Gewijzigd IV Khan, Bentoumya en Hofland Mensenrechtenstad in woord en daad (2)

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 10 en 11 juni 2026

Portefeuille Agendapunt

< Algemene Zaken > 5

Datum van indiening

8 juni 2026

Onderwerp

Instemmen met het gewijzigd initiatiefvoorstel Amsterdam: mensenrechtenstad in woord én daad van de leden Khan, Bentoumya, Hofland De gemeenteraad van Amsterdam besluit Gezien het initiatiefvoorstel van het lid Khan en het voormalig lid Ahmadi inzake Boycot, Desinvestering en Sancties tegen Israël van 17 september 2025 en gewijzigd op 8 juni 2026; Mede gezien de behandeling van het voorstel in de raadscommissie Algemene Zaken van 12 februari 2026; I.

in te stemmen met het gewijzigde initiatiefvoorstel van het lid Khan, Bentoumya, Hofland getiteld Amsterdam: mensenrechtenstad in woord én daad, met als beslispunten: 1. In het beleid van de gemeente duidelijke invulling te geven aan Amsterdam als mensenrechtenstad. a. Onder meer door in gemeentelijke uitingen en communicatie over internationale conflicten aan te sluiten bij relevante uitspraken van internationale gerechtshoven. Zoals over de situatie in Palestina met betrekking tot genocide, etnische zuivering, illegale bezetting en Apartheid. b. Amsterdammers deelgenoot te maken van het Amsterdamse mensenrechtenbeleid. En hierbij inzichtelijk te maken hoe de gemeente bijdraagt aan het versterken van mensenrechten wereldwijd, zoals met het ethisch en maatschappelijk verantwoord inkoopbeleid. En om hier proactief over te communiceren. 2. Om in samenwerking met VNG International bij te dragen aan de wederopbouw in Palestina door contact te leggen met lokale partners in Palestina, zoals in Ramallah. Om uit te vragen welke behoeften er zijn op het gebied van hulp bij wederopbouw en kennisuitwisseling en te bezien op welke manier Amsterdam hieraan kan bijdragen; 3. De positie van Amsterdam in verschillende netwerken, zoals Pact of Free Cities en VNG International, in te zetten om: a.

Permanent aandacht te vragen voor mensenrechten en de handelingsmogelijkheden voor lokale overheden, zoals in het geval van de mensenrechtenschendingen in Palestina; b. En in die netwerken te bezien of hierover een conferentie met een brede coalitie aan internationale steden georganiseerd kan worden; 4. Om mensenrechten toe te passen als leidende waarde in ons inkoopbeleid. En hierbij: a. En bij risicovolle aanbestedingen gebruik te maken van alle juridisch beschikbare instrumenten om dit principe volledig te implementeren. b. Mensenrechtenclausules op te nemen in standaardcontracten. c. Er zorg voor te dragen dat dit gemeentebreed wordt toegepast. d. De uitwerking van het beleid te monitoren, bijvoorbeeld met ondersteuning van organisaties met relevante expertise op het onderwerp.

5. Inzichtelijk te maken wat er nu al gebeurt op het gebied van ethische inkoop (sinds het opnemen van mensenrechten in het inkoopbeleid eind 2025) en welke aanknopingspunten dit biedt voor vervolgstappen en mogelijke uitbreiding. 6. Een handelingskader op te stellen op de bestaande risicocategorieën, met als hulpmiddel databases zoals de VN database en Don't buy into occupation. En om deze databases te gebruiken om in de risicocategorieën van ons inkoopbeleid na te gaan of wij direct inkopen bij een of meer van de geïdentificeerde bedrijven. a. Mede naar aanleiding van zulke databases gericht aanvullend onderzoek te doen bij bestaande contracten; b. In samenhang met dictumpunt 9 ook de bredere inkoopketens hierbij te betrekken; c. Te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om deze geïdentificeerde bedrijven die we bij nieuwe aanbestedingen zouden willen uitsluiten, stapsgewijs en zo snel als juridisch en organisatorisch mogelijk, uit te faseren. 7. Om mensenrechtenschendingen grond te maken om risico-categorieën vast te stellen (bovenop de bestaande praktijk waarop ze op Rijksbeleid zijn gebaseerd) 8. Om gerichte beleidscapaciteit vrij te maken om sneller concrete stappen te kunnen zetten op ons ethisch en maatschappelijk verantwoord inkoopbeleid.

Gebruik deze capaciteit nadrukkelijk om, zover als realistisch mogelijk op basis van eerdergenoemde databases, inzichtelijk te maken waar in de inkoopketens sprake is van bedrijven die (in)direct verantwoordelijk zijn voor mensenrechtenschendingen of hieraan verdienen en om mogelijke vervolgstappen in kaart te brengen. 9. Deelnemingen en ankerinstituten te stimuleren om ook maatschappelijk verantwoord inkoopbeleid te implementeren en hierbij een handreiking te delen op basis van onze eigen bevindingen. En hierbij in het geval van deelnemingen de beschikbare aandeelhoudersbevoegdheden (zoals stemrecht in de AVA) volledig te benutten. 10. Kennis uit te wisselen met andere Nederlandse gemeenten, de VNG en provincies onder meer door het delen van best practices, alsook met Europese steden (zoals Gent, Leuven en Bologna) die (ook) gericht beleid hebben ontwikkeld voor maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen om zo (indirecte) inkoop bij bedrijven die aan mensenrechtenschendingen tegen de Palestijnse bevolking bijdragen of verdienen tegen te gaan. 11.

Om als stadsbestuur formeel het standpunt in te nemen dat de gemeente Amsterdam het onwenselijk en onethisch acht dat er institutionele relaties zijn met bedrijven of instellingen, zoals genoemd in de VN-lijst, die bijdragen aan mensenrechtenschendingen, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid, zoals in Gaza en de Westelijke Jordaanoever. a. Breng dit standpunt over in bestaande overlegstructuren met bedrijven, culturele instellingen, de sportsector en het onderwijs; b. Treed hierbij in dialoog met hier gevestigde bedrijven en organisaties waarvan we weten dat zij (in)direct bijdragen aan mensenrechtenschendingen en waarbij het bovengenoemde standpunt naar voren wordt gebracht. c. Deel met de genoemde sectoren actief de ontwikkelde handreikingen – zoals gebaseerd op de gemeentelijke mensenrechtenclausule inkoop en/of de genoemde rapporten. 12. Genocide betekent uitwissing van het Palestijnse leven in zijn totaliteit. Te onderzoeken hoe de gemeente Amsterdam kan bijdragen aan het waarborgen, ondersteunen, archiveren en levend houden van kennis over de geschiedenis, cultuur, wetenschap met als doel het behoud van Palestijns cultureel en historisch erfgoed, en hierbij culturele instellingen en bibliotheken te betrekken. 13.

In samenwerking met het onderwijsveld mensenrechten een leidend principe te maken in het gemeentelijke programma Amsterdammerschap, en hierbij nadrukkelijk de Palestijnse geschiedenis en het heden te betrekken. II. Kennis te nemen van de bestuurlijke reactie op het oorspronkelijke initiatiefvoorstel.

Wettelijke grondslag

Artikel 147a, lid 1 Gemeentewet Initiatiefvoorstel Gewijzigd voorstel van het initiatiefvoorstel ‘Boycot, Desinvestering en Sancties tegen Israël’ van de leden Ahmadi en Khan.

Het leed in Gaza is onbeschrijfelijk. Vele internationale organisaties, zoals B’Tselem, Physicians for Human Rights Israel, Amnesty International, Human Rights Watch, de Verenigde Naties, het Lemkin Instituut voor Genocide-Preventie, het NIOD, hebben geconstateerd dat de Israëlische overheid genocide pleegt in Gaza.7 Moedwillig is de bevolking van Gaza onderworpen aan hongersnood. Doordat humanitaire hulp nauwelijks wordt toegelaten is er een groot tekort aan voedsel, water en medicijnen. Zo is volgens Artsen Zonder Grenzen bijna 90 procent van de watervoorzieningen in Gaza beschadigd of vernietigd.1 Tegelijkertijd verergert ook de situatie in de Westelijke Jordaanoever met de dag. De grote onrechtvaardigheid en het lijden van Palestijnen heeft ook zijn weerslag op een grote groep Amsterdammers en daarmee op onze stad. Zij willen en kunnen niet toekijken naar de voltrekkende genocide en leggen zich niet neer bij machteloosheid. Dat past bij het karakter van de stad. Amsterdam is een internationale voorvechter van mensenrechten. Een stad waarin mensenrechten altijd centraal staan. In die rol sprak Burgemeester Halsema op 14 mei 2025 “De verwoesting van Gaza moet stoppen. De uithongering moet stoppen.

De moord op Palestijnen moet stoppen.” En riep onze regering op om de Israelische regering tot de orde te roepen.2 Ook vanuit de Amsterdamse gemeenteraad kwamen meerdere initiatieven voor Palestina en tegen de mensenrechtenschendingen aldaar. De gemeente doneerde tweemaal 1 miljoen euro aan het Rode Kruis. DENK pleitte voor een Gaza monument, diende voorstellen in om de dreigende genocide te erkennen en om de Israëlische regering als ongewenst te verklaren en Booking.com uit het Amsterdamse samenwerkingsverband te zetten vanwege hun rol in de voortdurende bezetting van Palestina. PvdA, GroenLinks en D66 vroegen om voorbereidingen te treffen voor het opvangen van zieke kinderen uit Gaza. Vanuit GroenLinks kwamen initiatieven voor Palestijnse Amsterdammers. D66 zette zich in om Palestijnse studenten in Amsterdam te ontvangen. En onlangs stuurden PRO, D66, DENK, PvdD en BIJ1 nog een brief naar de minister van Buitenlandse Zaken om hem op te roepen Palestijnen met een visum voor Nederland te evalueren uit Gaza.3 Ondertussen duurt het geweld voort en ook is sinds het staakt-het-vuren van 9 oktober 2025 de vernietiging van Gaza niet gestopt. Ondanks deze aanhoudende ernstige schendingen van 1 https://nos.nl/artikel/2616910-hulporganisaties-ondanks-staakt-het-vuren-is-situatie-in-gaza-nog-steeds-

erbarmelijk 2 https://www.amsterdam.nl/bestuur-organisatie/college/burgemeester/speeches/toespraak-gemeenteraad-gaza14-mei-2025/ 3 https://www.parool.nl/amsterdam/amsterdamse-raadsleden-en-nederlandse-universiteiten-roepen-kabinet-opgazanen-te-evacueren-leg-deze-week-nog-contact-met-israel~b70a58d5/

Palestijnse mensenrechten blijft een stevig optreden van de internationale gemeenschap uit. Er zijn in Nederland stappen gezet om bepaalde wapenleveranties te herbeoordelen en het huidige kabinet heeft een verbod op handel met goederen uit illegale nederzettingen aangenomen. Maar deze maatregelen zijn niet stevig genoeg om Israël daadwerkelijk van koers te laten veranderen. Juist het uitblijven van voldoende effectief optreden zorgt ervoor dat inwoners zelf in beweging komen. Zoals de indieners van het Amsterdam Palestina Referendum terecht benoemen: “Brede maatschappelijke onvrede in Nederland, en specifiek in Amsterdam, over het huidige beleid tegenover Israël. Peilingen, massale demonstraties en zichtbare solidariteit in de stad tonen aan dat een groot deel van de bevolking strengere maatregelen wenst “ Die oproep is te begrijpen. Wie zich een mensenrechtenstad noemt, moet daarnaar handelen. Niet om buitenlandbeleid van het Rijk over te nemen, maar om ervoor te zorgen dat onze gemeentelijke middelen niet bijdragen aan mensenrechtenschendingen elders. De gemeente Amsterdam moet binnen haar eigen invloedssfeer doen wat redelijkerwijs mogelijk is om te voorkomen dat publieke middelen, contracten of institutionele relaties bijdragen aan ernstige mensenrechtenschendingen. Amsterdam kan helaas niet zelfstandig de genocide stoppen.

Tegelijkertijd moet Amsterdam wel alles doen wat in haar macht ligt om het bijdragen aan (indirecte) mensenrechtenschendingen tegen te gaan. Zo mag Amsterdam bijvoorbeeld via haar inkoopbeleid geen bijdrage leveren aan mensenrechtenschendingen. De verantwoordelijkheid als internationale mensenrechtenstad reikt verder dan alleen de eigen organisatie. In de ‘Belofte van Vrijheid’ die Amsterdam doet als internationale mensenrechtenstad, heeft zij “een internationale verantwoordelijkheid zich in te zetten voor (de bescherming van) democratische vrijheden en mensenrechten.”4 In die rol heeft Amsterdam verschillende netwerken met andere steden, zoals Pact of Free Cities en C40, maar ook lokale partners bijvoorbeeld in Ramallah. Door in die netwerken permanente aandacht te vragen voor mensenrechten en uit te wisselen welke rol lokale overheden kunnen spelen, kan Amsterdam haar internationale positie op een waardevolle manier inzetten. Via contact met haar lokale partners in Ramallah kan Amsterdam direct bijdragen aan hulp bij de wederopbouw. Zo kan Amsterdam invulling geven aan haar belofte. Bovendien draait het erkennen van de pijn die Palestijnse Amsterdammers dagelijks voelen, en vele Amsterdammers met hen, ook om daden. Met dit voorstel willen de indieners daarvoor verdere concrete stappen zetten.

4https://openresearch.amsterdam/image/2023/4/12/visie_en_uitvoeringsagenda_internationaal_beleid_de_belofte_van_vrijheid.pdf

Maatregelen vanuit de gemeente: het inkoopbeleid Bij veel Amsterdammers heerst het gevoel dat de Nederlandse regering onvoldoende in actie komt. Juist daarom moet Amsterdam als mensenrechtenstad haar rol pakken. Met name via het inkoopbeleid kan de gemeente Amsterdam hier concrete invulling aan geven. Het is van groot belang dat we ervoor zorgen dat we via onze inkoop niet direct of indirect bijdragen aan mensenrechtenschendingen. Sterker nog, we hebben hier een juridische plicht toe. Naast het genocideverdrag heeft de Gemeente Amsterdam de juridische verplichting om niet bij te dragen aan andere mensenrechtenschendingen, waaronder oorlogsmisdaden, bezetting en apartheid, zoals vastgesteld door het Internationaal Gerechtshof.5 De UN Guiding Principles on Business and Human Rights stellen expliciet dat alle juridische entiteiten en overheidsorganen verantwoordelijkheid dragen in hun investeringen en banden met derde organisaties: “Where these agencies do not explicitly consider the actual and potential adverse impacts on human rights of beneficiary enterprises, they put themselves at risk – in reputational, financial, political and potentially legal terms – for supporting any such harm, and they may add to the human rights challenges faced by the recipient State.”6 We zien dat wereldwijd mensenrechten worden geschonden en dat daaraan wordt verdiend.

In Congo worden gemeenschappen met geweld verdreven vanwege de vraag naar mineralen voor onze telefoons en laptops.7 In Xinjiang worden Oeigoeren massaal opgesloten en gedwongen te werken in fabrieken die ook voor Westerse bedrijven produceren.8 Bedrijven zoals Booking.com bieden accommodaties aan in illegaal bezet gebied in Palestina.9 Of denk aan het winnen van grondstoffen, zoals Arabische gom, die de oorlog in Sudan in stand houdt.10 Het zijn geen uitzonderingen. We kunnen stellen dat het aantal bedrijven dat (indirect) bijdraagt aan mensenrechtenschendingen groot is. Dat maakt de juridische (en morele) verantwoordelijkheid om daar als gemeente niet (indirect) aan bij te dragen extra groot is. De potentiële impact van de gemeente Amsterdam is groot. De gemeente koopt jaarlijks voor ruim €3,1 miljard in bij ondernemingen en organisaties. Daarmee kan de gemeente een groot verschil maken. Het visiedocument ‘Inkopen met Invloed’ dient als leidraad daarvoor. De gemeente stelt zelf dat zij met hun inkoopbeleid verschil wil en kan maken, zo zijn in het visiedocument zaken als gezondheid, inclusie, diversiteit en sociale investeringen geen bijzaak meer, maar een doel op zich.11 Op initiatief van GroenLinks en D66 is hieraan in 2025 een mensenrechtenclausule opgenomen. Dit biedt aanknopingspunten voor de verdere en nodige stappen die de gemeente Amsterdam kan zetten.

Daarom stellen we voor dat het waarborgen van mensenrechten een leidende waarde wordt in 5 https://rightsforum.org/oordeel-gerechtshof-legt-nederland-bindende-verplichtingen-op/ 6 https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/publications/guidingprinciplesbusines-

shr_en.pdf p. 7 7 https://www.amnesty.nl/actueel/drc-schendingen-rechten-door-mijnen-oplaadbare-batterijen 8 https://www.amnesty.nl/wat-we-doen/landen/china-informatieplatform/xinjiang-en-de-oeigoeren 9 https://rightsforum.org/booking-com-biedt-overnachtingen-aan-in-nederzetting-op-gestolen-palestijns-land/ 10 https://paxvoorvrede.nl/nieuws/goud-geweld-en-gom-europa-en-drie-jaar-oorlog-in-soedan/ 11 https://www.amsterdam.nl/ondernemen/inkoop-opdrachten/maatschappelijke-doelen-inkoopbe-leid/#h3663f86d-dd33-4800-

9465-e5c0acd1aaa3

het gemeentelijke inkoopbeleid. Hierbij is het van belang dat dit gemeentebreed wordt toegepast. Als hulpmiddel hiervoor vragen we de gemeente een handelingskader te maken voor bestaande

risicofactoren en hierbij bestaande databases te gebruiken waarin beschreven staat welke bedrijven zich schuldig maken aan mensenrechtenschendingen, denk bijvoorbeeld aan de VN database en het rapport Don't buy into occupation. Op basis van het handelingskader kan onderzocht worden welke alternatieven beschikbaar zijn om bedrijven waarbij mensenrechtenschendingen zijn vastgesteld, en die we bij nieuwe aanbestedingen zouden willen uitsluiten, stapsgewijs uit te faseren. De bevindingen die we opdoen binnen de gemeente met ethische inkoop kunnen daarbij gedeeld worden met deelnemingen en ankerinstituties, zodat ook zij stappen kunnen zetten met ethische inkoop. De impact is groter als zoveel mogelijk organisaties en bedrijven niet meer inkopen bij bedrijven die zich schuldig maken aan mensenrechtenschendingen. In Nederland kunnen we daarmee een voortrekkersrol nemen op het gebied van ethische inkoop. Kennisuitwisseling met andere Nederlandse gemeenten op dit thema is daarbij van groot belang. Daarom verzoeken de indieners om kennisuitwisseling met andere gemeenten, VNG en provincies. Steden zoals Gent, Leuven en Bologna gingen ons voor met het invoeren van mensenrechtenclausules in hun inkoopbeleid. Samen met tal van andere Europese steden kunnen we van hun ervaringen leren door kennis uit te wisselen op het gebied van ethische inkoop.

Het is een kans om onze rol als mensenrechtenstad te onderstrepen, de democratische wil van onze burgers te respecteren, en de internationale rechtsorde te beschermen. En om in Nederlandse context een voortrekkersrol in het stoppen van indirecte betrokkenheid bij de genocide in Gaza en mensenrechtenschendingen elders in de wereld Mensenrechten uitdragen De verantwoordelijkheid van Amsterdam als mensenrechtenstad reikt verder dan het inkoopbeleid. Daarom vragen we met dit voorstel om naast het aanscherpen van het gemeentelijk inkoopbeleid nog een aantal andere zaken. Ook in haar relaties met het bedrijfsleven, culturele instellingen, de sportsector en het onderwijs heeft de gemeente een rol. Dit voorstel vraagt daarom de gemeente actief haar standpunten uit te dragen in bestaande overlegstructuren en de kennis en instrumenten die de gemeente heeft ontwikkeld breed te delen. Zoals eerder genoemd, heeft Amsterdam veel betrokken inwoners, jong en oud, die zich zorgen maken over welke kant het opgaat in de wereld en niet machteloos willen toekijken naar het leed van oorlog en geweld. Daarom vraagt dit voorstel: deel de kennis en acties op het gebied van mensenrechten met de rest van de stad. Gebruik deze betrokkenheid van Amsterdammers en maak hen deelgenoot van het mensenrechtenbeleid in Amsterdam.

Veranker daarnaast mensenrechten in het gemeentelijk onderwijsprogramma ‘Amsterdammerschap’. Zodat ook kinderen en jongeren die zich zorgen maken over de wereld hierover in gesprek gaan. En om hierin expliciet ook de geschiedenis en het heden van Palestina mee te nemen. Palestijnse Amsterdammers maken zich dagelijks grote zorgen over hun vrienden en familie. Grote zorgen zijn er daarom ook over het doorgeven van de Palestijnse cultuur en (historisch) erfgoed aan de volgende generaties. Wat blijft er over nu een genocide voltrekt waarin niet alleen vele levens zijn vernietigd, maar ook vele monumenten, religieuze gebedshuizen, musea en archieven. Genocide betekent ook uitwissing van het Palestijnse leven in zijn totaliteit. Daarom vragen we met dit voorstel om te onderzoeken hoe Amsterdam kan bijdragen aan het

waarborgen, toegankelijk en levend houden van kennis over geschiedenis, cultuur, en wetenschap om zo de Palestijnse cultuur en het historisch erfgoed te helpen behouden. Dit gewijzigde initiatiefvoorstel bevat een zelfstandige onderbouwing van de beslispunten. Voor een uitgebreidere achtergrond wordt verwezen naar het oorspronkelijke initiatiefvoorstel Boycot, Desinvestering en Sancties tegen Israël van de leden Ahmadi en Khan en naar het inleidend verzoek

Amsterdammers voor een mensenrechtenstad in woord én daad van het Amsterdam Palestina Referendum. Beide stukken gaan dieper in op de noodzaak en urgentie voor Amsterdam om binnen haar eigen bevoegdheden te handelen.

Indienend raadslid (naam, telefoonnummer en e-mailadres)

S. Y. Khan, Y. Bentoumya, R.P. Hofland.