Geweldstoepassingen van politie bij demonstraties van 6 tot en met 13 mei.pdf
Tekst van het document
Geweldstoepassingen van politie bij demonstraties van 6 tot en met 13 mei *
Door Afdeling Versienummer Datum Kenmerk Status Rubricering
Politie Eenheid Amsterdam n.v.t. n.v.t. 15 november 2024 Concept Niet Vertrouwelijk
Politie Eenheid Amsterdam Hoofdbureau Elandsgracht 117, 1016 TT Amsterdam
15 november 2024 -
Inhoudsopgave Inhoudsopgave ............................................................................................................... 2 1. 1.1 1.2 1.3
Inleiding ............................................................................................................ 4 Introductie ...................................................................................................................... 4 Opzet rapportage ............................................................................................................ 5 Leeswijzer ....................................................................................................................... 6
2. 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6
Demonstratie Roeterseiland 6 mei ........................................................................ 7 Verloop van de demonstratie ............................................................................................ 7 Geweldsmeldingen ........................................................................................................ 10 Toetsing geweldsmeldingen ........................................................................................... 11 Klachten........................................................................................................................ 11 Aangiften ...................................................................................................................... 11 Afhandeling van aangehouden verdachten ...................................................................... 12
3. 3.1 3.2
Demonstratie Roeterseiland en bezetting Binnengasthuisterrein 7 mei .................... 13 Verloop van de demonstratie .......................................................................................... 13 Vervolg ......................................................................................................................... 14
4. 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
Bezetting Binnengasthuisterrein en demonstratie Rokin 8 mei ............................... 15 Verloop van de demonstratie .......................................................................................... 15 Geweldsmeldingen ........................................................................................................ 17 Toetsing geweldsmeldingen ........................................................................................... 17 Klachten........................................................................................................................ 18 Aangiften ...................................................................................................................... 18
5. 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5
Sit-in Maagdenhuis 9 mei .................................................................................. 19 Verloop van de demonstratie .......................................................................................... 19 Geweldsmeldingen ........................................................................................................ 19 Toetsing geweldsmeldingen ........................................................................................... 19 Klachten........................................................................................................................ 20 Aangiften ...................................................................................................................... 20
6. 6.1
Demonstratie Stadhuis 10 mei ........................................................................... 21 Verloop van de demonstratie .......................................................................................... 21
7. 7.1 7.2 7.3 7.4
Demonstratie Roeterseiland 13 mei .................................................................... 22 Verloop van de demonstratie .......................................................................................... 22 Geweldsmeldingen 13 mei............................................................................................. 23 Toetsing geweldsmeldingen ........................................................................................... 23 Klachten........................................................................................................................ 23
8. 8.1
Bevindingen .................................................................................................... 24 Politieoptreden .............................................................................................................. 24
Geweldstoepassing van politie bij UvA-demonstraties Pagina 2 van 49
15 november 2024 -
8.2 8.3 8.4 8.5 8.6 8.7 8.8
Geweldsmeldingen ........................................................................................................ 25 Toetsing geweldsmeldingen ........................................................................................... 26 Klachten........................................................................................................................ 26 Aangiften ...................................................................................................................... 28 Geweld tegen politieambtenaren .................................................................................... 28 Afhandeling van aangehouden verdachten ...................................................................... 28 Schade protesten .......................................................................................................... 29
9.
Leermomenten ................................................................................................. 30
10.
Conclusie ........................................................................................................ 32
Bijlagen 33 1. 1.1 1.2 1.3 1.4
Interviews politiemedewerkers .......................................................................... 34 Voorbereiding en uitvoering ........................................................................................... 34 Demonstranten .............................................................................................................. 34 Politieoptreden .............................................................................................................. 36 Interviewleidraad ........................................................................................................... 36
2. 2.1 2.2. 2.3
De taak van de politie bij demonstraties .............................................................. 38 Demonstratie als grondrecht .......................................................................................... 38 Voorbereiding en uitvoering ........................................................................................... 38 Na de demonstratie(s) ................................................................................................... 40
3. 3.1 3.2 3.3 3.4
Politieoptreden en geweldtoepassing ................................................................. 41 Stelsel geweldsaanwending ........................................................................................... 41 Geweldsgebruik en beoordeling ..................................................................................... 41 Beoordelen en leren van geweld ..................................................................................... 43 Geweldsmiddelen .......................................................................................................... 44
4. 4.1 4.2 5.
Klachtenprocedure ........................................................................................... 46 Klachtenbehandeling door politie ................................................................................... 46 Categorie ...................................................................................................................... 47 Algemene uitgangspunten wet- en regelgeving ............................................................... 48
Geweldstoepassing van politie bij UvA-demonstraties Pagina 3 van 49
15 november 2024 -
1. Inleiding 1.1 Introductie Op 7 oktober 2023 escaleert het geweld in Israël en de Gazastrook. De beelden van de oorlog gaan de wereld over. Dit leidt op veel plekken tot demonstraties. Zo ook in Amsterdam. Op 6 mei 2024 gaan studenten de straat op uit protest tegen samenwerkingsvormen die de Universiteit van Amsterdam (UvA) heeft met opleidingsinstanties in Israël. In navolging van de protesten in Amerika willen de studenten dat hun universiteit de banden met Israëlische instellingen bekendmaakt en verbreekt. Ook andere groepen sluiten zich bij de onaangekondigde acties aan. Het is een mix van studenten, universiteitsdocenten en in pro-Palestijnse actievoerders van buiten de universiteit. Wat begint als vreedzame protesten, slaat om in grote verstoringen van de openbare orde met onveilige situaties, met strafbare gedragingen als gevolg. Een groot deel van de acties in de week van 6 mei vindt plaats op het terrein en in de gebouwen, van de UvA. Daarbij worden forse vernielingen aangericht. Het is voor de driehoek noodzakelijk om hiertegen op te treden. De politie past daarbij geweld toe tegen de demonstranten. Het verloop van de demonstraties krijgt veel aandacht in de (sociale) media. Hieruit komt naar voren dat er verschil is in de beleving van demonstranten, driehoek, raadsleden en andere betrokkenen over het verloop van de demonstraties en het daarbij toegepaste geweld.
De gemeenteraad vraagt na het ingrijpen door de driehoek om een ingelaste vergadering. Op 10 mei vindt er een debat plaats, waarin de gemeenteraad met de driehoek spreekt over de ingrijpende gebeurtenissen van de afgelopen dagen en de gemaakte keuzes door de driehoek. Er worden zorgen geuit en kritische opmerkingen gemaakt over het politieoptreden. De gemeenteraad wil ook weten hoe voorkomen kan worden dat Amsterdam de komende dagen en weken weer het toneel wordt van protesten zoals in de dagen daarvoor is gezien. De meerderheid van de raadsleden spreekt in het debat steun uit voor het optreden en de gemaakte keuzes van de driehoek. De driehoek doet in het debat van 10 mei de toezegging te reflecteren op de opbouw van het politieoptreden en het door de politie toegepaste geweld tijdens de inzetten in de week van 6 mei1. Aanvullend op de toezegging is door de politiechef besloten om ook de gebeurtenissen op maandag 13 mei op het Roeterseiland toe te voegen. Deze rapportage is geen uiteenzetting of evaluatie van de aanloop en verloop van alle gebeurtenissen tussen 6 en 13 mei, maar een reflectie op het eigen politieoptreden en het daarbij toegepaste geweld.
1
Op 10 mei is aan de gemeenteraad toegezegd dat de aanpak van de studentendemonstraties door de politie zal
worden geëvalueerd. Daarbij zal tevens aandacht zijn voor demonstranten die gemaskerd over straat gaan. Ook is toegezegd te onderzoeken hoe de schade door demonstranten kan worden verhaald. Op 23 mei is aan de gemeenteraad toegezegd om ook aandacht te schenken aan de algemene regels voor de inzet van politiegeweld in combinatie met situationele en operationele afwegingen van de politie.
Geweldstoepassing van politie bij UvA-demonstraties Pagina 4 van 49
15 november 2024 -
1.2 Opzet rapportage Doelstelling Met deze reflectie wil de politie inzicht geven in hoe de politie heeft gehandeld bij de demonstraties begin mei, welk geweld is toegepast, welke klachten en aangiften zijn ingediend, en welk oordeel daarover heeft plaatsgevonden conform de toezegging van de driehoek in de commissie Algemene Zaken van 10 mei. Met dit inzicht beoogt de politie een bijdrage te leveren aan het bevorderen van de kwaliteit van handelen van de politie bij demonstaties en te leren van de gebeurtenissen tussen 6 en 13 mei. Afbakening In het debat van 10 mei is toegezegd te reflecteren op de opbouw van het politieoptreden en het door de politie toegepaste geweld tijdens de UvA-protesten in de week van 6 mei. Deze rapportage ziet toe op het door de politie toegepaste geweld conform het toetsingskader geweldsaanwending en beslaat de periode van de UvA-demonstraties in de week van 6 mei (maandag 6 mei Roeterseiland, woensdag 8 mei Oudemanhuispoort en Rokin, donderdag 9 mei sit-in Maagdenhuis) en maandag 13 mei (Roeterseiland). Deze rapportage betreft een intern politieonderzoek. Wij hebben daarvoor gekeken naar de geweldmeldingen, de beoordeling daarvan, de ontvangen klachten en de ingediende aangiften. Omdat het onderzoek zich op de eigen leercirkel richt, zijn geen externen benaderd, die bij de demonstraties betrokken en/of aanwezig waren.
Aanpak Ten behoeve van de rapportage is een analyse gemaakt van diverse documenten, zijn interviews gehouden met politiemedewerkers die bij de demonstraties betrokken waren en zijn externe deskundigen gevraagd te reflecteren op de rapportage. Documenten Voor de documentanalyse zijn de volgende documenten gebruikt: • Algemene beleidslijnen bij de voorbereiding op demonstraties • Handelingsperspectief openbare orde en veiligheid en demonstraties naar aanleiding van het conflict Israël-Palestijnse gebieden van de NCTV • Richtlijn protesten universiteiten en hogescholen • Informatieproducten van de politie • Scenario’s voor de politie-inzet • Verslaglegging politie ten aanzien van de politie-inzet • Verslagen van de lokale driehoek • Lijn optreden driehoek • Politiejournaal van de gebeurtenissen rondom de demonstraties • Processen-verbaal van het toegepaste geweld rondom de demonstraties • Procedure onderzoek geweldsaanwending en geweldstoetsing • Klachtenprocedure • Ingediende klachten en complimenten • Sociale media en krantenartikelen
Geweldstoepassing van politie bij UvA-demonstraties Pagina 5 van 49
15 november 2024 -
Interviews Voor de interviews is gesproken met medewerkers van de politie die sleutelposities hadden op dagen van de demonstraties en de voorbereiding daarop, bestaande uit de Algemeen Commandant, Hoofd Orde Handhaving, Hoofd Handhaven Netwerken, Pelotons- en Sectiecommandant Mobiele Eenheid (ME), hulpofficier van justitie, Verkenning en Hoofd Opsporing. Hen is gevraagd wat er is gebeurd, hoe zij erop terugkijken, wat er anders of beter had gekund en wat ze hebben gemist. Externe deskundigen De politiechef heeft Jaap Timmer en Henk Ferwerda gevraagd de conceptrapportage te lezen en er een reactie op te geven. Jaap Timmer is socioloog, gepromoveerd op Politiegeweld en verbonden aan de afdeling Bestuurswetenschap & Politicologie van de Vrije Universiteit Amsterdam. Henk Ferwerda is gepromoveerd aan de Rijksuniversiteit Groningen, criminoloog, politieonderzoeker en inhoudelijk directeur van Bureau Beke. We hebben dankbaar gebruik gemaakt van hun waardevolle opmerkingen en deze in de uiteindelijke versie van dit rapport verwerkt. Hun opmerkingen waren onder andere om duidelijk toe te lichten wat de fasering in het politieoptreden is geweest en hoe het optreden gedurende de week is aangepast, te beschrijven hoe de politie omgaat met het klachtrecht ten aanzien van politiegeweld en expliciet te vermelden wat de leermomenten zijn.
1.3 Leeswijzer De hoofdstukken 2 tot en met 7 beschrijven de belangrijkste gebeurtenissen in de week van 6 mei en maandag 13 mei 2024. We staan in deze hoofdstukken stil bij het algehele politieoptreden, het daarbij toegepaste geweld en de beoordeling daarvan door de hulpofficier van justitie. Ook komen de klachten en aangiften aan bod. In hoofdstuk 8 is een samenvatting opgenomen en hoofdstuk 9 gaat nader in op de leermomenten, die naar aanleiding van het politieoptreden, de klachten en aangiften zijn genoteerd. Reflecteren op en leren van het politieoptreden is namelijk essentieel. Tot slot volgt in hoofdstuk 10 de conclusie. In de bijlagen zijn de bevindingen uit de interviews van betrokken politiemedewerkers opgenomen, wordt de taak van de politie bij demonstraties uiteengezet, wordt het proces met betrekking tot geweldstoepassing door de politie beschreven en is de klachtenprocedure van de politie opgenomen.
Geweldstoepassing van politie bij UvA-demonstraties Pagina 6 van 49
15 november 2024 -
2. Demonstratie Roeterseiland 6 mei 2.1 Verloop van de demonstratie •
Maandag 6 mei is rond 12:00 uur een groep van ongeveer 40 tot 50 actievoerders neergestreken op een grasveld op het campusterrein bij Roeterseiland. Voorafgaand aan de actie is geen kennisgeving gedaan en ook via andere openbare kanalen was deze voor zover bekend niet aangekondigd. De actievoerders stelden drie eisen aan de UvA2, waaronder transparantie over banden met Israël en het verbreken van de banden met Israël. Vrijwel direct begon men met het opzetten van tentjes. Ook werden met onder meer houten pallets, latten, meubels en andere (bouw)materialen toegangswegen tot het grasveld gebarricadeerd. Er hingen spandoeken en posters met teksten als ‘Ceasefire now’, ‘Let Gaza live’ en ‘Queers for Palestine’. Op social media werden oproepen geplaatst om slaapzakken en andere zaken, die een langdurig verblijf mogelijk maken, mee te nemen. De demonstranten waren duidelijk van plan dit deel van het universiteitsterrein te bezetten, zoals pro-Palestijnse studenten de afgelopen weken ook in Amerika delen van de campus bezet hielden. Het deelnemersaantal nam ondertussen aanzienlijk toe. Op dit moment monitorde de driehoek de situatie en ging het om een vreedzaam protest. In de loop van de middag bleek echter dat de UvA er niet in slaagde om goed in contact te komen met de actievoerders, die aangaven ook niet in gesprek te willen met de politie.
Afgezien van sympathisanten lieten de actievoerders niemand toe op het terrein. De politie, vertegenwoordigd in de Netwerkeenheid 3, werd de toegang tot het gebarricadeerde terrein geweigerd. Dit is hoogst ongebruikelijk omdat het de Netwerkeenheid eigenlijk normaliter lukt contact te leggen met demonstranten met als doel de demonstratie beter te kunnen faciliteren. Veel actievoerders probeerden onherkenbaar te blijven onder een capuchon, achter een mondkapje en/of onder een Palestijnse sjaal. De pers werd het eveneens lastig gemaakt hun werk te doen. Ook werd door het verder opbouwen en verstevigen van de barricades in toenemende mate het zicht op het bezette terrein ontnomen. Ondertussen nam de politie waar dat er gasflessen werden aangevoerd en dat de toevoer van hout en andere bouwmateriaal doorging. Het aantal deelnemers was rond 17:00 uur opgelopen naar ongeveer 150. Er waren inmiddels een grote en ongeveer 20 kleine tentjes opgezet. Op dat moment zag de driehoek geen directe noodzaak tot ingrijpen. De driehoek achtte optreden op dat moment ook niet wenselijk vanwege het feit dat die avond niet ver van Roeterseiland de jaarlijkse Jom Hasjoa herdenking zou plaatsvinden. Vanaf 18:15 uur kwamen in de Hollandsche Schouwburg ongeveer 600 personen bijeen om samen te herdenken, waaronder veel leden van de Joodse gemeenschap en nabestaanden van
•
•
2
De 3 eisen zijn:
1.
Volledige openbaarheid van alle lijnen die er lopen met Israëlische instellingen en bedrijven.
2.
Het stoppen van alle academische samenwerking met Israëlische instellingen die deelnemen aan genocide, apartheid en koloniaal geweld.
3.
Het beëindigen van alle contracten met bedrijven die profiteren van genocide, apartheid en uitbuiting van het Palestijnse volk.
3
De Netwerkeenheid is een onderdeel van de politie, dat verantwoordelijk is voor het contact met de
demonstranten tijdens de demonstratie. Door middel van de dialoog proberen ze de demonstraties in goede banen te leiden. De inzet van de Netwerkeenheid past bij het de-escalerend optreden van de politie.
Geweldstoepassing van politie bij UvA-demonstraties Pagina 7 van 49
15 november 2024 -
•
•
•
•
•
•
Holocaustslachtoffers. Een waardig en ongestoord verloop van deze herdenking had voor de driehoek de prioriteit. Vanaf 19.00 uur is de UvA gestart met het oproepen om het terrein te verlaten. De sfeer werd grimmiger. Er was sprake van een groep demonstranten waarvan het vermoeden op basis van politie informatie bestond dat zij geen studenten van de UvA waren, maar sympathisanten van de demonstratie. Deze aangesloten groep leek uit te zijn op een confrontatie, eventueel met de politie en daarover ontstonden zorgen. Meerdere personen droegen gezichtsbedekkende kleding en er werden op grote schaal stenen verwijderd uit het trottoir. De politie werd nog steeds niet toegelaten tot het terrein, waardoor eventuele hulpverlening bij incidenten en goed zicht op het terrein onmogelijk werd gemaakt. Daarnaast was er een grote groep van vermoedelijk studenten en docenten aanwezig die zich in de basis vreedzaam opstelde. Omdat de actievoerders het terrein in zijn geheel hadden gebarricadeerd, was het voor de politie niet mogelijk om enkel tegen kwaadwillende personen op te treden. Op dat moment waren er ongeveer 600 tot 700 actievoerders. Rond 20.30 vond er een confrontatie tussen pro-Palestina demonstranten en tegendemonstraten plaats waarbij geweld en vuurwerk is gebruikt. De tegendemonstranten, een groep gemaskerde personen met fakkels, stelden zich agressief op en wilden vechten.
Ze zijn door omstanders uit elkaar gehaald. Ingrijpen door de politie was op dat moment niet mogelijk. Er waren alleen politiemedewerkers van de Netwerkeenheid aanwezig. Binnen een paar minuten werden de indringers door pro-Palestina demonstranten van het terrein verdreven. Daarmee verplaatsten de gevechten zich buiten de barricades. Daar gingen proPalestina demonstranten met gezichtsbedekking de tegendemonstranten met houten latten te lijf. Dit speelde net buiten het UvA-terrein op de Nieuwe Prinsengracht. Er is daarna ook een Israëlische vlag in brand gestoken door pro-Palestina demonstranten. Tot het moment van deze verstoringen was er vanuit de actievoerders geen geweld gebruikt tegen personen. Er was wel sprake van openlijke geweldpleging tegen goederen. Burgemeester Halsema is namens de driehoek gaan praten met de bezetters van het terrein. Ook heeft zij contact gelegd met de UvA. Zij heeft op beide partijen een beroep gedaan om tot elkaar te komen, met de insteek te voorkomen dat optreden door de politie nodig zou zijn. De toezeggingen van de UvA aan de actievoerders waren kennelijk niet voor alle bij het protest betrokken partijen voldoende om de bezetting te staken. Na eerdere oproepen vorderde de UvA de actievoerders om ongeveer 22:00 uur een laatste maal de bezetting te beëindigen. Daar gaf uiteindelijk een groot deel gehoor aan.
Het ging hierbij om de groep die voornamelijk leek te bestaan uit studenten. Vanaf dat moment verschoven op het gebarricadeerde terrein de kenmerken van vrije meningsuiting en protest naar de achtergrond. Achter de barricades bleef naar schatting nog een groep van ongeveer 150 personen achter. Uit politie-informatie bleek dat de politie te maken had met mensen die geen demonstranten waren maar relschoppers. Deze groep was uit op verstoren van de openbare orde en de demonstratie. Zij pleegden vernielingen en kaapten de demonstratie van de vreedzame demonstranten. Vanuit deze groep werden bouwhekken en ander materiaal van een naastgelegen bouwplaats ontvreemd, ogenschijnlijk om het terrein verder te barricaderen. Er ontstond ook dreiging richting de politiemedewerkers die aanwezig waren. Het was niet mogelijk om de verstorende groep te isoleren en uit de demonstratie te halen. Er was dus sprake van vermenging waardoor er niet gedifferentieerd opgetreden kon worden.
Geweldstoepassing van politie bij UvA-demonstraties Pagina 8 van 49
15 november 2024 -
•
•
•
•
•
4
De UvA liet weten aangifte te willen doen van erfvredebreuk. Het protest in deze vorm zorgde voor een zeer onveilige situatie, mede door de barricades waardoor hulpdiensten bij incidenten het terrein niet zouden kunnen betreden. Bij een calamiteit zouden de demonstranten mogelijk zelf vast komen te zitten op het terrein. Er werden winkelwagens met stenen aangedragen en in tenten verstopt. Daarnaast werden de barricades extra verstevigd. Er was geen sprake meer van een vreedzaam protest. De driehoek heeft daarop besloten om het UvA-terrein te ontruimen vanwege erfvredebreuk, op gezag van het Openbaar Ministerie (OM)4. Daarnaast was er sprake van blokkades waardoor hulpdiensten het terrein niet konden betreden, vernielingen, wildkamperen en daarmee ook andere aanleidingen om te ontruimen. Hoewel optreden in het donker zeer ongebruikelijk is, omdat het risico’s met zich meebrengt, zag de driehoek geen mogelijkheid om dit uit te stellen. Problemen met de beschikbaarheid van extra verlichting, die nodig was om veilig te kunnen optreden, leverden daarbij een vertraging in het optreden op. Nadat de UvA de demonstranten al meerdere keren hoorbaar had gevorderd het terrein te verlaten, zijn aanwezige personen herhaaldelijk, via oproepen door de politie, de kans geboden om vrijwillig te vertrekken.
Hierbij is de volgende tekst meerdere malen luid door sprekers ter ore gebracht: Vordering richting Roeterseiland: Attentie, Attentie hier spreekt de politie. Aan alle aanwezige demonstranten op het terrein van de UvA. De UvA heeft u tweemaal gevorderd het terrein van de UvA te verlaten. Indien u geen gehoor geeft aan deze vordering begaat u een misdrijf en kan u worden aangehouden. Ik vorder dat u zich verwijdert van het terrein van de UVA - via de Roeterstraat. Doet u dat niet dan zal de politie overgaan tot het aanhouden van de demonstranten die zich bevinden op het terrein van de UvA op basis van artikel 138 van het Wetboek van Strafrecht. Bij uw aanhouding en verplaatsing kan de politie indien nodig geweld gebruiken, waaronder inbegrepen het gebruik van de korte en lange wapenstok, pepperspray en of inzet van honden. Hierbij vorder ik dan ook dat u direct het terrein van de UvA verlaat. Bij de derde vordering is toegevoegd: De politie zal over 15 minuten na deze vordering overgaan tot ontruiming van het UvA-terrein. Om de ontruiming goed te laten verlopen is gebruikgemaakt van extra verlichting om veilig te kunnen optreden. Ook was een nautisch team aanwezig om demonstranten en politiemedewerkers snel in veiligheid te brengen als iemand in het water zou vallen. Het politieoptreden diep in de nacht was gericht op het verwijderen van de blokkades.
Op het moment van optreden waren er nog een paar honderd mensen aanwezig op het Roeterseiland. Zij hadden een tentenkamp opgezet en hadden d.m.v. pallets, planken, stalen bouwhekken en andere materialen barricades opgeworpen op alle toegangswegen naar het eiland. Er lagen verder stapels losgemaakte stenen langs de kade. Door demonstranten werd openlijk geweld gepleegd en met bakstenen en zwaar vuurwerk naar de politie gegooid en vuurpijlen op de politie afgeschoten. Deze vuurpijlen kwamen tussen de politiemedewerkers tot ontploffing. Meerdere demonstranten droegen gezichtsbedekking en scandeerden leuzen in de richting van de politie. De door de demonstranten opgeworpen barricades zijn met een shovel verplaatst. Nadat de barricades voldoende waren weggenomen, heeft de ME het terrein betreden. Hierbij heeft de ME geweld gebruikt om de aanwezige demonstranten naar een gezamenlijk plek te kregen met het doel ze aldaar te arresteren. Er waren demonstranten die niet vrijwillig bewogen. https://www.politie.nl/nieuws/2024/mei/7/driehoek-amsterdam-politie-ontruimt-roeterseiland.html.
Geweldstoepassing van politie bij UvA-demonstraties Pagina 9 van 49
15 november 2024 -
•
• • •
•
Omdat er met stenen en zwaar vuurwerk naar de politie gegooid was, moest de plek waar dit lag opgeslagen gelokaliseerd worden. Een deel van de ME’ers is de tenten gaan controleren en doorzoeken. Het doel van het optreden van de ME was het terrein te ontruimen. Dat betekent ook het controleren of actievoerders zich ophouden in tenten of dat er geen andere zaken in de tenten zijn verstopt die een gevaar vormen voor de veiligheid van de politiemedewerkers. Daarom is er met de lange wapenstok gepord/geslagen en zijn tenten opgetild en omvergetrokken. Politiemensen hebben fors geweld moeten incasseren. Aan politiezijde is één gewonde gevallen. Deze persoon heeft blijvende gehoorschade opgelopen. In totaal zijn 164 personen aangehouden wegens openlijke geweldpleging en erfvredebreuk. De demonstranten is de ruimte geboden voor het houden van een vreedzame demonstratie. De burgemeester, het bestuur van de UvA en de politie hebben geprobeerd middels gesprekken de demonstranten te bewegen vrijwillig te vertrekken. Omdat de bezetting van het terrein voortduurde, gepaard ging met geweld en agressief gedrag van de demonstranten, heeft de ME moeten optreden om de orde te herstellen. De politie heeft gedurende deze inzet o.a. vijf pelotons ME5 , één peloton Aanhoudingseenheid (AE) en drie groepen Netwerkeenheid ingezet.
2.2 Geweldsmeldingen •
•
•
5
Het voorgenoemde verloop van de demonstratie laat zien dat de politie op verschillende momenten geweld heeft toegepast om het beoogde doel te bereiken. Iedere individuele politieambtenaar meldt het door hem/haar toepaste geweld bij zijn/haar meerdere, waarbij dit geweld ook schriftelijk wordt vastgelegd6. Het bereiken van verschillende doelen maakt dat verschillende type geweldsaanwending noodzakelijk is. Zo treedt de ME in groepsverband op, met schild en lange wapenstok, om de menigte op afstand te houden of te verplaatsen. Het bij deze taak toegepaste geweld bestaat uit het gebruik van de lange wapenstok door te slaan tegen grote spiergroepen en/of door zonder wapenstok te slaan, te duwen of te schoppen. Dit geweld is op 6 mei na de vorderingen door de ME toegepast. Politieagenten wordt bij het gebruik van de uitschuifbare en lange wapenstok aangeleerd te slaan op de grote spiergroepen (benen en armen). Aangezien mensen altijd in beweging zijn, kan een klap van een wapenstok onbedoeld op andere lichaamsdelen terecht zijn komen. Dit is heel vervelend voor betrokkenen geweest. De AE is onderdeel van de ME en loopt in burgerkleding of in opvallende politiekleding, afwijkend van het ME, in de menigte om plegers van strafbare feiten te identificeren en aan te houden. Deze taak is meer dynamisch, maar ook minder beschermd, doordat men zich in de menigte begeeft.
Snel handelen in de menigte en snel de menigte verlaten met de aangehouden verdachte is van groot belang. Dit leidt tot een andere vorm van geweldsaanwending om het aanhouden van verdachten mogelijk te maken. Zo hebben leden van de AE de taak om een verdachte fysiek vast te pakken, waarbij gebruik wordt gemaakt van een arm- of polsklem als Leden van ME zijn reguliere politieambtenaren die door het bevoegd gezag opgeroepen kunnen worden voor
ME-taken. Een groep ME bestaat uit 8 personen, inclusief een groepscommandant. Daarnaast kent de ME een zogeheten sectie. Die bestaat uit drie groepen ME, met ieder een sectiecommandant. Een sectie bestaat dus uit 27 personen, inclusief commandanten. Als je het hebt over een peloton, dan gaat het om twee secties en één pelotonscommandant. 6
In bijlage 3 wordt nader ingegaan op de interne procedures m.b.t. geweldstoepassing door de politie.
Geweldstoepassing van politie bij UvA-demonstraties Pagina 10 van 49
15 november 2024 -
• •
controletechniek. Bij verzet tegen een aanhouding is ook het vastpakken van de neus toegepast. Door een neusklem toe te passen, wordt het zicht van de verdachte belemmerd en wordt het tevens mogelijk de verdachte in beweging te krijgen en snel van de menigte weg te voeren. Terwijl een dergelijke aanhouding in de menigte plaatsvindt, hebben andere AE-leden de taak om deze aanhouding – en daaropvolgende verplaatsing naar een politievoertuig – af te schermen. Daarbij worden omstanders die de aanhouding trachten te beletten op afstand gehouden door gebruik van de wapenstok, duwen, slaan of schoppen. Deze vorm van geweld is op 6 mei na de vorderingen door de AE toegepast. Daarnaast is door de politie op 6 mei ook geweld tegen goederen gebruikt. Hieronder valt het gebruik van de shovel om de opgeworpen barricades te doorbreken. Het aantal politiemedewerkers dat geweld toepaste op genoemde locatie en tijd is 40.
2.3 Toetsing geweldsmeldingen De geweldsaanwendingen van 6 en 7 mei zijn binnen 48 uur aan de hulpofficier van justitie gemeld7. Vervolgens heeft de hulpofficier van justitie de feiten en omstandigheden van het toegepaste geweld beoordeeld. Hierbij heeft de hulpofficier van justitie onder andere videobeelden en social media bekeken. De hulpofficier van justitie heeft aangegeven dat het toegepaste geweld in verhouding staat tot het beoogde doel, namelijk het handhaven of herstellen van de openbare orde. Het politieoptreden is gefaseerd verlopen en er is helder en veelvuldig richting de demonstranten gecommuniceerd. Er zijn voorafgaand aan het geweld meerdere waarschuwingen gedaan. Letsel bij betrokken burgers is niet bekend. De beoordeling van de hulpofficier van justitie is dat de politiemedewerkers binnen het wettelijk kader en volgens de eisen van het vakmanschap hebben opgetreden. Daarmee voldoen de geweldsaanwendingen aan het toetsingskader.
2.4 Klachten Er is één klacht binnengekomen over het politieoptreden in de nacht van 6 op 7 mei. Een demonstrant geeft aan dat hij of zij kneuzingen en blauwe plekken heeft opgelopen als gevolg van het politieoptreden. De klachtencoördinator van de afdeling Veiligheid, Integriteit en Klachten heeft met de klager gesproken. De klager was tevreden met het gesprek en de nader toelichting. De klager stemde ermee in dat de klacht meegenomen zou worden in een evaluatie van het politieoptreden. De klacht is daarmee afgedaan.
2.5 Aangiften Er zijn geen aangiften binnengekomen naar aanleiding van het politieoptreden op deze dag.
7
Wanneer de politie geweld gebruikt, wordt dit geweld aan de hulpofficier van justitie gemeld. De hulpofficier
van justitie toetst of de geweldsmelding kan worden afgedaan (geweldsmutatie) of dat een nadere beoordeling op een hoger niveau nodig is (geweldsregistratie). Gewerkt wordt met een toetsingskader dat niet alleen is gericht op het wettelijk kader van artikel 7 Politiewet en de Ambtsinstructie (de rechtmatigheid) maar ook op de eisen van vakmanschap. Een geweldsregistratie is nodig als er sprake is van meer dan gering lichamelijk letsel of als iemand overleden is als gevolg van het geweld, als het vuurwapen is gebruikt of als de hulpofficier van justitie daar aanleiding voor ziet. Die kunnen worden voorgelegd aan de politiechef, die bij diens beoordeling wordt geadviseerd door een sectorhoofd en door de commissie geweldsaanwending. Zie bijlage 3.
Geweldstoepassing van politie bij UvA-demonstraties Pagina 11 van 49
15 november 2024 -
2.6 Afhandeling van aangehouden verdachten In de nacht van 6 op 7 mei zijn in opdracht van het gezag 164 personen aangehouden. Het OM heeft alle zaken van de betogers, die in de nacht van 6 op 7 mei op verdenking van erfvredebreuk waren aangehouden, en van wie niet kon worden bewezen dat zij geweld tegen de politie hadden gebruikt, geseponeerd. Bij de beoordeling van de zaken is door het OM vastgesteld dat aanhouding voor artikel 138 Wetboek van Strafrecht, op dat moment en gegeven de situatie, niet juist was. Het Roeterseiland is weliswaar een terrein van de UvA, maar omdat het ook een publiek toegankelijk gebied is, kan er geen sprake zijn van erfvredebreuk. Daarom heeft het OM besloten de zaken van de aangehouden personen te seponeren, omdat zij achteraf bezien onterecht als verdachte van erfvredebreuk zijn aangemerkt 8.
8
https://www.om.nl/actueel/nieuws/2024/09/13/zaken-verdenking-erfvredebreuk-pro-palestina-protestkamp-
roeterseiland-geseponeerd.
Geweldstoepassing van politie bij UvA-demonstraties Pagina 12 van 49
15 november 2024 -
3. Demonstratie Roeterseiland en bezetting Binnengasthuisterrein 7 mei 3.1 Verloop van de demonstratie •
•
•
•
•
•
In de ochtend kwamen de eerste signalen binnen dat er die middag opnieuw een demonstratie zou zijn bij het Roeterseiland. Het beeld was dat de gebeurtenissen van de avond ervoor reden waren voor demonstranten om opnieuw te demonstreren. Er waren oproepen op sociale media, maar het was niet goed mogelijk om de precieze omvang van de demonstratie of de intenties in te schatten. Er was geen kennisgeving gedaan bij de gemeente. Aan het eind van de ochtend was het beeld dat demonstranten van plan waren om 14.30 uur te demonstreren bij het Roeterseiland. Later werd dit bijgesteld naar 16.00 uur. Uit oproepen op sociale media bleek dat de demonstratie gericht zou zijn tegen de aanval van Israël op Rafah, het bestuur van de universiteit en tegen het politieoptreden van de avond ervoor. Ook bleek dat de demonstranten aan de kant van de Roeterstraat wilden verzamelen. Er waren geen concrete signalen, maar wel zorgen dat demonstranten zouden proberen om opnieuw het grasveld op Roeterseiland te bezetten. Daarnaast kwamen er signalen binnen van een mogelijke tegendemonstratie. Ook daarover was de informatie (zeer) beperkt. In de voorbereiding zijn de volgende uitgangspunten vastgesteld. De grondwettelijke vrijheden van meningsuiting, vereniging, vergadering en betoging moeten worden beschermd.
Daarbinnen past ook een demonstratie buiten het UvA-terrein, zolang die vreedzaam is en niet gepaard gaan met barricades of met overnachting. De UvA is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van een eventuele bezetting van een terrein of pand, de politie is geen beveiligingsorganisatie. Indien toch een bezetting als protestvorm in een gebouw of terrein van de UvA plaatsvindt, is het allereerst aan de UvA om stappen te nemen als dit (op enig moment) onwenselijk is, door de bezetters te vorderen te vertrekken en (zo nodig) aangifte te doen. De voorbereiding was gericht op het faciliteren en indien nodig beschermen van een vreedzame demonstratie, op het voorkomen van een nieuwe bezetting van het grasveld of een of meer gebouwen van de UvA op het Roeterseiland en op het eventueel optreden bij wanordelijkheden of strafbare feiten. In het gesprek met de UvA is benadrukt dat zij een actieve rol hebben in het beveiligen van het eigen terrein. Het gesprek met de UvA stond in het teken van het nemen van extra preventieve maatregelen om een nieuwe bezetting te voorkomen en op het in contact komen met de demonstranten om tot een duurzame oplossing te komen. Om 16.00 uur verzamelden zich demonstranten op de kruising van de Roeterstraat en de Nieuwe Achtergracht. Er was direct sprake van een forse groep, die in het half uur daarna aangroeide tot circa 1.000 personen.
De politie stond in contact met de demonstranten, er waren geen aanwijzingen dat er demonstranten uit waren op ordeverstoringen. Ook was er geen sprake van een tegendemonstratie. De verkeershinder die ontstond door de grote menigte op de Roeterstraat was niet onoverkomelijk. Daarom is besloten om de demonstratie ongemoeid te laten en daarmee het grondrecht van de demonstranten om te demonstreren te faciliteren. Om 17.00 uur kwam de menigte in beweging en ontstond een dynamische demonstratie door de stad. Het contact van de politie met de demonstranten was inmiddels minder goed geworden, waardoor het onduidelijk was wat het doel van de demonstranten was. Omdat nog steeds sprake was van een vreedzaam protest en er geen signalen voor wanordelijkheden of strafbare feiten waren, heeft de driehoek besloten om de demonstratieve optocht te faciliteren
Geweldstoepassing van politie bij UvA-demonstraties Pagina 13 van 49
15 november 2024 -
•
•
•
•
•
•
en in goede banen te leiden. Daarbij is specifieke aandacht geweest voor Joodse objecten zoals het Namenmonument, overigens zonder dat er signalen waren dat de demonstranten hun aandacht op die Joodse objecten richtten of van plan waren daar strafbare feiten te plegen. Rond 18.00 uur zijn actievoerders het Binnengasthuisterrein binnengedrongen en hebben zij twee panden bezet. De demonstranten hebben met behulp van meubels uit de panden, bouwmaterialen van de bouwplaats op het binnenterrein en andere voorwerpen die voorhanden waren een aantal barricades opgeworpen in de directe omgeving van de bezette panden. Kennelijk met als doel eventueel politieoptreden te bemoeilijken. Ook was er informatie en waren er waarnemingen dat de demontranten stenen verzamelden en was er informatie over vuurwerk. Doordat de toegang was geblokkeerd en het contact met de demontranten beperkt was, lukte het niet om zicht te krijgen op deze demonstranten in en om de panden. In de loop van de avond hebben de demonstranten enkele barricades weggehaald, waardoor de overlast en verkeershinder werden beperkt. De driehoek is bij elkaar geweest en heeft uitgebreid gesproken over de ontstane situatie. Ook is er veelvuldig contact geweest met het College van Bestuur van de UvA.
De situatie was dat de UvA nog geen aangifte wilde doen van huisvredebreuk en de demonstranten nog niet had gevorderd om te vertrekken. De UvA had aangegeven tijd nodig te hebben voor overleg met de actievoerders, om te kunnen de-escaleren. Daardoor ontbrak op dat moment een titel voor de politie om het pand binnen te kunnen treden. Deze situatie veranderde de rest van de avond niet9. Een andere overweging was het risico op escalatie en wanordelijkheden. Gezien de complexe situatie had de politie tijd nodig om zich voor te bereiden op een complexe ontruimingsoperatie. Daardoor zou een eventuele operatie in het donker moeten plaatsvinden, wat in de drukke en oude binnenstad extra risico’s op escalatie en wanordelijkheden met zich mee zou brengen, en ook de opsporing van strafbare feiten bemoeilijkt. Ook een operatie alleen gericht op het opruimen van de barricades in de openbare ruimte bracht het risico op een stevige confrontatie met de demonstranten met zich mee. De signalen van verzamelde stenen en vuurwerk maakten dit een zeer reëel risico. Al met al was de inschatting dat optreden grote risico’s op onveilige situaties zou opleveren voor politie, demonstranten en omstanders. Inmiddels had de UvA aangegeven om de volgende ochtend een poging te doen om in gesprek te komen met de demonstranten.
3.2 Vervolg Ten aanzien van de gebeurtenissen die overdag plaatsvonden op 7 mei is geen sprake geweest van geweldsaanwendingen, noch van klachten of aangiften. De UvA had geen aangifte gedaan van huisvredebreuk en zij gaf aan tijd nodig te hebben voor overleg met de studenten. Er was geen titel om op te treden.
9
https://www.politie.nl/nieuws/2024/mei/7/05-verklaring-namens-de-amsterdamse-driehoek.html.
Geweldstoepassing van politie bij UvA-demonstraties Pagina 14 van 49
15 november 2024 -
4. Bezetting Binnengasthuisterrein en demonstratie Rokin 8 mei 4.1 Verloop van de demonstratie •
De gesprekken tussen de UvA en de demonstranten op 8 mei leidden niet tot overeenstemming. De UvA heeft daarna aangifte gedaan van lokaalvredebreuk en vernieling, van onder meer van kunstobjecten, meubels, beeldschermen en gebouwen10. Ook hier was er informatie dat de deelnemers aan het protest niet alleen bestonden uit demonstrerende studenten, maar ook uit personen die niet verbonden zijn aan de universiteit en bewust de confrontatie willen zoeken met de politie. Ook werden stalen hekken van een nabijgelegen bouwplaats ontvreemd en het terrein opgedragen om de barricades verder te verhogen. Door het aanbrengen van cement tussen de stenen die op de barricades lagen werden de barricades verder verstevigd. Omstreeks 17:00 uur heeft de burgemeester contact gehad met de UvA en is medegedeeld dat het overleg tussen de UvA en de actievoerders mislukt was. Het optreden van de politie is kort daarna gestart, waarbij de politie de aanwezige actievoerders driemaal heeft gevorderd. De tekst van de eerste vordering luidde: “Attentie, Attentie hier spreekt de politie. Aan alle aanwezige demonstranten. Op last van de burgemeester is deze demonstratie verboden op deze locatie. U krijgt de gelegenheid om op het Rokin verder te demonstreren.
Ik vorder dat deze barricade wordt opgeheven in verband met de vrees voor wanordelijkheden en het verkeer weer vrije doorgang kan krijgen.” De tekst van de tweede en derde vordering luidde: “Attentie, Attentie, hier spreekt de politie. Deze demonstratie is op last van de burgermeester ontbonden. Deze barricade zal door ons worden verwijderd. Wanneer u ons hindert of zich niet verwijdert, kan u worden aangehouden voor artikel 11 van de Wet openbare manifestaties (Wom). Bij uw aanhouding kan de politie indien nodig geweld gebruiken, waaronder inbegrepen het gebruik van de korte en lange wapenstok of pepperspray.” Politiemedewerkers hebben getoetst of de vordering duidelijk hoorbaar was voor de aanwezige actievoerders. Zij stelden vast dat dit het geval was, waarna de politie is overgegaan tot ontruiming van de blokkades op het Binnengasthuisterrein11. De politie trachtte door de barricades te breken. Hierbij werd door de actievoerders verzet geleverd en werden politiemedewerkers bekogeld met verfbommen en stenen, bespoten met brandblussers en een onbekende substantie en geslagen met stokken. De burgemeester heeft de demonstranten de aanwijzing gegeven dat zij de blokkades dienden op te heffen, op basis van de Wet openbare manifestaties ter bestrijding van wanordelijkheden.
Toen deze aanwijzing niet werd opgevolgd is op haar gezag de demonstratie rond het Binnengasthuisterrein is ontbonden.
•
•
•
•
•
•
10
In mei werd de schade door de UvA geschat op € 1,5 miljoen. Inmiddels is het definitieve schadebedrag
berekend op ruim € 4 miljoen: https://www.uva.nl/content/nieuws/nieuwsberichten/2024/11/kosten-schadeprotesten-berekend-op-4.1-miljoen-euro.html https://www.politie.nl/nieuws/2024/mei/8/05-amsterdamse-politie-start-optreden-tegen-demonstratie-
11
binnengasthuis.html.
Geweldstoepassing van politie bij UvA-demonstraties Pagina 15 van 49
15 november 2024 -
•
•
•
•
• •
•
•
• •
• •
Net als 6 mei bleef er een groep (circa 130 personen) achter die daarop de confrontatie met de politie aanging. Er is vanaf de gebouwen met verfbommen gegooid, politie werd met brandblussers en een andere onbekende vloeistof bespoten, geslagen met stokken en er zijn stenen gegooid. Men probeerde het opheffen van de blokkade te verhinderen, onder andere door het beklimmen van de shovel van de politie. Alle aangehouden arrestanten maakten deel uit van de groep die vanaf de barricades geweld tegen de politie gebruikten. Toen de politie door de barricades heen was, gaven personen zich met relatief weinig verzet over. De personen die zijn herkend als geweldsplegers, zijn vervolgens aangehouden en de overige zijn, na enkele uren ingesloten te zijn, gevorderd om het gebied te verlaten. In het pand was sprake van een ravage. Er waren veel vernielingen en bekladdingen. Daarnaast ontstonden uit de groepen die het terrein wel hadden verlaten nieuwe demonstraties op het Rokin en in de Nieuwe Doelenstraat. Hoewel op het Rokin een verkeersblokkade ontstond, was er in eerste instantie geen sprake van wanordelijkheden. Dit veranderde in de loop van de avond. De sfeer werd grimmiger.
Actievoerders hebben banden lek gestoken van de bussen die ingezet zouden worden om de demonstranten bij het Binnengasthuisterrein te vervoeren, een buschauffeur vluchtte uit angst voor de actievoerders uit zijn bus en actievoerders hebben het hekwerk van een bouwplaats (waar ook gasleidingen vrij lagen en gevaar vormden voor demonstranten en politie) verwijderd waarmee men nieuwe barricades trachtte te vormen richting politie. De burgemeester heeft daarop ook deze demonstratie ontbonden, ter voorkoming van verdere wanordelijkheden. Rond 21:30 uur ontstond verdere escalatie en is met ammonia naar de politie gegooid en gespoten. De volledige groep moet zich toen terugtrekken om zich te laten te behandelen. Vanaf 21:39 uur heeft de politie driemaal de volgende vordering omgeroepen: “Attentie, Attentie, hier spreekt de politie. Deze demonstratie is op last van de burgermeester ontbonden. Wanneer u ons hindert of zich niet verwijderd, kan u worden aangehouden voor artikel 11 van de Wom. Bij uw aanhouding kan de politie indien nodig geweld gebruiken, waaronder inbegrepen het gebruik van de korte en lange wapenstok of pepperspray.” Vijf minuten later heeft de politie nogmaals een vordering gedaan met de tekst: “Mensen op het Rokin gaat u weg.
ME gaat nu optreden, u loopt het risico om slachtoffer te worden van geweldgebruik.” Vervolgens heeft de ME op het Rokin een charge moeten uitvoeren om verdere rellen te voorkomen. Omdat de politie zoals gezegd in groepen demonstranten nauwelijks in staat is om onderscheid te maken en de mogelijkheden om vrijwillig te vetrekken in de drukte soms mogelijkerwijs beperkt waren, is het niet onmogelijk dat ‘goedwillende demonstranten ‘tussen de wielen’ terecht zijn gekomen. Er zijn ME bussen beklad met teksten als: ‘fascists pigs’, ‘ACAB’, ‘hakenkruizen’, ‘politie = klassenverraders’, ‘you may wash it all away but we will remember’. Omstreeks 22:00 uur zag de politie dat enkele tientallen actievoerders probeerden om de deur van het Maagdenhuis te forceren maar dit is hen niet gelukt. Een groep van ongeveer 150 personen is vervolgens naar het Rembrandtplein gegaan. Later op de avond wilde een groot deel van deze groep naar de Ambtswoning van de Burgemeester. Dit is met afscherming door de politie voorkomen. Bij protesten op het Binnengasthuisterrein en het Rokin zijn 32 mensen aangehouden voor openlijke geweldpleging, vernieling, mishandeling en opruiing. De politie heeft gedurende deze inzet o.a. vier en een half peloton ME, één peloton AE, drie groepen Netwerkeenheid, en vier groepen Hondengeleiders ingezet.
Geweldstoepassing van politie bij UvA-demonstraties Pagina 16 van 49
15 november 2024 -
4.2 Geweldsmeldingen Op deze drie locaties is geweld door de politie gebruikt. • Binnengasthuisstraat De demonstranten hadden een barricade gemaakt. Actievoerders stonden voor en op de barricade. De opdracht van het gezag was om de groep en barricade te verwijderen. Via de megafoon heeft de politie de demonstranten drie keer gevorderd te vertrekken. Op de barricade stonden meerdere personen met brandblussers, die de politie direct onder het schuim spoten. Ook werden andere vloeistoffen gebruikt. De overige demonstranten begonnen de politie te duwen en weigerden te vertrekken. • Oudezijds Achterburgwal Op het binnenterrein van de UvA stonden actievoerders, die verwijderd moesten worden. Politie heeft hen meerdere malen gewaarschuwd, maar zij weigerden het terrein af te gaan. Zij haakten in elkaar in en boden passief verzet. • Rokin en Reguliersbreestraat De demonstranten verzamelden zich op het Rokin. Hier boden zij weerstand aan de politie. Het was de politie bekend dat zij ammonia in het gezicht van politiemedewerkers gegooid hadden. De opdracht van het gezag was om de demonstratie te ontbinden en de groep te verdrijven. Een groot gedeelte van de groep duwde de politie, haakte in elkaar en kwam richting de politie. Zoals uit de beschrijving van het verloop van de dag blijkt, is er op verschillende momenten en locaties geweld toegepast.
Deze geweldstoepassingen zijn op de gebruikelijke wijze gemeld en vastgelegd. Daaruit komt naar voren dat soortgelijke geweldsaanwendingen hebben plaatsgevonden als tijdens het optreden van 6 mei. Ook zijn als onderdeel van het ME-optreden hondengeleiders ingezet en is de inzet van een diensthond ook onderdeel van de geweldsmelding. Waar de ME grootschalig optrad, was sprake van het gebruik van de lange wapenstok tegen de grote spiergroepen en het slaan zonder wapenstok, duwen met of zonder schild en schoppen. Dit alles om de menigte, die op bevel van het gezag verplaatst moest worden, in beweging te krijgen. Waar aanhoudingen werden verricht, zijn verdachten vastgepakt en zijn opbrengtechnieken toegepast. Daarbij wordt een aangehouden verdachten door middel van een controletechniek aan zijn/haar arm getrokken of geduwd, zodat de politiemedewerkers met de verdachte snel uit de menigte kunnen bewegen. De politie heeft pepperspray gespoten, onder meer bij de actie waarbij zij belaagd werden met ammonia. Ook is er geweld tegen goederen toegepast, door de inzet van de shovel om de opgeworpen barricades te doorbreken. Letsel bij betrokken burgers is niet bekend. Het aantal politiemedewerkers dat geweld toepaste op genoemde locaties en tijden was in totaal 195.
4.3 Toetsing geweldsmeldingen Het toegepaste geweld is conform wetgeving gemeld. Dit heeft geresulteerd in vastlegging door de hulpofficier van justitie van de geweldstoepassing in een geweldsrapportage, waarbij het geweld als proportioneel is bevonden en noodzakelijk ten behoeve van het beoogde doel, het handhaven van de openbare orde tijdens oproerige beweging. Het toegepaste geweld is na afloop van de inzet besproken door de sectiecommandant van de ME, met de groepscommandanten en manschappen. In vrijwel alle gevallen is het toegepaste geweld voorafgegaan door meerdere waarschuwingen en vorderingen. In één geval heeft een politiemedewerker van de ME een onbekend gebleven persoon in een reactie naar de grond gewerkt, nadat de politiemedewerker vanuit het niets werd beledigd voor ‘vuile kankerlijer, kanker politie’, etc. Een andere politiemedewerker heeft de persoon direct weer overeind getrokken, waarna de persoon van de linie vandaan is geduwd. De persoon heeft hierbij
Geweldstoepassing van politie bij UvA-demonstraties Pagina 17 van 49
15 november 2024 -
geen waarneembaar letsel opgelopen. De beoordeling van de hulpofficier van justitie is dat deze politieambtenaar niet binnen het wettelijk kader en volgens de eisen van het vakmanschap heeft opgetreden. Daarmee voldoet de geweldsaanwendingen niet aan het toetsingskader. De politiemedewerker heeft het naar de grond werken van de persoon gemeld bij zijn groepscommandant en hierop gereflecteerd dat hij dit niet zo had moeten doen. Ook deze geweldstoepassing en reflectie zijn vastgelegd in een geweldsmutatie.
4.4 Klachten Er zijn 20 klachten ingediend, waarbij een aantal klachten heeft geleid tot een aangifte, zie 4.5. Door de afdeling Veiligheid, Integriteit en Klachten is met vrijwel alle klagers telefonisch contact gelegd. Met een enkeling is geen contact gekregen ondanks meermaals bellen en mailen door de klachtencoördinator. De klagers benoemen dat zij fysiek letsel hebben opgelopen door de toepassing van geweld en dat er in enkele gevallen sprake is van emotionele schade en mentale stress. De klagers waren tevreden met het gesprek met de klachtbehandelaar en de nadere toelichting. Zij stemden ermee in dat hun klacht meegenomen zou worden in een evaluatie van het politieoptreden. Met als doel om van klachten te leren om daarmee bewustwording van het handelen te vergroten. Het grootste gedeelte van de klagers waarmee gesproken is, heeft aangegeven dat hun klacht als afgedaan beschouwd kan worden. Dat geldt niet voor drie personen, die hebben besloten om aangifte te doen.
4.5 Aangiften Datum/plaats 8 mei, Rokin 8 mei, Rokin
Categorie Geweld door politie (wapenstok) Geweld door politie (wapenstok)
8 mei, Rokin
Geweld door politie (wapenstok)
8 mei, Rokin
Geweld door politie
Status Aangifte is opgenomen. Het onderzoek loopt. Aangifte is opgenomen. Het onderzoek loopt. Aangever heeft zich medio oktober gemeld. Het is nog niet gelukt om de persoon te bereiken voor het inplannen voor het doen van aangifte. Aangifte is eind oktober opgenomen en moet nog met OM worden besproken.
NB. Drie klachten zijn aangiften geworden. Eén aangifte is separaat van de klachtenprocedure binnengekomen en opgenomen.
Geweldstoepassing van politie bij UvA-demonstraties Pagina 18 van 49
15 november 2024 -
5. Sit-in Maagdenhuis 9 mei 5.1 Verloop van de demonstratie •
•
• •
• •
• •
Rond 16:00 uur kwam er informatie binnen dat op sociale media opgeroepen werd om te gaan demonstreren op het Roeterseiland. Het betrof een solidariteitsdemonstratie tegen de UvA, die door de inzet van de politie, geweld heeft gebruikt tegen haar eigen studenten. Bij het Roeterseiland waren rond 18:00 uur ongeveer 1.000 personen aanwezig. Ze riepen leuzen als 'Shame on UvA', 'Free Palestine' en 'The people united will never be defeated'. Richting politie klonk boegeroep. De ME was aanwezig om escalatie te voorkomen en te zorgen dat demonstranten het afgesloten deel van het UvA-terrein niet op gaan. Het geheel verliep daar rustig. Op enig moment verplaatste de groep zich richting het Rokin en daarna naar het Spui. Bij het dynamische gedeelte was de groep uitgegroeid tot 1.500 à 2.000 personen. Op het Spui poogde een groep het Maagdenhuis te blokkeren, maar dat mislukte door ingrijpen van de ME. Enkele momenten daarna werd het grimmig. Demonstranten probeerden een busje van de politie weg te duwen waarna de ME een kleine charge uitvoerde. Een politieauto werd beklad en banden zijn lek gestoken. Bij het Maagdenhuis werd vervolgens een sit-in gehouden door ongeveer 800 personen. Ondertussen was er contact geweest met de organisator van de solidariteitsdemonstratie waarbij afspraken werden gemaakt over het verloop van de demonstratie.
Na het houden van wat speeches gingen de demonstranten omstreeks 22:00 uur weg, wel met de mededeling om de volgende dag weer terug te komen. Drie personen zijn aangehouden voor opruiing en belediging. Er is gedurende deze inzet één peloton ME ingezet.
5.2 Geweldsmeldingen Het is kort onrustig geweest, waarbij de aanwezige ME gebruik heeft gemaakt van de lange wapenstok, om te voorkomen dat demonstranten op het bordes konden komen van het Maagdenhuis. Een vijftal politiemedewerkers heeft geweld toegepast. De inzet van de politie was noodzakelijk om de orde te herstellen.
5.3 Toetsing geweldsmeldingen De geweldsaanwendingen van 9 mei zijn binnen 48 uur aan de hulpofficier van justitie gemeld. Vervolgens heeft de hulpofficier van justitie de feiten en omstandigheden van het toegepaste geweld beoordeeld. Hierbij heeft de hulpofficier van justitie onder andere videobeelden en social media bekeken. De hulpofficier van justitie heeft aangegeven dat het toegepaste geweld in verhouding staat tot het beoogde doel, namelijk het handhaven of herstellen van de openbare orde. Het politieoptreden is gefaseerd verlopen en er is helder en veelvuldig richting de demonstranten gecommuniceerd. Er zijn voorafgaand aan het geweld meerdere waarschuwingen gegeven. De beoordeling van de hulpofficier van justitie is dat de ambtenaren binnen het wettelijk kader en volgens de eisen van het vakmanschap hebben opgetreden. Daarmee voldoen de geweldsaanwendingen aan het toetsingskader.
Geweldstoepassing van politie bij UvA-demonstraties Pagina 19 van 49
15 november 2024 -
5.4 Klachten Er zijn twee klachten over het politieoptreden op 9 mei ingediend. Eén klacht (geslagen door politie tijdens EHBO-werkzaamheden) is een aangifte geworden (zie 5.5). De andere klacht betreft geweld van politie tegen een persfotograaf. De Algemeen Commandant heeft een gesprek gevoerd met de fotograaf en hoofdredacteur. De klacht is afgesloten na dit gesprek. De Afdeling Communicatie heeft een bijeenkomst met PersVeilig12 en journalisten georganiseerd om de werkwijze door te spreken waarbij de veiligheid van journalisten en voldoende vrije werkruimte voor politie centraal stond.
5.5 Aangiften Datum/plaats 9 mei, Maagdenhuis 9 mei, Rokin 9 mei, Rokin
Categorie Geweld door politie (wapenstok) Geweld door politie. Betreft persoon die is aangehouden. Geweld door politie. Betreft persoon die is aangehouden.
Status Aangifte is opgenomen. Het onderzoek loopt. Aangifte is opgenomen. Het onderzoek loopt. Aangifte is opgenomen. Het onderzoek loopt.
NB. Er zijn twee klachten ingediend waarvan één klacht een aangifte is geworden. Voor de andere twee aangiften geldt dat deze separaat van de klachtenprocedure zijn opgenomen.
12
PersVeilig is een gezamenlijk initiatief van de Nederlandse Vereniging van Journalisten, Het Nederlands
Genootschap van Hoofdredacteuren, de Politie en het Openbaar Ministerie en heeft tot doel de positie van journalisten te versterken tegen geweld en agressie op straat, op social media en tegen juridische claims.