Gemeenteraad Voordracht

RAAD

VN2025-012646 griffie andreas 2

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 17 september 2025 Van Datum Portefeuille Agendapunt

De leden 18 maart 2025 Openbare Orde en Veiligheid (2) A30 Onderwerp

Instemmen met het initiatiefvoorstel Kinderen Veilig Online: Amsterdam gaat het doen van het lid Abdi en kennisnemen van de bestuurlijke reactie De gemeenteraad van Amsterdam besluit

gezien het initiatiefvoorstel Kinderen veilig online: Amsterdam gaat het doen van het lid Abdi van 18 maart 2025; mede gezien de behandeling van het initiatiefvoorstel in de raadscommissie AZ van 11 september 2025; 1) In te stemmen met genoemd initiatiefvoorstel; 2) het college van burgemeester en wethouders te verzoeken: 2.1 het bestaande beleid versterken met een programma 'Kinderen Veilig Online'. Betrek in dit programma in ieder geval: i) het faciliteren en ondersteunen van ideële en collectieve juridische acties tegen platforms en websites die de rechten van kinderen online ondermijnen; ii) het ontwikkelen van een Amsterdams advies voor ouders en opvoeders over de risico’s en gevaren van schermgebruik en sociale media.

Dit advies te verspreiden door middel van campagnes en te borgen in consultatiebureaus, Ouder- en Kind Teams en huisartsenpraktijken; iii) het ontwikkelen van een toolkit voor ouders en opvoeders zodat zij toegang hebben tot de juiste informatie (Kijkwijzer), het goede gesprek kunnen voeren met hun kinderen en jongeren over de online leefwereld en weten waar zij terechtkunnen als er incidenten zich afspelen in de online leefwereld; iv) het stimuleren van lotgenotengroepen voor kinderen en jongeren over de online leefwereld; v) het opzetten van een Amsterdamse campagne gericht op ouders, opvoeders, kinderen, jongeren en professionals over het afraden van sociale media gebruik onder 13 jaar; vi) het verkennen van de mogelijkheden van het inrichten van schermvrije zones rondom scholen; vii) de mogelijkheid te verkennen of de lopende pilot met een laagdrempelige meldvoorziening, die gericht is op het sneller verwijderen van strafbare, onrechtmatige en/of onwenselijke online content, geïntensiveerd en doorontwikkeld kan worden tot een app; viii) de mogelijkheden voor gemeente Amsterdam om innovaties te stimuleren en te faciliteren die bijdragen aan de bescherming en weerbaarheid van kinderen online; 2.2 in de APV aan artikel 4.10.3 'Reclame is niet toelaatbaar als deze naar het oordeel van het College' toe te voegen;

RAAD

VN2025-012646 griffie andreas 2

ix) promotionele doeleinden heeft voor het gebruik van tieneraccounts en sociale media door kinderen onder 13 jaar; 2.3 een ‘Kinderen Veilig Online’ samenwerkingscoalitie op te richten. In deze coalitie moet in ieder geval verkend worden: x) een Amsterdamse lobbyagenda, samen met andere grote steden, op te richten gericht op zowel Den Haag en Brussel met als doel om de online leefwereld van kinderen en jongeren veiliger, autonomer en beter te maken; xi) een internationale conferentie te organiseren in Amsterdam, inclusief samenwerking met o.a. Cities of Coalition for Digital Rights en Eurocities gericht op de online veiligheid van kinderen en jongeren; 3) kennis te nemen van de bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel. Wettelijke grondslag

artikel 147a, lid 1 van de Gemeentewet Initiatiefvoorstel

Inleiding Sociale media worden vaak bejubeld als een plek waarin jongeren op een vrije manier zich kunnen uitdrukken, experimenteren, in contact staan en leren over elkaar en over de wereld. Kinderen vertellen mij hoe fijn en leuk het is om online filmpjes te bekijken, informatie uit te wisselen, nieuwe vriendschappen te ontwikkelen, gemeenschappen te zoeken waar je je bij kan aansluiten en het gevoel te hebben dat je nooit iets mist. Je kunt ook ‘iemand’ worden, geld verdienen met je hobby's en in contact staan met de hele wereld. Vanuit de wetenschap is het moeilijk om de effecten van sociale mediagebruik op jongeren, in zowel positieve als negatieve zin, te isoleren, maar één ding is duidelijk: de populariteit en het gebruik van sociale media is explosief gegroeid. Onderzoek laat zien dat jongeren tussen de 13 en 16 jaar gemiddeld vier uur per dag besteden aan het kijken van TV-series via platforms zoals Netflix en YouTube, en aan computeren en gamen via kanalen als Discord.[1] Daarnaast zijn ze gemiddeld tweeënhalf uur per dag actief op sociale media, waar ze zich vermaken op TikTok, chatten met vrienden via Snapchat, communiceren met hun ouders op WhatsApp, of hun dagelijks leven delen op Instagram en BeReal.

Deze cijfers laten een duidelijke trend zien: jongeren brengen een significant deel van hun tijd online door, veel meer dan aan activiteiten zoals buitenspelen, muziek maken, sporten, of lezen. De vermenging van de online leefwereld met hun fysieke leefwereld zal met de razendsnelle ontwikkelingen van kunstmatige intelligentie (AI) en virtual reality alleen maar verder toenemen. Dit forse gebruik van sociale media roept echter ook vragen op. Een van de belangrijkste vragen die vaker aan bod is geweest in zowel de wetenschap als in de politiek: wat doet het met de mentale welzijn van kinderen en jongeren? Welke impact heeft het op hun hersenen en ontwikkeling? Worden ze gelukkiger of ongelukkiger door het gebruik van sociale media? Echter, door mijn raadswerk ben ik er doordrongen van geraakt dat een nog belangrijkere vraag niet vaak genoeg gesteld wordt in de wetenschap en niet in de politiek: is de online leefwereld veilig genoeg

2 Gegenereerd: v1.11

VN2025-012646 griffie andreas 2

RAAD voor kinderen en jongeren? Wat voor impact heeft sociale media op de veiligheid van kinderen en jongeren? Welke kinderen en jongeren zijn hiervoor het meest kwetsbaar? Of het nu gaat om het toenemende aantal steekincidenten onder jongeren[2], de stijging in het aantal hulpvragen bij de Kindertelefoon[3] en de explosieve toename in het aantal adviesvragen bij Offlimits[4] rondom online bedreigingen, sextortion (e.g. afpersing door middel van naaktbeelden), de toename van het aantal meldingen op scholen van geweld en zedendelicten[5], diverse alarmerende signalen wijzen op een harde conclusie: de online leefwereld is niet veilig voor jongeren. Daarom besloot ik om in gesprek te gaan met de kinderen en jongeren in onze stad. Ik wilde hun ervaringen, wensen en zorgen begrijpen als volksvertegenwoordiger. Ik heb uitvoerig met kinderen in onze stad gesproken, zo sprak ik met 80 kinderen van 12 en 13 jaar. Dit deed ik aan de hand van een vragenlijst en verdiepende gesprekken in de klas. Dit resulteerde in mijn onderzoek ‘Aan de andere kant van het scherm’.[6] Hieruit kwam een zorgelijke werkelijkheid naar voren: de online leefwereld is momenteel (extreem) onveilig voor jongeren. Vrijwel elke jongere die ik sprak, had ervaring met een situatie, incident of een beeld waarvan wij als samenleving zeggen: dat is gevaarlijk, onveilig of onwenselijk.

Tegelijkertijd worden ouders, opvoeders, scholen, docenten, hulpverlening en politie in toenemende mate geconfronteerd met de steeds complexere taak om kinderen online te beschermen en veilig te houden. Uit eerdere onderzoeken blijkt dat het merendeel van ouders zorgen heeft over de online veiligheid van hun kind[7] en worstelt met de opvoeding hieromtrent[8]. Zo vinden ouders het moeilijk om grenzen te stellen. Ouders zijn niet bekend met de online leefwereld van hun kind en vragen onvoldoende door wat ze daar doen of zien. Dit leidt soms tot controledrang en inbreuk op hun autonomie. Kinderen geven aan dat het soms krom voelt, omdat hun ouders vaak ook te teveel op hun telefoon en sociale media zitten.[9] Het huidige gebrek aan normen en richtlijnen zorgt ervoor dat er een ‘opvoedkundig vacuüm’ ontstaat die verder bijdraagt aan het ondermijnen van de belangen en rechten van een kind. Na maanden onderzoek en gesprekken met diverse kinderen, ouders, opvoeders, professionals en experts ben ik tot de conclusie gekomen dat we als gemeente Amsterdam zo snel mogelijk in actie moeten komen. De online leefwereld voor kinderen is niet alleen (extreem) onveilig. Het is de nieuwe ongelijkmaker in onze samenleving. Vooral kinderen die zich al in een (zeer) kwetsbare positie bevinden, worden onevenredig hard geraakt door de onveiligheid in de online leefwereld.

Er is sprake van een onzichtbare tweedeling die bij mij een sterk gevoel van urgentie heeft losgemaakt dat we als stad alles op alles moeten zetten om dit tij te keren. Het is namelijk duidelijk dat zonder drastische veranderingen en transparantie vanuit deze bedrijven de online leefwereld onveilig zal blijven voor kinderen. Helaas ondernemen de grote platforms momenteel weinig tot geen actie om de online leefwereld veiliger en beter in te richten voor kinderen. Zij lijken vooral gedreven te worden door commerciële belangen die haaks staan op de belangen en rechten van kinderen. Dit is alleen maar zichtbaarder geworden sinds de verkiezingen van Donald Trump als President van de Verenigde Staten.

3 Gegenereerd: v1.11

RAAD

VN2025-012646 griffie andreas 2

Een goed voorbeeld is de recente koerswijziging van Meta (o.a. Instagram en Facebook) om contentmoderatie verder te versoepelen en de samenwerking met factcheckers te beëindigen.[10] Eerder kondigde TikTok een reorganisatie aan om contentmoderatie zoveel mogelijk door AI te laten doen, terwijl de huidige combinatie met AI en menselijke interventie niet heeft voorkomen dat gevaarlijke en zeer schadelijke content op haar platform belandt. [11] De huidige (geo-)politieke ontwikkelingen tonen haarscherp aan waarom het niet goed genoeg is om als overheid alleen op te roepen dat deze bedrijven hun verantwoordelijkheid moeten nemen en onze wetten moeten naleven. Volgens het VN-Kinderrechtenverdrag heeft de overheid het recht en de verantwoordelijkheid om een kind, al dan niet preventief, te beschermen.[12] Dit betekent ook duidelijke voorwaarden scheppen in het beschermen van kinderrechten bij het handelen van niet-statelijke actoren, zoals de grote platforms. Van ouders en opvoeders wordt ondertussen verwacht dat zij de belangen van hun kind zien als allereerste zorg. Ook hierin is het de recht en verantwoordelijkheid van de overheid om ouders te ondersteunen. Ik ben ervan overtuigd dat we ervoor moeten zorgen dat alle kinderen en jongeren zich veilig voelen en veilig kunnen opgroeien in onze stad, ongeacht of dit zich afspeelt in de online of fysieke leefwereld.

Onderstaand initiatiefvoorstel biedt richting hoe we dit kunnen doen, omdat niks doen op lokaal niveau geen optie is. De meest kwetsbare kinderen in onze stad mogen nooit het kind van de rekening worden. Dit initiatiefvoorstel bevat vier hoofdpijlers die samen een programma 'Kinderen Veilig Online' vormen. In het eerste hoofdstuk stel ik voor dat Amsterdam een unieke rol pakt door het faciliteren van ideële en collectieve juridische acties tegen platforms die systematisch de rechten van kinderen ondermijnen. Deze acties zijn essentieel voor effectieve rechtsbescherming en geven een belangrijk signaal af aan slachtoffers: jouw rechten doen ertoe, ook online. Het tweede hoofdstuk richt zich op het normeren, onderwijzen en ondersteunen van ouders, opvoeders en professionals. Door een duidelijk, op wetenschap gebaseerd advies te formuleren, een praktische toolkit te ontwikkelen, lotgenotengroepen te stimuleren, en het afraden van sociale media onder 13 jaar, bieden we houvast aan iedereen die betrokken is bij de opvoeding van kinderen. We willen dit versterken door schermvrije zones rondom scholen in te voeren, in lijn met het succesvolle mobieltjesverbod. Daarnaast willen we reclameverbod in de openbare ruimte voor reclames die het gebruik van tieneraccounts en sociale media onder 13 jaar aanmoedigen.

In het derde hoofdstuk pleit ik voor het intensiveren en doorontwikkelen van de pilot met Helpwanted tot een laagdrempelige app die standaard op elke mobiele telefoon beschikbaar is. Deze meldvoorziening is cruciaal voor het direct bieden van hulp aan kinderen, ouders en opvoeders. Het vierde hoofdstuk omvat zowel het stimuleren van ethische en kindvriendelijke technologie als het oprichten van een brede samenwerkingscoalitie met een concrete lobbyagenda richting Den Haag en Brussel. Ik ben ervan overtuigd dat Amsterdam met deze vier pijlers een voortrekkersrol kan spelen in het veiliger maken van de online leefwereld van kinderen. Door lokaal te handelen en (inter)nationaal samen te werken, kunnen we ervoor zorgen dat alle kinderen in onze stad veilig kunnen opgroeien, zowel in de fysieke als in de online leefwereld. Het is onze verantwoordelijkheid om nu te handelen, omdat niks doen op lokaal niveau geen optie is. 1. Van individuele slachtoffers naar collectieve actie: Amsterdam versus Big Tech

4 Gegenereerd: v1.11

VN2025-012646 griffie andreas 2

RAAD Het is de primaire taak van de overheid om burgers te beschermen. Op dit moment zien we dat de landelijke overheid, toezichthouders en het openbaar ministerie hier onvoldoende invulling aan geven als het gaat om het borgen van de rechten van kinderen en jongeren in de online leefwereld. Dat is niet alleen een pijnlijke constatering voor de slachtoffers. Het tast ook het rechtvaardigheidsgevoel aan van burgers. Uit de gesprekken die ik heb gevoerd met kinderen, slachtoffers en daders, blijkt dat zij een totaal gebrek aan aanwezigheid van de overheid of hulpverleners in de online leefwereld ervaren. Hierdoor ontstaat bij hen op zeer vroege leeftijd een hardnekkig narratief: wanneer er iets gebeurt in de online leefwereld, is dit feitelijk niet strafbaar of illegaal. Slachtoffers en daders ervaren de online leefwereld als het Wilde Westen waar alles kan en mag gebeuren. Kinderen leren op dit moment: je moet het vooral zelf onderling oplossen, en anders geldt in het ergste geval het recht van de sterkste. Wij geloven dat het belangrijk is dat kinderen zien én ervaren dat strafbaar of illegaal handelen door wie dan ook wel degelijk consequenties heeft. Hiervoor hebben ze een overheid nodig die handelt als hun rechten geschonden worden.

Voor veel slachtoffers is het ingewikkeld om zelf een rechtszaak te starten tegen machtige technologiebedrijven of seriële daders omdat ze vaak over onvoldoende kennis, expertise of financiële middelen beschikken. Vanwege deze drie punten: namelijk de afwezigheid van de overheid in de online leefwereld, het gebrek aan zichtbare rechtshandhaving en de moeilijke toegang tot de rechter voor individuele slachtoffers, is het belangrijk om kinderen hierin pro-actief te ondersteunen, zodat ze schendingen van hun rechten in de online leefwereld aan de orde kunnen stellen. De PvdA is van mening dat de gemeente Amsterdam een unieke kans – en de verantwoordelijkheid draagt – om op te treden als aanjager van ideële en collectieve acties tegen platforms, websites die op systematische wijze de rechten van kinderen online ondermijnen. In Nederland kunnen stichtingen en verenigingen naar de civiele rechter om collectieve actie, algemene belangenactie of groepsactie te voeren. De wet afwikkeling massaschade collectieve actie (Wamca)[13] maakt collectieve schadevergoedingsacties mogelijk. Een ideële actie heeft als doel om een gedragsverandering, of de bescherming van grond- en mensenrechten af te dwingen. Dit soort ideële en collectieve acties zijn essentieel voor een effectieve en efficiënte rechtsbescherming.

Waar burgers als individuen vaak over onvoldoende belang, onvoldoende expertise en onvoldoende financiële middelen beschikken om alleen een rechtszaak te starten, voorziet de collectieve actie in een effectief middel waarmee gebundelde belangen kunnen worden behartigd. Hierdoor wordt de toegang tot de rechter en individuele rechtsbescherming verbeterd. Het voeren van ideële acties bevordert daarnaast een efficiënte rechtsbescherming en komt de rechtseconomie ten goede doordat één gezamenlijke rechtszaak de plaats inneemt van vele individuele rechtszaken. Collectieve acties kunnen succesvol zijn in het afdwingen van rechtshandhaving en het stellen van normen. Zo hebben in Frankrijk zeven families de stap genomen om TikTok juridisch aan te pakken[14], omdat het platform de bescherming van kinderen niet waarborgt en schadelijke content stimuleert door middel van haar algoritmes. Deze rechtszaak is niet alleen bedoeld om gerechtigheid te krijgen voor individuele gevallen, maar vooral om een systeemverandering af te dwingen.

5 Gegenereerd: v1.11

VN2025-012646 griffie andreas 2

RAAD Soortgelijke successen zijn ook in Nederland geboekt mede op het initiatief van Offlimits, onlangs door de Stichting Stop Banga Banga lijsten en hun handhavingsverzoek richting Telegram[15], of de eerdere zaak aangespannen door de Stichting Stop Online Shaming tegen de exploitant van de website vagina.nl[16]. Bij alle zaken was er ondersteuning vanuit het Fonds Slachtofferhulp. Amsterdam kan een vergelijkbare rol spelen: niet door als gemeente zelf te procederen, maar door een platform te creëren en faciliteren in de vorm van een coalitie die samenwerking bevordert tussen slachtoffers, maatschappelijke organisaties, advocaten en onderzoekers om een onderbouwde en collectieve actie te starten. Daarnaast kan de gemeente zo’n collectieve actie verder ondersteunen door middel van haar netwerk, expertise en middelen. Hiermee geef je als gemeente ook een heel belangrijk signaal af aan alle slachtoffers in onze stad: jouw rechten doen ertoe, ook in de online wereld. We zullen als stad alles aangrijpen om systeemverandering af te dwingen voor een veiligere en betere online leefwereld voor kinderen en jongeren. 2. Opvoeden in de online leefwereld: tools, kennis en ondersteuning voor Amsterdamse gezinnen Op dit moment ontbreken er concrete en breed gedragen landelijke richtlijnen over het gebruik van sociale media door kinderen.

Hoewel er steeds meer onderzoek[17] verschijnt over de mogelijke effecten van sociale media op de mentale gezondheid, slaap en concentratie, is er geen eenduidig beleid dat ouders, opvoeders, professionals houvast biedt. In meerdere landen hebben overheden ervoor gekozen om niet hierop te wachten. Zij hebben hun publieke gezondheidsorganisaties de opdracht gegeven om duidelijke aanbevelingen te doen aan ouders, opvoeders en professionals met als doel de fysieke en mentale gezondheid te beschermen en te stimuleren dat kinderen op basis van de meest recente wetenschappelijke inzichten gebruikmaken van sociale media. Zo hanteren Frankrijk[18], Australië[19] en Verenigd Koninkrijk[20] een leeftijdsgebonden benadering met als uitgangspunt dat kinderen en jongeren gradueel geïntroduceerd moeten worden in de online leefwereld. De PvdA vindt het van cruciaal belang dat Amsterdam een duidelijk, op wetenschap gebaseerd en breedgedragen advies formuleert dat ouders, opvoeders en professionals houvast moet bieden over scherm- en sociale mediagebruik. Dit moet een fasering van scherm- en sociale media gebruik introduceren gebaseerd op de leeftijd en ontwikkeling van een kind, rekening houdend met de kwetsbaarheid van de omgeving van een kind.

Zo’n leeftijdsgebonden benadering moet voorkomen dat kinderen te vroeg worden blootgesteld aan schadelijke online omgevingen en ervoor zorgen dat ze tijdig vaardigheden ontwikkelen om op een veilige en bewuste manier met sociale media om te gaan. Een goed startpunt is een opdracht verlenen aan de GGD in samenwerking met relevante kennisinstellingen. Het is belangrijk om hierin kinderen, ouders en opvoeders te betrekken. Vervolgens moet dit geborgd worden in de werkwijze van consultatiebureaus, Ouder- en Kind Teams (hierna: OKTs) en huisartsenpraktijken. Hiermee dek je meerdere leeftijdsgroepen en maak je duidelijk dat de online leefwereld vanaf dag 1 een belangrijk onderdeel is in de opvoeding en ontwikkeling van een kind. Het gaat niet alleen om kennis, maar ook om wie de kennis overdraagt en vertrouwen. Dit zijn plekken die vertrouwd worden door Amsterdammers en waar doorgaans professionals de tijd hebben om een langdurige relatie mee op te bouwen.

6 Gegenereerd: v1.11

VN2025-012646 griffie andreas 2

RAAD Uit eerdere gesprekken die ik heb gevoerd met professionals blijkt dat omgang met en advisering over de online leefwereld van kinderen een van de belangrijkste hulpvragen is van ouders en opvoeders. Ze moeten hierin veel meer ondersteund worden. Het is van belang dat er meer tools en trainingen komen die specifiek gericht zijn op en aangeboden worden aan ouders en opvoeders. Deze moeten vooral praktische handvatten bieden: hoe voer je een goed gesprek met kinderen, en waar kun je terecht als zich incidenten voordoen. Verder hebben ouders en opvoeders ook behoefte aan betrouwbare informatie. Ze vinden het belangrijk om te weten wat er voorkomt in een film, serie, programma of video voordat ze gaan kijken met hun kind. Dit geldt ook voor het gedragsontwerp van een videogame. De gemeente Amsterdam kan een zogeheten Kijkwijzer ontwikkelen samen met onderzoekers, ouders en beleidsmakers. Daarom stelt de PvdA voor dat de gemeente een toolkit ontwikkelt die beschikbaar is voor alle ouders en opvoeders in de stad, zowel in de online als fysieke leefwereld. Deze toolkit moet ouders en opvoeders helpen bij het tijdig signaleren van online risico’s, het leren van vaardigheden en ze toegang verlenen tot betrouwbare informatie. Denk bijvoorbeeld aan concrete tips en gesprekskaarten of praktische hulpmiddelen voor ouderlijk toezicht en het instellen van een gezonde schermtijd.

Daarnaast blijkt uit de gesprekken die ik gevoerd heb met kinderen, ouders en opvoeders dat er veel behoefte is aan meer veilige plekken in de stad waarin je van elkaar kunt leren en elkaar kunt ondersteunen door het delen van ervaringen in de online leefwereld. Uit mijn gesprekken met kinderen kwam ook naar voren dat kinderen verschillende drempels ervaren om het gesprek te voeren met bekenden uit de klas vanwege schaamte of angst voor de consequenties, terwijl ouders ook worstelen over hoe invulling te geven aan het ouderschap. Hiermee worden deze gesprekken onvoldoende gevoerd. Daarom wil de PvdA lotgenotengroepen stimuleren in onze stad om zo kinderen, ouders en opvoeders beter te ondersteunen. Een veilige online leefwereld van kinderen is immers geen individuele verantwoordelijkheid, maar een collectief fenomeen waarin we als Amsterdammers gezamenlijk in moeten optrekken. Ook willen we graag ouders, opvoeders en professionals, die onder enorme druk vanuit de online leefwereld voor een moeilijke opgave staan, op alle mogelijke manieren helpen om ervoor te zorgen dat kinderen veilig en gezond zijn, en zich goed kunnen ontwikkelen. Uit gesprekken met ouders, opvoeders en professionals komt veel naar voren dat zij zich vaak onzeker en handelingsverlegen voelen als het gaat om het sociale mediagebruik van kinderen.

Het is lastig om duidelijke grenzen te stellen door ‘nee’ te zeggen als een klasgenootje of buurmeisje of jongen het wél mag. Een duidelijke norm rondom sociale mediagebruik kan hierbij helpen. Daarom pleiten we als PvdA voor het afraden van sociale media, zoals het nu is ingericht, onder 13 jaar voor kinderen in onze stad. Dit moet vorm krijgen middels een grootschalige bewustwordingscampagne. Hiermee sluiten we aan op de leefwereld van kinderen en ouderen, en de huidige leeftijdsgrenzen van het merendeel van de platforms. We kunnen sociale media niet verbieden, maar we hebben wel te zorgen voor een veilige, op leeftijd geënte ervaring.

7 Gegenereerd: v1.11

RAAD

VN2025-012646 griffie andreas 2

In Nederland is de leeftijd van 12 tot 13 jaar een cruciale fase voor de leeftijd van kinderen, omdat ze dan de overgang maken van de basisschool naar de middelbare school. Deze overgang brengt aanzienlijke veranderingen met zich mee op zowel academisch als sociaal-economisch gebied. Denk aan een nieuwe schoolomgeving, het schooladvies, maar ook nieuwe vrienden moeten maken en vaak ook het begin van de puberteit. Uit diverse onderzoeken[21] blijkt dat deze overgang cruciaal is voor de ontwikkeling en welzijn van kinderen. Kinderen voelen zich vaak onzeker, kwetsbaar en zijn zoekende. Ze ervaren dan vaak ook prestatiedruk. Het afraden van sociale media onder 13 jaar houdt rekening met deze overgang en voor veel ouders, opvoeders en professionals een logisch moment om het gesprek te voeren met een kind. Daarnaast sluit dit ook aan op de huidige leeftijdsgrenzen die platforms hanteren. Het stellen van een duidelijke norm brengt rust bij ouders, opvoeders, professionals én kinderen. Eerder heeft mijn collega Igor Runderkamp samen met Diederik Boomsma (voormalig CDA-raadslid) en Sheher Khan (DENK) een motie[22] ingebracht om een symposium te organiseren over het verbieden van mobieltjes op school. Hierna volgden gauw landelijke richtlijnen waardoor er sinds 1 januari 2024 een mobieltjesverbod op scholen van kracht is. De resultaten sinds het verbod zijn ronduit positief.

Scholen rapporteren een betere concentratie[23] in de klas, minder afleiding en meer sociale interactie tussen leerlingen.[24] Dit sluit aan bij eerder onderzoek[25] dat aantoont dat de aanwezigheid van smartphones, zelfs als ze niet actief worden gebruikt, een negatieve invloed kunnen hebben op cognitieve prestaties en de aandachtsspanne. Dit toont aan dat duidelijke richtlijnen over het schermgebruik daadwerkelijk positieve impact hebben. Daarom wil de PvdA het positieve effect van het mobieltjesverbod verbreden door schermvrije zones in te voeren rondom scholen. Hiermee wordt de schoolomgeving een plek van rust en sociale interactie en helpt het ouders, opvoeders en docenten over het maken van goede afspraken rondom scherm- en sociale media gebruik. Het bevestigt bovendien de norm die we willen stellen als stad rondom sociale mediagebruik onder kinderen. Uit onderzoek[26] blijkt dat veel jongeren gevoelig zijn voor kindermarketing zowel in de online als fysieke ruimte. Bijna de helft van alle kinderen geven aan dat zij verleid worden door reclames over het maken van (ongezonde) keuzes. In Nederland is het niet toegestaan om reclame te richten op kinderen, waardoor zij op de een of andere manier worden misleid over de mogelijkheid en eigenschappen van het aangeboden product. Reclame-uitingen mogen kinderen geen morele of fysieke schade aandoen.

Daar is geen wet voor of controle op, maar er zijn wel afspraken hierover gemaakt met bedrijven in de Nederlandse Reclamecode[27]. Deze code wordt slecht nageleefd op sociale media en er is weinig handhaving in de online leefwereld. Dit geldt ook als het gaat om misleidend reclame vanuit sociale media platforms zelf gericht op kinderen in de fysieke leefwereld. Zo heeft Meta bijvoorbeeld recent ‘Tieneraccounts’ gelanceerd. Dit zijn een reeks instellingen die kinderen online beter zou moeten beschermen. Uit onderzoek van de Consumentenbond[28] blijkt echter dat deze ‘automatische bescherming’ vooral schijnveiligheid biedt en hierdoor kinderen, ouders en opvoeders actief misleidt.

8 Gegenereerd: v1.11

RAAD

VN2025-012646 griffie andreas 2

Daarom wil de PvdA dat de gemeente Amsterdam de mogelijkheden voor een reclameverbod in de openbare ruimte onderzoekt voor reclames die het gebruik van tieneraccounts en sociale media onder 13 jaar aanmoedigen. Hiermee ondersteun je ook de naleving van de huidige Nederlandse Reclame Code die expliciet stelt dat misleidend reclame gericht op minderjarigen niet toegestaan is. Bovendien bevestigen we hiermee opnieuw de norm die we hebben als stad. 3. De pilot met Helpwanted te intensiveren en doorontwikkelen tot een app Eerder heeft de raad ingestemd met de motie Abdi c.s. voor het inrichten van een laagdrempelige meldvoorziening voor de verwijdering van strafbare, onrechtmatige en/of onwenselijke online content. Sinds 1 oktober 2024 is de pilot van start gegaan met het bestaand landelijk meldpunt Helpwanted, dat onderdeel is van Offlimits.[29] Offlimits is een gerenommeerd expertisecentrum dat zich richt op bewustwording, preventief aanbod en (praktische) hulp aan slachtoffers en plegers, waaronder het verwijderen van illegaal beeldmateriaal. De anonieme hulplijn Helpwanted is 7 dagen per week bereikbaar via chat en telefoon. Jongeren kunnen bij Helpwanted terecht voor advies en ondersteuning, maar ook ouders, docenten, omstanders en andere professionals kunnen Helpwanted benaderen met vragen of zorgen.

Het werkt dus niet alleen preventief, maar kan ook helpen als er een incident zich heeft afgespeeld in de online leefwereld. Als Nederlandse trusted flagger, kan Helpwanted helpen bij het verwijderen van strafbare content. Daarnaast kan Helpwanted snel doorverwijzen naar passende hulpinstanties, zoals de politie, het Centrum Seksueel Geweld, 113 of lokale hulpverleningsorganisaties. De PvdA vindt het van belang dat kinderen op een laagdrempelige wijze incidenten in de online leefwereld op een veilige manier kunnen melden en dat ze direct hierbij geholpen worden door een onafhankelijke partij. De eerste resultaten uit de piot zijn in lijn met landelijke trends omtrent adviesaanvragen. Zo blijk dat één op de vijf melders hulp zocht voor bedreigingen en afpersingen door middel van naaktbeelden (sextortion). De meeste doorverwijzingen vanuit Helpwanted gaan naar de politie, het Centrum Seksueel Geweld en Fier. Daarnaast lijkt uit de eerste resultaten dat er meer vrouwen zich melden dan landelijk en dat het platform waarvoor de meeste meldingen binnenkomen Snapchat is, terwijl dit landelijk Instagram is. De bekendheid van Helpwanted is nog onvoldoende onder kinderen, ouders en opvoeders, en het is daarom nog te vroeg om stevige conclusies te trekken. De vraag is of de meest kwetsbare kinderen en jongeren Helpwanted weten te vinden.

Daarom moet de huidige pilot met Helpwanted verder geïntensiveerd worden en doorontwikkeld tot een app die standaard op elke mobiele telefoon beschikbaar is, waarin het eenvoudig melden is en er snel actie ondernomen kan worden. De PvdA vindt het belangrijk om als gemeente Amsterdam toe te werken naar één app waarin je alles rondom (online) grensoverschrijdend gedrag kunt melden en die standaard door providers op mobiele telefoons wordt geïnstalleerd. Daarom is het belangrijk om hierbij de mogelijkheid te verkennen om dit te verbreden met o.a. het meldpunt discriminatie, meldmisdaad anoniem, de Autoriteit online Terroristisch en Kinderpornografisch Materiaal (ATKM). Hiervoor hebben we als gemeente Amsterdam ook de hulp nodig van de providers en de Autoriteit Consument & Markt (ACM) die per 4 februari 2024 officieel bevoegd is om toezicht te houden op de naleving van de Europese Digital Services Act (DSA).[30]

9 Gegenereerd: v1.11

VN2025-012646 griffie andreas 2

RAAD Zo’n laagdrempelige app moet gepaard gaan met gerichte voorlichting en campagnes op scholen. Hierin is ook het belangrijk om ongelijk te investeren, door te beginnen in de meest kwetsbare buurten. Het succes van zo’n laagdrempelige meldvoorziening blijkt wederom uit Frankrijk. De Franse organisatie e-Enfance[31] heeft de Franse 3018-app ontwikkeld. Dit is een gratis en vertrouwelijke applicatie die kinderen en jongeren helpt bij het melden van online grensoverschrijdend gedrag. Momenteel is deze app onderdeel van het landelijk overheidsbeleid en wordt het zo aangeboden aan scholen. 4. Technologie als bondgenoot: stimuleer innovaties voor het beschermen en weerbaar maken van kinderen De grote platforms nemen onvoldoende maatschappelijke verantwoordelijkheid in het beschermen van kinderen en jongeren in de online leefwereld. Sterker nog, ze lijken sinds het aantreden van de Amerikaanse president Trump in te zetten op een verdere verzwakking van bescherming online. Hierdoor zijn kinderen, de meest kwetsbare kinderen voorop, letterlijk kind van de rekening. Dat betekent nog meer blootgesteld worden aan schadelijke content, risico’s zoals online grooming en criminele ronselpraktijken, en een verdere normalisering van grensoverschrijdend gedrag. Momenteel zijn er nauwelijks digitale tools specifiek gericht op de bescherming van kinderen in de online leefwereld.

De ontwikkeling van beschermende technologieën en ontwerpen blijft achter, en als ze al op de markt komen, bereiken ze vaak niet de juiste schaal, blijven ze beperkt toegankelijk en zijn ze vaak niet ontwikkeld in lijn met het VN-Kinderrechtenverdrag. Uit onderzoek[32] blijkt dat technologieën zoals AI een sleutelrol kunnen spelen in het creëren van een veilige online leefomgeving. Denk aan AI-gestuurde tools voor leeftijdsverificatie, geavanceerde contentfilters die expliciet beeldmateriaal automatisch detecteren en blokkeren, en detectiesoftware die online grooming of schadelijk gedrag signaleert en doorgeleidt naar de juiste instanties. De PvdA is van mening dat de gemeente Amsterdam proactief moet werken aan het ontwikkelen, stimuleren en faciliteren van digitale tools en innovaties die bijdragen aan de veiligheid en het welzijn van kinderen in de online leefwereld. Hiermee kan je ook nationaal en internationaal een voorbeeld stellen voor hoe een toekomstbestendige en privacyvriendelijke online bescherming van kinderen eruit kan zien. Als stad hebben wij een geschiedenis als het aankomt op pionieren en experimenteren gedreven vanuit urgente maatschappelijke opgaven. Het gebrek aan bescherming online voor kinderen en de enorme ongelijkheid die dit in onze stad veroorzaakt, zijn wellicht de meest urgente problemen die vragen om ambitie en een oplossing.

Een belangrijk casus is leeftijdsverificatie. Hoewel platforms leeftijdsgrenzen hanteren (zoals 13 of 18 jaar), zijn deze nu doodeenvoudig te omzeilen en vaak privacy onvriendelijk. Zonder effectieve verificatie kunnen kinderen ongehinderd toegang krijgen tot schadelijk of gewelddadig materiaal, zoals expliciete pornografie, extremistische content of criminele netwerken op Telegram. De Europese Commissie heeft recent aangetoond[33] dat er al verschillende technologische oplossingen bestaan, maar implementatie en toezicht ontbreken. Het is daarom essentieel dat leeftijdsverificatie niet alleen verplicht wordt in Nederland, maar dat er ook actief toezicht op wordt gehouden en dat dit in lijn is met het VN-Kinderrechtenverdrag. Gelukkig zijn er privacy-vriendelijke

10 Gegenereerd: v1.11

RAAD

VN2025-012646 griffie andreas 2

oplossingen in ontwikkeling of al op de markt. Denk aan het Nederlandse Yivi[34] . Dit is een identiteitsapp waarmee je makkelijk en veilig inlogt, gegevens deelt en bewijst wie je bent. In het buitenland zijn er meerdere digitale tools die op een privacy vriendelijke manier bijdragen aan het beter beschermen en weerbaar maken van kinderen online. De Duitse NGO Digital Dignity[35]ontwikkelt op dit moment ‘Face Safe’: een geavanceerd uploadfilter om je identiteit te beschermen online met als doel om misbruik te voorkomen van je gezichtsafbeeldingen. Zo’n filter beschikbaar maken zou in één klap tal van toekomstige slachtoffers van online grensoverschrijdend seksueel gedrag voorkomen. Een ander goed voorbeeld is het Zwitserse bedrijf Privately[36] dat innovatieve AI-oplossingen ontwikkelt om kinderen beter te beschermen online, zonder hun privacy aan te tasten. Hun technologie biedt realtime detectie en waarschuwingen voor schadelijke content, terwijl de autonomie en vertrouwelijkheid van het kind gewaarborgd blijven. De gemeente Amsterdam kan hier een voortrekkersrol in spelen door ethische en kindvriendelijke technologie en ontwerp te stimuleren. Dit kan door middel van subsidies of aanbestedingen.

De stad kent tal van initiatieven zoals Startup Residence[37], waarbij bestaande structuren en samenwerkingen met techbedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties benut moeten worden voor de veiligheid en het welzijn van kinderen. Cruciaal hierbij is dat de autonomie en privacy van kinderen te allen tijde gewaarborgd blijven. Dit betekent dat technologieën transparant en ethisch verantwoord ontwikkeld en toegepast moeten worden in lijn met de belangen en rechten van kinderen. Een goede leidraad hierin is de Code voor Kinderrechten.[38] Dit kan de gemeente Amsterdam ondersteunen en promoten. Het oprichten van een ‘Kinderen Veilig Online’ samenwerkingscoalitie Dit kunnen we als stad niet alleen. Het is ook niet een typisch Amsterdams probleem. Daarom is het belangrijk om een zo’n breed mogelijke coalitie te vormen met als doel om lokaal en (inter)nationaal impact te maken door middel van lobby, samenwerking en kennisdeling. Dit moet een breed netwerk vormen van maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen, en bedrijfsleven. Amsterdam moet hierbij ook expliciet de samenwerking opzoeken met andere internationale steden die vergelijkbare uitdagingen hebben met grote platforms. Door kennis en ervaringen uit te wisselen en gezamenlijk op te treden, kan de invloed van de stad worden vergroot.

Amsterdam is al actief in twee samenwerkingsverbanden die hiervoor geschikt zijn, zoals Eurocities of Cities Coalition for Digital Rights. De PvdA is groot voorstander van het uitwerken van een concrete lobbyagenda samen met andere grote steden, met gerichte aanbevelingen aan Den Haag en Brussel op basis van de praktijk. Denk bijvoorbeeld aan de data die we krijgen vanuit de meldvoorziening tot onze ervaringen rondom het ondersteunen van ouders. Daarnaast moet Amsterdam koploper worden in Europa als het gaat om het beschermen van de rechten van kinderen in de online leefwereld. Het is belangrijk om, naast een stevige lobby, voortdurend te blijven investeren in kennisdeling en best practices. Daarom vinden we het als PvdA belangrijk hieraan vorm te geven door een internationale conferentie te organiseren in Amsterdam. Hiermee vergroten we niet alleen onze strategische invloed, maar dragen we ook bij aan het blijvend agenderen van dit urgente thema.

11 Gegenereerd: v1.11

RAAD

VN2025-012646 griffie andreas 2

Slot Kinderen hebben het recht om veilig en gezond op te groeien, te spelen, te leren en te ontspannen. Dat recht hebben zij zowel in de online als fysieke leefwereld. Helaas zien we dat de belangen en rechten van kinderen onder enorme druk staat in de online leefwereld. Het is niet ingericht voor kinderen en hun ontwikkeling, maar belangrijker nog: het is momenteel (extreem) onveilig. De grote platforms tonen keer op keer aan dat zij niet bereid zijn om hun maatschappelijke verantwoordelijkheid te nemen. Sterker nog, ze gaan verder met het afbouwen van het kleine beetje bescherming dat er bestaat. Dit raakt de toekomst van alle kinderen in onze stad, de meest kwetsbare kinderen voorop. Ik ben ervan overtuigd dat sociale media de nieuwe ongelijkmaker is in onze samenleving. Het zijn juist de kinderen die opgroeien in een instabiele en onveilig leefomgeving die hunkeren naar warmte en liefde online. Het zijn juist de kinderen die opgroeien in armoede en dromen van een beter leven die verleid worden tot snelle oplossingen en criminaliteit online. Het zijn al die kinderen die onbegrepen gedrag vertonen in de fysieke wereld waarvan de oorzaak misschien ligt in (nare) ervaringen die ze hebben meegemaakt online. Ik geloof heilig dat de toekomst van onze stad ligt bij onze jeugd.

Het is van cruciaal belang dat wij als stad een tegenmacht vormen en een krachtig signaal afgeven om zo de belangen en rechten van onze kinderen te beschermen. Dat betekent niet dat dit altijd makkelijk is, maar ik geloof wel dat wij grip kunnen terugwinnen. Met dit voorstel doe ik een aanzet voor een richting over hoe we dat kunnen doen. Dat betekent alleen niet dat het ophoudt met het indienen en verdedigen van dit voorstel in de raad. Ik zal opnieuw de stad ingaan, om in gesprek te gaan met alle Amsterdammers en om ze te mobiliseren, omdat we alleen samen, als collectief, de status quo kunnen veranderen en een norm kunnen stellen. Zodat ieder kind veilig en gezond opgroeit in onze stad, zowel online als offline. ====================================================== voetnoten: [1]Siebers, T., Beyens, I., Baumgartner, S. E. & Valkenburg, P. M. Adolescents’ digital nightlife: The

comparative effects of day- and nighttime smartphone use on sleep quality. PsyArXiv (2023). https://doi.org/10.31234/osf.io/cdg73 [2] Veiligheidsbeeld Amsterdam-Amstelland 2023 [3] https://www.kindertelefoon.nl/nieuws-onderzoek-sexting [4] https://www.offlimits.nl/nieuws/helpwanted-ziet-verdubbeling-sextortion [5]https://www.onderwijsinspectie.nl/actueel/nieuws/2024/01/22/stijgende-lijn-in-het-aantal-

dossiers-bij-vertrouwensinspecteurs-zet-door [6] https://amsterdam.pvda.nl/wp-content/uploads/sites/460/2024/03/AAN-DE-ANDERE-KANT-

VAN-HET-SCHERM.pdf 12 Gegenereerd: v1.11

RAAD

VN2025-012646 griffie andreas 2

[7]https://www.terredeshommes.nl/nl/actueel/meerderheid-ouders-maakt-zich-zorgen-over-online-

veiligheidkinderen#:~:text=Om%20hun%20kinderen%20te%20hoeden,mobiele%20telefoon%20van%20hun %20kind. [8] https://netwerkmediawijsheid.nl/wp-content/uploads/2024/03/Netwerk-Mediawijsheid-

IeneMieneMedia2024-onderzoek.pdf [9] https://www.kinderombudsman.nl/nieuws/tienermeiden-minst-tevreden-over-hun-online-leven [10] https://nos.nl/artikel/2550971-meta-sorteert-ook-in-eu-voor-op-soepelere-regels-op-het-

platform [11] https://www.volkskrant.nl/tech/ontslaggolf-tiktok-raakt-ook-nederland-300-moderatoren-

weg~ba5b3ac3/ [12] VN-Kinderrechtenverdrag (art.18 lid 1 en art. 27 lid, zie ook art. 5) [13] https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2019-130.html [14] https://nos.nl/artikel/2543268-families-klagen-tiktok-aan-om-problemen-bij-hun-kinderen [15] https://nos.nl/l/2542042 [16] https://nos.nl/artikel/2324649-stiekem-gefilmde-beelden-online-pornosite-vagina-nl-voor-de-

rechter [17] Siebers, T., Beyens, I., Baumgartner, S. E. & Valkenburg, P. M. Adolescents’ digital nightlife: The

comparative effects of day- and nighttime smartphone use on sleep quality. PsyArXiv (2023). https://doi.org/10.31234/osf.io/cdg73 [18]https://www.euronews.com/next/2024/05/01/french-experts-recommend-cutting-screen-time-

for-children-under-3-and-social-media-for-tee [19]https://www.nsw.gov.au/education-and-training/digital-citizenship/parents-and-

carers/managing-screentime#:~:text=National%20guidelines%20for%20screen%20time&text=Across%20a%2024%2Dhour %20period,of%20sedentary%20recreational%20screen%20time. [20] https://www.ofcom.org.uk/online-safety/protecting-children/how-the-online-safety-act-will-

help-to-protect-children/ [21] https://www.onderwijskennis.nl/themas/de-overgang-van-primair-naar-voortgezet-onderwijs [22] 335.23 Motie Boomsma c.s. inzake Symposium mobieltjes thuis of in de kluis [23] https://www.nji.nl/nieuws/meer-concentratie-door-mobieltjesverbod

13 Gegenereerd: v1.11

RAAD

VN2025-012646 griffie andreas 2

[24]https://www.parool.nl/amsterdam/telefoonverbod-op-amsterdamse-scholen-leidt-tot-

leerlingen-die-zich-socialer-gedragen-ze-groeten-elkaar-weer-op-de-gang~b7db8c02/ [25] https://www.uu.nl/onderwijs/onderwijsadvies-training/scholing/hoger-onderwijs/werken-aan-

academische-vaardigheden/tips-voor-studenten/uit-het-oog-uit-het-hoofd-studeren-zonder-jesmartphone-in-de-buurt [26]https://www.unicef.nl/nieuws/2023-08-17-kinderen-willen-reclames-voor-gezonde-

producten#:~:text=Ze%20zien%20vooral%20veel%20reclames,en%20voornamelijk%20via%20soci ale%20media.&text=Dat%20blijkt%20uit%20het%20onderzoek,voor%20ongezond%20eten%20en %20drinken. [27] https://www.reclamecode.nl/over-de-src/kind-reclame/ [28] https://www.consumentenbond.nl/nieuws/2025/instagram-biedt-met-tieneraccount-

schijnveiligheid [29] https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/14542601/1/09012f978126afff [30] https://www.acm.nl/nl/publicaties/acm-vanaf-nu-bevoegd-toezicht-te-houden-op-de-digital-

services-act [31] https://e-enfance.org/le3018/ [32] https://www.rathenau.nl/nl/digitalisering/online-ontspoord [33] https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/research-report-mapping-age-assurance-

typologiesand-requirements [34] https://www.yivi.app/ [35] https://digitaldignity.io/ [36] https://www.privately.eu/ [37] https://www.amsterdam.nl/en/business/startup-residence/ [38] https://codevoorkinderrechten.nl/waarom-een-code/index.html Welke stukken treft u aan

Meegestuurd

Registratienr.

Naam

AD2025-056371

Gemeenteraad Voordracht (pdf)

AD2025-056372

Bestuurlijke reactie IV Kinderen veilig online.pdf (pdf)

14 Gegenereerd: v1.11

VN2025-012646 griffie andreas 2

RAAD

15 Gegenereerd: v1.11