Gemeenteraad Voordracht

Gemeenteraad

VN2024-002511 Werk, Participatie en Inkomen

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 27 maart 2024

Portefeuille

Armoedebestrijding en Schuldhulpverlening

Agendapunt

24

Datum besluit

14 november 2023, College van B&W Onderwerp

Raadsinformatiebrief over de voortgang van de ondersteuning aan gedupeerden van het kinderopvangtoeslagschandaal en reacties op moties 403 en 404 De gemeenteraad van Amsterdam besluit

Op verzoek van het lid Koyuncu van partij Denk kennis te nemen van de raadsinformatiebrief over de voortgang van de Amsterdamse ondersteuning aan gedupeerden van het kinderopvangtoeslagschandaal en reacties op motie 403 (28 en 29 juni 2023) van de leden Yemane cs. getiteld ‘Erkenning in beeld’ en motie 404 (28 en 29 juni 2023) van de leden Yemane cs. getiteld ‘Informele plek en regie hersteloperatie voor gedupeerde (KOT) ouders’, met als belangrijkste punten: • De ontwikkelingen in de landelijke hersteloperatie en de gemeentelijke ondersteuning. 6.479 ouders hebben zich gemeld als potentieel gedupeerde en 8.504 Amsterdammers zijn kind van een erkend gedupeerde. De brede ondersteuning die de gemeente deze inwoners biedt, wordt bemoeilijkt door het trage verloop van de aandeling van het herstel en compensatie door het rijk. • De reactie op de moties 403 ‘Erkenning in beeld’ en 404 ‘Informele plek en regie hersteloperatie voor gedupeerde (KOT) ouders’. Het college voert deze moties uit door een initiatief van ouders die een documentaire gaan maken te financieren en door steungroepen van ouders te faciliteren met één of meerdere locaties. • De ontwikkelingen in de ondersteuning aan kinderen van gedupeerden en het onderzoek dat onderzoeksbureau Muzus heeft uitgevoerd naar de ondersteuningsbehoeften en wensen van Amsterdamse gedupeerde kinderen.

Dit onderzoek levert waardevolle inzichten op voor verdere verbeteringen van de ondersteuning binnen de Kindregeling. Het college werkt onder andere op basis van dit onderzoek de komende tijd aan de volgende plannen en aanpassingen: (1) toewerken naar centrale coördinatie van goed geëquipeerde (gezinsgerichte) hulpverleners, die decentraal in de stad aan het werk blijven; (2) Digitaal informatiepunt opzetten; (3) Ervaringsdeskundigheid inzetten; (4) Lotgenotencontact faciliteren. Wettelijke grondslag

• Reglement van Orde voor de raad van Amsterdam, artikel 79 lid 1: ieder lid van de raad dat in de vergadering aanwezig is, kan bij voorkeur 24 uur van tevoren maar uiterlijk tot het sluiten van de beraadslaging over een onderwerp een motie indienen welke op dat onderwerp betrekking heeft. • Reglement van Orde van de raad van Amsterdam, artikel 80 lid 1: een motie wordt binnen een termijn van dertien weken afgehandeld, tenzij in de motie een andere termijn staat of het college een ander voorstel doet en de raad daarmee instemt. De termijn begint op de dag na de vergadering waarin de motie is aangenomen. • Gemeentewet, artikel 169: het college van burgemeester en wethouders en elk van zijn leden afzonderlijk zijn aan de Gemeenteraad verantwoording schuldig over het door het college gevoerde bestuur (lid 1); zij geven de raad alle inlichtingen die de raad voor de uitoefening van zijn taak nodig heeft (lid 2); zij geven de raad mondeling of schriftelijk de door een of meer

Gegenereerd: v1.22

1

Gemeenteraad

VN2024-002511 Werk, Participatie en Inkomen

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 27 maart 2024

leden gevraagde inlichtingen, tenzij het verstrekken ervan in strijd is met het openbaar belang (lid 3). • Rijks regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp aan gedupeerden kinderopvangtoeslagproblematiek 2021. Bestuurlijke achtergrond

• Het college heeft de raad op 15 februari 2023 per brief geïnformeerd over de voortgang van de Amsterdamse ondersteuning bij de hersteloperatie van het toeslagenschandaal. • Het college heeft de raad op 2 november 2022 per brief geïnformeerd over de voortgang van de Amsterdamse ondersteuning bij de hersteloperatie van het toeslagenschandaal. • Het college heeft de raad op 11 januari 2022 per brief geïnformeerd over het leeronderzoek dat in opdracht van het college, in samenwerking met gemeente Utrecht en Almere, wordt uitgevoerd n.a.v. het toeslagenschandaal, en daarmee gereageerd op motie 785 van de leden Roosma cs. getiteld ‘onderzoek naar de gevolgen van hardvochtig fraudebeleid’. • Het college heeft de raad op 6 juli 2021 per brief geïnformeerd over de voortgang van de hersteloperatie. • Het college heeft de raad op 12 mei 2021 per brief geïnformeerd over het versneld stopzetten van minnelijke schuldsaneringstrajecten van gedupeerde ouders van de toeslagenschandaal. • Het college heeft de raad op 2 maart 2021 per brief geïnformeerd over de hersteloperatie van de toeslagenschandaal en daarmee gereageerd op motie 1429 van de leden Taimounti cs. getiteld Begroting 2021 - zichtbaarheidscampagne om gedupeerden van de toeslagenschandaal te bereiken en motie 1430 van de leden Flentge cs. getiteld Begroting 2021 - vergoeding van 750 euro inzake toeslagenaffaire.

• Het college heeft de raad op 2 februari 2021 per brief geïnformeerd over de hersteloperatie van de toeslagenschandaal. Onderbouwing besluit

Met deze raadsbrief informeert het college de raad over de voortgang van de ondersteuning aan gedupeerden van het kinderopvangtoeslagschandaal, met als belangrijkste punten: 1. 2. 3.

De ontwikkelingen in de landelijke hersteloperatie en de gemeentelijke ondersteuning. De reactie op de moties ‘Erkenning in beeld’ en ‘Informele plek en regie hersteloperatie voor gedupeerde (KOT) ouders’. De ontwikkelingen in de ondersteuning aan kinderen van gedupeerden en het onderzoek dat onderzoeksbureau Muzus heeft uitgevoerd naar de ondersteuningsbehoeften en wensen van Amsterdamse gedupeerde kinderen. Dit onderzoek levert waardevolle inzichten op voor verdere verbeteringen van de ondersteuning binnen de Kindregeling

Ontwikkelingen landelijke hersteloperatie en gemeentelijke ondersteuning Doelgroepen en cijfers Vanaf de start van de hersteloperatie eind 2020 tot en met oktober 2023 hebben 6.479 Amsterdamse ouders zich bij de Belastingdienst gemeld als potentiële gedupeerde van het kinderopvangtoeslagschandaal. Daarnaast zijn 8.504 Amsterdammers kind van een erkend gedupeerde. De komende periode komen hier nog twee doelgroepen bij: de ex-toeslagpartners en nabestaanden van gedupeerden. Perspectief op afronding op korte termijn ontbreekt

Gegenereerd: v1.22

2

Gemeenteraad

VN2024-002511 Werk, Participatie en Inkomen

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 27 maart 2024

De aandeling van de hersteloperatie door het Rijk duurt veel langer dan vooraf voorzien. Landelijk gezien is voor 44 procent van de ouders de integrale beoordeling afgerond. Veel ouders gaan na de integrale beoordeling echter in bezwaar, en/of melden zich met aanvullende geleden schade bij de Commissie Werkelijke Schade. Hiervoor zijn opnieuw lange wachttijden die bovendien snel oplopen naarmate meer ouders de integrale beoordeling hebben afgerond. Recent is er vanuit het Rijk een pilot genaamd “(Gelijk)Waardig Herstel” gestart met een alternatieve schaderoute die complementair is aan de maatwerkroute via de CWS. Deze alternatieve schaderoute is sneller en grofmaziger en geeft de ouder meer regie. Amsterdam is één van de 15 gemeenten waar deze pilot, genaamd ‘(Gelijk)waardig Herstel’, plaatsvindt. De hoop is dat dit traject kan bijdragen aan het ontlasten van CWS en daarmee bijdraagt aan de versnelling van de hersteloperatie. Ontwikkelingen in het maatwerkbudget De hulpvragen van ouders nemen toe als gevolg van het lange wachten en dit geldt ook voor het beroep dat ouders doen op de materiële ondersteuning, die gemeenten kunnen bieden als onderdeel van de brede hulp. In Amsterdam wordt deze materiële ondersteuning uitgekeerd middels het maatwerkbudget.

Waar dit oorspronkelijk een budget was om eerste urgente- en noodzakelijke materiële hulp te bieden aan gezinnen die in barre omstandigheden leefden, doen ouders in toenemende mate een beroep op de materiële ondersteuning voor een divers palet aan goederen en diensten die in het teken staat van een nieuwe start, maar deels ook het karakter heeft van compensatie voor geleden schade. Cumulatief is er tot en met oktober 2023 ruim 8 miljoen uitgegeven middels het maatwerkbudget, waarbij het januari 2023 ging om een bedrag van ruim 2 ton en in oktober 2023 om een bedrag van meer dan 1 miljoen. De toename in uitgaven in 2023 komt vooral vanwege een toename van het aantal huishoudens dat gebruik maakt van de materiële ondersteuning, namelijk 21% in het laatste kwartaal. Ook is het gemiddelde uitgekeerde bedrag per huishouden in het afgelopen kwartaal gestegen met 15%. Druk op hulpverleners buurtteams Het ontbreken van perspectief op afronding op korte termijn drukt niet alleen zwaar op de ouders, maar het legt ook een groot beslag op de capaciteit van de hulpverlenende instanties. De buurtteamorganisaties spannen zich in om te zorgen voor voldoende capaciteit, maar vanwege personeelskrapte ontstaan op sommige plekken soms ook wachttijden voor ouders. Daarbij stelt de materiële component van de ondersteuning hulpverleners voor dilemma’s.

Om hierin meer handvatten te bieden, heeft het college een uitvoeringskader opgesteld. Maar het college wil ook in overleg met VNG en Rijk over een herziening van de brede ondersteuning. De langdurige aankelijkheid van de overheid helpt ouders niet vooruit en een aanpak waarbij ouders zelf regie hebben is nodig. Waar dat kan, voegt het college onderdelen toe aan de ondersteuning die ouders meer regie geven, onder andere gesteund door de raad in eerder aangenomen moties. Uitvoering moties Motie 403 inzake ‘Erkenning in beeld’ voert het college uit door een initiatief van ouders die een documentaire gaan maken, te financieren (zie beslispunt 2) en motie 404 ‘Informele plek en regie hersteloperatie voor gedupeerde (KOT) ouders’ door steungroepen van ouders te faciliteren, met financiering en door het beschikbaar stellen van één of meerdere locaties. Bovendien is het college voornemens om de samenwerking tussen steungroepen en gemeenten te intensiveren door het vormen van een klankbordgroep van ouders. Het college beschouwt hiermee beide moties als afgehandeld. Ontwikkelingen binnen de Kindregeling

Gegenereerd: v1.22

3

Gemeenteraad

VN2024-002511 Werk, Participatie en Inkomen

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 27 maart 2024

Obstakels in de uitvoering: samenwerking en tot voor kort niet bestaan schuldenregeling Sinds november 2022 is de Kindregeling in werking. De ondersteuning aan deze kinderen wordt uitgevoerd door de Ouder-Kindteams, de jongerenpunten en de buurtteams. De samenwerking tussen deze drie partijen vraagt om verbetering. De buurtteams en Ouder- en Kindteams hebben gezamenlijk de ambitie vastgesteld om hun samenwerking in de breedte te verstevigen voor ondersteuning aan gezinnen in Amsterdam. Hier zijn verschillende maatregelen voor genomen. Om deze samenwerking tussen de drie partijen specifiek voor de gedupeerde gezinnen verder te stimuleren, organiseert de gemeente in alle stadsdelen netwerkbijeenkomsten. Een groot obstakel in het ondersteunen van kinderen van gedupeerden is dat het Rijk tot voor kort niet voorzag in een schuldenregeling voor kinderen van gedupeerde ouders, maar op dit vlak is een positieve ontwikkeling gaande. Staatssecretaris De Vries heeft in juli 2023 laten weten dat gemeenten een aanvullend schuldhulpaanbod kunnen bieden aan kinderen van gedupeerden die problematische schulden hebben die voortkomen uit problemen ten gevolge van het toeslagenschandaal. Uitgangspunten van dit aanvullende schuldhulpverleningsaanbod is dat de jongeren met problematische schulden een minnelijke schuldsanering krijgen, waarvan het Rijk de aflossingen betaalt.

De jongeren kunnen zelf over hun compensatiebedrag beschikken en geldt ook voor jongeren die al in een schuldregeling zitten. Amsterdam start met de uitvoering zodra het Rijk dit mogelijk maakt. Plannen voor verbeterde inrichting van de brede ondersteuning aan kinderen Met het aanvullende schuldhulpaanbod zijn we de komende periode als gemeente beter in staat om jongeren te ondersteunen. Daarnaast hebben we de afgelopen tijd een aantal adviezen gekregen, die ons samen met de ervaringen van de hulpverleners in de stad kunnen helpen om de inrichting van de brede ondersteuning aan kinderen te verbeteren. Het gaat o.a. om het Muzus rapport ‘Passend aanbod en gepaste dienstverlening’, waartoe het college eind vorig jaar opdracht heeft gegeven én de adviezen de we ontvangen hebben van het Amsterdamse kindpanel dat sinds de zomer 2023 bestaat en ons gevraagd en ongevraagd adviseert over de inrichting van de brede ondersteuning in Amsterdam. Uitkomsten onderzoek Muzus en adviezen van het Kindpanel Uit de diepte-interviews met kinderen van erkend gedupeerde ouders ontstaat een indringend beeld waarin jongeren vertellen over een opeenstapeling van negatieve ervaringen en kansenongelijkheid, voortkomend uit de uitwerking die het toeslagenschandaal op hun levens heeft gehad en nog steeds heeft. Ook de ervaringen die de kinderen hebben met de huidige dienstverlening zijn niet positief.

Zo is er veel kritiek op de brief die kinderen van het Rijk krijgen over de kindregeling en zijn ze niet tevreden over de bereikbaarheid en getoonde empathie als zij hulp zoeken. Ze vinden het proces onduidelijk en moeten vaak lang wachten op beloofde hulp. De acht kansen die Muzus presenteert zijn: • Woorden en een stem geven: de behoefte bestaat om ervaringen van anderen te lezen om op die manier herkenning te kunnen vinden. • Strijd gezamenlijk voor een schone lei: deel met de jongeren welke onderwerpen de gemeente allemaal aankaart bij het Rijk. • Creëer één online informatiepunt: maak duidelijk waar jongeren aan kunnen kloppen en waar ze recht op hebben. • Ondersteuning van een ervaren en empathisch persoon: er is behoefte aan laagdrempelige hulp, laagdrempeliger dan doorverwijzing naar een psycholoog of therapeut. • Help de ouder, dat helpt het kind: zorg voor een gezamenlijke aanpak in de vorm van familiesteun.

Gegenereerd: v1.22

4

Gemeenteraad

VN2024-002511 Werk, Participatie en Inkomen

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 27 maart 2024

• Passend en versneld aanbod: er is behoefte aan meer regie en autonomie, versnel en versimpel het proces rondom de dienstverlening aan kinderen. • Duidelijke kaders: Informeer de medewerkers over de richtlijnen van de gemeente over de dienstverlening richting gedupeerde kinderen. • Omgaan met geld: Het aanbieden van trainingen, coaching en e-learnings rondom geld kan kinderen handvatten geven. Het Kindpanel beaamt de uitkomsten van het onderzoek van Muzus en bevestigt dat de hulp zoals die nu is ingericht niet voldoet aan hun behoeften. Ook geven zij aan dat het grootste obstakel het tot voor kort niet bestaan van een schuldenregeling voor jongeren is. Deze schuldenregeling is nog niet in uitvoering dus staat ook op dit moment hun herstel nog in de weg. Opvolging Het college werkt de komende tijd aan het uitwerken van een viertal plannen en aanpassingen. • De eerste is het toewerken naar een centrale coördinatie van goed geëquipeerde (gezinsgerichte) hulpverleners, die decentraal in de stad aan het werk blijven. Het idee is om hen intensief verbinding te laten behouden met het stadsdeel waarin ze werken en met het formele en informele netwerk daarbinnen, waardoor benodigde aanvullende expertise goed wordt benut en alle professionals goed geïnformeerd aan het werk kunnen.

• Daarnaast loopt de wens naar goede informatie en duidelijke communicatie als een rode draad door alle adviezen heen. Daarin staat voorop dat er voor jongeren een uitgebreid online informatiepunt nodig is, dat als doel heeft om ouders en kinderen te voorzien van relevante informatie, ondersteuning te bieden en een gevoel van gemeenschap te creëren. • Ook de ervaringsdeskundigheid van jongeren inzetten is essentieel voor een goede aanpak, bijvoorbeeld door ervaringsdeskundigheid te combineren met zaken waar jongeren behoefte aan hebben, zoals financiële educatie. • Kinderen en jongeren geven aan dat ze behoefte hebben aan contact met leeftijdgenoten die hetzelfde hebben meegemaakt. Daarom zetten we de komende tijd in op het faciliteren van lotgenotencontact. Bijvoorbeeld in de vorm van het samen maken van een productie: door samen te werken aan theater of sport bouwen kinderen en jongeren samen iets op. Financiële onderbouwing Overige toelichting

n.v.t. Conclusie

De genoemde beslispunten in de voordracht hebben geen financiële consequenties. Geheimhouding

n.v.t.

Welke stukken treft u aan

Gegenereerd: v1.22

5

Gemeenteraad

VN2024-002511 Werk, Participatie en Inkomen

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 27 maart 2024

Meegestuurd

Registratienr.

Naam

AD2024-010446

Bijlage 0 Raadsinformatiebrief ondertekend.pdf (pdf)

AD2024-010416

Bijlage I Motie 403.23 van de leden Yemane c.pdf (pdf)

AD2024-010417

Bijlage II Motie 404.23 van de leden Yemane, c.pdf (pdf)

AD2024-010418

Bijlage III Rapport Muzus - Passend aanbod en gepaste dienstverlening.pdf (pdf)

AD2024-010419

Bijlage IV Diversion brief over brede ondersteuning.pdf (pdf)

AD2024-010175

Gemeenteraad Voordracht (pdf)

Registratienr.

Naam

Ter Inzage

Behandelend ambtenaar (naam, telefoonnummer en e-mailadres)

WPI, Sanne Berends, 0648504177, s.berends@amsterdam.nl

Gegenereerd: v1.22

6