Gemeenteraad Voordracht PH Plan Alcohol 7 juli 2021

Gemeenteraad

VN2021-014251 Openbare orde en veiligheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 07 juli 2021

Portefeuille

Openbare Orde en Veiligheid Zorg (35)

Agendapunt

0

Datum besluit

18 mei 2021 Onderwerp

Vaststellen van het Preventie- en handhavingsplan alcohol 2021-2024 De gemeenteraad van Amsterdam besluit

Het Preventie- en handhavingsplan alcohol 2021 - 2024 vast te stellen, met daarin: 1. de belangrijkste doelstellingen voor het verminderen van problematisch alcoholgebruik: • a. Geen alcoholgebruik onder de 18 jaar • b. Minder overmatig en zwaar alcoholgebruik 2. de bijbehorende subdoelstellingen waaronder: • Het nalevingspercentage van het verbod op doorschenken aan dronken personen in de horeca stijgt (was 55% in 2019) 3. de belangrijkste (preventieve) maatregelen die hieraan moeten bijdragen, waaronder: • a. Uitbreiding aantal vo scholen op het thema tabak, alcohol en drugs • b.Vernieuwen ouderbetrokkenheid vo • c. Integraal preventieprogramma hbo/wo studenten • d. Deelname aan de G4-pilot met het CBL • e. Methode van handhaving verbeteren • f. Verplicht aanvullend trainen horecapersoneel (op termijn) • g.Verbod op georganiseerde kroegentochten (op termijn) • h. Verbod op prijsacties • i. Alcoholoverlastgebied • j. Diploma sociale hygiëne vaar- en voertuigen Wettelijke grondslag

Artikel 43a Drank- en Horecawet (DHW) Bestuurlijke achtergrond

Het vorige Preventie- en handhavingsplan alcohol is op 15 februari 2017 vastgesteld door de gemeenteraad en ging over de periode 2017 – 2021. Onderbouwing besluit

Op grond van artikel 43a van de Drank- en Horecawet (DHW) is de gemeenteraad verplicht eens in de vier jaar een Preventie- en Handhavingsplan alcohol (verder: plan) vast te stellen, met daarin de belangrijkste doelstellingen voor het verminderen van problematisch alcoholgebruik en de maatregelen die hiervoor genomen worden. In het plan sluiten we zoveel mogelijk aan bij de doelstellingen van het Nationaal Preventieakkoord uit 2018. In het Nationaal Preventieakkoord heeft de Rijksoverheid samen met meer dan 70 maatschappelijke organisaties afspraken gemaakt om Nederland gezonder te maken door roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik aan te pakken. De belangrijkste doelen zijn ‘geen alcoholgebruik onder de 18 jaar’ en ‘minder overmatig en zwaar alcoholgebruik’ omdat bij deze groepen de gezondheidsrisico’s het grootst

Gegenereerd: v1.11

1

Gemeenteraad

VN2021-014251 Openbare orde en veiligheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 07 juli 2021

zijn. In Amsterdam staat alcohol met stip op nummer één als het gaat om middelengebruik door zowel jongeren als volwassenen, alcohol veroorzaakt het grootst aantal verslavingen en verreweg de meeste ambulanceritten vanwege middelengebruik worden door alcohol veroorzaakt (ruim twee keer zoveel als de ritten veroorzaakt door alle andere drugs bij elkaar opgeteld). Naast de gezondheidsrisico’s die veroorzaakt worden door alcoholgebruik leidt het ook tot maatschappelijke kosten. Zo kan alcoholgebruik onder andere leiden tot kosten naar aanleiding van productiviteitsverlies, vroegtijdig overlijden, verkeersongevallen, ziekte, verslaving, kosten voor politie en justitie en problemen in de persoonlijke levenssfeer. De schade komt daarmee niet alleen voor rekening van de mensen die alcohol gebruiken, maar ook voor de rest van de samenleving. Ten slotte heeft alcoholgebruik invloed op de leeaarheid en veiligheid in de stad. Vooral in drukke gebieden met veel horeca en andere alcoholverkooppunten veroorzaakt een deel van de bezoekers onder invloed van alcohol overlast en incidenten. Gezien bovenstaande risico’s is het belangrijk problematisch alcoholgebruik te verminderen. Ad 1. De belangrijkste doelstellingen voor het verminderen van problematisch alcoholgebruik: a. Geen alcoholgebruik onder de 18 jaar Om verschillende redenen is alcoholgebruik voor jongeren extra risicovol.

Zo kan het de ontwikkeling van de hersenen verstoren en is de kans op verslaving groter naarmate jongeren eerder beginnen met drinken. Daarnaast blijkt dat wanneer jongeren eenmaal gaan drinken, ze onverminderd vaak grote hoeveelheden alcohol drinken. Het absolute doel is daarom geen alcoholgebruik onder de 18 jaar. Hiermee wijzigt de doelstelling ten opzichte van het vorige plan waar gesproken wordt van een daling van het alcoholgebruik onder de 18 jaar. b. Minder overmatig en zwaar alcoholgebruik In het vorige plan was de doelstelling een daling van het excessief alcoholgebruik onder jong volwassenen (18 tot 25 jaar). Omdat blijkt dat bij meer leeftijdscategorieën sprake is van overmatig en zwaar alcoholgebruik wordt de nieuwe doelstelling breder met vooral aandacht voor de leeftijdsgroep 18 - 35 jaar en 50-plus. Ad 2. De bijbehorende subdoelstellingen: Het gemiddelde nalevingspercentage van de leeftijdsgrens voor alcoholverkoop stijgt naar 70% in 2024. De gemiddelde naleving was in 2019 22%. In Amsterdam is in 2016, 2017 en 2019 onderzoek gedaan naar de naleving van de leeftijdsgrens. Het nalevingsonderzoek uit 2019 wordt tegelijkertijd met dit plan met u gedeeld. Geconcludeerd moet worden dat het slecht gaat met de naleving van de leeftijdsgrens.

Hoewel de gemiddelde naleving in Amsterdam in 2017 (33%) iets is verbeterd ten opzicht van 2016 (25%), daalde het percentage in 2019 (22%) tot onder het percentage van 2016. Cafetaria’s (3%), sportkantines (9%) en de horeca (9%) scoren het slechts. Het beste scoren ketensupermarkten (52%) en slijterijen (56%), maar ook hier gaat het in bijna de helft van de gevallen niet goed. Als we de landelijke nalevingscijfers van 2020 vergelijken met de nalevingscijfers van Amsterdam in 2019 scoort Amsterdam op alle categorieën slechter. Het nalevingscijfer voor het verbod op doorschenken in de horeca is wel gestegen. Ad 3. Belangrijkste (preventieve) maatregelen die hieraan moeten bijdragen, waaronder: a. Uitbreiding aantal vo scholen op het thema tabak, alcohol en drugs b. Vernieuwen ouderbetrokkenheid vo c. Integraal preventieprogramma hbo/wo studenten Een groot deel van het plan bevat bestaande preventieve maatregelen die worden voortgezet uitgebreid of vernieuwd. Denk hierbij aan preventieprogramma’s op middelbare scholen en signalering en ondersteuning bij overmatig en zwaar alcoholgebruik bij zowel jongeren als

Gegenereerd: v1.11

2

Gemeenteraad

VN2021-014251 Openbare orde en veiligheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 07 juli 2021

volwassenen. Nieuw hierbij is de uitbreiding van maatregelen specifiek gericht op hb0 en wo studenten. De studentenpopulatie in Amsterdam is groot en we weten dat studenten vaker en overmatig alcohol gebruiken in vergelijking met de algemene volwassenen populatie. d. Deelname aan de G4-pilot met het CBL e. Methode van handhaving verbeteren De verkrijgbaarheid van alcohol heeft grote invloed op zowel de startleeftijd als op de mate van alcoholgebruik onder jongeren. Het is daarom belangrijk om het nalevingspercentage van de leeftijdsgrens voor alcoholverkoop te verbeteren. Om de naleving te verbeteren werken we zoveel mogelijk samen met brancheorganisaties zoals het CBL, KHN en NOC*NSF. Eén van de instrumenten die hiervoor worden ingezet zijn mystery visits, waarbij ondernemers of instellingen de kans krijgen om zich te verbeteren. Waar dit niet lukt of waar de naleving niet verbetert, zetten we gericht toezicht en handhaving in. Een voorbeeld waarbij mystery visits worden ingezet is de G4-pilot in het kader van het Preventieakkoord. Tijdens de pilot zetten deelnemende ketensupermarkten (Coop, Dirk, Plus en Albert Heijn), zelfstandige supermarkten, avondwinkels en cafetaria’s zich in om samen de naleving van de leeftijdsgrens op alcoholverkoop te verhogen.

Binnenkort starten we in Amsterdam met de werving van zelfstandige supermarkten, avondwinkels en cafetaria’s voor deelname aan de pilot. Voor de handhaving op de naleving zou in 2020 een proef starten waarbij meerderjarige testkopers, die qua uiterlijke kenmerken minderjarig lijken, alcohol proberen te kopen en een DHWtoezichthouder observeert. Vanwege de coronacrisis is deze proef niet gestart. Vanaf 1 juli 2021 wordt het wettelijk mogelijk ook 16- en 17-jarige testkopers in te zetten. Het voordeel hiervan is dat het eenvoudiger is testkopers met een minderjarig uiterlijk te werven onder 16- en 17jarigen. Bovendien geven ondernemers aan het eerlijker te vinden als daadwerkelijk minderjarigen worden ingezet. Daarom willen we vanaf 1 juli 2021 tot 23.00 uur vooral minderjarige testkopers inzetten. Om te voorkomen dat ondernemers zich alleen voor 23.00 uur aan de naleving houden, handhaven we ook na 23.00 uur met meerderjarige testkopers, aangezien minderjarigen niet na 23.00 uur mogen werken. Omdat de pakkans toeneemt bij de inzet van testkopers en meer lik op stuk gegeven kan worden met bestuurlijke boetes stellen we voor de handhavingsstrategie aan te passen. Dit wordt meegenomen in de evaluatie van de handhavingsstrategie. f.

Verplicht aanvullend trainen horecapersoneel (op termijn) Om alcohol te mogen schenken is landelijk de training sociale hygiëne verplicht voor leidinggevenden. Daarnaast worden in Amsterdam al jaren aanvullende trainingen over verantwoord alcoholschenken aangeboden door KHN en op vrijwillige basis gevolgd. De training is door Jellinek en KHN ontwikkelt en hierin komt onder andere het doorschenken uitgebreid aan de orde en leert personeel om te gaan met tegenwerkend gedrag. KHN heeft aangegeven zich te willen blijven inzetten om deelname aan deze trainingen te stimuleren en hierover worden nadere afspraken gemaakt. Tegelijkertijd stellen we voor op termijn een dergelijke training voor horeca te verplichten in gebieden waar de leeaarheid en veiligheid onder druk staat (vooral de uitgaansgebieden). g. Verbod op georganiseerde kroegentochten (op termijn) Georganiseerde kroegentochten dragen niet bij aan de gezonde, veilige en leeare stad die Amsterdam wil zijn. Tijdens georganiseerde kroegentochten worden mensen gestimuleerd in korte tijd veel alcohol te gebruiken. Daarnaast veroorzaken personen onder invloed van alcohol, zeker als zij van café naar café worden geleid, overlast op straat. In stadsdeel Centrum zijn kroegentochten onder de voorwaarden van het rondleidingenbeleid toegestaan.

Een verbod voor de horeca op het ontvangen van georganiseerde kroegentochten in sommige gebieden kan verder bijdragen aan het beperken van problematisch alcoholgebruik en een veilige en leeare buurt.

Gegenereerd: v1.11

3

Gemeenteraad

VN2021-014251 Openbare orde en veiligheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 07 juli 2021

Voor het verplichten van het aanvullend trainen van horecapersoneel en het verbieden van georganiseerde kroegentochten in sommige gebieden willen we op termijn een voorschrift opnemen in de exploitatievergunning. Dit voorstel wordt verder uitgewerkt in het horecabeleid, waarna de noodzaak per gebied afgewogen kan worden. h. Verbod op prijsacties De DHW biedt al langer de mogelijkheid om een verbod op prijsacties met alcohol (waaronder happy hours) in de horeca op te nemen in de APV. We stellen voor van deze bevoegdheid gebruik te maken omdat prijsacties (waaronder happy hours) dezelfde ongewenste effecten kunnen hebben als kroegentochten. Daarnaast zorgt het voor een gelijk speelveld met de detailhandel waar vanaf 1 juli 2021 een landelijk verbod op prijsacties geldt. Landelijk worden prijsacties met alcohol van meer dan 25% korting op de prijs die normaal in de detailhandel gevraagd wordt. In de horeca is het mogelijk om prijsacties van meer dan 40% korting te verbieden. i. Alcoholoverlastgebied In de Alcoholwet die op 1 juli 2021 ingaat is, mede op verzoek van de gemeente Amsterdam, de bevoegdheid opgenomen waarmee bij gemeentelijke verordening, in geval van ernstige aantasting van de openbare orde, de leefomgeving of de volksgezondheid, een gebied aangewezen kan worden als alcoholoverlastgebied (Artikel 25f).

Binnen dit gebied kunnen beperkingen worden opgelegd aan de verkoop van alcohol door detailhandel voor een langere periode dan nu het geval is en kunnen aanvullende gronden gelden waarop een Alcoholwetvergunning geweigerd kan worden. In sommige gebieden in de binnenstad van Amsterdam, zoals het Wallengebied, bevindt zich een grote concentratie van alcoholverkooppunten waar alcohol prominent wordt aangeboden. Hier veroorzaken bezoekers onder invloed van alcohol overlast en incidenten zoals geluidsoverlast, baldadigheid, agressief gedrag, wildplassen, vervuiling en verstoring van de openbare orde. Ondanks de inzet van verschillende instrumenten en een intensieve aanpak om de veiligheid en leeaarheid te verbeteren blijft de overlast door bezoekers die onder invloed zijn van alcohol groot. We stellen daarom voor om deze verordenende bevoegdheid op te nemen in de APV en te onderzoeken in welke gebieden het noodzakelijk is hiervan gebruik te maken. Dit is één van de maatregelen uit het Uitvoeringsprogramma Aanpak Binnenstad. j.

Diploma sociale hygiëne vaar- en voertuigen In de Alcoholwet is daarnaast, mede op verzoek van de gemeente Amsterdam, de bevoegdheid opgenomen waarmee bij gemeentelijke verordening kan worden bepaald dat op vervoersmiddelen die bestemd zijn voor het vervoer van personen waar bedrijfsmatig alcohol wordt verstrekt, een medewerker aanwezig dient te zijn die in het bezit is van een diploma sociale hygiëne. In de huidige DHW wordt uitdrukkelijk genoemd dat de wet niet van toepassing is op vervoersmiddelen. Horecabedrijven die op vervoersmiddelen worden geëxploiteerd hebben daarom geen DHWvergunningplicht, terwijl ook hier bedrijfsmatig alcoholhoudende drank wordt verstrekt met de daarbij behorende risico’s voor de volksgezondheid, op openbare orde verstoring en aantasting van de leeaarheid. Deze risico’s kunnen onder andere ontstaan op vaartuigen, bierfietsen en partybussen. We stellen voor om deze verordenende bevoegdheid op te nemen in de APV en te onderzoeken in welke gebieden en op welke vaartuigen het noodzakelijk is hiervan gebruik te maken. Hiermee is er altijd iemand aanwezig die kennis heeft van alcohol- en drugsgebruik, gastvrijheid, wet- en regelgeving in de horeca, het sociaal hygiënisch beleid en arbeidswetgeving. Dit is één van de maatregelen uit de Nota Varen deel 1.

Gegenereerd: v1.11

4

Gemeenteraad

VN2021-014251 Openbare orde en veiligheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 07 juli 2021

De APV wijzigingen die nodig zijn voor de voorstellen h, i, j worden uitgewerkt en daarna aan de raad voorgelegd Financiële onderbouwing Tabel 2: Financiële consequenties van de beslispunten BATEN Product

I/S

Jaar T

Jaar T+1

Jaar T+2

Jaar T+3

Product

I/S

Jaar T

Jaar T+1

Jaar T+2

Jaar T+3

Nalevingsonderzoek Alcoholverkoop

I

€ 0,00

€ 50.000,00

€ 0,00

€ 50.000,00

Inzet testaankoper

I

€ 15.000,00

€ 30.000,00

€ 30.000,00

€ 30.000,00

€ 15.000,00

€ 80.000,00

€ 30.000,00

€ 80.000,00

LASTEN

Totaal

I=Incidenteel S=Structureel Consequenties gedekt?

Ja

Overige toelichting

Preventieactiviteiten op scholen zijn onderdeel van het programma De Amsterdamse Gezonde School VO/MBO. Dit wordt gefinancierd uit de begroting van de GGD, aangevuld met een bedrag van € 250.000,-. vanuit Programma 5 Onderwijs. Omdat de lasten voor de preventieactiviteiten onderdeel zijn van een totaalpakket met meerdere gezondheidsthema’s en niet specifiek gekwantificeerd kunnen worden, is in de financiële tabel geen bedrag opgenomen. De lasten ten aanzien van regelgeving en handhaving zien onder andere op het uitvoeren van een nalevingsonderzoek elke 2 jaar en de inzet van testaankopers. Deze kosten zijn in de begroting opgenomen als onderdeel van deelactiviteit 1.2 Openbare Orde en Veiligheid binnen Programma 1 Veiligheid. Overige lasten zoals inzet personeel zijn ook gedekt als onderdeel van deelactiviteit 1.2 Openbare Orde en Veiligheid. Conclusie

De genoemde beslispunten in de voordracht hebben wel financiële consequenties en deze zijn reeds geraamd in de begroting (100% dekking). Geheimhouding

n.v.t.

Welke stukken treft u aan

Gegenereerd: v1.11

5

Gemeenteraad

VN2021-014251 Openbare orde en veiligheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 07 juli 2021

Meegestuurd

Registratienr.

Naam

AD2021-051988

Gemeenteraad Voordracht (pdf)

Registratienr.

Naam

Ter Inzage

Behandelend ambtenaar (naam, telefoonnummer en e-mailadres)

OOV, Mattijs van de Westeringh, 06-23271510, m.van.de.westeringh@amsterdam.nl GGD, Jolanda Pothoven, 06-30196643, jpothoven@ggd.amsterdam.nl

Gegenereerd: v1.11

6