei 2023 op de hoogte gesteld van alle juridische procedures van Programma Varen in de periode 2016-2023. In de grachtenmonitor wordt met ingang van vaarseizoen 2022-2023 een actuele versie van dit overzicht opgenomen (Figuur 23). Bezwaren en procedures ingesteld tegen besluiten van de stadsdelen (behalve Centrum) zijn niet in het overzicht opgenomen. De procedures zijn in het overzicht opgenomen in het jaar dat ze zijn ingesteld. Een kort geding dat in 2022 is ingesteld maar waar in 2023 een vonnis wordt uitgesproken is meegenomen in de telling van 2022. Het Hoger Beroep tegen de uitspraak is ingesteld in 2023 en is om die reden opgenomen in de telling van 2023. Sinds 2018 zijn 321 procedures tegen de Gemeente Amsterdam ingesteld, 182 daarvan zijn tot op heden afgedaan. 161 procedures (88%) zijn ongegrond verklaard, 21 procedures zijn gegrond (12%). De overige 139 procedures lopen nog. In dezelfde periode heeft de Gemeente 6 procedures ingesteld.

120

Actuele stand van zaken opgenomen juridische procedures

100

80

60

40

20

0 2018

2019

2020

2021

Beroepen gegrond

Beroepen ongegrond

Hoger beroepen gegrond

Hoger beroepen ongegrond

Kort geding gegrond

Kort geding ongegrond

2022

2023 Lopende zaken

Figuur 23: Actuele stand van zaken opgenomen van alle juridische procedures van 2018 tot 2023, met uitzondering van bezwaren en zaken van stadsdelen (behalve Centrum). De gemeente is daarnaast nog betrokken bij één lopende hoger beroepszaak uit 2016.

Grachtenmonitor 2022 | 1 oktober 2021 - 1 oktober 2022