Gewijzigd initiatiefvoorstel groencooperaties

RAAD

VN2025-003390 griffie andreas 2

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 11 juni 2025 Van

het lid Van Pijpen

Datum Portefeuille

Openbare Ruimte en Groen

Agendapunt

11 Onderwerp

Instemmen met het gewijzigd initiatiefvoorstel Groencoöperaties: Voor Duurzaam & Democratisch Vergroenen van Amsterdam van het lid Van Pijpen en kennisnemen van de bestuurlijke reactie op het oorspronkelijke initiatiefvoorstel De gemeenteraad van Amsterdam besluit

gezien het initiatiefvoorstel van het lid Van Pijpen Groencoöperaties: Voor duurzaam & democratisch vergroenen van Amsterdam van 9 januari 2025 en gewijzigd op 5 juni 2025; mede gezien de behandeling van het voorstel in de raadscommissie Mobiliteit, Openbare ruimte en Groen en Water van 17 april 2025; I. in te stemmen met genoemd initiatiefvoorstel; II. Het college van burgemeester en wethouders te verzoeken:

1. groencoöperaties waarin Amsterdammers, de gemeente, bewoners en ondernemers op basis van gelijkwaardigheid samenwerken aan het vergroenen en onderhouden van groene ruimtes in de buurt, als model te omarmen en te willen stimuleren; 2. te beginnen met een pilot voor een groencoöperatie in samenwerking met een coördinerende groenpartij en daarbij te ontdekken hoe de groencoöperatie het beste kan worden ingevuld. Daarbij moet worden voldaan aan de voorwaarden dat de coöperatie lokaal, democratisch en publiek en privaat vergroening realiseert; 3. beoordeel het succes van de pilot op de volgende aspecten en rapporteer hierover terug aan de raad:<br>- de hoeveelheid groen die wordt gerealiseerd;<br>- de betrokkenheid van bewoners in de groencoöperatie;<br>- de tevredenheid over de samenwerking bij de coöperatieleden; 4. onderzoek mogelijk- en wenselijkheid om het beheer van bestaand groen in de buurt, desgewenst, onder te brengen bij groencoöperaties; III. kennis te nemen van de bestuurlijke reactie op het oorspronkelijke initiatiefvoorstel.

Wettelijke grondslag

artikel 147a, lid 1 van de Gemeentewet

Initiatiefvoorstel

Groencooperaties: Voor Duurzaam & Democratisch Vergroenen van Amsterdam Iedereen in de buurt heeft baat bij kwalitatief groen. Het draagt bij aan een prettige leefomgeving en 1 Gegenereerd: v1.1

VN2025-003390 griffie andreas 2

RAAD biedt mensen die in de buurt verblijven minder stress, betere gezondheid en mogelijkheden om te ontspannen. De noodzaak voor vergroening leeft dan ook breed onder bewoners: 86% van de Amsterdammers wil meer groen in de stad . Ook ondernemers profiteren van vergroening, want het biedt ze een aangename plek om klanten en relaties te ontvangen. De Gemeente Amsterdam heeft de doelstelling om rigoureus te vergroenen, om de stad mooier, leefbaarder én klimaatbestendiger te maken. Maar groen staat in de grond, en die grond is nu eenmaal eigendom van een (rechts)persoon. Helaas lukt het niet elke eigenaar om die grond optimaal groen te houden of te maken. Zo hoort de (verwaarloosde) boomspiegel bij de gemeente, die onvoldoende capaciteit heeft om hem te onderhouden. Het kale grasveld tussen de flats is eigendom van de woningcorporatie, die geen budget of capaciteit heeft voor aantrekkelijk groen. En dat lege hoekje naast de winkel is eigendom van de ondernemer, die wel wil vergroenen, maar daar geen tijd voor heeft naast het runnen van haar bedrijf. Veel kansen dus! Tegelijkertijd zit onze stad vol met mensen die graag hun handen uit de mouwen steken voor vergroening. Maar liefst een derde van alle Amsterdammers staat open voor het verzorgen van groen in hun buurt . Daar zit groene energie en potentie om sneller en beter rigoureus te vergroenen.

Neem een kijkje in de nieuwsbrief van Buurtgroen020, en je ziet talloze initiatieven: bewoners adopteren boomspiegels, beginnen tuingroepen en onderhouden plantsoenen. Ondernemers dragen ook bij, van plantenbakken voor de deur tot grotere projecten zoals Secret Village in de Reguliersdwarsstraat en de Green Mile . En het zijn niet alleen tijd en energie die mensen inzetten, men is ook bereid financieel bij te dragen. Zo werden er onlangs 750 bomen aan Amsterdam gedoneerd en haalt de stichting Hart voor het Vondelpark donaties op voor de ontwikkeling van groen. Via Groen in de Buurt biedt de gemeente al ondersteuning voor deze initiatieven. Buurtbewoners kunnen hulp krijgen bij het verzorgen van groen in hun buurt of afspraken maken over het onderhoud. Toch blijft de dynamiek ongelijk: bewoners moeten aankloppen bij de gemeente en hopen dat hun ideeën uitgevoerd kunnen worden, terwijl groen op particulier terrein al helemaal buiten beschouwing blijft. Daarnaast is het, in het geval van particuliere financiële bijdragen, een gevaar dat de geldschieters het voor het zeggen krijgen of dat het groen wordt ingezet voor greenwashing. In oktober heeft de raad daarom een motie aangenomen om duidelijke randvoorwaarden aan dit soort financiering te stellen.

Maar we kunnen dat nóg beter regelen, met duurzame, gelijkwaardige samenwerkingsvormen waarin betrokkenen mee kunnen doen, waarin financiële bijdragen gerealiseerd kunnen worden, waarin de gemeente capaciteit en visie inbrengt. En het niet afhankelijk is van bedrijven of bewoners die eenmalig wat ondernemen of de portemonnee trekken. Een duurzame en democratische samenwerking is belangrijk om vergroening niet alleen te starten, maar ook op de lange termijn te onderhouden. En recht te doen aan het feit dat iedereen, bewoners, organisaties, ondernemers en de gemeente hier toegang tot en zeggenschap over heeft. Dit initiatiefvoorstel gaat over zo’n samenwerkingsvorm: de groencoöperatie. Wij stellen voor om in een pilot een groencoöperatie op te richten waarin de gemeente, actieve bewoners en ondernemers gezamenlijk zorg dragen voor het groen in hun buurt. Dit sluit aan bij de afspraken uit het coalitieakkoord om te ‘kijken [...] naar nieuwe vormen van samenwerking in groencoöperaties en/of buurtfondsen waarin bewoners en gemeente samenwerken en verantwoordelijkheid dragen, ook met publiek-private financieringsmogelijkheden’. Tot dusver is dit niet verder uitgewerkt. Daarom geven wij met dit initiatiefvoorstel invulling hieraan vorm en vragen het College concreet mee aan de slag te gaan.

Coöperaties: Een coöperatie is een samenwerkingsvorm gebaseerd op gelijkwaardigheid van de leden. In

2 Gegenereerd: v1.1

VN2025-003390 griffie andreas 2

RAAD tegenstelling tot een vereniging draait een coöperatie om gedeeld eigenaarschap van een bedrijf of bezit. En het terugvloeien van eventuele opbrengsten naar de organisatie zelf cq de buurt. Denk aan energiecoöperaties, woningcoöporaties en werknemerscoöperaties. Deze coöperaties verschillen erg in wat ze precies inhouden, en een deel van de kracht van het instrument coöperatie zit ook juist in die flexibiliteit. Dit zorgt er tegelijkertijd voor dat het niet altijd even duidelijk is wat er met een coöperatie bedoeld wordt. Om concreet te worden wat wij voor ons zien met dit initiatiefvoorstel, introduceren we nu twee al bestaande groencoöperaties: de Groencoöperatie Nieuw-West en 033Groen uit Amersfoort. Beiden zijn goede inspiratiebronnen voor wat wij voor ons zien, hoewel wij net wat anders bedoelen. Groencoöperatie Nieuw-West De Stadsboerderij Osdorp vervult al geruime tijd een belangrijke rol in de buurt. Buurtbewoners komen in deze groene oase samen om te tuinieren of te genieten van het groen, scholieren krijgen natuureducatie en mensen vinden hier werk via dagbesteding. Door de lange ervaring met buurtprojecten werd de organisatie steeds vaker gevraagd om de expertise en menskracht ook in te zetten bij (ver)groene(nde) projecten in de buurt.

Dat kan gaan om openbare ruimte, maar bijvoorbeeld ook door de Woningbouwcorporatie die op een grasveld achter de flat moestuin(en) mogelijk wil maken. Om deze functie te scheiden van de meer plaatsgebonden stadsboerderij, wordt er nu een werknemerscoöperatie opgezet. De Groencoöperatie Nieuw-West zal in de buurt niet zomaar op gestandaardiseerde wijze het groen onderhouden, maar zal samen met bewoners in gesprek blijven over wat voor groen gewenst is. Ondertussen zijn de werknemers mede-eigenaar van het democratisch bestuurde groenbedrijf. Er zijn diverse vormen van lidmaatschap, en dus eigenaarschap, waardoor de diversiteit van de doelgroepen waarmee en voor gewerkt wordt zichtbaar is. Zo profiteren medewerkers van de winsten, blijft het geld dat de gemeente aan groen uitgeeft in de buurt en blijven bewoners betrokken bij het groen in hun buurt. Het Community Wealth Building programma van de gemeente faciliteert dit initiatief met hun expertise over het opzetten van coöperaties. De komende periode zal dit verder tot wasdom komen en de ervaringen in en met deze coöperatie kunnen zo blijvend als inspiratiebron fungeren voor de groencoöperatie die wij hier voorstellen. 033Groen Ook het Amersfoortse 033Groen heeft elementen van een werknemerscoöperatie. Meerdere hoveniers en landschapsarchitecten zijn verenigd in dit democratische orgaan.

Wat hier anders is, is dat ook vrijwilligers lid kunnen worden van deze coöperatie. Zij hebben een ander soort lidmaatschap en verdienen geen geld via opdrachten aan de coöperatie, maar zijn wel betrokken bij de verschillende groenprojecten, als vrijwilliger of als donateur. Die projecten ontstaan wanneer Amersfoortse bewoners of ondernemers een plek willen vergroenen. 033GROEN functioneert dan als een intermediair tussen bewoners en de gemeente of de grondeigenaar en faciliteert bewoners in raad en daad. Het feit dat er een professionele organisatie ondersteunt heeft het grote voordeel van duurzaam beheer. Als sleutelfiguren uit de vrijwilligersorganisatie wegvallen, kunnen de professionele leden van de coöperatie het onderhoud tijdelijk overnemen, tot er weer een actieve groep vrijwilligers zich meldt. En omdat de organisatie uit bewoners en lokale groenondernemers bestaat, sluit het beheer ook beter aan op de behoeftes in de wijk. Zo kan groen van betere kwaliteit worden geleverd dan zou zijn gedaan aan de hand van aanbestedingen voor korte periodes en grote gebieden De projecten van 033Groen vinden niet alleen plaats in de openbare ruimte, maar ook in semipublieke ruimtes zoals de tuin van een verzorgingsinstelling. De zorginstelling betaalt daar dan aan mee.

Sinds die tuin door 033Groen wordt onderhouden, genieten de bewoners van die instelling van de prachtige tuin, terwijl de vrijwilligers van 033Groen er samen komen voor gezellige dagen tuinieren. En, ook niet onbelangrijk, sindsdien is de tuin toegankelijk voor de buurt.

3 Gegenereerd: v1.1

VN2025-003390 griffie andreas 2

RAAD Dit voorstel Deze twee voorbeelden laten zien hoe het loont om samen met bewoners op te trekken in de uitvoering. En dat het loont om ook naar meer mogelijke vergroening te kijken dan alleen de openbare ruimte. Tot op een bepaalde hoogte gaat het hier om coöperatieve hoveniersbedrijven, met de essentiële toevoeging dat ze in de uitvoering nauw samenwerken met bewoners. Wat ons betreft zouden bewoners niet alleen betrokken moeten worden bij de uitvoering, maar juist ook bij het opdrachtgeverschap. Waarbij opdracht geven ook kan beginnen met een idee. Hiervoor is het logisch om (ook) de opdrachtgeverskant coöperatief in te richten. Als bewoners een stuk ruimte willen vergroenen, moeten ze nu langs de gemeente of de eigenaar. Maar het loont om samen aan de basis van vergroening te staan. Als betrokken bewoners, bedrijven en instellingen uit een wijk samen met de gemeente verenigd zijn in een coöperatie met het doel om mooi en duurzaam groen te realiseren, kan er sneller en beter worden vergroend. Bedrijven, instellingen, bewoners en de gemeente kunnen dus lid zijn van zo’n coöperatie. Samen kunnen de leden nagaan welke stukken van het gebied toe zijn aan vergroening. Per project kan worden bepaald wat een logische vorm is voor de uitvoering. Als het gaat om de openbare ruimte, is het bijvoorbeeld logisch dat de gemeente (een groot deel van) de kosten op zich neemt.

Maar in het geval dat de coöperatieleden meer willen dan het gemeentebudget toestaat, zou er geld bijgelegd kunnen worden. Omdat de gemeente en betrokkenen samen in de coöperatie zitten, kunnen ze nu makkelijk overleggen over wie zorgt voor welk onderhoud. Zo kunnen ze in verschillende mate kiezen tussen onderhoud door de gemeente, door leden van de coöperatie of door derden. Projecten kunnen ook plaatsvinden op (semi-)private grond die wel een uitstraling heeft op de openbare ruimte en publiek toegankelijk is, of wordt door de betrokkenheid van de coöperatie. Denk aan stukken grond rondom bedrijven of tuinen van woningcorporaties en zorginstellingen. Als deze organisaties deelnemen aan de coöperatie, kunnen ze duidelijk hun belang behartigen, terwijl ze niet de trekkende kracht achter het groen hoeven te zijn. Het zou logisch zijn dat ze een groot deel van de kosten betalen, maar ook hier kunnen andere coöperatieleden bijspringen. De afspraken over wie het onderhoud doet, wie betaalt en hoe het groen eruit moet zien, zullen per project dat de coöperatie onderneemt enorm verschillen. Het belangrijkste is echter dat alle stakeholders in de coöperatie zijn verenigd, waardoor het makkelijker wordt om geld, tijd en middelen te vinden voor het groen. Aansluiting op bestaande initiatieven Groencoöperaties sluiten goed aan bij andere initiatieven die al spelen in de stad.

Zowel op het gebied van groen als op het gebied van sociale verbinding en versterking. Zo is er een goede aansluiting te vinden bij de verschillende Masterplannen in de stad. In de Masterplannen is opgenomen dat er aandacht moet zijn voor een lokale, wijkgerichte coöperatieve economie. De ambitie is gemeente, bewoners en (maatschappelijke) organisaties bij elkaar te brengen om samen plannen te maken en beslissingen uit te voeren. Zodat lokale economie wordt versterkt en financiële stromen meer ten goede komen aan de buurt. Bewoners krijgen op deze manier meer verantwoordelijkheid en controle over de veranderingen in hun buurt. Een groencoöperatie is een mooie invulling van deze doelstelling. Er zijn ook al meer initiatieven en organisatievormen die zich specifiek richten op (ver)groen(ing) van de stad. Verenigingen, lossere buurtverbanden en samenwerkingsvormen. Deze richten zich over het algemeen op vergroening van de publieke ruimte. Buurtbewoners die hun buurt willen vergroenen worden daarin gestimuleerd door verschillende initiatieven. Vorig jaar is daar het recht op vergroening bij gekomen. Dit amendement op de begroting van 2024 geeft Amsterdammers het recht om de publieke ruimte te vergroenen, waarbij het credo ‘ja, tenzij’ is. Een groencoöperatie kan ook een goed vehikel zijn om dit recht uit te voeren.

Mochten buurtbewoners hulp willen bij het uitvoeren van hun groene plannen voor de openbare

4 Gegenereerd: v1.1

RAAD

VN2025-003390 griffie andreas 2

ruimte, dan kunnen zij lid worden van de groencoöperatie in de buurt. Een pilot Deze vorm van coöperatief samenwerken aan het buurtgroen is veelbelovend, maar door de vernieuwende aard is veel ook nog onduidelijk. Idealiter is een coöperatie een beweging van onderop, van mensen en organisaties die zich al inzetten voor het groen en op zoek zijn naar een goed vehikel om hier verder invulling aan te geven. Echter, omdat deze vormen ook nog veelal onbekend en onbeproefd zijn, is het nodig en wenselijk om dit te ondersteunen en te stimuleren. We stellen daarom voor om een leerproces aan te gaan door een pilot te starten op een plek in de stad met veel potentie. Een locatie binnen één van de masterplangebieden heeft de voorkeur. In die gebieden kan ook gebruik worden gemaakt van de expertise bij de Community Wealth Building programma’s in stadsdelen. Het zou goed zijn om voor deze pilot samen te werken met een buurt- of groenorganisatie die ervaring heeft met het aanboren en benutten van potentieel in de buurt. Tijdens het onderzoek voor dit voorstel hebben we veel geleerd van de aanpak van De Gezonde Stad, een organisatie die erin slaagt om talloze Amsterdammers te mobiliseren voor een groenere stad. Tegelijkertijd kan de samenwerkingspartner ook een andere lokale organisatie zijn.

We stellen daarom voor dat het college een brede uitvraag doet onder groenorganisaties in de stad om een geschikte partner te vinden. In de coöperatie kunnen bewoners als vrijwilliger, al dan niet betalend, zich aansluiten. Hoveniers en andere groenprofessionals kunnen tegen vergoeding meewerken en eventueel lid worden. Bedrijven, instellingen en gemeente kunnen financieel en in natura bijdragen. Essentieel is dat al deze partijen deel mogen nemen aan het besluitvormingsproces. Om dat eerlijk in te richten, kunnen er verschillende soorten lidmaatschap met verschillende stemrechten worden gedefinieerd op basis van gelijkwaardigheid. De details hiervan zullen bij het uitwerken van het voorstel ingevuld moeten worden, afhankelijk van welke partijen aanhaken bij de pilot en van wat hun wensen zijn. Wij schetsen hier een paar randvoorwaarden waar de groencoöperatie in ieder geval aan moet voldoen:

1. Werk lokaal: Mensen willen zich doorgaans vooral inzetten voor groen in de buurt. Daar plukken ze de vruchten van hun werk of financiële inzet, omdat ze hun eigen omgeving zien vergroenen. Ook voor ondernemers is het belangrijk lokaal te werken. Dit soort initiatieven zijn doorgaans interessant voor het bedrijfsleven als ze hun medewerkers hieraan kunnen koppelen en als ze het werk ook terugzien in de omgeving, waardoor de toegang tot hun bedrijf aantrekkelijker wordt. Laat het werkgebied van de pilot groencoöperatie maximaal een stadsdeel zijn, maar bij voorkeur een buurt of wijk binnen het stadsdeel. 2. Werk democratisch: Niet: wie betaalt, bepaalt. Laat alle leden van de coöperatie meebeslissen over welke plekken er kunnen vergroenen en hoe dat eruit moet zien. Laat organisaties, bedrijven en bewoners allemaal verschillende soorten lidmaatschap hebben, gestoeld op gelijkwaardigheid in besluitvorming en betrokkenheid. 3. Voor publiek en privaat terrein: Het is niet de bedoeling dat de projecten van de coöperatie zich alleen maar op grond van de gemeente ontwikkelen. Het is ook de bedoeling dat (semi-)private gronden worden vergroend en dat bedrijven en instellingen actief bijdragen aan de coöperatie.

Belangrijk is dat de private terreinen, na vergroening, wel toegankelijk zijn of worden voor bewoners Verbinding Dit voorstel is een nieuwe vorm van samenwerking voor duurzaam en democratische vergroening 5 Gegenereerd: v1.1

RAAD

VN2025-003390 griffie andreas 2

van onze stad. Het is niet de enige vorm, van belang is dat al de verschillende organisatievormen en resultaten bij elkaar komen om te leren van elkaar en zo steeds verdere stappen te zetten in de vergroening van de stad. Dictum De raad besluit, het college van burgemeester en wethouders te verzoeken: 1 Groencoöperaties waarin Amsterdammers, de gemeente, bewoners en ondernemers op basis van gelijkwaardigheid samenwerken aan het vergroenen en onderhouden van groene publieke én private toegankelijke ruimtes in de buurt, als model te omarmen en te willen stimuleren. 2 Te beginnen met een pilot voor een groencoöperatie in samenwerking met een coördinerende groenpartij en daarbij te ontdekken hoe de groencoöperatie het beste kan worden ingevuld. Daarbij moet worden voldaan aan de voorwaarden dat de coöperatie lokaal, democratisch en publiek en privaat vergroening realiseert. 3 Beoordeel het succes van de pilot op de volgende aspecten en rapporteer hierover terug aan de raad: - de hoeveelheid groen die wordt gerealiseerd; - de betrokkenheid van bewoners in de groencoöperatie; - de tevredenheid over de samenwerking bij de coöperatieleden. 4. Onderzoek mogelijk- en wenselijkheid om het beheer van bestaand groen in de buurt, desgewenst, onder te brengen bij groencoöperaties.

[1] De Gezonde Stad Monitor 2024: https://degezondestad.org/de-g...

[2] De Gezonde Stad Monitor 2024: https://degezondestad.org/de-g...

[3]https://www.nieuwamsterdamskli...

[4]https://www.greenmileamsterdam.com/

[5]https://amsterdam.raadsinforma...

[6]https://amsterdam.raadsinforma...

6 Gegenereerd: v1.1

RAAD

VN2025-003390 griffie andreas 2

[7]https://amsterdam.raadsinforma...

Welke stukken treft u aan Meegestuurd

Ter Inzage

Registratienr.

Naam

AD2025-013940

Gemeenteraad Voordracht (pdf)

AD2025-024638

Bestuurlijke reactie IV groencooperaties.pdf (pdf)

Registratienr.

Naam

7 Gegenereerd: v1.1