Gemeenteraad Voordracht

VN2025-016231 rve onderwijs jeugd zorg

RAAD Voordracht voor de raadsvergadering van 10 december 2025

Agendapunt

Inclusie en Antidiscriminatiebeleid (31) 40

Datum besluit

College van B&W, 16 september 2025

Portefeuille

Onderwerp

Kennisnemen van de bestuurlijke reactie Route naar Herstel De gemeenteraad van Amsterdam besluit

Kennis te nemen van de de bestuurlijke reactie Route naar Herstel Wettelijke grondslag

Artikel 169 van de Gemeentewet Artikel 160 van de Gemeentewet Bestuurlijke achtergrond

• Op 1 juli 2021 bood burgemeester Halsema namens Amsterdam de excuses aan voor de rol

van het stadsbestuur in het slavernijverleden. • De raad is op 4 april 2024 via een Raadsinformatiebrief geïnformeerd over het adviesrapport Route naar Herstel (uitgevoerd door IZI Solutions in opdracht van het college). • Op 6 november jl. is de bestuurlijke reactie op het adviesrapport besproken in de commissie FKD. Onderbouwing besluit

Ad 1. Kennisnemen van de bestuurlijke reactie Route naar Herstel Context Het rapport De Route naar Herstel is op verzoek van de gemeente opgesteld in april 2024 door het Zwart Manifest en IZI Solutions met input van diverse organisaties en personen uit de stad. De aanleiding voor het rapport vormde de excuses uit 2021 van burgemeester Halsema namens de gemeente Amsterdam over de rol van het stadsbestuur in het trans-Atlantische slavernijverleden. De opdracht was het uitbrengen van een advies om heling en herstel voor de nazaten van tot slaaf gemaakten te bevorderen. Het was een expliciete wens van de gemeenschappen zelf en het college om dit in samenspraak te doen. Aan het uiteindelijke adviesrapport is een participatietraject vooraf gegaan met o.a 14 bijeenkomsten en een enquête, waarbij de onderzoekers zowel Zwarte Amsterdammers als overige Amsterdammers in gesprek gegaan zijn. Het adviesrapport De Route naar Herstel bevat meer dan 60 aanbevelingen die vrijwel alle portefeuilles van het college raken. De grote hoeveelheid aanbevelingen tekent ook de complexiteit van de opdracht. Het bevorderen van heling en herstel van meer dan 300 jaar aangedaan leed is geen eenvoudige zaak met een pasklaar antwoord. Het college streeft ernaar om merkbare verbeteringen te realiseren in de positie van nazaten van tot slaafgemaakten.

De aanbevelingen variëren sterk in concreetheid: sommige zijn zeer specifiek, terwijl andere nog nader onderzoek vereisen. Hierdoor is het voor het college niet mogelijk om alle aanbevelingen direct over te nemen.

VN2025-016231 rve onderwijs jeugd zorg

RAAD Top tien prioriteiten Na overleg met de burgemeester en wethouder Meliani hebben de opstellers van het rapport een prioritering aangebracht in de aanbevelingen in de vorm van een top tien van aanbevelingen. Het college kan zich vinden in de top tien en neemt deze over. De uitgebreide onderbouwing vindt u in de bestuurlijke reactie. Puntsgewijs geeft het college hier als volgt uitvoer aan: 1. Leg 1 juli vast als vrije dag in het personeelsbeleid.

• Het college onderschrijft het belang voor alle Amsterdammers om deze dag vrij te zijn om de afschaffing van de slavernij te herdenken en te vieren.

• Het college kan niet voor alle Amsterdammers regelen dat 1 juli een vrije dag is. • Dit kan het college wel doen voor haar eigen medewerkers. • Daarom spreekt het college de intentie uit om werknemers van de gemeente Amsterdam

vrij te geven op 1 juli. • Om 1 juli als vrije dag in te voeren binnen de gemeente moeten nog wel verschillende consequenties nader worden uitgezocht. • Dit gaat bijvoorbeeld om de kosten die hiermee gemoeid zijn en de dekking hiervan. Dit kan zowel financiële dekking zijn, als dekking in de vorm van een uitruil met een andere vrije dag. • Het toevoegen van 1 juli aan de Cao Gemeenten als vaste vrije dag kan alleen landelijk worden bepaald. • Het college zal in de Cao-onderhandelingen het belang van het toevoegen van 1 juli als vaste vrije dag benadrukken. • Het is wel mogelijk om 1 juli aan te wijzen als lokale vrije dag, in samenspraak met de ondernemingsraad. Dit zou dan ten koste gaan van een vrij opneembare bovenwettelijke dag. • Het college zal de gemeentesecretaris vragen in gesprek gaan met de ondernemingsraad om dit verder te bespreken. • Het Herdenkingscomité Slavernijverleden zal in 2026 een advies uitbrengen aan de Tweede Kamer over het uitroepen van 1 juli tot nationale vrije dag of feestdag. • Het college is in gesprek hierover met het Herdenkingscomité en zal het belang van het uitroepen van 1 juli tot nationale vrije dag benadrukken bijvoorbeeld bij de VNG. 2. Richt een fonds in een beheer in voor nazaten, zodat zij eigenaarschap hebben en regie kunnen voeren op psychosociaal, cultureel, educatief en economisch gebied.

• Het college onderschrijft het belang van een fonds in eigen beheer van de nazaten, omdat de nazaten hiermee in staat worden gesteld om zelf te bepalen welke projecten bijdragen aan heling en herstel. • Het teruggeven van de regie aan de nazaten zelf is ook een symbool van erkenning. • Wil het fonds de gewenste impact maken dan is daar een substantieel bedrag mee gemoeid. • Op dit moment ontbreekt het aan middelen om dit fonds op te richten, maar het college zal dit als een belangrijk speerpunt meegeven voor de volgende bestuursperiode met als doel dat het fonds opgenomen wordt in het coalitieakkoord. • In aanloop naar de nieuwe collegeperiode kunnen de kaders van het fonds alvast onderzocht worden. Dit zal gebeuren in samenspraak met de betrokken gemeenschappen. 3. Geef uitvoering aan rapporten ‘Omgaan met gedeelde bronnen van het koloniale verleden’, ‘Wankele sokkels – Omstreden monumenten in de openbare ruimte’ en ‘Meer roofkunst terug naar rechthebbenden’.

2 Gegenereerd: v1.14

VN2025-016231 rve onderwijs jeugd zorg

RAAD • Overal in Amsterdam zijn de sporen van het koloniale en slavernijverleden van de stad nog

terug te vinden. • Het college vindt het belangrijk dat deze sporen beter uitgelicht worden en waar nodig van context voorzien worden. • Het college heeft hier ook al de nodige stappen in genomen op het gebied van archivering en de inclusieve openbare ruimte. • Zo wordt er gewerkt aan een nieuw beleidskader Kunst in de inclusieve openbare ruimte waar inclusie een belangrijk onderdeel van is. • Het college ziet ook dat er meer nodig is. Daarom spreekt het college de intentie uit om te onderzoeken of het mogelijk is een symbolische naamswijziging door te voeren. • Hierbij kan gedacht worden aan het hernoemen van een plek in de openbare ruimte met een nieuwe naam die uitdrukkelijk het verzet van de Zwarte gemeenschappen representeert. • Ook gaat het college onderzoeken of een ruimte in het stadhuis hernoemd kan worden. 4. Investeer in 'the culture' (zoals erkend door UNESCO NL).

• Het college ziet het belang van erfgoedgemeenschappen geworteld in (afro)diaspora, voor

de toekomst van Amsterdam. • Daarom werkt het college onder andere vanuit de afdeling Kunst en Cultuur samen met UNESCO aan een pilot waarbij er in 2026 een alternatieve manier van financiering getest zal worden • De pilot is hiermee ook een vervolgstap op het beleid van het Kunstenplan 2025-2028 waarbij ook actief is ingezet in de waardering van onder andere diasporische gemeenschappen en het toegankelijker maken van regelingen. • De pilot wordt in Q3 2025 ontwikkeld en in februari 2026 volgt de publicatie van de UNESCO gids. 5. Faciliteer een multifunctioneel gebouw van en voor de gemeenschap.

• Het college ziet in het brede maatschappelijk veld behoefte aan eigen ruimtes voor

gemeenschappen. • Het college is voorstander van het faciliteren van gebouwen en ruimtes die voor alle groepen uit de stad toegankelijk zijn en niet alleen voor specifieke groepen. • Er is verder onderzoek nodig rond maatschappelijke voorzieningen in de wijken om de behoefte van alle gemeenschappen in beeld te brengen. • Tegelijkertijd neemt het college de behoefte van de Zwarte gemeenschap serieus. • Daarom stelt het college voor een breder onderzoek in te stellen naar de behoefte van de gemeenschap en manieren waarop in deze behoefte voorzien kan worden. 6. Investeer in zelforganisaties en bestuurlijke kennis voor het versterken van de maatschappelijke infrastructuur.

• Het faciliteren van de grassrootsorganisaties en andere voorzieningen die het bindweefsel

vormen van de Zwarte gemeenschap is een belangrijk aandachtspunt voor het college. • We willen verder onderzoeken hoe zij het beste gefaciliteerd kunnen worden met middelen, ruimtes en organisatorische ondersteuning, zodat de sociale infrastructuur van de gemeenschappen behouden blijft en versterkt wordt. • Dit is onderdeel van het vervolgtraject. Hierbij wordt onder andere gesproken met verschillende grassrootsorganisaties. • Het college kan zich ook voorstellen dat dit onderdeel wordt van de opdracht van het fonds. 3 Gegenereerd: v1.14

VN2025-016231 rve onderwijs jeugd zorg

RAAD 7. Faciliteer (in elk stadsdeel) een herstel- en helingstation, een safe space waar mensen geholpen kunnen worden.

• Het college onderschrijft de noodzaak van een goed aanbod op het gebied van psychosociale ondersteuning.

• Tegelijkertijd ligt dit voor een deel buiten de invloedssfeer van het college. • In Amsterdam zijn verschillende organisaties actief die gespecialiseerd zijn in herstel en

heling vanuit een cultuursensitief perspectief. • Het college wil zich inzetten om de samenwerking tussen deze organisaties, en experts op het gebied van trauma, systemisch herstel en culturele verbinding te versterken. • Hierbij kan ook gedacht worden aan het versterken van kennis van professionals in het maatschappelijk domein over de doorwerking van slavernijverleden bij nazaten. • Voor het netwerk van heling- en herstelplekken kan ook samengewerkt worden met het Huis van Herstel en het Nationaal Slavernijmuseum. 8. Stimuleer scholen via de VloA (Verordening Lokaal Onderwijsbeleid Amsterdam) om samen te werken met organisaties uit de gemeenschappen om Afro-Europese perspectieven te erkennen en stimuleren.

• Het college onderkent de belangrijke rol van het onderwijs in het proces van heling en herstel.

• Scholen bepalen echter wettelijk gezien zelf hoe zij hun curriculum invullen. Het college kan daarin geen eisen stellen.

• Het college stimuleert scholen wel om actief aandacht te besteden aan het koloniale en slavernijverleden van de stad en de doorwerking hiervan.

• Dit gebeurt via het burgerschapsbeleid ontwikkeld voor het primair, voortgezet onderwijs en het MBO, ‘Amsterdammerschap in het onderwijs’.

• Dit gebeurt ook via de VloA. Elke basisschool en elke school voor speciaal onderwijs in

Amsterdam kan een aanvraag doen per schooljaar voor de subsidie Onderwijsvoorzieningen primair onderwijs voor: • Het bevorderen van burgerschap, kennis van diversiteit en gedeelde geschiedenis in de stad of brede talentontwikkeling onder onderwijstijd van één of meerdere groepen leerlingen. • Het ondersteunen van activiteiten met een Amsterdams karakter aanvullend op het reguliere onderwijsprogramma van de school gericht op burgerschap. • Daarnaast ondersteunt de gemeente jaarlijks en soms meerjarig een aantal extra initiatieven. Voorbeelden hiervan zijn de leergang Inclusief onderwijs van Fawaka, de docentendagen van het NiNsee, de lesprogramma’s van stichting Kinderherdenking en Slavernijeducatie, de onderwijswebsite Geschiedenislokaal, de lesprogramma’s van Ancestors unKnown of het Keti Koti schoolontbijt. • Scholen zijn vrij om te kiezen in hoeverre ze hier gebruik van maken. Het college onderzoekt hoe scholen nog meer gestimuleerd kunnen worden om programma’s rond het koloniale en slavernijverleden af te nemen. • In de tweede helft van 2o25 zal het college een veldonderzoek uitzetten om inzichtelijk te krijgen waar scholen binnen de context van de actuele ontwikkelingen in de stad precies behoefte aan hebben als het gaat om activiteiten en interventies gericht op burgerschap, waaronder educatie over het koloniale en slavernijverleden.

• Het college wacht de uitkomsten van het veldonderzoek af voordat er een besluit genomen wordt over de financiering van nieuwe of aanvullende activiteiten. 9. Scheld schulden kwijt aan gemeente die ontstaan zijn vanwege toeslagenschandaal.

4 Gegenereerd: v1.14

VN2025-016231 rve onderwijs jeugd zorg

RAAD • Het financiële herstel dat vanuit her Rijk wordt vormgegeven bestaat uit financiële

compensatie (Catshuisregeling), een brede schuldenaanpak, en eventuele aanvullende schadecompensatie. • Deze brede schuldenaanpak geldt voor alle erkend gedupeerde Amsterdammers met schulden, waarbij publieke en private schulden tussen bepaalde peildata worden kwijtgescholden. • Schulden die gedupeerden hebben bij gemeenten vallen hier ook onder. • Voor vrijwel alle gedupeerden zijn de schulden die onder deze brede schuldenaanpak vallen kwijtgescholden. • Doel is dat het kwijtschelden van publieke en private schulden tussen bepaalde peildata voor alle gedupeerden gerealiseerd wordt. • Ook recent erkende gedupeerden komen nog steeds in aanmerking voor kwijtschelding. • Ook de gemeente heeft een rol in het herstel van de gedupeerden. • Deze brede ondersteuning is bedoeld om (mogelijk) gedupeerden dat te bieden wat nodig is om een nieuwe start te kunnen maken voor een maximale termijn van twee jaar. • Gemeenten en buurtteams hebben begin dit jaar hard gewerkt aan een plan om de wachtlijsten aan te pakken. En met resultaat. Alle ouders die zich gemeld hebben, worden inmiddels geholpen ofwel hebben binnen enkele weken een afspraak staan met een hulpverlener van het buurtteam. • Vooral in Zuidoost wonen veel mensen die slachtoffer zijn van het toeslagenschandaal en was de wachtlijst lang. • Er zijn daar nu 20 extra professionals aan de slag om mensen te helpen.

Bij de kinderen is er wel een wachtlijst. • Op dit moment wordt hard gewerkt om deze zo snel én zo goed mogelijk op te lossen. Zo wordt de capaciteit verder uitgebreid (van 20 naar 40 coaches voor ca 1.500 kinderen). • In Amsterdam zijn daarnaast verschillende steungroepen actief van mensen die zelf gedupeerd zijn en nu hulp bieden aan andere gedupeerde Amsterdammers. Deze steungroepen worden financieel mogelijk gemaakt door de gemeente. 10. Breng de geschiedenis van het Zwart Beraad en andere onderbelichte Zwarte geschiedenis van Amsterdam onder de aandacht.

• Veel Amsterdammers zijn onbekend met de geschiedenis van de Zwarte gemeenschappen voorbij het slavernijverleden. • Het vertellen van deze verhalen (via bijvoorbeeld tentoonstellingen, programma’s en campagnes) zorgt voor erkenning in het heden en daarmee voor een krachtige toekomst. Hier wil het college zich voor inzetten. • Er wordt gekeken welke aanvullende activiteiten er gedaan kunnen worden in samenwerking met partners uit de stad. • Hierbij valt te denken aan een tentoonstelling in de foyer van het stadhuis of een reizende buitententoonstelling over de inzet van de Surinaamse en Afro-Caribische gemeenschap voor Amsterdam. Vervolgtraject Om te zorgen dat de uitvoering past bij de behoefte en wensen van de nazaten en ook daadwerkelijk uitgevoerd kunnen worden is het doel om in 2025 in samenspraak met de opstellers van het rapport, vertegenwoordigers van de gemeenschappen en vertegenwoordigers vanuit verschillende directies te verdiepen om te komen tot een implementatieplan met daarin ook aandacht voor communicatie over zowel de huidige inzet als over nieuwe inzet.

5 Gegenereerd: v1.14

VN2025-016231 rve onderwijs jeugd zorg

RAAD Het implementatieplan omvat:

• Voorstellen v0or verdieping en concretisering van de top tien prioriteiten. Met de opstellers

van het rapport en vertegenwoordigers van de gemeenschappen zal er in coproductiesessies gewerkt worden aan voorstellen voor prioritering en concrete acties. • Een communicatieplan waarmee zowel nazaten als andere Amsterdammers op de hoogte worden gebracht van de acties. • Voorstellen voor agendering bij het Rijk van aanbevelingen die niet (alleen) door de gemeente kunnen worden opgevolgd, maar die wel door de gemeente geagendeerd kunnen worden bij het Rijk. De raad zal via een raadsinformatiebrief in het eerste kwartaal van 2026 op de hoogte worden gebracht van de uitwerking van dit vervolgtraject. Participatie

De Route naar herstel is tot stand gekomen middels een participatietraject. Daarnaast zal de uitvoering van een aantal aanbevelingen nog verder uitgewerkt worden met een participatietraject. Financiële onderbouwing

LASTEN Product Vervolgtraject Totaal

I/S

Jaar T

Jaar T + 1

Jaar T + 2

Jaar T + 3

I

€0

€300000

€0

€0

€0

€300000

€0

€0 I=Incidenteel S=Structureel

Consequenties gedekt? Ja Overige toelichting

De kosten voor de uitvoer de aanbevelingen 3,4,6,7,8,9 en 1o zullen bekostigd worden vanuit de huidige middelen van de betreffende directies omdat dit activiteiten betreft die al gestart of gepland zijn. Voor activiteiten die nog niet volledig gepland zijn, wordt binnen de huidige budgetten ruimte gezocht. Daarnaast is er vanuit de middelen van de afdeling Diversiteit in 2026 €300.000 beschikbaar voor de uitvoer van het vervolgtraject. Tijdens het vervolgtraject wordt onderzocht hoe de aanbevelingen 1, 2 en 5 uitgevoerd kunnen worden. De eventuele kosten die gemaakt gaan worden bij de uitvoer, zullen worden voorgelegd in een nieuwe voordracht inclusief dekkingsvoorstel. Conclusie: De kosten voor de activiteiten zijn gedekt. Conclusie De genoemde beslispunten in de voordracht hebben wel financiële consequenties en deze zijn reeds geraamd in de begroting (100% dekking).

6 Gegenereerd: v1.14

VN2025-016231 rve onderwijs jeugd zorg

RAAD

Geheimhouding

Nvt Welke stukken treft u aan

Meegestuurd

Registratienr.

Naam

AD2025-073385

Gemeenteraad Voordracht (pdf)

AD2025-073736

Bijlage1_Adviesrapport_route_naar_herstel_april2024.pdf (pdf)

AD2025-073737

Bijlage2_RapportOostnadeKomma.pdf (pdf)

AD2025-073738

Bijlage3_BestuurlijkereactieDBOost_rapportOostnadeKomm a.pdf (pdf)

AD2025-073739

BestuurlijkereactieRoutenaarHerstel.pdf (pdf)

Behandelend ambtenaar (naam, telefoonnummer en e-mailadres)

JZD | Irene Timmer | i.timmer@amsterdam.nl | 06 52 90 65 54

7 Gegenereerd: v1.14