Gemeenteraad Voordracht.pdf

Gemeenteraad

VN2021-036372 Ruimte en Duurzaamheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

Portefeuille

Duurzaamheid en Circulaire Economie

Agendapunt

0

Datum besluit

18 januari 2022, college van B&W Onderwerp

Eerste resultaten van de Reflectiefase windenergie waaronder het “afwegingskader windturbines Amsterdam - signalen uit de stad” De gemeenteraad van Amsterdam besluit

1. Het “afwegingskader windturbines Amsterdam - signalen uit de stad” (zie bijlage 1), als een resultaat uit de Reflectiefase windenergie vast te stellen met als belangrijkste punten: a. Het afwegingskader geeft de geuite zorgen en wensen weer die in het RES-proces naar voren zijn gekomen en hoe deze in het vervolgproces worden betrokken. Het afwegingskader helpt het college en de gemeenteraad bij de belangenafweging over het plaatsen van windturbines in Amsterdam. b. Het afwegingskader maakt geen nieuwe keuzes ten opzichte van de Regionale Energiestrategie Noord-Holland Zuid (RES) 1.0. Het is geen beslisboom waarmee windzoekgebieden worden geschrapt, toegevoegd of aangepast. Ook bepaalt dit afwegingskader niet welke signalen belangrijker of minder belangrijk zijn. 2. Kennis te nemen van de totstandkoming van het afwegingskader waarbij ook input van belanghebbenden is opgehaald en verwerkt in het afwegingskader, met als belangrijkste punten: a. De stedelijke klankbordgroep is gevraagd om kort op hoofdlijnen aan te geven welke thema’s en onderwerpen missen. b. De thematische klankbordgroepen zijn gevraagd hetzelfde te doen, maar dan specifiek voor het deel gezondheid en natuur. c. De vier lokale klankbordgroepen zijn gevraagd hetzelfde te doen, maar dan specifiek voor het lokale deel. d.

De expertgroepen natuur en gezondheid zijn gevraagd om feitelijke onjuistheden en omissies aan te geven. e. Ook de stadsdelen (Noord, Oost, Nieuw-West en Zuidoost) en buurgemeenten zijn op ambtelijk niveau gevraagd om lokale belangen in relatie tot windturbines in te brengen. f. De uitkomsten van de online raadpleging (PWE) zijn op hoofdlijnen verwerkt (zie bijlage 2 voor het volledige rapport en bijlage 3). g. De uitkomsten van het onderzoek naar de leefomgeving zijn op hoofdlijnen verwerkt in een lokaal deel “Deel 2: signalen per zoekgebied” 3. Kennis te nemen van het voornemen om een plan-MER voor de vastgestelde zoekgebieden windenergie uit de RES 1.0 op te stellen met als belangrijkste punt dat • Een plan-MER een motivering geeft voor keuze van de zoekgebieden en de milieugevolgen inzichtelijk maakt voor de gebieden onderling waaronder ook de gevolgen op gezondheid en natuur, • Een plan-MER een onderbouwing geeft voor een mogelijke prioritering van zoekgebieden, • De gemeente daarmee reageert op vragen en behoeften die tijdens de reflectiefase zijn opgehaald. 4. Kennis te nemen van de evaluatie van het participatieproces tot aan de RES 1.0 door de universiteit Leiden (bijlage 4), naar aanleiding van de moties 073 van het lid Kiliç inzake evaluatie

Gegenereerd: v1.5

1

Gemeenteraad

VN2021-036372 Ruimte en Duurzaamheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

en verbetering participatieproces en 043 van de leden Kreuger en Boomsma inzake evaluatie informatievoorziening, met als belangrijkste punten: • de conclusies dat • er uitgebreid gecommuniceerd is vanuit de gemeente, • de gemeente vanuit haar logica een uitvoerig participatieproces georganiseerd heeft, • dat keuzes in dit participatieproces tot conflict hebben geleid, • mogelijkheden het huidige traject aan te passen en voort te zetten en • algemene lessen en aanbevelingen voor participatie. Wettelijke grondslag

- Artikel 169 Gemeentewet Het college van burgemeester en wethouders en elk van zijn leden afzonderlijk zijn aan de Gemeenteraad verantwoording schuldig over het door het college gevoerde bestuur (lid 1). Zij geven de raad alle inlichtingen die de raad voor de uitoefening van zijn taak nodig heeft (lid 2). Zij geven de raad mondeling of schriftelijk de door een of meer leden gevraagde inlichtingen, tenzij het verstrekken ervan in strijd is met het openbaar belang (lid 3). - Artikel 108 jo artikel 147, tweede lid, van de Gemeentewet De gemeenteraad is bevoegd tot regeling en bestuur inzake de huishouding van de gemeente. Bestuurlijke achtergrond

• Op 10 februari 2021 is de reactienota op de concept-RES door de gemeenteraad besproken. De 11 aangenomen moties over windenergie zijn verwerkt in de RES 1.0. • Op 9 maart 2021 heeft het college ingestemd met de gewijzigde Amsterdamse windzoekgebieden ten behoeve van de RES 1.0. Op basis van alle onderzoeken en gesprekken in de afgelopen periode zijn de windzoekgebieden verkleind en geprioriteerd. De aangepaste windzoekgebieden zijn verwerkt in de RES 1.0. • Op 25 maart 2021 is het collegebesluit over de gewijzigde Amsterdamse windzoekgebieden ten behoeve van de RES 1.0 besproken in de raadscommissie FED. • Op 20 april 2021 heeft het college in de brief “bestuurlijke reactie op moties inzake reactienota Regionale Energiestrategie” de raad geïnformeerd over het instellen van de reflectiefase na het vaststellen van de RES 1.0. Aangegeven is dat in deze fase de gemeente uitgebreid de tijd neemt om het gesprek te voeren met de directe omgeving over de geuite zorgen en wensen, en over wat men nog graag zou meegeven in het vervolgproces. • Op 27 mei 2021 is in de door de gemeenteraad vastgestelde Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 Noord-Holland Zuid de ambitie vastgelegd om voor 2030 tenminste 127 MW vermogen windenergie te realiseren (en de vergunningen hiervoor voor 2025 te verlenen) en 400 MW vermogen zonne-energie.

• Op 7 september 2021 heeft het college in de brief “reflectiefase RES” de raad geïnformeerd over de invulling van de reflectiefase. Er wordt voorzien om 3 beleidsproducten op te leveren: 1) afwegingskader, 2) richtlijnen voor participatie, 3) richtlijnen voor samenwerking en sturing. • Op 9 november 2021 heeft het college in de brief “nadere invulling reflectiefase RES” de raad geïnformeerd over doel, resultaten en activiteiten reflectiefase, en over betrekken van bewoners en belanghebbenden in de reflectiefase. De samenstelling van de klankbordgroepen is toen ook met de gemeenteraad gedeeld. Onderbouwing besluit

Ad 1) Het “afwegingskader windturbines Amsterdam - signalen uit de stad (zie bijlage 1)”, als een resultaat uit de reflectiefase windenergie vast te stellen met als belangrijkste punten:

Gegenereerd: v1.5

2

Gemeenteraad

VN2021-036372 Ruimte en Duurzaamheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

a. Het afwegingskader geeft de geuite zorgen en wensen weer die in het RES-proces naar voren zijn gekomen en hoe deze in het vervolgproces worden betrokken. Het afwegingskader helpt het college en de gemeenteraad bij de belangenafweging over het plaatsen van windturbines in Amsterdam. Het afwegingskader bundelt de signalen die tijdens het besluitvormingsproces rondom de RES 1.0 zijn meegegeven vanuit de samenleving. Het kader geeft daarbij geen duiding of weging aan de verschillende signalen. In het kader bestaan perspectieven naast elkaar zonder te prioriteren. Het bevat een inventarisatie van thema’s en onderwerpen die in ieder geval in het vervolgproces aan de orde komen en de wijze waarop. Het afwegingskader kan worden geraadpleegd wanneer later in het proces een (advies)aanvraag of voornemen tot initiatief besproken wordt in de raad. De reflectiefase is bij de besluitvorming over de Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 door de gemeente opgezet om tegemoet te komen aan de brede behoefte om mee te doen en te denken over de komst van windturbines in Amsterdam. De reflectiefase heeft als doel inventariseren van – en luisteren naar de verschillende zorgen en behoeften van een brede groep belanghebbenden. De reflectiefase is een extra tussenstap in het proces van de Regionale Energiestrategie die boven op de wettelijke verplichtingen plaatsvindt.

Het afwegingskader is het eerste van twee producten van de reflectiefase, na het afwegingskader volgt een handreiking met a) richtlijnen voor participatie en b) samenwerking en sturing. Na oplevering van de handreiking in het voorjaar 2022 is de reflectiefase afgerond. Na de reflectiefase wanneer initiatiefnemers zich melden gaat het gesprek over windenergie in Amsterdam gewoon verder. Ook dan is reactie en inspraak mogelijk. Dit afwegingskader biedt een naslagwerk en kader wanneer windenergieprojecten ter besluitvorming voorliggen. De handreiking biedt richtlijnen om het proces te verbeteren naar de besluitvorming toe. Op deze manier vullen de producten elkaar aan. b. Het afwegingskader maakt geen nieuwe keuzes ten opzichte van de Regionale Energiestrategie Noord-Holland Zuid (RES) 1.0. Het is geen beslisboom waarmee windzoekgebieden worden geschrapt, toegevoegd of aangepast. Ook bepaalt dit afwegingskader niet welke signalen belangrijker of minder belangrijk zijn. Dit afwegingskader is geen beslisboom waarmee gebieden af kunnen vallen aan de hand van de signalen die mee gegeven zijn. Ook bepaalt het kader niet welke inbreng belangrijker of minder belangrijk is. Door de informatie gebundeld en overzichtelijk te presenteren en per voorkeursgebied te ordenen, zijn de geuite signalen vindbaar.

Zoals hierboven aangegeven levert de gemeente, in het vervolg op het afwegingskader, een handreiking waarin richtlijnen voor participatie, samenwerking en sturing uitgewerkt zijn. Input voor deze handreiking wordt opgehaald bij belanghebbenden, waaronder de klankbordgroepen, stadsdelen en buurgemeenten. In de volgende fase, wanneer initiatiefnemers zich gemeld hebben en een participatieplan hebben ingediend, krijgen veel van de thema’s en onderwerpen een plek in de Notitie Reikwijdte & Detailniveau (NRD) en de Milieueffectrapportage (MER) - inclusief gezondheidseffectanalyse (GEA). De adviezen van de expertgroepen gezondheid en natuur worden dan ook meegenomen (zie ook beslispunt 2d). Ad 2) Kennis te nemen van de wijze waarop bij het proces van totstandkoming van het afwegingskader de signalen uit de klankbordgroepen zijn betrokken, met als belangrijkste punten: a. De stedelijke klankbordgroep is gevraagd om kort op hoofdlijnen aan te geven welke thema’s en onderwerpen missen. De conceptversie van het afwegingskader is toegelicht aan de stedelijke klankbordgroep en per email gedeeld met de vraag of belangrijke thema’s of onderwerpen in het afwegingskader missen, die in het vervolgproces wel een plek moeten krijgen. Het verzoek aan de leden was dat wanneer zij

Gegenereerd: v1.5

3

Gemeenteraad

VN2021-036372 Ruimte en Duurzaamheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

thema’s of onderwerpen misten deze in een korte opsomming aan de gemeente te sturen binnen een reactietermijn van een week (inclusief uitstel van de termijn voor een aantal leden). In totaal zijn er 23 reacties ontvangen op het afwegingskader, waarvan 10 reacties van leden uit de stedelijke klankbordgroep. Reacties waren gericht op additionele thema’s en/of onderwerpen die ontbraken, op het proces van de RES reflectiefase, de mogelijkheid om invloed te hebben en op de windenergie ambitie van de gemeente Amsterdam. Bijvoorbeeld wordt als inhoudelijke toevoeging aangegeven dat het streven naar minstens 50% lokaal eigendom sterker geaccentueerd dient te worden, omdat de windmolens in hoge mate ‘van de stad’ moeten zijn en dat er mogelijk beter naar 100% lokaal eigendom kan worden gestreefd. Verder wordt onder meer benoemd dat er niet gereflecteerd wordt op de nut en noodzaak van de windenergie ambitie en dat er een pas op de plaats moet worden gemaakt omdat het proces nu mogelijk te snel gaat, omdat er nu inhoudelijk te weinig met de ontvangen signalen/argumenten wordt gedaan. Er worden voorstellen gedaan hoe het proces om tot verantwoorde besluiten te komen, in te richten. De reacties zijn gesorteerd, beoordeeld en verwerkt.

Een overzicht van de reacties en de verwerking ervan wordt ter kennisname gedeeld met de klankbordgroep en is te vinden op de website www.amsterdam.nl/windenergie. Additionele opmerkingen op thema’s en onderwerpen zijn direct verwerkt in het afwegingskader. Reacties op het proces worden meegenomen als input voor de handreiking participatie, samenwerking en sturing. Daarnaast zijn reacties ontvangen die buiten de scope van de reflectiefase RES vallen. b. De thematische klankbordgroepen zijn gevraagd hetzelfde te doen, maar dan specifiek voor het deel gezondheid en natuur. De conceptversie van het afwegingskader is toegelicht aan de klankbordgroepen natuur en gezondheid en per e-mail gedeeld met de vraag of belangrijke thema’s of onderwerpen in het afwegingskader missen, die in het vervolgproces wel een plek moeten krijgen. Het verzoek aan de leden was dat wanneer zij thema’s of onderwerpen misten deze in een korte opsomming aan de gemeente te sturen binnen een reactietermijn van een week (inclusief uitstel van de termijn voor een aantal leden). Vanuit de thematische klankbordgroep gezondheid en natuur zijn respectievelijk 7 en 6 reacties ontvangen.

Bijvoorbeeld wordt als inhoudelijke toevoeging vanuit deelnemers van de klankbordgroep gezondheid aangegeven dat er rekening gehouden moet worden met de gevolgen van geluid op de gezondheid van kwetsbare groepen (waaronder kinderen en ouderen), de gevolgen van slaapstoornissen op de gezondheid, evenals rekening te houden met cumulatie van geluid. Deelnemers van de klankbordgroep natuur benadrukken onderwerpen zoals de impact op het landschap (zowel behoud als bescherming), gevolgen voor diverse diersoorten en insecten en een integrale aanpak klimaat en biodiversiteit. Ook worden er door deelnemers opmerkingen gemaakt over het proces. De verwerking van de input is op vergelijkbare wijze gedaan als de stedelijke klankbordgroep. c. De vier lokale klankbordgroepen zijn gevraagd hetzelfde te doen, maar dan specifiek voor het lokale deel. De leden van de lokale klankbordgroepen zijn ook gevraagd of belangrijke thema’s of onderwerpen specifiek voor hun zoekgebieden missen, die in het vervolgproces wel een plek moeten krijgen. Zij hebben hiervoor de conceptversie van het afwegingskader ontvangen en ook apart het aanvullend deel van het afwegingskader met de lokaal specifieke signalen. Tijdens de bijeenkomst van de lokale klankbordgroepen zijn de leden van de lokale klankbordgroepen gevraagd deze missende thema’s en onderwerpen te benoemen zodat deze worden opgenomen in het verslag.

Ook is de mogelijkheid geboden om schriftelijk reactie te geven op het lokale deel binnen een termijn van tien dagen. De input van de lokale klankbordgroepen is toegevoegd aan het aanvullend deel van het afwegingskader. De deelnemers uit de lokale klankbordgroepen kennen hun leefomgeving goed en

Gegenereerd: v1.5

4

Gemeenteraad

VN2021-036372 Ruimte en Duurzaamheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

benoemen bijvoorbeeld lokale kennis waar expliciet aandacht voor moet zijn, zoals bijvoorbeeld de UNESCO gebieden Pampus en Vuurtoreneiland (gelegen nabij Strandeiland/Buiteneiland in Oost), het Geuzenbos en de Bretten als belangrijke groene verblijfs- en recreatieplekken in Nieuw-West, slecht-geïsoleerde huurwoningen in Zuidoost en de volkstuinparken als belangrijke functie voor rust en recreatie in Noord. De verwerking van de input is op vergelijkbare wijze gedaan als de stedelijke en thematische klankbordgroepen. Een overzicht van de reacties en de verwerking ervan wordt ter kennisname gedeeld met de klankbordgroepen. De verslagen van alle klankbordgroepen zijn openbaar per 19 januari en in te zien via de website van de gemeente Amsterdam www.amsterdam.nl/windenergie. d. De expertgroepen natuur en gezondheid zijn gevraagd om feitelijke onjuistheden en omissies aan te geven. De leden van de expertgroepen gezondheid en natuur hebben de conceptversie van het afwegingskader ontvangen. De expertgroepen zijn gevraagd een check op feitelijke onjuistheden te doen en op basis van hun expertise aan te geven of er onderwerpen missen. De input van de expertgroepen is verwerkt indien het feitelijke onjuistheden of omissies betrof in het afwegingskader.

De expertgroep gezondheid heeft een reactie op hoofdlijnen in drie punten gegeven, waarbij de expertgroep reflecteert op 1) de juistheid van de gepresenteerde informatie, 2) de signalen uit de stad over gezondheidseffecten en welke centrale punten (onderwerpen) de expertgroep hier uithaalt, en 3) de expertgroep adviseert enkele formuleringen in het afwegingskader minder stellig te maken en het advies van de expertgroep af te wachten. In het afwegingskader zijn de door de expertgroep benoemende feitelijke onjuistheden (waaronder over vigerende normen) uit het afwegingskader gehaald en de onderwerpen benoemd door de expertgroep zo nodig toegevoegd. De expertgroep natuur geeft zowel reactie op het proces als inhoud, waarbij wordt opgemerkt dat inhoudelijke aandachtspunten sterk van relevantie wisselen en inhoudelijk niet altijd correct geformuleerd worden en dat kaders ontbreken. Voorstellen om inhoud aan te scherpen en toe te voegen zijn overgenomen. Bovendien geeft de expertgroep aan het document ‘signalen uit de stad’ te positioneren als een overzicht van geuite zorgen. De expertgroep wil zich niet verbinden aan het document wanneer dit als afwegingskader wordt gepresenteerd. De reacties van de expertgroepen zijn openbaar en in te zien per 19 januari via de website van de gemeente Amsterdam www.amsterdam.nl/windenergie.

In Q1 2022 volgt een openbaar advies van de expertgroepen gezondheid en natuur aan de gemeenteraad onder andere over hoe om te gaan met de effecten op de gezondheid en de natuur in de Milieueffectrapportage (MER). Deze adviezen krijgen een plek in de volgende fase, wanneer initiatiefnemers zich gemeld hebben en een Notitie Reikwijdte & Detailniveau (NRD) ten behoeve van de Milieueffectrapportage (MER) opstellen- inclusief gezondheidseffectanalyse (GEA). e. Ook de stadsdelen (Noord, Oost, Nieuw-West en Zuidoost) en buurgemeenten zijn op ambtelijk niveau gevraagd om lokale belangen in relatie tot windturbines in te brengen. Tweewekelijks vinden er overleggen van de lokale procesgroepen (Noord, Oost, Nieuw-West en Zuidoost) plaats. In de lokale procesgroepen zit ambtelijke vertegenwoordiging vanuit de stadsdelen en de buurgemeenten. In de lokale procesgroepen wordt de reflectiefase en bijbehorende activiteiten en producten besproken. Het concept afwegingskader en aanvullende deel met lokale signalen is ook gedeeld met de lokale procesgroepen. De deelnemers van de lokale procesgroepen zijn gevraagd: welke (harde/zachte) lokale belangen in relatie tot windturbines ambtelijk al bekend zijn om rekening mee te houden? De leden van de lokale procesgroepen hebben hun belang kunnen inbrengen tijdens het overleg en in een schriftelijke reactie, binnen een termijn van tien dagen.

Hierop zijn gedetailleerde reacties

Gegenereerd: v1.5

5

Gemeenteraad

VN2021-036372 Ruimte en Duurzaamheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

ontvangen op het lokale deel. Bijvoorbeeld wordt aangegeven welke plannen in stadsdelen en buurgemeenten relevant zijn en dienen worden meegenomen, zoals het Toekomstplan Gaasperplas of de compenserende maatregelen voor natuur bij IJburg. De buurgemeenten Diemen en De Ronde Venen hebben reactie gegeven. Zij vragen hun bewoners goed te betrekken in het proces en om goede samenwerking. De input van de lokale procesgroepen is verwerkt in het aanvullend deel van het afwegingskader over lokale signalen. f. De uitkomsten van de online raadpleging (PWE) zijn op hoofdlijnen verwerkt. Amsterdam heeft tijdens de reflectiefase windenergie ervoor gekozen om met een nieuw instrument, een online raadpleging (volgens de methodiek Participatieve waarde evaluatie / PWE) een bredere dialoog over windenergie aan te gaan. Dit instrument is relatief nieuw en biedt de mogelijkheid écht grote groepen te betrekken bij een vraagstuk. De gemeente waardeert de inzet van Amsterdammers en andere deelnemers en bedankt allen voor hun waardevolle input! De uitkomsten van de online raadpleging zijn op hoofdlijnen opgenomen in paragraaf ‘2.1.3 Verschillende waarden in de stad’ van het afwegingskader. Het volledige rapport van de PWE is bijgevoegd (bijlage 2). Hieronder wordt kort de opzet en inzichten van de online raadpleging toegelicht.

De uitkomsten van de online raadpleging vormen basis voor vervolggesprekken met belanghebbenden en worden met name meegenomen in de uitwerking van de handreiking participatie, samenwerking en sturing. Opzet online raadpleging De online raadpleging stond van 4 november 2021 tot 5 december 2021 online. De uitnodiging om deel te nemen aan de online raadpleging is verspreid zodra de raadpleging online was in Amsterdam en de buurgemeenten, met intensievere werving rond de zoekgebieden windenergie. In bijlage 3 bevat een overzicht van ingezette communicatiekanalen en het bereik ervan. In totaal deden circa 5500 mensen mee, waarvan 4.453 mensen aan een open raadpleging en 982 deelnemers uit een internetpanel. Deze groep paneldeelnemers vormen de controle groep (op basis van random selectie). Deze groep vormt geen volledig representatieve steekproef van de gehele bevolking, maar de paneldeelnemers geven wel een duidelijke indicatie van hoe Amsterdammers die niet per se sterk betrokken zijn bij het onderwerp over de wenselijkheid van verschillende dimensies van de windambitie denken. Inzicht in achterliggen de waarden De online raadpleging geeft inzicht in overwegingen, waarden en zorgen die Amsterdammers en inwoners uit buurgemeenten belangrijk vinden in de besluitvorming rond windenergie. Tegelijk informeert een online raadpleging bewoners over een dilemma of afwegingsvraagstuk.

De Amsterdamse raadpleging bestond uit drie onderdelen: vragen over de windambitie van Amsterdam, vragen over prioriteiten binnen deze ambitie en een verdiepend deel. Daarbij is gewerkt met een prioritering van mogelijke eisen, die een bepaalde keuzepijn veroorzaakt. Dit leverde een bepaald ongemak bij de deelnemers op, wat inzicht geeft in de achterliggende waarden van deelnemers. Zowel de gemeente als ook het uitvoerend bureau Populytics kregen daardoor negatieve reacties of het verwijt manipulatief te zijn. Dit is echter deel van de methodiek, want in de raadpleging kon op twee momenten worden aangegeven of men het wel of niet eens is met de Amsterdamse ambitie. Een online raadpleging is daardoor niet te vergelijken met een draagvlakonderzoek en kan ook niet zo gebruikt worden. Genuanceerde perspectieven zichtbaar De analyse laat zien dat er meer en genuanceerde perspectieven zijn op windenergie in Amsterdam dan in het algemeen in de discussie te horen zijn. Binnen de drie hoofdgroepen die positief, neutraal of negatief tegenover windenergie in Amsterdam staan, zijn er verschillende subgroepen. Uit de online raadpleging blijkt ook dat voor een ruime meerderheid van de Amsterdammers gezondheid, verantwoordelijkheid, duurzaamheid, rechtvaardigheid en natuur/ landschap belangrijke thema’s

Gegenereerd: v1.5

6

Gemeenteraad

VN2021-036372 Ruimte en Duurzaamheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

zijn, maar dat de deelnemers soms heel anders denken over de concrete invulling van deze waarden en dat de groepen deze waarden anders prioriteren. Uit de analyse blijkt hoe deelnemers aan de enquête bepaalde waarden tegen elkaar afwegen. Dit kan gebruikt worden om te ontdekken in welke mate Amsterdammers verschillend of juist hetzelfde denken over verschillende dimensies die relevant zijn in de besluitvorming rond windenergie. Basis voor vervolggesprek De waarde van de raadpleging ligt met name daarin, dat de grote middengroep bereikt is en zichtbaar geworden is. De achterliggende analyse maakt meer nuance zichtbaar dan de gepolariseerde discussie. De kennis uit de raadpleging biedt mogelijkheid voor gesprek: onderling in de klankbordgroepen, en met de gemeente. De PWE geeft aan dat “waarden als gezondheid, duurzaamheid, landschap en natuur worden gedeeld”. Het gesprek kan gaan over welke keuzes of voorwaardes mogelijk zijn om oplossingen te vinden. Op moment dat vanuit waarden een gesprek aangegaan wordt kan een dialoog ontstaan waar verbinding op deze waarden wordt gezocht met begrip voor elkaars standpunten. Dit gesprek wordt gevoerd in de reflectiefase wind en vormen input voor de handreiking participatie, samenwerking en sturing. Naar verwachting wordt de handreiking afgerond in het voorjaar van 2022. De handreiking wordt vervolgens voorgelegd aan de raad.

Lering uit de raadpleging Met de online raadpleging is het gelukt om veel meer mensen te betrekken dan met traditionele participatie in fysieke zalen. Daarmee zijn ook groepen bereikt die normaliter niet bereikt waren. Echter zien we nog steeds dat het lastig is om mensen met een praktische (lagere) opleiding te bereiken en te betrekken. Dit is en blijft in álle participatietrajecten een aandachtspunt. Ook zijn er relatief weinig jongere deelnemers aan de raadpleging, ondanks dat het een online instrument betreft. g. De uitkomsten van het onderzoek naar de leefomgeving zijn op hoofdlijnen verwerkt in een lokaal deel “Deel 2: signalen per zoekgebied” Het onderzoek naar de leefomgeving met de methodiek Context Mapping is opgezet om meer inzicht te verkrijgen in specifieke aspecten per windzoekgebied. Context Mapping is een participatieve ontwerpmethode, die bestaat uit twee stappen: 1) het inzichtelijk maken van behoeften en waarden van mensen in relatie tot hun leefomgeving (hun buurt of plek die zij bezoeken), en welke invloed de komst van windmolens hierop kan hebben, en 2) het gezamenlijk in gesprek gaan over en bedenken van oplossingen. Op deze manier kan de ‘gebruikerscontext’ meegenomen worden in het gemeentelijk beleid over de plaatsing van windmolens. Stap 1 is nu afgerond en heeft geleid tot een rapport.

Relevante bevindingen uit het rapport zijn verwerkt in het afwegingskader – zie de paragrafen hieronder voor toelichting. Het volledige rapport is openbaar per 19 januari en te vinden op de website van de gemeente Amsterdam www.amsterdam.nl/windenergie . Stap 2 van de context methode is nog niet uitgevoerd. Het rapport wordt nog met de klankbordgroepen besproken, waarbij ook de deelnemers aan het onderzoek worden uitgenodigd. Hier kunnen ook de bevindingen gerelateerd aan proces aan de orde komen. Dit gesprek geeft aanknopingspunten voor de handreiking participatie, samenwerking en sturing. De gemeente waardeert de inzet van Amsterdammers en andere deelnemers die de tijd hebben genomen om het werkboek voor het onderzoek naar de leefomgeving in te vullen en bedankt allen voor hun waardevolle input! Opzet onderzoek naar de leefomgeving Tussen 3 november 2021 en 27 november 2021 zijn er 19 workshops georganiseerd in de zoekgebieden waarbij Amsterdammers en inwoners van buurgemeenten een werkboek over hun

Gegenereerd: v1.5

7

Gemeenteraad

VN2021-036372 Ruimte en Duurzaamheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

buurt en windmolens konden invullen. In totaal zijn er 259 werkboeken ingevuld. Voor het invullen van de Context Mapping werkboeken was geen voorbereiding, voorkennis of gevorderd Nederlands vereist. De methode is geschikt voor mensen die in eerste instantie niet de weg weten te vinden naar burgerparticipatie. Het uitnodigen voor deelname aan de workshops is gestart in week 43. De communicatie is getrapt georganiseerd, waardoor eerst ingezet wordt op het bereiken van mensen in en rond de zoekgebieden. Nadat er lokaal communicatiekanalen zijn ingezet, is er breder gecommuniceerd over de workshops. In bijlage 3 bevat een overzicht van ingezette communicatiekanalen en bereik wat betreft online raadpleging. Lokale elementen in kaart gebracht Het onderzoek heeft geleid tot een mogelijke clustering van thema’s en onderwerpen in de verschillende zoekgebieden. Op deze manier wordt aangegeven welke thema’s voor de bewoners nu en in de toekomst belangrijk en mogelijk worden beïnvloed door de komst van windmolens. Bijvoorbeeld het belang om lokaal groen te behouden en te beschermen. Tevens is in kaart gebracht welke gebieden voor bewoners belangrijk zijn en waarom. Deze fysieke kaarten zijn inzetbaar in vervolggesprekken.

Sociale cohesie Een duidelijke zorg die naar voren kwam vanuit het onderzoek naar de leefomgeving is de mogelijke komst van windmolens gevolgen kan hebben op de sociale cohesie in een buurt. Deelnemers vrezen voor de mogelijkheid dat er door de komst van windmolens waardedaling van woningen plaatsvindt of er gevolgen voor de gezondheid zijn. Dan zullen sommige mensen de mogelijkheden hebben om weg te trekken, maar andere mensen mogelijk niet. Dit heeft mogelijk invloed op de samenstelling van de buurt. Sociale cohesie is om die reden toegevoegd aan het afwegingskader (zie paragraaf 2.3). Sociale factoren Naast dat er zorgen over gezondheid en natuur worden benoemd blijkt dat de mogelijke komst van windturbines zorgen en vragen over onderliggende sociale dynamieken oproept. Bijvoorbeeld kunnen gedachten opgeroepen worden over de relatie tussen identiteit en landschap in Noord, het IJmeer en de Diemerscheg zijn, of over diversiteit en buurtcohesie in Zuidoost. Inzicht in deze onderliggende dynamiek kan de overheid helpen om lokaal aanwezige gedachten en wensen over sociale factoren mee te nemen in het proces rondom de energietransitie. Uniforme deelname De gemeente heeft zich ingespannen om met het leefomgevingsonderzoek een andere methodiek te gebruiken waarmee brede groepen deelnemers aangesproken kunnen worden.

De methode “context mapping” is voorzien van B1 taalniveau en er is rekening gehouden met laaggeletterdheid door veel gebruik te maken van plaatjes en minder met teksten. Ook de tekst van de uitnodiging om deel te nemen aan de “context mapping” is voorzien van B1 taalniveau. Sommige mensen die actief mee deden gaven de feedback de vraagstelling in het werkboek “infantiel” te vinden. Er is door de gemeente veel inspanning gedaan om mensen te bereiken, maar er is een verschil tussen mensen bereiken en mensen die actief mee gaan doen in het proces. Ondanks deze inspanningen zien we over het algemeen dat dezelfde type mensen meedoen aan de fysieke bijeenkomsten: >40 jaar; hoger opgeleid; wit. Diversiteit behoeft ook in het vervolgproces met fysieke bijeenkomsten nadrukkelijk aandacht. Ad 3) Kennis te nemen van het voornemen om een plan-MER voor de vastgestelde zoekgebieden windenergie uit de RES 1.0 op te stellen. Tijdens de reflectiefase is (onder meer) gebleken dat behoefte bestaat aan een helder kader voor initiatiefnemers en een goede onderbouwing van locaties op gemeenteniveau.

Gegenereerd: v1.5

8

Gemeenteraad

VN2021-036372 Ruimte en Duurzaamheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

Naast alle (milieu)onderzoeken die reeds zijn uitgevoerd kan een plan-MER voor de (nieuwe) zoekgebieden in Amsterdam zoals opgenomen in de RES 1.0 een meerwaarde bieden op gemeenteniveau. Het plan-MER wordt op minder hoog abstractieniveau uitgevoerd en de milieugevolgen van de verschillende beoogde locaties kunnen vergeleken worden zodat een locatiekeuze kan worden gemotiveerd. Dit kan helpen om keuzes of prioritering in gebieden onderling te maken. De gemeente geeft graag gehoor aan deze wens en zal de voorbereiding starten voor het opstellen van een plan-MER. De precieze vorm zal nog nader worden uitgewerkt. Ad 4) Kennis te nemen van de evaluatie van het participatieproces tot aan de RES 1.0 door de universiteit Leiden (bijlage 4), naar aanleiding van de moties 073 van het lid Kiliç inzake evaluatie en verbetering participatieproces en 043 van de leden Kreuger en Boomsma inzake evaluatie informatievoorziening. De gemeente Amsterdam heeft contact gezocht met Prof.dr.ir. Eee Cuppen van de Universiteit Leiden om deze evaluatie uit te voeren. Zij werkt daarbij samen met GovernEUR van de faculteit Bestuurskunde van de Erasmus Universiteit Rotterdam. De evaluatie gaat specifiek over de periode van voorjaar 2019 tot zomer 2021 (tot aan vaststelling RES 1.0), en betreft dus niet de reflectiefase.

De onderzoekers maken in hun onderzoek gebruik van een analysekader gebaseerd op de randvoorwaarden voor goede participatie uit het rapport ‘Betrokken bij Klimaat’ (opgesteld door commissie Brenninkmeijer, 2021). De onderzoekers concluderen dat op verschillende manieren en momenten een rijkheid aan informatie is verstrekt waarbij alle informatie, verslagen en antwoorden op vragen openbaar waren en uitgebreid gecommuniceerd is. Echter benoemen de onderzoekers ook dat de informatievoorziening geen garantie voor bewustzijn en betrokkenheid is. Zij trekken de conclusie dat er ruime informatievoorziening is geweest, maar dat deze informatievoorziening sec niet sterk bepalend is geweest voor het verloop van het participatieproces. Belangrijker dan de informatievoorziening waren de keuzes rond het RES participatieproces. De onderzoekers concluderen dat het participatieproces door de gemeente uitvoerig is georganiseerd en ondersteund. Echter, het proces was georganiseerd vanuit de gemeentelijke logica, die niet overeenkwam met de logica van de participanten. Gemeente en participanten zaten - figuurlijk gesproken - in een andere film.

De onderzoekers zien een aantal oorzaken voor deze scheiding van films: • Vroege maar bepalende keuzes door de gemeente zoals een uitgangspunt van 50MW in de Routekaart Klimaatneutraal in 2019, • De benadering van de windopgave als technische opgave met maximaal groot gedefinieerde zoekgebieden, • In de praktijk een beperkte invulling van participatie als ‘consultatie’, • Vakkundig verzet door protestgroepen gericht op polarisatie, • Verschillende opvattingen over draagvlak bij de gemeente en mensen in de windzoekgebieden, • Een aanpak van de gemeente die strategische, tactische en operationele keuzes maakt die de scheiding van films versterkt heeft. De onderzoekers concluderen dan ook dat het participatieproces over windturbines in Amsterdam tot conflict heeft geleid. Echter stellen de onderzoekers ook dat het conflict geen reden is om te spreken van ‘mislukte’ participatie. Weerstand is ook participatie en is zeker bij windturbines te verwachten. Als slotconclusie geven de onderzoekers aan, dat ondanks een participatieproces waar zeker kanttekeningen bij te zetten zijn, maar dat ook stevig, en met verschillende kwaliteiten is opgezet,

Gegenereerd: v1.5

9

Gemeenteraad

VN2021-036372 Ruimte en Duurzaamheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

een groot deel van de participatiedoelen (zoals geformuleerd door commissie Brenninkmeijer), tot de zomer van 2021 niet behaald is. Voor het vervolg bieden de onderzoekers een drietal richtingen voor het Amsterdamse participatieproces en algemene lessen aan voor participatie aan. De gemeente kan ervoor kiezen: 1. het huidige proces te vervolgen waarin de gemeente en deelnemers niet nader tot elkaar komen en de polarisatie in stand blijft; 2. een nieuwe fase starten, zoals bijvoorbeeld de reflectiefase, om daar in gesprek te gaan en in te zetten op depolarisatie, of; 3. een nieuw project starten, zoals het gesprek starten op specifieke locaties voor windturbines – zie bijvoorbeeld Noorder-IJplas & Cornelis Douwesterrein, waar gewerkt wordt met een concreet initiatief en er meer duidelijkheid ontstaat over de werkelijke effecten. Op basis van de analyse en observaties komen de onderzoekers tot slot tot een aantal algemene lessen voor volgende participatieprocessen: • Zorg dat er iets te kiezen is in een participatieproces. • Wees helder over de definitie van draagvlak. • Benoem expliciet en genereus hoe het participatieproces heeft bijgedragen aan beleidswijzigingen of -concretisering. • Zorg vroegtijdig en actief dat de volle diversiteit aan perspectieven en belangen aanwezig is. • Zorg dat het voor alle stakeholders belangrijk is en blijft om deel te nemen.

• Wees voorbereid op snelle polarisatie. Financiële onderbouwing Conclusie

De genoemde beslispunten in de voordracht hebben geen financiële consequenties. Geheimhouding

N.v.t.

Welke stukken treft u aan

Gegenereerd: v1.5

10

Gemeenteraad

VN2021-036372 Ruimte en Duurzaamheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

Meegestuurd

Registratienr.

Naam

AD2022-007243

Bijlage 1_Afwegingskader Signalen uit de stad DEFINITIEF.pdf (pdf)

AD2022-007245

Bijlage 2_Rapport Online Raadpleging PWE Amsterdammers denken mee.pdf (pdf)

AD2022-007244

Bijlage 3_Overzicht communicatie PWE en Context Mapping.pdf (pdf)

AD2022-007246

Bijlage 4_Evaluatie participatieproces RES Amsterdam_def.pdf (pdf)

AD2021-138559

Gemeenteraad Voordracht (pdf)

AD2022-007247

Raadsbrief Afwegingskader reflectiefase.pdf (pdf)

Registratienr.

Naam

Ter Inzage

Behandelend ambtenaar (naam, telefoonnummer en e-mailadres)

Ruimte en Duurzaamheid; Juliane Kürschner, j.kurschner@amsterdam.nl, 0651408185 Caroline van der Kooi, c.van.der.kooi@amsterdam.nl, 0612872275

Gegenereerd: v1.5

11